മഹാഭാരതം · അധ്യായം 14.43
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.43.1
मनुष्याणां तु राज्यः क्षत्रियो मध्यमो गुणः ।
कुञ्जरो वाहनानां च सिंहश्चारण्यवासिनाम् ॥ १४.४३.१ ॥
മനുഷ്യരിൽ രാജാവ് ക്ഷത്രിയനാണ്, മധ്യമഗുണമുള്ളവൻ; വാഹനങ്ങളിൽ ആന, കാട്ടിൽ വസിക്കുന്നവയിൽ സിംഹം.
14.43.2
अविः पशूनां सर्वेषामहिस्तु बिलवासिनाम् ।
गवां गोवृषभश्चैव स्त्रीणां पुरुष एव च ॥ १४.४३.२ ॥
എല്ലാ പശുക്കളിലും ആട്ടുകൊറ്റൻ, ബിലങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവയിൽ പാമ്പ്; പശുക്കളിൽ കാളയും, സ്ത്രീകളിൽ പുരുഷനും.
14.43.3
न्यग्रोधो जम्बुवृक्षश्च पिप्पलः शाल्मलिस्तथा ।
शिंशपा मेषशृङ्गश्च तथा कीचकवेणवः ॥ १४.४३.३ ॥
ആൽ, ഞാവൽ, അരയാൽ, ഇലവ്, അതുപോലെ ശിംശപ, മേഷശൃംഗം, കീചകവേണു (മുള).
14.43.4
एते द्रुमाणां राजानो गणानां मरुतस्तथा ।
हिमवान्पारियात्रश्च सह्यो विन्ध्यस्त्रिकूटवान् ॥ १४.४३.४ ॥
ഇവയാണ് വൃക്ഷങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാർ; ഗണങ്ങളിൽ മരുത്തുക്കൾ; അതുപോലെ ഹിമവാൻ, പാരിയാത്രം, സഹ്യൻ, വിന്ധ്യൻ, ത്രികൂടവാൻ.
14.43.5
श्वेतो नीलश्च भासश्च राष्ट्रवांश्चैव पर्वतः ।
भृशस्कन्धो महेन्द्रश्च माल्यवान्पर्वतस्तथा ॥ १४.४३.५ ॥
ശ്വേതം, നീലം, ഭാസം, രാഷ്ട്രവാൻ പർവ്വതം; ഭൃശസ്കന്ധം, മഹേന്ദ്രം, മാല്യവാൻ പർവ്വതവും അതുപോലെ.
14.43.6
एते पर्वतराजानो गणानां मरुतस्तथा ।
सूर्यो ग्रहाणामधिपो नक्षत्राणां च चन्द्रमाः ॥ १४.४३.६ ॥
ഇവയാണ് പർവ്വതങ്ങളുടെ രാജാക്കന്മാർ; ഗണങ്ങളിൽ മരുത്തുക്കൾ; അതുപോലെ സൂര്യൻ ഗ്രഹങ്ങളുടെ അധിപതി, ചന്ദ്രൻ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ.
14.43.7
यमः पितॄणामधिपः सरितामथ सागरः ।
अंभसां वरुणो राजा मरुतामिन्द्र उच्यते ॥ १४.४३.७ ॥
പിതൃക്കളുടെ അധിപതി യമൻ; നദികളുടെ അധിപതി സമുദ്രം. ജലങ്ങളുടെ രാജാവ് വരുണൻ; മരുത്തുക്കളുടെ അധിപതി ഇന്ദ്രൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
14.43.8
अर्कोऽधिपतिरुष्णानां ज्योतिषामिन्दुरुच्यते ।
अग्निर्भूतपतिर्नित्यं ब्राह्मणानां बृहस्पतिः ॥ १४.४३.८ ॥
സൂര്യൻ ഉഷ്ണവസ്തുക്കളുടെ അധിപതി; ചന്ദ്രൻ ജ്യോതിസ്സുകളുടെ അധിപതി എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. അഗ്നി എപ്പോഴും ഭൂതങ്ങളുടെ പതി; ബ്രാഹ്മണരുടെ അധിപതി ബൃഹസ്പതി.
14.43.9
ओषधीनां पतिः सोमो विष्णुर्बलवतां वरः ।
त्वष्टाऽधिनां पतिः सोमो विष्णुर्बलवतां वरः। ॥ १४.४३.९ ॥
സോമൻ ഔഷധികളുടെ പതി; വിഷ്ണു ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. ത്വഷ്ടാവ് ധനവാന്മാരുടെ അധിപതി; സോമനും (ധനവാന്മാരുടെ അധിപതി); വിഷ്ണു ബലവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ.
