มหาภารตะ · อัธยายะ 14.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.43.1
मनुष्याणां तु राज्यः क्षत्रियो मध्यमो गुणः ।
कुञ्जरो वाहनानां च सिंहश्चारण्यवासिनाम् ॥ १४.४३.१ ॥
ในหมู่มนุษย์ กษัตริย์คือกษัตริย์ผู้มีคุณภาพปานกลาง ในหมู่ยานพาหนะ ช้างเป็นยอด และในหมู่ผู้อาศัยในป่า ราชสีห์เป็นยอด
14.43.2
अविः पशूनां सर्वेषामहिस्तु बिलवासिनाम् ।
गवां गोवृषभश्चैव स्त्रीणां पुरुष एव च ॥ १४.४३.२ ॥
ในหมู่สัตว์ทั้งปวง แกะเป็นยอด และในหมู่ผู้อาศัยในโพรง งูเป็นยอด ในหมู่โค โคตัวผู้เป็นยอด และในหมู่สตรี บุรุษเป็นยอด
14.43.3
न्यग्रोधो जम्बुवृक्षश्च पिप्पलः शाल्मलिस्तथा ।
शिंशपा मेषशृङ्गश्च तथा कीचकवेणवः ॥ १४.४३.३ ॥
ต้นอัศวัตถ์ ต้นชมพู่ ต้นพิปปละ ต้นสัลมลี ต้นศิงศปา ต้นเขาแกะ และไผ่กลวงทั้งหลาย
14.43.4
एते द्रुमाणां राजानो गणानां मरुतस्तथा ।
हिमवान्पारियात्रश्च सह्यो विन्ध्यस्त्रिकूटवान् ॥ १४.४३.४ ॥
เหล่านี้คือราชาแห่งต้นไม้ และในหมู่คณะ มรุตเป็นยอด เช่นเดียวกัน หิมาลัย ปาริยาตระ สหยะ วินธยะ และตรีกูฏ
14.43.5
श्वेतो नीलश्च भासश्च राष्ट्रवांश्चैव पर्वतः ।
भृशस्कन्धो महेन्द्रश्च माल्यवान्पर्वतस्तथा ॥ १४.४३.५ ॥
เศวตะ นีละ ภาสะ และภูเขาราษฏรวาน เช่นเดียวกัน ภูเขาภฤศสกันธะ มเหนทระ และมาลยวาน
14.43.6
एते पर्वतराजानो गणानां मरुतस्तथा ।
सूर्यो ग्रहाणामधिपो नक्षत्राणां च चन्द्रमाः ॥ १४.४३.६ ॥
เหล่านี้คือราชาแห่งภูเขา และในหมู่คณะ มรุตเป็นยอด พระอาทิตย์เป็นเจ้าแห่งดาวเคราะห์ และพระจันทร์เป็นเจ้าแห่งดาวฤกษ์
14.43.7
यमः पितॄणामधिपः सरितामथ सागरः ।
अंभसां वरुणो राजा मरुतामिन्द्र उच्यते ॥ १४.४३.७ ॥
พระยมเป็นเจ้าแห่งบรรพบุรุษ และมหาสมุทรเป็นเจ้าแห่งแม่น้ำ พระวรุณเป็นราชาแห่งน้ำ และพระอินทร์ได้รับการกล่าวขานว่าเป็นเจ้าแห่งมรุต
14.43.8
अर्कोऽधिपतिरुष्णानां ज्योतिषामिन्दुरुच्यते ।
अग्निर्भूतपतिर्नित्यं ब्राह्मणानां बृहस्पतिः ॥ १४.४३.८ ॥
พระอาทิตย์เป็นเจ้าแห่งสิ่งที่ร้อน และพระจันทร์ได้รับการกล่าวขานว่าเป็นเจ้าแห่งแสงสว่าง พระอัคนีเป็นเจ้าแห่งสรรพชีวิตเสมอ และพระพฤหัสปติเป็นเจ้าแห่งพราหมณ์
14.43.9
ओषधीनां पतिः सोमो विष्णुर्बलवतां वरः ।
त्वष्टाऽधिनां पतिः सोमो विष्णुर्बलवतां वरः। ॥ १४.४३.९ ॥
พระโสมเป็นเจ้าแห่งพืชสมุนไพร และพระวิษณุเป็นยอดของผู้ทรงพลัง พระตวัษฏฤเป็นเจ้าแห่งผู้มั่งคั่ง พระโสมก็เป็นเจ้าแห่งผู้มั่งคั่งเช่นกัน และพระวิษณุเป็นยอดของผู้ทรงพลัง
