Mahābhārata · Adhyāya 14.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.43.1
मनुष्याणां तु राज्यः क्षत्रियो मध्यमो गुणः ।
कुञ्जरो वाहनानां च सिंहश्चारण्यवासिनाम् ॥ १४.४३.१ ॥
Entre los hombres, el rey es el kṣatriya, de cualidad intermedia; entre los vehículos, el elefante, y entre los habitantes del bosque, el león.
14.43.2
अविः पशूनां सर्वेषामहिस्तु बिलवासिनाम् ।
गवां गोवृषभश्चैव स्त्रीणां पुरुष एव च ॥ १४.४३.२ ॥
Entre todos los animales, el carnero, y entre los que habitan en madrigueras, la serpiente; entre las vacas, el toro, y entre las mujeres, el varón.
14.43.3
न्यग्रोधो जम्बुवृक्षश्च पिप्पलः शाल्मलिस्तथा ।
शिंशपा मेषशृङ्गश्च तथा कीचकवेणवः ॥ १४.४३.३ ॥
El banyano, el árbol jambu, el pipal, y asimismo el árbol del algodón de seda, el śiṃśapā, el árbol cuerno-de-carnero, y los bambúes huecos.
14.43.4
एते द्रुमाणां राजानो गणानां मरुतस्तथा ।
हिमवान्पारियात्रश्च सह्यो विन्ध्यस्त्रिकूटवान् ॥ १४.४३.४ ॥
Estos son los reyes de los árboles; y de las huestes, los Marut; asimismo el Himālaya, el Pāriyātra, el Sahya, el Vindhya y el Trikūṭa.
14.43.5
श्वेतो नीलश्च भासश्च राष्ट्रवांश्चैव पर्वतः ।
भृशस्कन्धो महेन्द्रश्च माल्यवान्पर्वतस्तथा ॥ १४.४३.५ ॥
El Śveta, el Nīla, el Bhāsa y el monte Rāṣṭravān; asimismo los montes Bhṛśaskandha, Mahendra y Mālyavān.
14.43.6
एते पर्वतराजानो गणानां मरुतस्तथा ।
सूर्यो ग्रहाणामधिपो नक्षत्राणां च चन्द्रमाः ॥ १४.४३.६ ॥
Estos son los reyes de las montañas; y de las huestes, los Marut; asimismo el sol es señor de los planetas, y la luna de las constelaciones.
14.43.7
यमः पितॄणामधिपः सरितामथ सागरः ।
अंभसां वरुणो राजा मरुतामिन्द्र उच्यते ॥ १४.४३.७ ॥
Yama es el señor de los antepasados, y el océano es el señor de los ríos. Varuṇa es el rey de las aguas, e Indra es llamado señor de los Marutas.
14.43.8
अर्कोऽधिपतिरुष्णानां ज्योतिषामिन्दुरुच्यते ।
अग्निर्भूतपतिर्नित्यं ब्राह्मणानां बृहस्पतिः ॥ १४.४३.८ ॥
El sol es señor de las cosas calientes, y la luna es llamada señora de las luces. Agni es siempre señor de los seres, y Bṛhaspati es señor de los brahmanes.
14.43.9
ओषधीनां पतिः सोमो विष्णुर्बलवतां वरः ।
त्वष्टाऽधिनां पतिः सोमो विष्णुर्बलवतां वरः। ॥ १४.४३.९ ॥
Soma es señor de las hierbas, y Viṣṇu es el mejor de los poderosos. Tvaṣṭṛ es señor de los ricos; Soma también es señor de los ricos; y Viṣṇu es el mejor de los poderosos.
14.43.10
दक्षिणानां तथा यज्ञो वेदानामृच एव च ।
दिशामुदीची विप्राणां सोमो राजा प्रतापवान् ॥ १४.४३.१० ॥
El sacrificio es señor de las ofrendas, y los versos ṛk son señores de los Vedas. El norte es señor de las direcciones, y Soma, el poderoso rey, es señor de los brahmanes.
