ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.44
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.44.1
यदादिमध्यपर्यन्तं ग्रहणोपायमेव च ।
नामलक्षणसंयुक्तं सर्वं वक्ष्यामि तत्त्वतः ॥ १४.४४.१ ॥
ਆਦਿ, ਮਧ ਅਤੇ ਅੰਤ, ਜਾਣਨ ਦਾ ਉਪਾਓ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਸਭ ਕੁਝ ਮੈਂ ਤੱਤਤਃ ਆਖਾਂਗਾ।
14.44.2
अहः पूर्वं ततो रात्रिर्मासाः शुक्लादयः स्मृताः ।
श्रवणादीनि ऋक्षाणि ऋतवः शिशिरादयः ॥ १४.४४.२ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ, ਫਿਰ ਰਾਤ; ਸ਼ੁਕਲ ਆਦਿ ਮਹੀਨੇ ਦੱਸੇ ਗਏ ਹਨ; ਸ਼ਰਵਣ ਆਦਿ ਨਛੱਤਰ ਅਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰ ਆਦਿ ਰੁੱਤਾਂ ਹਨ।
14.44.3
भूमिरादिस्तु गन्धानां रसानामाप एव च ।
रूपाणामादिरग्निस्तु स्पर्शादिर्वायुरुच्यते ॥ १४.४४.३ ॥
ਗੰਧਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਧਰਤੀ ਹੈ; ਰਸਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਪਾਣੀ ਹੀ ਹੈ; ਰੂਪਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਅੱਗ ਹੈ; ਸਪਰਸ਼ ਆਦਿ ਹਵਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
14.44.4
शब्दस्यादिस्तथाऽऽकाशमेष भूतकृतो गुणः ।
अतः परं प्रवक्ष्यामि भूतानामादिमुत्तमम् ॥ १४.४४.४ ॥
ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਆਦਿ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ; ਇਹ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਗੁਣ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਉੱਤਮ ਆਦਿ ਆਖਾਂਗਾ।
14.44.5
आदित्यो ज्योतिषामादिरग्निर्भूतादिरुच्यते ।
सावित्री सर्वविद्यानां देवतानां प्रजापतिः ॥ १४.४४.५ ॥
ਜੋਤਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਆਦਿੱਤ ਹੈ; ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਅੱਗ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀਆਂ ਵਿੱਦਿਆਵਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਹੈ; ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
14.44.6
ओङ्कारः सर्ववेदानां वचसां प्राण एव च ।
यदस्मिन्नियतं लोके सर्वं सावित्रमुच्यते ॥ १४.४४.६ ॥
ਓਅੰਕਾਰ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਬੋਲਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਹੈ; ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਕੁਝ ਨਿਯਤ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.44.7
गायत्री च्छन्दसामादिः प्रजानां सर्ग उच्यते ।
गावश्चतुष्पदामादिर्मनुष्याणां द्विजातयः ॥ १४.४४.७ ॥
ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਆਦਿ ਹੈ; ਪ੍ਰਜਾ ਵਿੱਚ ਸਿਰਜਣਾ ਆਦਿ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਾਵਾਂ ਆਦਿ ਹਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀ ਆਦਿ ਹਨ।
14.44.8
श्येनः पतत्रिणामादिर्यज्ञानां हुतमुत्तमम् ।
प्रसर्पिणां तु सर्वेषां ज्येष्ठः सर्पो द्विजोत्तमाः ॥ १४.४४.८ ॥
ਪੰਛੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਜ਼ ਆਦਿ ਹੈ; ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਆਹੂਤੀ ਆਦਿ ਹੈ। ਰੇਂਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜੇਠਾ ਸੱਪ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮੋ।
14.44.9
कृतमादिर्युगानां च सर्वेषां नात्र संशयः ।
हिरण्यं सर्वरत्नानामोषधीनां यवास्तथा ॥ १४.४४.९ ॥
ਯੁਗਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਆਦਿ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਨਾ ਆਦਿ ਹੈ; ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੌਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ।
14.44.10
सर्वेषां भक्ष्यभोज्यानामन्नं परममुच्यते ।
द्रवाणां चैव सर्वेषां पेयानामाप उत्तमाः ॥ १४.४४.१० ॥
ਸਾਰੇ ਭੱਖਣਯੋਗ ਅਤੇ ਖਾਣਯੋਗ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਤਰਲਾਂ ਅਤੇ ਪੇਯਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ ਉੱਤਮ ਹੈ।
14.44.11
स्थावराणां तु भूतानां सर्वेषामविशेषतः ।
ब्रह्मक्षेत्रं सदा पुण्यं प्लक्षः प्रवरजः स्मृतः ॥ १४.४४.११ ॥
ਸਥਾਵਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਭੇਦ ਦੇ, ਬ੍ਰਹਮਕਸ਼ੇਤਰ ਸਦਾ ਪੁੰਨਯ ਹੈ; ਪਲਕਸ਼ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਜਨਮਿਆ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.44.12
अहं प्रजापतीनां च सर्वेषां नात्र संशयः ।
मम विष्णुरचिन्त्यात्मा स्वयंभूरिति संस्मृतः ॥ १४.४४.१२ ॥
ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਦਿ ਹਾਂ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਮੇਰਾ ਅਚਿੰਤ੍ਯਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਣੂ ਸਵੈਂਭੂ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.44.13
पर्वतानां महामेरुः सर्वेषामग्रजः स्मृतः ।
दिशां च प्रदिशां चोर्ध्वं दिक्पूर्वा प्रथमा तथा ॥ १४.४४.१३ ॥
ਪਰਬਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮੇਰੂ ਸਭ ਦਾ ਅਗ੍ਰਜ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ, ਉਪ-ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉੱਪਰਲੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰਬ ਦਿਸ਼ਾ ਪਹਿਲੀ ਹੈ।
14.44.14
तथा त्रिपथगा गङ्गा नदीनामग्रजा स्मृता ।
तथा सरोदपाननां सर्वेषां सागरोऽग्रजः ॥ १४.४४.१४ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤ੍ਰਿਪਥਗਾ ਗੰਗਾ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਅਗ੍ਰਜਾ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਸਰੋਵਰਾਂ ਅਤੇ ਖੂਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਗਰ ਸਭ ਦਾ ਅਗ੍ਰਜ ਹੈ।
14.44.15
देवदानवभूतानां पिशाचोरगरक्षसाम् ।
नरकिन्नरयक्षाणां सर्वेषामीश्वरः प्रभुः ॥ १४.४४.१५ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ, ਭੂਤਾਂ, ਪਿਸ਼ਾਚਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ, ਮਨੁੱਖਾਂ, ਕਿੰਨਰਾਂ ਅਤੇ ਯਕ਼ਸ਼ਾਂ ਸਭ ਦਾ ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਉਹੀ ਹੈ।
14.44.16
आदिर्विश्वस्य जगतो विष्णुर्ब्रह्ममयो महान् ।
ततः परतरं यस्मात्त्रैलोक्ये नेह विद्यते ॥ १४.४४.१६ ॥
ਵਿਸ਼ਵ ਅਤੇ ਜਗਤ ਦਾ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਹੈ; ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਮਈ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ।
14.44.17
आश्रमाणां च सर्वेषां गार्हस्थ्यं नात्र संशयः ।
लोकानामादिरव्यक्तं सर्वस्यान्तस्तदेव च ॥ १४.४४.१७ ॥
ਸਾਰੇ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਦਿ ਅਵਿਅਕਤ ਹੈ; ਅਤੇ ਸਭ ਦਾ ਅੰਤ ਵੀ ਉਹੀ ਹੈ।
14.44.18
अहान्यस्तमयान्तानि उदयान्ता च शर्वरी ।
सुखस्यान्तं सदा दुःखं दुःखस्यान्तं सदा सुखम ॥ १४.४४.१८ ॥
ਦਿਨ ਸੂਰਜ ਛਿਪਣ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਰਾਤ ਸੂਰਜ ਚੜ੍ਹਨ ਨਾਲ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸੁਖ ਦਾ ਅੰਤ ਸਦਾ ਦੁੱਖ ਹੈ; ਦੁੱਖ ਦਾ ਅੰਤ ਸਦਾ ਸੁਖ ਹੈ।
14.44.19
सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः ।
संयोगाश्च वियोगान्ता मरणान्तं च जीवितम् ॥ १४.४४.१९ ॥
ਸਾਰੇ ਸੰਚੇ ਖ਼ਯ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਸਾਰੀਆਂ ਉੱਚਾਈਆਂ ਪਤਨ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਸੰਯੋਗ ਵਿਯੋਗ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜੀਵਨ ਮੌਤ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.44.20
सर्वं कृतं विनाशान्तं जातस्य मरणं ध्रुवम् ।
अशाश्वतं हि लोकेऽस्मिन्सदा स्थावरजङ्गमम् ॥ १४.४४.२० ॥
ਜੋ ਕੁਝ ਰਚਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਉਹ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਦੀ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਸਭ ਸਦਾ ਅਸ਼ਾਸ਼ਵਤ ਹਨ।
14.44.21
इष्टं दत्तं तपोऽधीतं व्रतानि नियमाश्च ये ।
सर्वमेतद्विनाशान्तं ज्ञानस्यान्तो न विद्यते ॥ १४.४४.२१ ॥
ਯੱਗ, ਦਾਨ, ਤਪ, ਪੜ੍ਹਾਈ, ਵਰਤ ਅਤੇ ਜੋ ਨਿਯਮ ਹਨ — ਇਹ ਸਭ ਵਿਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
14.44.22
तस्माज्ज्ञानेन शुद्धेन प्रशान्तात्मा जितेन्द्रियः ।
निर्ममो निरहंकारो मुच्यते सर्वपाप्मभिः ॥ १४.४४.२२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਗਿਆਨ ਨਾਲ, ਸ਼ਾਂਤ ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।