14.43.10
दक्षिणानां तथा यज्ञो वेदानामृच एव च ।
दिशामुदीची विप्राणां सोमो राजा प्रतापवान् ॥ १४.४३.१० ॥
ยัญเป็นเจ้าแห่งทักษิณา และฤคมนตร์เป็นเจ้าแห่งพระเวท ทิศเหนือเป็นเจ้าแห่งทิศทั้งหลาย และพระโสมผู้ทรงอานุภาพเป็นราชาแห่งพราหมณ์
14.43.11
कुबेरः सर्वरत्नानां देवतानां पुरंदरः ।
एष भूताधिपः सर्गः प्रजानां च प्रजापतिः ॥ १४.४३.११ ॥
กุเวรเป็นเจ้าแห่งรัตนะทั้งปวง และปุรันทระ (พระอินทร์) เป็นเจ้าแห่งเทวดา การสร้างสรรค์นี้เป็นเจ้าแห่งสรรพชีวิต และพระประชาบดีเป็นเจ้าแห่งสรรพสัตว์
14.43.12
सर्वेषामेव भूतानामहं ब्रह्ममयो महान् ।
भूतं परतरं मत्तो विष्णोर्वाऽपि न विद्यते ॥ १४.४३.१२ ॥
เราผู้ยิ่งใหญ่และประกอบด้วยพรหมัน เป็นรากฐานของสรรพชีวิตทั้งปวง ไม่มีสิ่งมีชีวิตใดสูงกว่าเรา หรือแม้แต่พระวิษณุก็ไม่มี
14.43.13
राजाधिराजः सर्वेषां विष्णुर्ब्रह्ममयो महान् ।
ईश्वरं तं विजानीमः स विभुः स प्रजापतिः ॥ १४.४३.१३ ॥
พระวิษณุ ราชาแห่งราชาทั้งปวง ผู้ยิ่งใหญ่และประกอบด้วยพรหมัน พวกเรารู้จักพระองค์ว่าเป็นพระผู้เป็นเจ้า พระองค์แผ่ซ่านไปทั่ว และพระองค์เป็นเจ้าแห่งสิ่งมีชีวิต
14.43.14
नरकिन्नरयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
देवदानवनागानां सर्वेषामीश्वरो हि सः ॥ १४.४३.१४ ॥
พระองค์เป็นเจ้าของทั้งหมด ได้แก่ มนุษย์ กินนร ยักษ์ คนธรรพ์ นาค รากษส เทวดา ทานพ และนาค
14.43.15
भगदेवानुयातानां सर्वासां वामलोचना ।
माहेश्वरी महादेवी प्रोच्यते पार्वती हि सा ॥ १४.४३.१५ ॥
ในบรรดาสตรีทั้งปวงที่ติดตามเทวีภค นางผู้มีดวงตางดงามเรียกว่า มเหศวรี มหาเทวี แท้จริงแล้วนางคือพารวตี
14.43.16
उमां देवीं विजानीध्वं नारीणामुत्तमां शुभाम् ।
रतीनां वसुमत्यस्तु स्त्रीणामप्सरसस्तथा ॥ १४.४३.१६ ॥
จงรู้ว่าเทวีอุมาเป็นผู้ประเสริฐและเป็นมงคลที่สุดในหมู่สตรี ในหมู่เทวีแห่งความยินดี คือวสุมตี และในหมู่สตรีเช่นกัน คืออัปสร
14.43.17
धर्मिकामाश्च राजानो ब्राह्मणा धर्मसेतवः ।
तस्माद्राजा द्विजातीनां प्रयतेतेह रक्षणे ॥ १४.४३.१७ ॥
กษัตริย์และพราหมณ์ผู้ปรารถนาธรรมเป็นสะพานแห่งธรรม ฉะนั้นกษัตริย์พึงพยายามในการคุ้มครองทวิชาติในโลกนี้
14.43.18
राज्ञां हि विषये येषामवसीदन्ति साधवः ।
हीनास्ते स्वगुणैः सर्वैः प्रेत्यावाङ्मार्गगामिनः ॥ १४.४३.१८ ॥
