ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 14.40
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.40.1
नैव शक्या गुणा वक्तुं पृथक्त्वेनैव सर्वशः ।
अविच्छिन्नानि दृश्यन्ते रजः सत्वं तमस्तथा ॥ १४.४०.१ ॥
ಗುಣಗಳನ್ನು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ರಜಸ್, ಸತ್ತ್ವ, ತಮಸ್ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.
14.40.2
अन्योन्यमनुरज्यन्ते ह्यन्योन्येनानुजीविनः ।
अन्योन्यापाश्रयाः सर्वे तथाऽन्योन्यानुवर्तिनः ॥ १४.४०.२ ॥
ಅವು ಪರಸ್ಪರ ಅನುರಕ್ತವಾಗಿ, ಒಂದರ ಮೇಲೊಂದು ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬದುಕುತ್ತವೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಪರಸ್ಪರ ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ.
14.40.3
यावत्सत्वं रजस्तावद्वर्तते नात्र संशयः ।
यावत्तमश्च सत्वं च रजस्तावदिहोच्यते ॥ १४.४०.३ ॥
ಸತ್ತ್ವ ಇರುವವರೆಗೆ ರಜಸ್ ಕೂಡ ಇರುತ್ತದೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. ತಮಸ್ ಮತ್ತು ಸತ್ತ್ವ ಇರುವವರೆಗೆ ಇಲ್ಲಿ ರಜಸ್ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
14.40.4
संहत्य कुर्वते यात्रां सहिताः सङ्घचारिणः ।
सङ्घातवृत्तयो ह्येते वर्तन्ते हेत्वहेतुभिः ॥ १४.४०.४ ॥
ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ, ಜೊತೆಯಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಇವು ತಮ್ಮ ಪಯಣ ಆರಂಭಿಸುತ್ತವೆ; ಸಮ್ಮಿಲನವೇ ಇವುಗಳ ವರ್ತನೆ; ಇವು ಕಾರಣ ಮತ್ತು ಅಕಾರಣದಿಂದ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ.
14.40.5
उद्रेकव्यतिरिक्तानां तेषामन्योन्यवर्तिनाम् ।
वक्ष्यते तद्यथाऽन्यूनं व्यतिरिक्तं च सर्वशः ॥ १४.४०.५ ॥
ಉದ್ರೇಕ ಮತ್ತು ವ್ಯತಿರೇಕದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ, ಪರಸ್ಪರ ವರ್ತಿಸುವ ಆ ಗುಣಗಳ ಕುರಿತು, ಅವು ಹೇಗೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗದೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುವುದು.
14.40.6
व्यतिरिक्तं तमो यत्र तिर्यग्भावगतं भवेत् ।
अल्पं तत्रथ रजो ज्ञेयं सत्वमल्पतरं तथा ॥ १४.४०.६ ॥
ತಮಸ್ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಪ್ರಬಲವಾಗಿ ತಿರ್ಯಕ್ ಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿ ರಜಸ್ ಅಲ್ಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಸತ್ತ್ವ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಲ್ಪತರ.
14.40.7
उद्रिक्तं च रजो यत्र मध्यस्रोतोगतं भवेत् ।
अल्पं तत्र तमो ज्ञेयं सत्वमल्पतरं तथा ॥ १४.४०.७ ॥
ರಜಸ್ಸು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಮಧ್ಯಸ್ರೋತಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿರುವಲ್ಲಿ ತಮಸ್ಸು ಅಲ್ಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಸತ್ತ್ವ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಲ್ಪತರ.
14.40.8
उद्रिक्तं च यदा सत्वमूर्ध्वस्रोतोगतं भवेत् ।
अल्पं तत्र तमो ज्ञेयं रजश्चाल्पतरं तथा ॥ १४.४०.८ ॥
ಸತ್ತ್ವ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಊರ್ಧ್ವಸ್ರೋತಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿರುವಾಗ ತಮಸ್ಸು ಅಲ್ಪವೆಂದೂ, ರಜಸ್ಸು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅಲ್ಪತರವೆಂದೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
14.40.9
सत्वं वैकारिकी योनिरिन्द्रियाणां प्रकाशिका ।
न हि सत्वात्परो भावः कश्चिदन्यो विधीयते ॥ १४.४०.९ ॥
ಸತ್ತ್ವ ವೈಕಾರಿಕ ಯೋನಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುವುದು; ಸತ್ತ್ವಕ್ಕಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಬೇರೆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ವಿಧಿಸಲಾಗಿಲ್ಲ.
