マハーバーラタ · 章 14.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.43.1
मनुष्याणां तु राज्यः क्षत्रियो मध्यमो गुणः ।
कुञ्जरो वाहनानां च सिंहश्चारण्यवासिनाम् ॥ १४.४३.१ ॥
人間の中では王はクシャトリヤで中程度の資質を持ち、乗り物の中では象、森に住むものの中では獅子である。
14.43.2
अविः पशूनां सर्वेषामहिस्तु बिलवासिनाम् ।
गवां गोवृषभश्चैव स्त्रीणां पुरुष एव च ॥ १४.४३.२ ॥
すべての家畜の中では牡羊、穴に住むものの中では蛇、雌牛の中では雄牛、女性の中では男性である。
14.43.3
न्यग्रोधो जम्बुवृक्षश्च पिप्पलः शाल्मलिस्तथा ।
शिंशपा मेषशृङ्गश्च तथा कीचकवेणवः ॥ १४.४३.३ ॥
バニヤン、ジャンブ樹、ピッパラ、そして綿木、シンシャパー、羊角樹、中空の竹である。
14.43.4
एते द्रुमाणां राजानो गणानां मरुतस्तथा ।
हिमवान्पारियात्रश्च सह्यो विन्ध्यस्त्रिकूटवान् ॥ १४.४३.४ ॥
これらは樹木の王であり、群れの中ではマルットである。またヒマーラヤ、パーリヤートラ、サヒヤ、ヴィンディヤ、トリクータも同様である。
14.43.5
श्वेतो नीलश्च भासश्च राष्ट्रवांश्चैव पर्वतः ।
भृशस्कन्धो महेन्द्रश्च माल्यवान्पर्वतस्तथा ॥ १४.४३.५ ॥
シュヴェータ、ニーラ、バーサの山々、そしてラーシュトラヴァーン山、またブリシャスカンダ、マヘーンドラ、マーリヤヴァーン山も同様である。
14.43.6
एते पर्वतराजानो गणानां मरुतस्तथा ।
सूर्यो ग्रहाणामधिपो नक्षत्राणां च चन्द्रमाः ॥ १४.४३.६ ॥
これらは山々の王であり、群れの中ではマルットである。同様に太陽は惑星の主、月は星宿の主である。
14.43.7
यमः पितॄणामधिपः सरितामथ सागरः ।
अंभसां वरुणो राजा मरुतामिन्द्र उच्यते ॥ १४.४३.७ ॥
ヤマは祖霊の主、大海は河川の主である。水の王はヴァルナ、マルトの主はインドラと言われる。
14.43.8
अर्कोऽधिपतिरुष्णानां ज्योतिषामिन्दुरुच्यते ।
अग्निर्भूतपतिर्नित्यं ब्राह्मणानां बृहस्पतिः ॥ १४.४३.८ ॥
太陽は熱いものの主、月は光の主と言われる。アグニは常に万物の主であり、ブリハスパティはバラモンの主である。
14.43.9
ओषधीनां पतिः सोमो विष्णुर्बलवतां वरः ।
त्वष्टाऽधिनां पतिः सोमो विष्णुर्बलवतां वरः। ॥ १४.४३.९ ॥
ソーマは薬草の主、ヴィシュヌは力ある者の中で最も優れた者である。トヴァシュトリは富める者の主であり、ソーマもまた富める者の主である。ヴィシュヌは力ある者の中で最も優れた者である。
14.43.10
दक्षिणानां तथा यज्ञो वेदानामृच एव च ।
दिशामुदीची विप्राणां सोमो राजा प्रतापवान् ॥ १४.४३.१० ॥
祭祀は布施の主、リグ詩節はヴェーダの主である。北は方角の主であり、威光ある王ソーマはバラモンの主である。
14.43.11
कुबेरः सर्वरत्नानां देवतानां पुरंदरः ।
एष भूताधिपः सर्गः प्रजानां च प्रजापतिः ॥ १४.४३.११ ॥
クベーラはあらゆる宝玉の主、プランダラ（インドラ）は神々の主である。この創造は万物の主であり、プラジャーパティは生き物の主である。
14.43.12
सर्वेषामेव भूतानामहं ब्रह्ममयो महान् ।
भूतं परतरं मत्तो विष्णोर्वाऽपि न विद्यते ॥ १४.४३.१२ ॥
私は偉大でブラフマンより成り、一切の存在の基盤である。私より、あるいはヴィシュヌよりも高い存在は見出されない。
14.43.13
राजाधिराजः सर्वेषां विष्णुर्ब्रह्ममयो महान् ।
ईश्वरं तं विजानीमः स विभुः स प्रजापतिः ॥ १४.४३.१३ ॥
すべての王の王であり、偉大でブラフマンに満ちたヴィシュヌ、その方をわれわれは主と知る。彼は遍在し、その方こそ生類の主である。
14.43.14
नरकिन्नरयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
देवदानवनागानां सर्वेषामीश्वरो हि सः ॥ १४.४३.१४ ॥
彼はすべての主である。人間、キンナラ、ヤクシャ、ガンダルヴァ、蛇、ラークシャサ、神々、ダーナヴァ、ナーガの主である。
14.43.15
