మహాభారతం · అధ్యాయం 14.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.40.1
नैव शक्या गुणा वक्तुं पृथक्त्वेनैव सर्वशः ।
अविच्छिन्नानि दृश्यन्ते रजः सत्वं तमस्तथा ॥ १४.४०.१ ॥
గుణాలను ఒక్కొక్కటిగా పూర్తిగా వర్ణించడం సాధ్యం కాదు; రజస్, సత్త్వం, తమస్ అవిచ్ఛిన్నంగా కనిపిస్తాయి.
14.40.2
अन्योन्यमनुरज्यन्ते ह्यन्योन्येनानुजीविनः ।
अन्योन्यापाश्रयाः सर्वे तथाऽन्योन्यानुवर्तिनः ॥ १४.४०.२ ॥
అవి పరస్పరం అనురక్తమై, ఒకదానిపై మరొకటి ఆధారపడి జీవిస్తాయి; అన్నీ ఒకదానిని మరొకటి అనుసరిస్తాయి.
14.40.3
यावत्सत्वं रजस्तावद्वर्तते नात्र संशयः ।
यावत्तमश्च सत्वं च रजस्तावदिहोच्यते ॥ १४.४०.३ ॥
సత్త్వం ఉన్నంతవరకు రజస్సు కూడా ఉంటుంది; ఇందులో సందేహం లేదు. తమస్సు, సత్త్వం ఉన్నంతవరకు ఇక్కడ రజస్సు అని చెప్పబడుతుంది.
14.40.4
संहत्य कुर्वते यात्रां सहिताः सङ्घचारिणः ।
सङ्घातवृत्तयो ह्येते वर्तन्ते हेत्वहेतुभिः ॥ १४.४०.४ ॥
ఏకమై, కలిసి సంచరించేవి ఈ గుణాలు తమ ప్రయాణాన్ని సాగిస్తాయి; కలయికే వీటి ప్రవృత్తి; ఇవి కారణంతో, అకారణంతో కూడా వర్తిస్తాయి.
14.40.5
उद्रेकव्यतिरिक्तानां तेषामन्योन्यवर्तिनाम् ।
वक्ष्यते तद्यथाऽन्यूनं व्यतिरिक्तं च सर्वशः ॥ १४.४०.५ ॥
ఉద్రేకం, వ్యతిరేకం వల్ల భిన్నమైన, పరస్పరం వర్తించే ఆ గుణాల గురించి, అవి ఎలా తక్కువ కాకుండా అన్ని విధాలుగా భిన్నంగా ఉంటాయో చెప్పబడుతుంది.
14.40.6
व्यतिरिक्तं तमो यत्र तिर्यग्भावगतं भवेत् ।
अल्पं तत्रथ रजो ज्ञेयं सत्वमल्पतरं तथा ॥ १४.४०.६ ॥
తమస్సు ప్రత్యేకంగా ప్రబలి తిర్యక్ భావాన్ని పొందిన చోట రజస్సు అల్పమని తెలుసుకోవాలి; సత్త్వం దానికంటే మరింత అల్పం.
14.40.7
उद्रिक्तं च रजो यत्र मध्यस्रोतोगतं भवेत् ।
अल्पं तत्र तमो ज्ञेयं सत्वमल्पतरं तथा ॥ १४.४०.७ ॥
రజస్సు అధికమై మధ్యమ స్రోతస్సులో ప్రవేశించిన చోట, తమస్సు అల్పమని తెలుసుకోవాలి; సత్త్వం అంతకన్నా మరింత అల్పం.
14.40.8
उद्रिक्तं च यदा सत्वमूर्ध्वस्रोतोगतं भवेत् ।
अल्पं तत्र तमो ज्ञेयं रजश्चाल्पतरं तथा ॥ १४.४०.८ ॥
సత్త్వం అధికమై ఊర్ధ్వ స్రోతస్సులో ప్రవేశించినప్పుడు, అక్కడ తమస్సు అల్పమని, రజస్సు అంతకన్నా మరింత అల్పమని తెలుసుకోవాలి.
