マハーバーラタ · 章 14.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.40.1
नैव शक्या गुणा वक्तुं पृथक्त्वेनैव सर्वशः ।
अविच्छिन्नानि दृश्यन्ते रजः सत्वं तमस्तथा ॥ १४.४०.१ ॥
諸德を一つずつ完全に説くことはできない。ラジャス、サットヴァ、タマスは分かちがたく現れるからである。
14.40.2
अन्योन्यमनुरज्यन्ते ह्यन्योन्येनानुजीविनः ।
अन्योन्यापाश्रयाः सर्वे तथाऽन्योन्यानुवर्तिनः ॥ १४.४०.२ ॥
互いに執着し、互いに依って生きる。すべては互いに依拠し、互いに従う。
14.40.3
यावत्सत्वं रजस्तावद्वर्तते नात्र संशयः ।
यावत्तमश्च सत्वं च रजस्तावदिहोच्यते ॥ १४.४०.३ ॥
サットヴァがある限り、ラジャスもまたある——これに疑いはない。タマスとサットヴァがある限り、ここではラジャスが語られる。
14.40.4
संहत्य कुर्वते यात्रां सहिताः सङ्घचारिणः ।
सङ्घातवृत्तयो ह्येते वर्तन्ते हेत्वहेतुभिः ॥ १४.४०.४ ॥
集まり、連れ立って動くこれらは、その行程を成す。結合こそがそのはたらきであり、因と非因によって作用する。
14.40.5
उद्रेकव्यतिरिक्तानां तेषामन्योन्यवर्तिनाम् ।
वक्ष्यते तद्यथाऽन्यूनं व्यतिरिक्तं च सर्वशः ॥ १४.४०.५ ॥
優勢と差異によって区別され、互いに作用し合うそれらの徳について、いかにそれらが欠けることなく、あらゆる点で明確に異なるかが説かれるであろう。
14.40.6
व्यतिरिक्तं तमो यत्र तिर्यग्भावगतं भवेत् ।
अल्पं तत्रथ रजो ज्ञेयं सत्वमल्पतरं तथा ॥ १४.४०.६ ॥
タマスが際立って横向きの状態に入る所では、ラジャスは少ないと知るべきであり、サットヴァはさらに少ない。
14.40.7
उद्रिक्तं च रजो यत्र मध्यस्रोतोगतं भवेत् ।
अल्पं तत्र तमो ज्ञेयं सत्वमल्पतरं तथा ॥ १४.४०.७ ॥
ラジャスが増大して中の流れに入るところでは、タマスは少ないと知るべきであり、サットヴァはさらに少ない。
14.40.8
उद्रिक्तं च यदा सत्वमूर्ध्वस्रोतोगतं भवेत् ।
अल्पं तत्र तमो ज्ञेयं रजश्चाल्पतरं तथा ॥ १४.४०.८ ॥
サットヴァが増大して上の流れに入るとき、そこではタマスは少なく、ラジャスはさらに少ないと知るべきである。
14.40.9
सत्वं वैकारिकी योनिरिन्द्रियाणां प्रकाशिका ।
न हि सत्वात्परो भावः कश्चिदन्यो विधीयते ॥ १४.४०.९ ॥
サットヴァは変化の母胎であり、諸感覚を照らすものである。サットヴァより高い他の状態は説かれていない。
14.40.10
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणसंयुक्ता यान्त्यधस्तामसा जनाः ॥ १४.४०.१० ॥
サットヴァに安住する者は上に行き、ラジャスの者は中間にとどまり、最も低い性質に結ばれたタマスの者は下に行く。
14.40.11
तमः शूद्रे रजः क्षत्रे ब्राह्मणे सत्वमुत्तमम् ।
इत्येवं त्रिषु वर्णेषु विवर्तन्ते गुणास्त्रयः ॥ १४.४०.११ ॥
タマスはシュードラに、ラジャスはクシャトリヤに、最高のサットヴァはブラーフマナにある。このように三つの種姓において三つの性質が現れる。
14.40.12
दूरादपि हि दृश्यनते सहिताः सङ्घचारिणः ।
तमः सत्वं रजश्चैव पृथक्त्वेनानुशुश्रुम ॥ १४.४०.१२ ॥
遠くからでも群れをなして共に進むものは見える。タマス、サットヴァ、ラジャスは別々のものとして私たちは聞いてきた。
14.40.13
दृष्ट्वा त्वादित्यमुद्यन्तं कुचोराणां भयं भवेत् ।
अध्वगाः परितप्येयुरुष्णतो दुःखभागिनः ॥ १४.४०.१३ ॥