ในแคว้นของกษัตริย์เหล่าใด คนดีต้องทุกข์ทรมาน กษัตริย์เหล่านั้นถูกพรากคุณงามความดีของตนไปทั้งสิ้น เมื่อสิ้นชีวิตแล้วย่อมดำเนินไปตามทางที่ตกต่ำ
14.43.19
राज्ञां हि विषये येषां साधवः परिरक्षिताः ।
तेऽस्मिँल्लोके प्रमोदन्ते प्रेत्य चानन्दमेव च ॥ १४.४३.१९ ॥
ในแคว้นของกษัตริย์เหล่าใด คนชอบธรรมได้รับการคุ้มครอง กษัตริย์เหล่านั้นย่อมปีติในโลกนี้ และเมื่อสิ้นชีวิตแล้วย่อมได้รับความสุขอย่างแท้จริง
14.43.20
प्राप्नुवन्ति महात्मान इति वित्त द्विजर्षभाः ।
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि नियतं धर्मलक्षणम् ॥ १४.४३.२० ॥
ท่านผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชาติ จงรู้ว่าผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ย่อมได้รับผลเช่นนี้ ต่อจากนี้ไป เราจะประกาศลักษณะที่แน่นอนของธรรม
14.43.21
अहिंसालक्षणो धर्मो हिंसा चाधर्मलक्षणा ।
प्रकाशलक्षणा देवा मनुष्याः कर्मलक्षणाः ॥ १४.४३.२१ ॥
อหิงสาเป็นลักษณะของธรรม และหิงสาเป็นลักษณะของอธรรม เทวดามีแสงสว่างเป็นลักษณะ มนุษย์มีการกระทำเป็นลักษณะ
14.43.22
शब्दलक्षणमाकाशं वायुस्तु स्पर्शलक्षणः ।
ज्योतिषां लक्षणं रूपमापश्च रसलक्षणाः ॥ १४.४३.२२ ॥
เสียงเป็นลักษณะของอากาศ และลมมีการสัมผัสเป็นลักษณะ รูปเป็นลักษณะของสิ่งที่ส่องแสง และน้ำมีรสเป็นลักษณะ
14.43.23
धारिणी सर्वभूतानां पृथिवी गन्धलक्षणा ।
स्वरव्यञ्जनसंस्कारा भारती शब्दलक्षणा ॥ १४.४३.२३ ॥
แผ่นดินซึ่งทรงรองรับสรรพสัตว์ทั้งปวง มีกลิ่นเป็นลักษณะ คำพูดที่ประดับด้วยสระและพยัญชนะ มีเสียงเป็นลักษณะ
14.43.24
मनसो लक्षणं चिन्ता तथोक्ता बुद्धिरन्वयात् ।
मनसा चिन्तितानर्थान्बुद्ध्या चेह व्यवस्यति ॥ १४.४३.२४ ॥
ความคิดเป็นลักษณะของใจ และปัญญาก็ได้ถูกกล่าวว่าเป็นลักษณะด้วยการอนุมาน สิ่งที่ใจคิดถึง ปัญญาย่อมตัดสินในที่นี้
14.43.25
बुद्धिर्हि व्यवसायेन लक्ष्यते नात्र संशयः ।
लक्षणं मनसो ध्यानमव्यक्तं साधुलक्षणम् ॥ १४.४३.२५ ॥
ไม่มีข้อสงสัยเลยว่า ปัญญาย่อมถูกรู้ได้ด้วยการตัดสินใจอย่างมั่นคง ลักษณะของใจคือการภาวนา ซึ่งไม่ปรากฏชัด และเป็นลักษณะของผู้ดี
14.43.26
प्रवृत्तिलक्षणो योगो ज्ञानं संन्यासलक्षणम् ।
तस्माज्ज्ञानं पुरस्कृत्य संन्यसेदिह बुद्धिमान् ॥ १४.४३.२६ ॥
โยคะมีการดำเนินไปในการกระทำเป็นลักษณะ และความรู้เป็นลักษณะของการสละ เพราะฉะนั้น ผู้มีปัญญาพึงให้ความรู้เป็นที่หนึ่งแล้วสละในที่นี้