14.43.10
दक्षिणानां तथा यज्ञो वेदानामृच एव च ।
दिशामुदीची विप्राणां सोमो राजा प्रतापवान् ॥ १४.४३.१० ॥
ദക്ഷിണകളുടെ അധിപതി യജ്ഞം; വേദങ്ങളുടെ അധിപതി ഋക്കുകൾ തന്നെ. ദിശകളിൽ വടക്ക്; ബ്രാഹ്മണരുടെ പ്രതാപിയായ രാജാവ് സോമൻ.
14.43.11
कुबेरः सर्वरत्नानां देवतानां पुरंदरः ।
एष भूताधिपः सर्गः प्रजानां च प्रजापतिः ॥ १४.४३.११ ॥
കുബേരൻ എല്ലാ രത്നങ്ങളുടെയും അധിപതി; പുരന്ദരൻ (ഇന്ദ്രൻ) ദേവന്മാരുടെ അധിപതി. ഈ സൃഷ്ടി ഭൂതങ്ങളുടെ അധിപതി; പ്രജകളുടെ പ്രജാപതി.
14.43.12
सर्वेषामेव भूतानामहं ब्रह्ममयो महान् ।
भूतं परतरं मत्तो विष्णोर्वाऽपि न विद्यते ॥ १४.४३.१२ ॥
ഞാൻ, ബ്രഹ്മമയനായ മഹാനാണ്, എല്ലാ ഭൂതങ്ങളുടെയും ആധാരം. എന്നെക്കാളോ വിഷ്ണുവിനെക്കാളോ ശ്രേഷ്ഠമായ ഒരു ഭൂതവും കാണപ്പെടുന്നില്ല.
14.43.13
राजाधिराजः सर्वेषां विष्णुर्ब्रह्ममयो महान् ।
ईश्वरं तं विजानीमः स विभुः स प्रजापतिः ॥ १४.४३.१३ ॥
എല്ലാവരുടെയും രാജാധിരാജനും ബ്രഹ്മമയനും മഹാനുമായ വിഷ്ണുവിനെ ഞങ്ങൾ ഈശ്വരനായി അറിയുന്നു. അദ്ദേഹം സർവവ്യാപിയാണ്; അദ്ദേഹമാണ് പ്രജാപതി.
14.43.14
नरकिन्नरयक्षाणां गन्धर्वोरगरक्षसाम् ।
देवदानवनागानां सर्वेषामीश्वरो हि सः ॥ १४.४३.१४ ॥
മനുഷ്യർ, കിന്നരർ, യക്ഷർ, ഗന്ധർവർ, ഉരഗർ, രാക്ഷസർ, ദേവന്മാർ, ദാനവർ, നാഗർ — ഇവരെല്ലാവരുടെയും ഈശ്വരൻ അദ്ദേഹമാണ്.
14.43.15
भगदेवानुयातानां सर्वासां वामलोचना ।
माहेश्वरी महादेवी प्रोच्यते पार्वती हि सा ॥ १४.४३.१५ ॥
ഭഗദേവിയെ അനുസരിക്കുന്ന സ്ത്രീകളിൽ, വാമലോചനയായവൾ മാഹേശ്വരി, മഹാദേവി എന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അവൾ തന്നെയാണ് പാർവതി.
14.43.16
उमां देवीं विजानीध्वं नारीणामुत्तमां शुभाम् ।
रतीनां वसुमत्यस्तु स्त्रीणामप्सरसस्तथा ॥ १४.४३.१६ ॥
ദേവി ഉമയെ സ്ത്രീകളിൽ ഉത്തമയും ശുഭയുമായി അറിയുക. രതികളിൽ വസുമതിമാർ; സ്ത്രീകളിൽ അപ്സരസ്സുകളും അങ്ങനെതന്നെ.
14.43.17
धर्मिकामाश्च राजानो ब्राह्मणा धर्मसेतवः ।
तस्माद्राजा द्विजातीनां प्रयतेतेह रक्षणे ॥ १४.४३.१७ ॥
ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാരും ബ്രാഹ്മണരും ധർമ്മത്തിന്റെ സേതുക്കളാണ്. അതിനാൽ രാജാവ് ഇവിടെ ദ്വിജരെ രക്ഷിക്കുന്നതിൽ പ്രയത്നിക്കണം.