14.40.10
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणसंयुक्ता यान्त्यधस्तामसा जनाः ॥ १४.४०.१० ॥
ಸತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದವರು ಮೇಲೇರುತ್ತಾರೆ; ರಜೋಗುಣಿಗಳು ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ; ಕನಿಷ್ಠ ಗುಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ತಾಮಸರು ಕೆಳಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
14.40.11
तमः शूद्रे रजः क्षत्रे ब्राह्मणे सत्वमुत्तमम् ।
इत्येवं त्रिषु वर्णेषु विवर्तन्ते गुणास्त्रयः ॥ १४.४०.११ ॥
ಶೂದ್ರನಲ್ಲಿ ತಮಸ್ಸು, ಕ್ಷತ್ರಿಯನಲ್ಲಿ ರಜಸ್ಸು, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಸತ್ತ್ವ; ಹೀಗೆ ಮೂರು ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತವೆ.
14.40.12
दूरादपि हि दृश्यनते सहिताः सङ्घचारिणः ।
तमः सत्वं रजश्चैव पृथक्त्वेनानुशुश्रुम ॥ १४.४०.१२ ॥
ದೂರದಿಂದಲೂ ಗುಂಪಾಗಿ ಚಲಿಸುವವು ಕಾಣುತ್ತವೆ; ತಮಸ್ಸು, ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್ಸು ಇವುಗಳನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
14.40.13
दृष्ट्वा त्वादित्यमुद्यन्तं कुचोराणां भयं भवेत् ।
अध्वगाः परितप्येयुरुष्णतो दुःखभागिनः ॥ १४.४०.१३ ॥
ಉದಯಿಸುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಕಳ್ಳರಿಗೆ ಭಯವಾಗುತ್ತದೆ; ದಾರಿಹೋಕರು ಶಾಖದಿಂದ ಸಂತಪ್ತರಾಗಿ ದುಃಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾರೆ.
14.40.14
आदित्यः सत्वमुद्दिष्टः कुचोरास्तु तथा तमः ।
परितापोऽध्वगानां च रजसो गुण उच्यते ॥ १४.४०.१४ ॥
ಸೂರ್ಯನು ಸತ್ವಗುಣದ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ; ಕಳ್ಳರು ತಮೋಗುಣದವರು; ದಾರಿಹೋಕರ ಸಂತಾಪವು ರಜೋಗುಣದ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
14.40.15
प्राकाश्यं सत्वमादित्यः संतापो रजसो गुणः ।
उपप्लवस्तु विज्ञेयस्तामसस्तस्य पर्वसु ॥ १४.४०.१५ ॥
ಪ್ರಕಾಶವು ಸತ್ವಗುಣ, ಅದು ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ; ಸಂತಾಪ ರಜೋಗುಣ; ಅದರ ಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಉಪಪ್ಲವ ತಮೋಗುಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
14.40.16
एवं ज्योतिष्षु सर्वेषु प्रवर्तन्ते गुणास्त्रयः ।
पर्यायेण च वर्न्तते तत्रतत्र तथातथा ॥ १४.४०.१६ ॥
ಹೀಗೆಯೇ ಎಲ್ಲ ಜ್ಯೋತಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ; ಅವು ಸರದಿಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹೀಗೆ ನೆಲೆಸಿರುತ್ತವೆ.
14.40.17
स्थावरेषु तु भावेषु तिर्यग्भावगतं तमः ।
राजसास्तु विवर्तन्ते स्नेहभावस्तु सात्विकैः ॥ १४.४०.१७ ॥
ಸ್ಥಾವರ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲಿ ತಮಸ್ಸು ತಿರ್ಯಗ್ಭಾವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ; ರಾಜಸರು ತಿರುಗುತ್ತಾರೆ; ಸ್ನೇಹಭಾವ ಸಾತ್ತ್ವಿಕರಿಂದ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.
14.40.18
अहस्त्रिधा तु विज्ञेयं त्रिधा रात्रिर्विधीयते ।
मासार्दमासवर्षाणि ऋतवः सन्धयस्तथा ॥ १४.४०.१८ ॥
ಹಗಲನ್ನು ಮೂರು ವಿಧವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ರಾತ್ರಿಯೂ ಮೂರು ವಿಧವೆಂದು ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ತಿಂಗಳು, ಅರ್ಧತಿಂಗಳು, ವರ್ಷಗಳು, ಋತುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಧಿಗಳೂ ಹಾಗೆಯೇ.