14.43.11
कुबेरः सर्वरत्नानां देवतानां पुरंदरः ।
एष भूताधिपः सर्गः प्रजानां च प्रजापतिः ॥ १४.४३.११ ॥
Kubera es señor de todas las joyas, y Purandara (Indra) es señor de los dioses. Esta creación es señora de los seres, y Prajāpati es señor de las criaturas.
14.43.12
सर्वेषामेव भूतानामहं ब्रह्ममयो महान् ।
भूतं परतरं मत्तो विष्णोर्वाऽपि न विद्यते ॥ १४.४३.१२ ॥
Yo, grande y hecho de Brahman, soy el fundamento de todos los seres. No se encuentra ser alguno superior a mí, ni siquiera a Viṣṇu.
14.43.13
राजाधिराजः सर्वेषां विष्णुर्ब्रह्ममयो महान् ।
ईश्वरं तं विजानीमः स विभुः स प्रजापतिः ॥ १४.४३.१३ ॥
Viṣṇu, rey de reyes de todos, grande y hecho de Brahman: a él lo conocemos como el Señor. Él es omnipresente, y él es el señor de las criaturas.
14.43.14
नरकिन्नरयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
देवदानवनागानां सर्वेषामीश्वरो हि सः ॥ १४.४३.१४ ॥
Él es el señor de todos: de los hombres, kinnaras, yakṣas, gandharvas, serpientes, rākṣasas, dioses, dānavas y nāgas.
14.43.15
भगदेवानुयातानां सर्वासां वामलोचना ।
माहेश्वरी महादेवी प्रोच्यते पार्वती हि सा ॥ १४.४३.१५ ॥
Entre todas las mujeres que siguen a la diosa Bhaga, la de ojos hermosos se llama Māheśvarī, la gran diosa; ella es en verdad Pārvatī.
14.43.16
उमां देवीं विजानीध्वं नारीणामुत्तमां शुभाम् ।
रतीनां वसुमत्यस्तु स्त्रीणामप्सरसस्तथा ॥ १४.४३.१६ ॥
Sabed que la diosa Umā es la más excelente y auspiciosa entre las mujeres; entre las diosas del placer están las Vasumatīs, y entre las mujeres también las apsarases.
14.43.17
धर्मिकामाश्च राजानो ब्राह्मणा धर्मसेतवः ।
तस्माद्राजा द्विजातीनां प्रयतेतेह रक्षणे ॥ १४.४३.१७ ॥
Los reyes y los brahmanes que desean el dharma son los puentes del dharma; por eso el rey debe esforzarse aquí en proteger a los dvijas.
14.43.18
राज्ञां हि विषये येषामवसीदन्ति साधवः ।
हीनास्ते स्वगुणैः सर्वैः प्रेत्यावाङ्मार्गगामिनः ॥ १४.४३.१८ ॥
Los reyes en cuyo reino sufren los virtuosos, privados de todas sus virtudes, después de la muerte siguen el camino descendente.
14.43.19
राज्ञां हि विषये येषां साधवः परिरक्षिताः ।
तेऽस्मिँल्लोके प्रमोदन्ते प्रेत्य चानन्दमेव च ॥ १४.४३.१९ ॥
En los reinos de aquellos reyes que protegen a los justos, estos se regocijan en este mundo y alcanzan la bienaventuranza tras la muerte.
14.43.20
प्राप्नुवन्ति महात्मान इति वित्त द्विजर्षभाः ।
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि नियतं धर्मलक्षणम् ॥ १४.४३.२० ॥
Sabed, oh mejores de los dvijas, que las almas magnánimas alcanzan tal fruto. A continuación declararé los rasgos fijos del dharma.
14.43.21
अहिंसालक्षणो धर्मो हिंसा चाधर्मलक्षणा ।
प्रकाशलक्षणा देवा मनुष्याः कर्मलक्षणाः ॥ १४.४३.२१ ॥
La no violencia es la marca del dharma, y la violencia la marca del adharma. Los dioses se distinguen por su luz, y los hombres por sus acciones.