भगदेवानुयातानां सर्वासां वामलोचना ।
माहेश्वरी महादेवी प्रोच्यते पार्वती हि सा ॥ १४.४३.१५ ॥
バガ女神に従う女性たちの中で、美しい目をした彼女はマーヘーシュヴァリー、大女神と呼ばれる。彼女こそパールヴァティーである。
14.43.16
उमां देवीं विजानीध्वं नारीणामुत्तमां शुभाम् ।
रतीनां वसुमत्यस्तु स्त्रीणामप्सरसस्तथा ॥ १४.४३.१६ ॥
女神ウマーは女性の中で最も優れ、吉祥な方であると知れ。快楽の女神たちの中にはヴァスマティーがおり、女性の中にも同様にアプサラスたちがいる。
14.43.17
धर्मिकामाश्च राजानो ब्राह्मणा धर्मसेतवः ।
तस्माद्राजा द्विजातीनां प्रयतेतेह रक्षणे ॥ १४.४३.१७ ॥
法を望む王と婆羅門は法の橋である。ゆえに王はここで二生者を守ることに努めるべきである。
14.43.18
राज्ञां हि विषये येषामवसीदन्ति साधवः ।
हीनास्ते स्वगुणैः सर्वैः प्रेत्यावाङ्मार्गगामिनः ॥ १४.४३.१८ ॥
善人が苦しむ国を治める王たちは、自らの徳をすべて失い、死後には下の道へと赴く。
14.43.19
राज्ञां हि विषये येषां साधवः परिरक्षिताः ।
तेऽस्मिँल्लोके प्रमोदन्ते प्रेत्य चानन्दमेव च ॥ १४.४३.१९ ॥
善人が守られている王たちの国では、人々はこの世で喜び、死後にもまさに至福を得る。
14.43.20
प्राप्नुवन्ति महात्मान इति वित्त द्विजर्षभाः ।
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि नियतं धर्मलक्षणम् ॥ १४.४३.२० ॥
再生族の中の最上の者たちよ、知れ。偉大な魂はこのような果報を得る。これより後、私は定まった法の特徴を説こう。
14.43.21
अहिंसालक्षणो धर्मो हिंसा चाधर्मलक्षणा ।
प्रकाशलक्षणा देवा मनुष्याः कर्मलक्षणाः ॥ १४.४३.२१ ॥
不殺生は法の特徴であり、殺生は非法の特徴である。神々は光明を特徴とし、人間は行為を特徴とする。
14.43.22
शब्दलक्षणमाकाशं वायुस्तु स्पर्शलक्षणः ।
ज्योतिषां लक्षणं रूपमापश्च रसलक्षणाः ॥ १४.४३.२२ ॥
空の特徴は音であり、風の特徴は触である。光を放つものの特徴は形であり、水の特徴は味である。
14.43.23
धारिणी सर्वभूतानां पृथिवी गन्धलक्षणा ।
स्वरव्यञ्जनसंस्कारा भारती शब्दलक्षणा ॥ १४.४३.२३ ॥
すべての生き物を支える大地の特徴は香りである。母音と子音によって整えられた言葉の特徴は音である。
14.43.24
मनसो लक्षणं चिन्ता तथोक्ता बुद्धिरन्वयात् ।
मनसा चिन्तितानर्थान्बुद्ध्या चेह व्यवस्यति ॥ १४.४३.२४ ॥
意の特徴は思考であり、同様に推論により知性も特徴と説かれる。意が思考した事柄を、ここで知性が決定する。
14.43.25
बुद्धिर्हि व्यवसायेन लक्ष्यते नात्र संशयः ।
लक्षणं मनसो ध्यानमव्यक्तं साधुलक्षणम् ॥ १४.४३.२५ ॥
疑いなく、知性は堅固な決意によって知られる。心の特徴は瞑想であり、それは未顕現で、善人の特徴である。
14.43.26
प्रवृत्तिलक्षणो योगो ज्ञानं संन्यासलक्षणम् ।
तस्माज्ज्ञानं पुरस्कृत्य संन्यसेदिह बुद्धिमान् ॥ १४.४३.२६ ॥
ヨーガは活動的な関与を特徴とし、知識は放棄の特徴である。ゆえに賢者は知識を第一に置き、ここで放棄すべきである。
14.43.27
संन्यासी ज्ञानसंयुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम् ।
अतीतो द्वन्द्वमभ्येति तमोमृत्युजरातिगः ॥ १४.४३.२७ ॥
知識を備えた放棄者は最高の境地に至る。対立の二元を超え、闇・死・老いを越えて、彼はそこに到達する。
14.43.28
धर्मलक्षणसंयुक्तमुक्तं वो विधिवन्मया ।
गुणानां ग्रहणं सम्यग्वक्ष्याम्यहमतः परम् ॥ १४.४३.२८ ॥
法の特徴を備えたものを、私は規則どおりあなた方に説いた。今、諸性質の把握を詳しく説こう。
14.43.29
पार्तिवो यस्तु गन्धो वै घ्राणेन हि स गृह्यते ।
प्राणस्यश्च तथा वायुर्गन्धज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.२९ ॥