14.40.19
त्रिधा दानानि दीयन्ते त्रिधा यज्ञः प्रवर्तते ।
त्रिधा लोकास्त्रिधा देवास्त्रिधा विद्यास्त्रिधा गतिः ॥ १४.४०.१९ ॥
ದಾನಗಳು ಮೂರು ವಿಧದಲ್ಲಿ ನೀಡಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಯಜ್ಞವು ಮೂರು ವಿಧದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಲೋಕಗಳು ಮೂರು, ದೇವತೆಗಳು ಮೂರು, ವಿದ್ಯೆಗಳು ಮೂರು, ಗತಿಯೂ ಮೂರು.
14.40.20
भूतं भव्यं भविष्यं च धर्मोऽर्थः काम एव च ।
प्राणापानावुदानश्चाप्येत एव त्रयो गुणाः ॥ १४.४०.२० ॥
ಭೂತ, ಭವ್ಯ, ಭವಿಷ್ಯ; ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ, ಕಾಮ; ಪ್ರಾಣ, ಅಪಾನ, ಉದಾನ—ಇವೇ ಮೂರು ಗುಣಗಳು.
14.40.21
पर्यायेण प्रवर्तन्ते तत्रतत्र तथातथा ।
यत्किञ्चिदिह लोकेऽस्मिन्सर्वमेते त्रयो गुणाः ॥ १४.४०.२१ ॥
ಅವು ಸರದಿಯಂತೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಹಾಗೆ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ; ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುವುದೆಲ್ಲವೂ ಈ ಮೂರು ಗುಣಗಳೇ.
14.40.22
त्रयो गुणाः प्रवर्तन्ते ह्यव्यक्ता नित्यमेव तु ।
सत्वं रजस्तमश्चैव गुणसर्गः सनातनः ॥ १४.४०.२२ ॥
ಮೂರು ಗುಣಗಳು ಸದಾ ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ; ಸತ್ತ್ವ, ರಜಸ್, ತಮಸ್ — ಗುಣಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಸನಾತನವಾದುದು.
14.40.23
तमोऽव्यक्तं शिवं धाम रजो योनिः सनातनः ।
प्रकृतिर्विकारः प्रलयः प्रधानं प्रभवाप्ययौ ॥ १४.४०.२३ ॥
ತಮಸ್ ಅವ್ಯಕ್ತ, ಶಿವನ ಧಾಮ; ರಜಸ್ ಸನಾತನ ಯೋನಿ. ಪ್ರಕೃತಿ, ವಿಕಾರ, ಪ್ರಳಯ, ಪ್ರಧಾನ—ಉತ್ಪತ್ತಿ ಮತ್ತು ಲಯ ಇವೇ.
14.40.24
अनुद्रिक्तमनूनं वाऽप्यकम्पमचलं ध्रुवम् ।
सदसच्चैव तत्सर्वमव्यक्तं त्रिगुणं स्मृतम्।
ज्ञेयानि नामधेयानि नरैरद्यात्मचिन्तकैः ॥ १४.४०.२४ ॥
ಅಧಿಕವಲ್ಲದ, ಕಡಿಮೆಯಲ್ಲದ, ಅಲುಗದ, ಚಲಿಸದ, ಸ್ಥಿರವಾದ; ಸತ್, ಅಸತ್ ಕೂಡ—ಅದೆಲ್ಲವೂ ಅವ್ಯಕ್ತ, ತ್ರಿಗುಣಾತ್ಮಕ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆತ್ಮಚಿಂತಕ ಮನುಷ್ಯರು ಅದರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಇಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
14.40.25
अव्यक्तनामानि गुणांश्च तत्त्वतो ।
यो वेद सर्वाणि गतीश्च केवलाः।
विमुक्तदेहः प्रविभागतत्त्ववि-
त्स मुच्यते सर्वगुणैर्निरामयः ॥ १४.४०.२५ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತದ ಹೆಸರುಗಳು ಮತ್ತು ಗುಣಗಳನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದವನು, ಎಲ್ಲಾ ಗತಿಗಳನ್ನು ಕೇವಲವಾಗಿ ತಿಳಿದವನು, ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಭೇದತತ್ತ್ವವನ್ನು ಅರಿತವನಾಗಿ, ಸರ್ವಗುಣಗಳಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆ ಹೊಂದಿ, ನಿರಾಮಯನಾಗಿ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.