14.43.18
राज्ञां हि विषये येषामवसीदन्ति साधवः ।
हीनास्ते स्वगुणैः सर्वैः प्रेत्यावाङ्मार्गगामिनः ॥ १४.४३.१८ ॥
ഏതു രാജാക്കന്മാരുടെ രാജ്യത്ത് സാധുക്കൾ ദുഃഖിക്കുന്നുവോ, അവർ തങ്ങളുടെ സദ്ഗുണങ്ങളെല്ലാം നഷ്ടപ്പെട്ട് മരണശേഷം താഴോട്ടുള്ള മാർഗത്തിൽ പോകുന്നു.
14.43.19
राज्ञां हि विषये येषां साधवः परिरक्षिताः ।
तेऽस्मिँल्लोके प्रमोदन्ते प्रेत्य चानन्दमेव च ॥ १४.४३.१९ ॥
ഏത് രാജാക്കന്മാരുടെ രാജ്യത്തിൽ സാധുക്കൾ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നുവോ, അവർ ഈ ലോകത്തിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു; മരണശേഷവും ആനന്ദം തന്നെ നേടുന്നു.
14.43.20
प्राप्नुवन्ति महात्मान इति वित्त द्विजर्षभाः ।
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि नियतं धर्मलक्षणम् ॥ १४.४३.२० ॥
ദ്വിജശ്രേഷ്ഠരേ, മഹാത്മാക്കൾ ഇങ്ങനെ ഫലം നേടുന്നു എന്ന് അറിയുക. ഇനി ഞാൻ നിശ്ചിതമായ ധർമലക്ഷണങ്ങൾ പറയാം.
14.43.21
अहिंसालक्षणो धर्मो हिंसा चाधर्मलक्षणा ।
प्रकाशलक्षणा देवा मनुष्याः कर्मलक्षणाः ॥ १४.४३.२१ ॥
അഹിംസയാണ് ധർമത്തിന്റെ ലക്ഷണം; ഹിംസ അധർമത്തിന്റെ ലക്ഷണം. ദേവന്മാർ പ്രകാശത്താൽ, മനുഷ്യർ കർമത്താൽ തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു.
14.43.22
शब्दलक्षणमाकाशं वायुस्तु स्पर्शलक्षणः ।
ज्योतिषां लक्षणं रूपमापश्च रसलक्षणाः ॥ १४.४३.२२ ॥
ആകാശത്തിന്റെ ലക്ഷണം ശബ്ദമാണ്; വായുവിന്റെ ലക്ഷണം സ്പർശമാണ്. ജ്യോതിസ്സുകളുടെ ലക്ഷണം രൂപവും ജലത്തിന്റെ ലക്ഷണം രസവുമാണ്.
14.43.23
धारिणी सर्वभूतानां पृथिवी गन्धलक्षणा ।
स्वरव्यञ्जनसंस्कारा भारती शब्दलक्षणा ॥ १४.४३.२३ ॥
സർവ ജീവികളെയും താങ്ങുന്ന ഭൂമിയുടെ ലക്ഷണം ഗന്ധമാണ്. സ്വരവ്യഞ്ജനങ്ങളാൽ സംസ്കരിക്കപ്പെട്ട ഭാരതി (വാക്ക്) യുടെ ലക്ഷണം ശബ്ദമാണ്.
14.43.24
मनसो लक्षणं चिन्ता तथोक्ता बुद्धिरन्वयात् ।
मनसा चिन्तितानर्थान्बुद्ध्या चेह व्यवस्यति ॥ १४.४३.२४ ॥
മനസ്സിന്റെ ലക്ഷണം ചിന്തയാണ്; അതുപോലെ അന്വയത്താൽ ബുദ്ധിയും ലക്ഷണമായി പറയപ്പെട്ടു. മനസ്സ് ചിന്തിച്ച അർഥങ്ങളെ ഇവിടെ ബുദ്ധി നിശ്ചയിക്കുന്നു.
14.43.25
बुद्धिर्हि व्यवसायेन लक्ष्यते नात्र संशयः ।
लक्षणं मनसो ध्यानमव्यक्तं साधुलक्षणम् ॥ १४.४३.२५ ॥
സംശയമില്ല, ബുദ്ധി നിശ്ചയത്താൽ തിരിച്ചറിയപ്പെടുന്നു. മനസ്സിന്റെ ലക്ഷണം ധ്യാനമാണ്; അത് അവ്യക്തവും സാധുക്കളുടെ ലക്ഷണവുമാണ്.