14.43.27
संन्यासी ज्ञानसंयुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम् ।
अतीतो द्वन्द्वमभ्येति तमोमृत्युजरातिगः ॥ १४.४३.२७ ॥
ผู้สละที่ประกอบด้วยความรู้ย่อมบรรลุคติอันสูงสุด เขาข้ามพ้นคู่แห่งความตรงข้ามไปได้ ก้าวล่วงความมืด ความตาย และความแก่ จึงถึงสิ่งนั้น
14.43.28
धर्मलक्षणसंयुक्तमुक्तं वो विधिवन्मया ।
गुणानां ग्रहणं सम्यग्वक्ष्याम्यहमतः परम् ॥ १४.४३.२८ ॥
ข้าพเจ้าได้กล่าวแก่พวกท่านโดยถูกต้องตามวิธีแล้ว ถึงสิ่งที่ประกอบด้วยลักษณะของธรรม บัดนี้ข้าพเจ้าจะอธิบายโดยครบถ้วนถึงการรับรู้คุณทั้งหลายต่อไป
14.43.29
पार्तिवो यस्तु गन्धो वै घ्राणेन हि स गृह्यते ।
प्राणस्यश्च तथा वायुर्गन्धज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.२९ ॥
กลิ่นที่เป็นของดินนั้นย่อมถูกรับรู้ด้วยจมูกโดยแท้ และลมปราณกับลมก็ถูกกำหนดไว้สำหรับความรู้เรื่องกลิ่นเช่นกัน
14.43.30
अपां धातू रसो नित्यं जिह्वया स तु गृह्यते ।
जिह्वास्थश्च तथा सोमो रसज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.३० ॥
รสซึ่งเป็นธาตุของน้ำ ย่อมถูกรับรู้ด้วยลิ้นเสมอ และพระโสมผู้สถิตอยู่ที่ลิ้นก็ถูกกำหนดไว้สำหรับความรู้เรื่องรสเช่นกัน
14.43.31
तेजसस्तु गुणो रूपं चक्षुषा तच्च गृह्यते ।
चक्षुःस्थश्च ततादित्यो रूपज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.३१ ॥
คุณของไฟคือรูป ซึ่งถูกรับรู้ด้วยตา และพระอาทิตย์ผู้สถิตอยู่ในตา ก็ถูกกำหนดไว้สำหรับความรู้เรื่องรูปเช่นกัน
14.43.32
वायव्यस्तु सदा स्पर्शस्त्वचा प्रज्ञायते च सः ।
त्वक्स्थश्चैव सदा वायुः स्पर्सने स विधीयते ॥ १४.४३.३२ ॥
คุณของลมคือการสัมผัสเสมอ ซึ่งถูกรับรู้ด้วยผิวหนัง และลมผู้สถิตอยู่ในผิวหนังเสมอ ก็ถูกกำหนดไว้สำหรับความรู้เรื่องการสัมผัส
14.43.33
आकाशस्य गुणो घोषः श्रोत्रेण च स गृह्यते ।
श्रोत्रस्थाश्च दिशः सर्वाः शब्दज्ञाने प्रकीर्तिताः ॥ १४.४३.३३ ॥
คุณของอากาศคือเสียง ซึ่งถูกรับรู้ด้วยหู และทิศทั้งปวงซึ่งสถิตอยู่ในหู ก็ถูกประกาศไว้สำหรับความรู้เรื่องเสียง
14.43.34
मनसश्च गुणश्चिन्ता प्रज्ञया स तु गृह्यते ।
हृदिस्थश्चेतनो धातुर्मनोज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.३४ ॥
คุณของใจคือความคิด ซึ่งถูกรับรู้ด้วยปัญญา และธาตุแห่งสติที่สถิตอยู่ในหัวใจ ก็ถูกกำหนดไว้สำหรับความรู้เรื่องใจ
14.43.35
बुद्धिरध्यवसायेन ध्यानेन च महांस्तथा ।