14.40.9
सत्वं वैकारिकी योनिरिन्द्रियाणां प्रकाशिका ।
न हि सत्वात्परो भावः कश्चिदन्यो विधीयते ॥ १४.४०.९ ॥
సత్త్వం ఇంద్రియాలను ప్రకాశింపజేసే, వికారాలకు మూలమైన యోని; సత్త్వం కంటే ఉన్నతమైన మరో స్థితి విధించబడలేదు.
14.40.10
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणसंयुक्ता यान्त्यधस्तामसा जनाः ॥ १४.४०.१० ॥
సత్త్వంలో నిలిచినవారు పైకి వెళ్తారు; రజోగుణులు మధ్యలో ఉంటారు; అధమ గుణాలతో కూడిన తామసులు క్రిందికి వెళ్తారు.
14.40.11
तमः शूद्रे रजः क्षत्रे ब्राह्मणे सत्वमुत्तमम् ।
इत्येवं त्रिषु वर्णेषु विवर्तन्ते गुणास्त्रयः ॥ १४.४०.११ ॥
శూద్రునిలో తమస్సు, క్షత్రియునిలో రజస్సు, బ్రాహ్మణునిలో ఉత్తమ సత్త్వం; ఈ విధంగా మూడు వర్ణాలలో మూడు గుణాలు వ్యక్తమవుతాయి.
14.40.12
दूरादपि हि दृश्यनते सहिताः सङ्घचारिणः ।
तमः सत्वं रजश्चैव पृथक्त्वेनानुशुश्रुम ॥ १४.४०.१२ ॥
దూరం నుండి కూడా గుంపుగా వెళ్లేవి కనిపిస్తాయి; తమస్సు, సత్త్వం, రజస్సు అనేవాటిని వేర్వేరుగా మేము విన్నాము.
14.40.13
दृष्ट्वा त्वादित्यमुद्यन्तं कुचोराणां भयं भवेत् ।
अध्वगाः परितप्येयुरुष्णतो दुःखभागिनः ॥ १४.४०.१३ ॥
ఉదయిస్తున్న సూర్యుణ్ణి చూస్తే దొంగలకు భయం కలుగుతుంది; దారిన వెళ్ళేవారు వేడిమితో బాధపడి దుఃఖాన్ని పొందుతారు.
14.40.14
आदित्यः सत्वमुद्दिष्टः कुचोरास्तु तथा तमः ।
परितापोऽध्वगानां च रजसो गुण उच्यते ॥ १४.४०.१४ ॥
సూర్యుడు సత్వగుణమని చెప్పబడ్డాడు; దొంగలు తమోగుణానికి చిహ్నం; దారిన వెళ్ళేవారి తాపం రజోగుణ లక్షణమని చెప్పబడుతుంది.
14.40.15
प्राकाश्यं सत्वमादित्यः संतापो रजसो गुणः ।
उपप्लवस्तु विज्ञेयस्तामसस्तस्य पर्वसु ॥ १४.४०.१५ ॥
ప్రకాశం సత్వగుణం, అది సూర్యునిలో ఉంటుంది; తాపం రజోగుణం; దాని పర్వాలలో కలిగే ఉపప్లవం తమోగుణమని తెలుసుకోవాలి.
14.40.16
एवं ज्योतिष्षु सर्वेषु प्रवर्तन्ते गुणास्त्रयः ।
पर्यायेण च वर्न्तते तत्रतत्र तथातथा ॥ १४.४०.१६ ॥
ఇలాగే అన్ని జ్యోతిర్మయ వస్తువులలోనూ మూడు గుణాలు ప్రవర్తిస్తాయి; అవి వంతుల వారీగా ఇక్కడ అక్కడ, అలా అలా ఉంటాయి.
14.40.17
स्थावरेषु तु भावेषु तिर्यग्भावगतं तमः ।
राजसास्तु विवर्तन्ते स्नेहभावस्तु सात्विकैः ॥ १४.४०.१७ ॥
స్థావర భావాలలో తమస్సు తిర్యక్ భావాన్ని పొందుతుంది; రాజసులు తిరుగుతూ ఉంటారు; స్నేహభావం సాత్వికుల ద్వారా కలుగుతుంది.