14.43.22
शब्दलक्षणमाकाशं वायुस्तु स्पर्शलक्षणः ।
ज्योतिषां लक्षणं रूपमापश्च रसलक्षणाः ॥ १४.४३.२२ ॥
La marca del espacio es el sonido, y la del aire el tacto. La marca de los cuerpos luminosos es la forma, y la de las aguas el sabor.
14.43.23
धारिणी सर्वभूतानां पृथिवी गन्धलक्षणा ।
स्वरव्यञ्जनसंस्कारा भारती शब्दलक्षणा ॥ १४.४३.२३ ॥
La tierra, sustentadora de todos los seres, se caracteriza por el olor. La palabra, refinada por vocales y consonantes, se caracteriza por el sonido.
14.43.24
मनसो लक्षणं चिन्ता तथोक्ता बुद्धिरन्वयात् ।
मनसा चिन्तितानर्थान्बुद्ध्या चेह व्यवस्यति ॥ १४.४३.२४ ॥
La marca de la mente es el pensamiento, y asimismo el intelecto se declara marca por inferencia. Lo que la mente ha pensado, aquí el intelecto lo determina.
14.43.25
बुद्धिर्हि व्यवसायेन लक्ष्यते नात्र संशयः ।
लक्षणं मनसो ध्यानमव्यक्तं साधुलक्षणम् ॥ १४.४३.२५ ॥
Sin duda, el intelecto se reconoce por la resolución firme. La señal de la mente es la meditación, que es no manifestada y es la señal de los buenos.
14.43.26
प्रवृत्तिलक्षणो योगो ज्ञानं संन्यासलक्षणम् ।
तस्माज्ज्ञानं पुरस्कृत्य संन्यसेदिह बुद्धिमान् ॥ १४.४३.२६ ॥
El yoga se caracteriza por la actividad, y el conocimiento es la marca de la renuncia. Por tanto, el sabio, poniendo el conocimiento primero, debe renunciar aquí.
14.43.27
संन्यासी ज्ञानसंयुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम् ।
अतीतो द्वन्द्वमभ्येति तमोमृत्युजरातिगः ॥ १४.४३.२७ ॥
El renunciante dotado de conocimiento alcanza la meta suprema. Yendo más allá de los pares de opuestos, llega a ella, habiendo trascendido la oscuridad, la muerte y la vejez.
14.43.28
धर्मलक्षणसंयुक्तमुक्तं वो विधिवन्मया ।
गुणानां ग्रहणं सम्यग्वक्ष्याम्यहमतः परम् ॥ १४.४३.२८ ॥
Os he declarado debidamente lo que está dotado de las marcas del dharma. Ahora explicaré plenamente la aprehensión de las cualidades.
14.43.29
पार्तिवो यस्तु गन्धो वै घ्राणेन हि स गृह्यते ।
प्राणस्यश्च तथा वायुर्गन्धज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.२९ ॥
El olor terrestre en verdad se percibe por la nariz. Y el aliento vital y el aire también están destinados al conocimiento del olor.
14.43.30
अपां धातू रसो नित्यं जिह्वया स तु गृह्यते ।
जिह्वास्थश्च तथा सोमो रसज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.३० ॥
El sabor, elemento de las aguas, siempre lo percibe la lengua. Y Soma, situado en la lengua, está igualmente destinado al conocimiento del sabor.
14.43.31
तेजसस्तु गुणो रूपं चक्षुषा तच्च गृह्यते ।
चक्षुःस्थश्च ततादित्यो रूपज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.३१ ॥
La cualidad del fuego es la forma, que se percibe por el ojo. Āditya (el sol), que reside en el ojo, está destinado al conocimiento de la forma.
14.43.32
वायव्यस्तु सदा स्पर्शस्त्वचा प्रज्ञायते च सः ।
त्वक्स्थश्चैव सदा वायुः स्पर्सने स विधीयते ॥ १४.४३.३२ ॥
La cualidad del aire es siempre el tacto, que se percibe por la piel. El viento, que siempre reside en la piel, está destinado al conocimiento del tacto.