14.43.26
प्रवृत्तिलक्षणो योगो ज्ञानं संन्यासलक्षणम् ।
तस्माज्ज्ञानं पुरस्कृत्य संन्यसेदिह बुद्धिमान् ॥ १४.४३.२६ ॥
യോഗത്തിന്റെ ലക്ഷണം പ്രവൃത്തിയാണ്; ജ്ഞാനം സന്ന്യാസത്തിന്റെ ലക്ഷണമാണ്. അതുകൊണ്ട് ബുദ്ധിമാൻ ജ്ഞാനത്തെ മുന്നിൽ വെച്ച് ഇവിടെ സന്ന്യസിക്കട്ടെ.
14.43.27
संन्यासी ज्ञानसंयुक्तः प्राप्नोति परमां गतिम् ।
अतीतो द्वन्द्वमभ्येति तमोमृत्युजरातिगः ॥ १४.४३.२७ ॥
ജ്ഞാനസമ്പന്നനായ സന്ന്യാസി പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. ദ്വന്ദ്വങ്ങളെ കടന്ന്, ഇരുട്ടും മരണവും വാർധക്യവും അതിക്രമിച്ച് അവൻ എത്തുന്നു.
14.43.28
धर्मलक्षणसंयुक्तमुक्तं वो विधिवन्मया ।
गुणानां ग्रहणं सम्यग्वक्ष्याम्यहमतः परम् ॥ १४.४३.२८ ॥
ധർമലക്ഷണങ്ങളോടു കൂടിയത് ഞാൻ നിങ്ങളോട് വിധിപ്രകാരം പറഞ്ഞു. ഇനി ഗുണങ്ങളുടെ ഗ്രഹണത്തെ ഞാൻ നന്നായി വിവരിക്കാം.
14.43.29
पार्तिवो यस्तु गन्धो वै घ्राणेन हि स गृह्यते ।
प्राणस्यश्च तथा वायुर्गन्धज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.२९ ॥
ഭൂമിയുടെ ഗന്ധം മൂക്കിനാലാണ് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രാണനും വായുവും ഗന്ധജ്ഞാനത്തിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
14.43.30
अपां धातू रसो नित्यं जिह्वया स तु गृह्यते ।
जिह्वास्थश्च तथा सोमो रसज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.३० ॥
ജലത്തിന്റെ ധാതുവായ രസം എപ്പോഴും നാവിനാൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു. നാവിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സോമനും രസജ്ഞാനത്തിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
14.43.31
तेजसस्तु गुणो रूपं चक्षुषा तच्च गृह्यते ।
चक्षुःस्थश्च ततादित्यो रूपज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.३१ ॥
തേജസ്സിന്റെ ഗുണം രൂപമാണ്; അത് കണ്ണിനാൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു. കണ്ണിൽ സ്ഥിതനായ ആദിത്യൻ രൂപജ്ഞാനത്തിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
14.43.32
वायव्यस्तु सदा स्पर्शस्त्वचा प्रज्ञायते च सः ।
त्वक्स्थश्चैव सदा वायुः स्पर्सने स विधीयते ॥ १४.४३.३२ ॥
വായുവിന്റെ ഗുണം എപ്പോഴും സ്പർശമാണ്; അത് ത്വക്കിനാൽ അറിയപ്പെടുന്നു. ത്വക്കിൽ എപ്പോഴും സ്ഥിതനായ വായുവാണ് സ്പർശജ്ഞാനത്തിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
14.43.33
आकाशस्य गुणो घोषः श्रोत्रेण च स गृह्यते ।
श्रोत्रस्थाश्च दिशः सर्वाः शब्दज्ञाने प्रकीर्तिताः ॥ १४.४३.३३ ॥
ആകാശത്തിന്റെ ഗുണം ഘോഷം (ശബ്ദം) ആണ്; അത് ചെവിയാൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു. ചെവിയിൽ സ്ഥിതമായ എല്ലാ ദിക്കുകളും ശബ്ദജ്ഞാനത്തിൽ പ്രകീർത്തിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
14.43.34
मनसश्च गुणश्चिन्ता प्रज्ञया स तु गृह्यते ।
हृदिस्थश्चेतनो धातुर्मनोज्ञाने विधीयते ॥ १४.४३.३४ ॥
മനസ്സിന്റെ ഗുണം ചിന്തയാണ്; അത് പ്രജ്ഞയാൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു. ഹൃദയത്തിൽ സ്ഥിതമായ ചേതന ധാതുവാണ് മനോജ്ഞാനത്തിൽ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.