निश्चित्य ग्रहणाद्व्यक्तमव्यक्तं नात्र संशयः ॥ १४.४३.३५ ॥
ปัญญาย่อมถูกรู้ด้วยการตัดสินใจ และด้วยการภาวนา และมหัตก็เช่นกัน เมื่อได้กำหนดด้วยการรับรู้แล้ว สิ่งที่ปรากฏและสิ่งที่ไม่ปรากฏก็ถูกรู้ ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
14.43.36
अलिङ्गग्रहणो नित्यः क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मकः ।
तस्मादलिङ्गः क्षेत्रज्ञः केवलं ज्ञानलक्षणः ॥ १४.४३.३६ ॥
ผู้รู้ในเขต ซึ่งไม่ถูกรับรู้ด้วยเครื่องหมายใดๆ เป็นนิรันดร์ และมีธรรมชาติปราศจากคุณ เพราะฉะนั้น ผู้รู้ในเขตจึงไม่มีเครื่องหมาย มีความรู้เป็นลักษณะเพียงอย่างเดียว
14.43.37
अव्यक्तं क्षेत्रमुद्दिष्टं गुणानां प्रभवाप्ययम् ।
सदा पश्याम्यहं लीनं विजानामि शृणोमि च ॥ १४.४३.३७ ॥
สิ่งที่ไม่ปรากฏถูกกล่าวว่าเป็นเขต เป็นที่มาและที่ดับของคุณทั้งหลาย ข้าพเจ้าเห็น รู้ และได้ยินสิ่งที่ดำรงอยู่ในสิ่งนั้นอยู่เสมอ
14.43.38
पुरुषस्तद्विजानीते तस्मात्क्षेत्रज्ञ उच्यते ।
गुणवृत्तं तथा कृत्स्नं क्षेत्रज्ञः परिपश्यति ॥ १४.४३.३८ ॥
บุรุษย่อมรู้สิ่งนั้น เพราะฉะนั้นจึงเรียกว่าผู้รู้ในเขต ผู้รู้ในเขตย่อมเห็นการดำเนินไปของคุณทั้งหมดโดยครบถ้วน
14.43.39
आदिमद्यावसानं तत्सृज्यमानमचेतनम् ।
न गुणा विदुरात्मानं सृज्यमानाः पुनःपुनः ॥ १४.४३.३९ ॥
สิ่งนั้นมีต้นและปลาย ถูกสร้างขึ้น และไม่มีสติ คุณทั้งหลายที่ถูกสร้างขึ้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า ย่อมไม่รู้อาตมัน
14.43.40
न सत्यं वेद वै कश्चित्क्षेत्रज्ञस्त्वेव विन्दति ।
गुणानां गुणभूतानां यत्परं परतो महत् ॥ १४.४३.४० ॥
ไม่มีผู้ใดรู้ความจริงโดยแท้จริง แต่ผู้รู้ในเขตย่อมบรรลุความจริงนั้น สิ่งที่สูงสุดและยิ่งใหญ่ ล่วงพ้นคุณทั้งหลายและสิ่งที่เกิดจากคุณ
14.43.41
तस्माद्गुणांश्च तत्वं च परित्यज्येह तत्ववित् ।
क्षीणदोषो गुणान्हित्वा क्षेत्रज्ञं प्रविशत्यथ ॥ १४.४३.४१ ॥
ดังนั้น ผู้รู้ความจริงในโลกนี้ เมื่อละทั้งคุณและตัตตวะ ความชั่วของเขาสิ้นไปแล้ว ละคุณทั้งหลายเสีย จึงเข้าถึงกษेत्रज्ञ ผู้รู้สนามแห่งกาย
14.43.42
निर्द्वन्द्वो निर्नमस्कारो निःस्वधाकार एव च ।
अचलश्चानिकेतश्च क्षेत्रज्ञः स परो विधिः ॥ १४.४३.४२ ॥
ผู้ไม่ติดอยู่กับคู่ตรงข้าม ไม่กราบไหว้ ไม่ถวายสวาหาเครื่องบูชา ไม่หวั่นไหว และไม่มีที่อยู่อาศัย ผู้นั้นคือกษेत्रज्ञ ซึ่งเป็นวิธีอันสูงสุด