14.43.33
आकाशस्य गुणो घोषः श्रोत्रेण च स गृह्यते ।
श्रोत्रस्थाश्च दिशः सर्वाः शब्दज्ञाने प्रकीर्तिताः ॥ १४.४३.३३ ॥
La cualidad del espacio es el sonido, que se percibe por el oído. Todas las direcciones, que residen en el oído, son declaradas para el conocimiento del sonido.
14.43.34
मनसश्च गुणश्चिन्ता प्रज्ञया स तु गृह्यते ।
हृदिस्थश्चेतनो धातुर्मनोज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.३४ ॥
La cualidad de la mente es el pensamiento, que se capta por el discernimiento. El elemento consciente que reside en el corazón está destinado al conocimiento de la mente.
14.43.35
बुद्धिरध्यवसायेन ध्यानेन च महांस्तथा ।
निश्चित्य ग्रहणाद्व्यक्तमव्यक्तं नात्र संशयः ॥ १४.४३.३५ ॥
El intelecto se conoce por la determinación y por la meditación, y asimismo el Grande. Habiendo ascertado mediante la aprehensión, lo manifiesto y lo no manifiesto se conocen; de esto no hay duda.
14.43.36
अलिङ्गग्रहणो नित्यः क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मकः ।
तस्मादलिङ्गः क्षेत्रज्ञः केवलं ज्ञानलक्षणः ॥ १४.४३.३६ ॥
El conocedor del campo, que no se aprehende por ninguna señal, es eterno y de naturaleza sin cualidades. Por tanto, el conocedor del campo carece de señal, caracterizado únicamente por el conocimiento.
14.43.37
अव्यक्तं क्षेत्रमुद्दिष्टं गुणानां प्रभवाप्ययम् ।
सदा पश्याम्यहं लीनं विजानामि शृणोमि च ॥ १४.४३.३७ ॥
Lo no manifestado se declara el campo, origen y disolución de los guṇas. Siempre veo, conozco y oigo lo que en él permanece absorto.
14.43.38
पुरुषस्तद्विजानीते तस्मात्क्षेत्रज्ञ उच्यते ।
गुणवृत्तं तथा कृत्स्नं क्षेत्रज्ञः परिपश्यति ॥ १४.४३.३८ ॥
El puruṣa lo conoce; por eso se le llama conocedor del campo. El conocedor del campo percibe plenamente toda la actividad de los guṇas.
14.43.39
आदिमद्यावसानं तत्सृज्यमानमचेतनम् ।
न गुणा विदुरात्मानं सृज्यमानाः पुनःपुनः ॥ १४.४३.३९ ॥
Aquello, que tiene principio y fin, es creado y es inconsciente. Los guṇas, creados una y otra vez, no conocen el ātman.
14.43.40
न सत्यं वेद वै कश्चित्क्षेत्रज्ञस्त्वेव विन्दति ।
गुणानां गुणभूतानां यत्परं परतो महत् ॥ १४.४३.४० ॥
Nadie conoce verdaderamente la verdad; sin embargo, el conocedor del campo la alcanza. Lo supremo y grande, más allá de los guṇas y de las cosas hechas de guṇas.
14.43.41
तस्माद्गुणांश्च तत्वं च परित्यज्येह तत्ववित् ।
क्षीणदोषो गुणान्हित्वा क्षेत्रज्ञं प्रविशत्यथ ॥ १४.४३.४१ ॥
Por tanto, aquí el conocedor de los principios, habiendo abandonado los guṇas y los tattvas, libre de faltas, dejando atrás los guṇas, entonces entra en el conocedor del campo.
14.43.42
निर्द्वन्द्वो निर्नमस्कारो निःस्वधाकार एव च ।
अचलश्चानिकेतश्च क्षेत्रज्ञः स परो विधिः ॥ १४.४३.४२ ॥
Libre de los pares de opuestos, sin saludo ni ofrenda svadhā, inmóvil y sin hogar: él es el conocedor del campo, esa es la regla suprema.