14.43.35
बुद्धिरध्यवसायेन ध्यानेन च महांस्तथा ।
निश्चित्य ग्रहणाद्व्यक्तमव्यक्तं नात्र संशयः ॥ १४.४३.३५ ॥
ബുദ്ധി നിശ്ചയത്താലും ധ്യാനത്താലും (അറിയപ്പെടുന്നു); മഹത്തും അതുപോലെ തന്നെ. നിശ്ചയിച്ച് ഗ്രഹിക്കുന്നതിനാൽ വ്യക്തവും അവ്യക്തവും അറിയപ്പെടുന്നു; ഇതിൽ സംശയമില്ല.
14.43.36
अलिङ्गग्रहणो नित्यः क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मकः ।
तस्मादलिङ्गः क्षेत्रज्ञः केवलं ज्ञानलक्षणः ॥ १४.४३.३६ ॥
ലിംഗത്താൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെടാത്ത, നിത്യനായ, നിർഗുണ സ്വഭാവമുള്ള ക്ഷേത്രജ്ഞൻ. അതിനാൽ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ ലിംഗരഹിതനാണ്; കേവലം ജ്ഞാനലക്ഷണമുള്ളവനാണ്.
14.43.37
अव्यक्तं क्षेत्रमुद्दिष्टं गुणानां प्रभवाप्ययम् ।
सदा पश्याम्यहं लीनं विजानामि शृणोमि च ॥ १४.४३.३७ ॥
അവ്യക്തമാണ് ക്ഷേത്രം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്; അത് ഗുണങ്ങളുടെ ഉത്പത്തിയും ലയവും ആണ്. അതിൽ ലീനമായിരിക്കുന്നതിനെ ഞാൻ എപ്പോഴും കാണുന്നു, അറിയുന്നു, കേൾക്കുന്നു.
14.43.38
पुरुषस्तद्विजानीते तस्मात्क्षेत्रज्ञ उच्यते ।
गुणवृत्तं तथा कृत्स्नं क्षेत्रज्ञः परिपश्यति ॥ १४.४३.३८ ॥
പുരുഷൻ അതിനെ അറിയുന്നു; അതിനാൽ അവനെ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രജ്ഞൻ ഗുണങ്ങളുടെ സമ്പൂർണ്ണ പ്രവർത്തനത്തെ നന്നായി കാണുന്നു.
14.43.39
आदिमद्यावसानं तत्सृज्यमानमचेतनम् ।
न गुणा विदुरात्मानं सृज्यमानाः पुनःपुनः ॥ १४.४३.३९ ॥
അത് ആദിയും അന്തവുമുള്ളതും സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നതും അചേതനവുമാണ്. സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്ന ഗുണങ്ങൾ ആത്മാവിനെ അറിയുന്നില്ല; വീണ്ടും വീണ്ടും അവ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു.
14.43.40
न सत्यं वेद वै कश्चित्क्षेत्रज्ञस्त्वेव विन्दति ।
गुणानां गुणभूतानां यत्परं परतो महत् ॥ १४.४३.४० ॥
ആരും സത്യത്തെ യഥാർത്ഥത്തിൽ അറിയുന്നില്ല; എന്നാൽ ക്ഷേത്രജ്ഞൻ അതിനെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഗുണങ്ങൾക്കും ഗുണരൂപമായ വസ്തുക്കൾക്കും അപ്പുറമുള്ള പരമമായ മഹത്ത്വം അതാണ്.
14.43.41
तस्माद्गुणांश्च तत्वं च परित्यज्येह तत्ववित् ।
क्षीणदोषो गुणान्हित्वा क्षेत्रज्ञं प्रविशत्यथ ॥ १४.४३.४१ ॥
അതിനാൽ ഇവിടെ തത്ത്വജ്ഞൻ ഗുണങ്ങളെയും തത്ത്വങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ദോഷങ്ങൾ ക്ഷയിച്ചവനായി ഗുണങ്ങളെ വിട്ട് പിന്നീട് ക്ഷേത്രജ്ഞനിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
14.43.42
निर्द्वन्द्वो निर्नमस्कारो निःस्वधाकार एव च ।
अचलश्चानिकेतश्च क्षेत्रज्ञः स परो विधिः ॥ १४.४३.४२ ॥
ദ്വന്ദ്വങ്ങൾക്ക് അതീതനും നമസ്കാരമില്ലാത്തവനും സ്വധാകാരമില്ലാത്തവനും അചലനും ഗൃഹരഹിതനുമായവൻ; അവനാണ് ക്ഷേത്രജ്ഞൻ, അവനാണ് പരമമായ വിധി.