昇る太陽を見ると盗賊は恐れ、旅人は熱に焼かれて苦しみを受ける。
14.40.14
आदित्यः सत्वमुद्दिष्टः कुचोरास्तु तथा तमः ।
परितापोऽध्वगानां च रजसो गुण उच्यते ॥ १४.४०.१४ ॥
太陽はサットヴァの性質とされ、盗賊もまたタマスである。旅人の苦しみはラジャスの性質と言われる。
14.40.15
प्राकाश्यं सत्वमादित्यः संतापो रजसो गुणः ।
उपप्लवस्तु विज्ञेयस्तामसस्तस्य पर्वसु ॥ १४.४०.१५ ॥
明るさはサットヴァの性質であり、太陽はそれを持つ。熱はラジャスの性質である。そして太陽の周期に起こる蝕は、タマスの性質と知るべきである。
14.40.16
एवं ज्योतिष्षु सर्वेषु प्रवर्तन्ते गुणास्त्रयः ।
पर्यायेण च वर्न्तते तत्रतत्र तथातथा ॥ १४.४०.१६ ॥
このように、あらゆる天体に三つの性質が生じる。それらは順番に、あちこちで、それぞれのやり方で現れる。
14.40.17
स्थावरेषु तु भावेषु तिर्यग्भावगतं तमः ।
राजसास्तु विवर्तन्ते स्नेहभावस्तु सात्विकैः ॥ १४.४०.१७ ॥
動かぬものにおいては、タマスが畜生の性を取る。ラジャスのものは巡り回り、愛情の性はサットヴァのものによって生じる。
14.40.18
अहस्त्रिधा तु विज्ञेयं त्रिधा रात्रिर्विधीयते ।
मासार्दमासवर्षाणि ऋतवः सन्धयस्तथा ॥ १४.४०.१८ ॥
昼は三つに分けて知るべきであり、夜も三つに定められている。月、半月、年、季節、そして節目もまた同様に時の区分である。
14.40.19
त्रिधा दानानि दीयन्ते त्रिधा यज्ञः प्रवर्तते ।
त्रिधा लोकास्त्रिधा देवास्त्रिधा विद्यास्त्रिधा गतिः ॥ १४.४०.१९ ॥
布施は三通りに行われ、祭祀も三通りに進められる。世界は三つ、神々は三つ、学問は三つ、行方も三つである。
14.40.20
भूतं भव्यं भविष्यं च धर्मोऽर्थः काम एव च ।
प्राणापानावुदानश्चाप्येत एव त्रयो गुणाः ॥ १४.४०.२० ॥
過去・現在・未来、法・利・欲、そして入息・出息・上気、これらこそ三つの性質である。
14.40.21
पर्यायेण प्रवर्तन्ते तत्रतत्र तथातथा ।
यत्किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन्सर्वमेते त्रयो गुणाः ॥ १४.४०.२१ ॥
それらは順々に、あちらこちらで、それぞれのやり方で働く。この世にあるすべてのものは、この三つの性質なのである。
14.40.22
त्रयो गुणाः प्रवर्तन्ते ह्यव्यक्ता नित्यमेव तु ।
सत्वं रजस्तमश्चैव गुणसर्गः सनातनः ॥ १४.४०.२२ ॥
三つの性質は常に未顕現のまま働く。サットヴァ、ラジャス、タマス——性質の生成は永遠である。
14.40.23
तमोऽव्यक्तं शिवं धाम रजो योनिः सनातनः ।
प्रकृतिर्विकारः प्रलयः प्रधानं प्रभवाप्ययौ ॥ १४.४०.२३ ॥
タマスは未顕現、シヴァの住処。ラジャスは永遠の胎。プラクリティ、変異、解消、根本原理——これが生起と消滅である。
14.40.24
अनुद्रिक्तमनूनं वाऽप्यकम्पमचलं ध्रुवम् ।
सदसच्चैव तत्सर्वमव्यक्तं त्रिगुणं स्मृतम्।
ज्ञेयानि नामधेयानि नरैरद्यात्मचिन्तकैः ॥ १४.४०.२४ ॥
過剰でも欠如でもなく、揺るがず、動かず、不動である。有と無もまた。これらすべては未顕現にして三性質を具えると伝えられる。自己を思索する人々は、今日その名称を知るべきである。
14.40.25
अव्यक्तनामानि गुणांश्च तत्त्वतो ।
यो वेद सर्वाणि गतीश्च केवलाः।
विमुक्तदेहः प्रविभागतत्त्ववि-
त्स मुच्यते सर्वगुणैर्निरामयः ॥ १४.४०.२५ ॥
未顕現者の名と性質を真理として知り、すべての道を純粋に知る者は、身体を離れ、区別の真理を知って、すべての性質から解放され、無病となって解脱する。