14.40.18
अहस्त्रिधा तु विज्ञेयं त्रिधा रात्रिर्विधीयते ।
मासार्दमासवर्षाणि ऋतवः सन्धयस्तथा ॥ १४.४०.१८ ॥
పగలును మూడు విధాలుగా తెలుసుకోవాలి; రాత్రి కూడా మూడు విధాలుగా విధించబడింది; నెలలు, పక్షాలు, సంవత్సరాలు, ఋతువులు, సంధులు కూడా అలాగే.
14.40.19
त्रिधा दानानि दीयन्ते त्रिधा यज्ञः प्रवर्तते ।
त्रिधा लोकास्त्रिधा देवास्त्रिधा विद्यास्त्रिधा गतिः ॥ १४.४०.१९ ॥
దానాలు మూడు విధాలుగా ఇవ్వబడతాయి; యజ్ఞం మూడు విధాలుగా సాగుతుంది. లోకాలు మూడు, దేవతలు మూడు, విద్యలు మూడు, గతి కూడా మూడు.
14.40.20
भूतं भव्यं भविष्यं च धर्मोऽर्थः काम एव च ।
प्राणापानावुदानश्चाप्येत एव त्रयो गुणाः ॥ १४.४०.२० ॥
భూతం, భవ్యం, భవిష్యం; ధర్మం, అర్థం, కామం; ప్రాణం, అపానం, ఉదానం—ఇవే మూడు గుణాలు.
14.40.21
पर्यायेण प्रवर्तन्ते तत्रतत्र तथातथा ।
यत्किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन्सर्वमेते त्रयो गुणाः ॥ १४.४०.२१ ॥
అవి వంతుల వారీగా అక్కడక్కడా అలా అలా ప్రవర్తిస్తాయి; ఈ లోకంలో ఉన్నదంతా ఈ మూడు గుణాలే.
14.40.22
त्रयो गुणाः प्रवर्तन्ते ह्यव्यक्ता नित्यमेव तु ।
सत्वं रजस्तमश्चैव गुणसर्गः सनातनः ॥ १४.४०.२२ ॥
మూడు గుణాలు ఎల్లప్పుడూ అవ్యక్తంగా ప్రవర్తిస్తాయి; సత్త్వం, రజస్సు, తమస్సు—గుణాల సృష్టి శాశ్వతమైనది.
14.40.23
तमोऽव्यक्तं शिवं धाम रजो योनिः सनातनः ।
प्रकृतिर्विकारः प्रलयः प्रधानं प्रभवाप्ययौ ॥ १४.४०.२३ ॥
తమస్సు అవ్యక్తం, శివుని ధామం; రజస్సు శాశ్వతమైన యోని. ప్రకృతి, వికారం, ప్రళయం, ప్రధానం—ఉత్పత్తి, లయం ఇవే.
14.40.24
अनुद्रिक्तमनूनं वाऽप्यकम्पमचलं ध्रुवम् ।
सदसच्चैव तत्सर्वमव्यक्तं त्रिगुणं स्मृतम्।
ज्ञेयानि नामधेयानि नरैरद्यात्मचिन्तकैः ॥ १४.४०.२४ ॥
అధికం కానిది, తక్కువ కానిది, కంపించనిది, చలించనిది, స్థిరమైనది; సత్, అసత్ కూడా—అది అంతా అవ్యక్తం, త్రిగుణాత్మకం అని చెప్పబడింది. ఆత్మచింతన చేసే మనుషులు దాని నామాలను ఈనాడు తెలుసుకోవాలి.
14.40.25
अव्यक्तनामानि गुणांश्च तत्त्वतो ।
यो वेद सर्वाणि गतीश्च केवलाः।
विमुक्तदेहः प्रविभागतत्त्ववि-
त्स मुच्यते सर्वगुणैर्निरामयः ॥ १४.४०.२५ ॥
అవ్యక్తం యొక్క నామాలు, గుణాలు తత్త్వతః తెలిసినవాడు, అన్ని గతులను కేవలంగా (శుద్ధంగా) తెలిసినవాడు, దేహాన్ని వీడి, భేదతత్త్వాన్ని తెలిసినవాడై, సర్వగుణాలనుండి విముక్తుడై, నిరామయుడై ముక్తి పొందుతాడు.