地の香りは実に鼻によって知覚される。また命気と風も香りの知に定められている。
14.43.30
अपां धातू रसो नित्यं जिह्वया स तु गृह्यते ।
जिह्वास्थश्च तथा सोमो रसज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.३० ॥
水の元素である味は常に舌によって知覚される。舌に宿るソーマもまた味の知に定められている。
14.43.31
तेजसस्तु गुणो रूपं चक्षुषा तच्च गृह्यते ।
चक्षुःस्थश्च ततादित्यो रूपज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.३१ ॥
火の性質は色形であり、それは眼によって把握される。眼に宿るアーディティヤ（太陽）が色の知覚に定められている。
14.43.32
वायव्यस्तु सदा स्पर्शस्त्वचा प्रज्ञायते च सः ।
त्वक्स्थश्चैव सदा वायुः स्पर्सने स विधीयते ॥ १४.४३.३२ ॥
風の性質は常に触であり、それは皮膚によって知られる。皮膚に常に宿る風が触覚の知にあてられている。
14.43.33
आकाशस्य गुणो घोषः श्रोत्रेण च स गृह्यते ।
श्रोत्रस्थाश्च दिशः सर्वाः शब्दज्ञाने प्रकीर्तिताः ॥ १४.४३.३३ ॥
空の性質は音であり、それは耳によって把握される。耳に宿るすべての方位が音の知にあてられると説かれている。
14.43.34
मनसश्च गुणश्चिन्ता प्रज्ञया स तु गृह्यते ।
हृदिस्थश्चेतनो धातुर्मनोज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.३४ ॥
意の性質は思考であり、それは智慧によって把握される。心に宿る覚知の要素が意の知にあてられている。
14.43.35
बुद्धिरध्यवसायेन ध्यानेन च महांस्तथा ।
निश्चित्य ग्रहणाद्व्यक्तमव्यक्तं नात्र संशयः ॥ १४.४३.३५ ॥
覚（ブッディ）は決定と禅定によって知られ、大（マハット）もまた同様である。把握によって確定すれば、顕と未顕とが知られる。これに疑いはない。
14.43.36
अलिङ्गग्रहणो नित्यः क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मकः ।
तस्मादलिङ्गः क्षेत्रज्ञः केवलं ज्ञानलक्षणः ॥ १४.४३.३६ ॥
場の知者は如何なる標識によっても把握されず、常住であり、性質を超えた本性を持つ。ゆえに場の知者は標識を持たず、ただ知をその特徴とする。
14.43.37
अव्यक्तं क्षेत्रमुद्दिष्टं गुणानां प्रभवाप्ययम् ।
सदा पश्याम्यहं लीनं विजानामि शृणोमि च ॥ १४.४३.३७ ॥
未顕現なるものは田と説かれ、諸グナの生起と消滅である。そこに没している者を、私は常に見、知り、聞く。
14.43.38
पुरुषस्तद्विजानीते तस्मात्क्षेत्रज्ञ उच्यते ।
गुणवृत्तं तथा कृत्स्नं क्षेत्रज्ञः परिपश्यति ॥ १४.४३.३८ ॥
プルシャはそれを知る。ゆえに彼はクシェトラジュニャ（場を知る者）と呼ばれる。場を知る者は、グナの全ての働きを余すところなく見る。
14.43.39
आदिमद्यावसानं तत्सृज्यमानमचेतनम् ।
न गुणा विदुरात्मानं सृज्यमानाः पुनःपुनः ॥ १४.४३.३९ ॥
それは始めと終わりを持ち、生み出されるものであり、非意識である。生み出され続けるグナは、アートマンを知らない。
14.43.40
न सत्यं वेद वै कश्चित्क्षेत्रज्ञस्त्वेव विन्दति ।
गुणानां गुणभूतानां यत्परं परतो महत् ॥ १४.४३.४० ॥
真実を本当に知る者はいない。しかし場を知る者はそれに到達する。グナとグナからなるものを超えた、至高で偉大なもの。
14.43.41
तस्माद्गुणांश्च तत्वं च परित्यज्येह तत्ववित् ।
क्षीणदोषो गुणान्हित्वा क्षेत्रज्ञं प्रविशत्यथ ॥ १४.४३.४१ ॥
それゆえ、ここで真理を知る者は、グナと諸原理を捨て、過失が尽きて、グナを離れ、そして場を知る者へと入る。
14.43.42
निर्द्वन्द्वो निर्नमस्कारो निःस्वधाकार एव च ।
अचलश्चानिकेतश्च क्षेत्रज्ञः स परो विधिः ॥ १४.४३.४२ ॥
対立の双対を離れ、礼拝もスヴァダー供物もなく、不動で住処を持たない者——彼こそが場を知る者であり、それが至上の規範である。