ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.45.1
बुद्धिसारं मनस्तम्भमिन्द्रियग्रामबन्धनम् ।
महाभूतारविष्कम्भं निमेषपरिवेष्टनम् ॥ १४.४५.१ ॥
ତାହା ବୁଦ୍ଧିର ସାର, ମନର ସ୍ତମ୍ଭ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗଣର ବନ୍ଧନକାରୀ, ମହାଭୂତର ଅରର ଆଧାର, ନିମେଷରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ।
14.45.2
जराशोकसमाविष्टं व्याधिव्यसनसञ्चरम् ।
देशकालविचारीदं श्रमव्यायामनिःस्वनम् ॥ १४.४५.२ ॥
ଜରା ଓ ଶୋକରେ ଆବିଷ୍ଟ, ବ୍ୟାଧି ଓ ବିପଦରେ ସଞ୍ଚରଣଶୀଳ, ଦେଶ-କାଳର ବିଚାରକାରୀ ଏହା, ଶ୍ରମ ଓ ବ୍ୟାୟାମର ଶବ୍ଦଯୁକ୍ତ।
14.45.3
अहोरात्रपरिक्षेपं शीतोष्णपरिमण्डलम् ।
सुखदुःखान्तसंश्लेषं क्षुत्पिपासावकीलकम् ॥ १४.४५.३ ॥
ଦିନ-ରାତି ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତ, ଶୀତ-ଉଷ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ମଣ୍ଡଳିତ, ସୁଖ-ଦୁଃଖର ଅନ୍ତ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ, କ୍ଷୁଧା-ପିପାସାର କୀଳକରେ ଆବଦ୍ଧ।
14.45.4
छायातपविलेखं च निमेषोन्मेषविह्वलम् ।
शोकमोहजराकीर्णं वर्तमानमचेतनम् ॥ १४.४५.४ ॥
ଛାୟା ଓ ରୌଦ୍ରର ରେଖାରେ ଅଙ୍କିତ, ନିମେଷ-ଉନ୍ମେଷରେ ବିହ୍ୱଳ, ଶୋକ-ମୋହ-ଜରାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଅଚେତନ।
14.45.5
मासार्धमासगुणितं विषमं लोकसञ्चरम् ।
तमोनिचयपङ्कं च रजोवेगप्रवर्तकम् ॥ १४.४५.५ ॥
ମାସ ଓ ପକ୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣିତ, ବିଷମ, ଲୋକମାନଙ୍କରେ ସଞ୍ଚରଣଶୀଳ, ତମୋଗୁଣର ରାଶିର ପଙ୍କ, ରଜୋଗୁଣର ବେଗକୁ ପ୍ରବର୍ତ୍ତାଉଥିବା।
14.45.6
सत्त्वालङ्कारदीप्तं च गुणसंघातमण्डलम् ।
विरतिग्रहणाभीकं शोकसंहारवर्तनम् ॥ १४.४५.६ ॥
ସତ୍ତ୍ୱର ଅଳଙ୍କାରରେ ଦୀପ୍ତ, ଗୁଣସମୂହର ମଣ୍ଡଳ, ବିରତି ଓ ଗ୍ରହଣରୁ ଭୀତ, ଶୋକସଂହାରର ବର୍ତ୍ତନ।
14.45.8
भयमोहपरीवारं भूतसंमोहकारकम् ।
आनन्दप्रीतिचारं च कामक्रोधपरिग्रहम् ॥ १४.४५.८ ॥
ଭୟ ଓ ମୋହରେ ଘେରା ହୋଇଥିବା, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମୋହ ସୃଷ୍ଟିକାରୀ, ଆନନ୍ଦ ଓ ପ୍ରୀତିରେ ବିଚରଣକାରୀ, ଏବଂ କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ଧାରଣ କରିଥିବା।
14.45.9
महदादिविशेषान्तमव्यक्तं प्रभवाप्ययम् ।
मनोजवनमश्रान्तं कालचक्रं प्रवर्तते ॥ १४.४५.९ ॥
ମହତ୍ ଆଦି ବିଶେଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଯାହା ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟ, ମନ ପରି ବେଗବାନ, ଅକ୍ଳାନ୍ତ — କାଳଚକ୍ର ଘୂରେ।
14.45.10
एतद्द्वन्द्वसमायुक्तं कालचक्रमचेतनम् ।
विसृजेत्संक्षिपेच्चापि बोधयेत्स्वापयेज्जगम् ॥ १४.४५.१० ॥
ଏହି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସହିତ ଯୁକ୍ତ, ଅଚେତନ ଏହି କାଳଚକ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରେ, ସଂହାର କରେ, ଜଗତକୁ ଜଗାଏ ଓ ଶୁଆଏ।
14.45.11
कालचक्रप्रवृत्तिं च निवृत्तिं चैव तत्त्वतः ।
यस्तु वेद नरो नित्यं न स भूतेषु मुह्यति ॥ १४.४५.११ ॥
ଯେଉଁ ମଣିଷ କାଳଚକ୍ରର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ନିବୃତ୍ତିକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସଦା ଜାଣେ, ସେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋହିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
14.45.12
विमुक्तः सर्वसङ्क्लेशैः सर्वद्वन्द्वातिगो मुनिः ।
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ १४.४५.१२ ॥
ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶରୁ ମୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ମୁନି, ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଗତି ପାଏ।
14.45.13
गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः ।
चत्वार आश्रमाः प्रोक्ताः सर्वे गार्हस्थ्यमूलकाः ॥ १४.४५.१३ ॥
ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ, ଓ ତା'ପରେ ଭିକ୍ଷୁ — ଚାରି ଆଶ୍ରମ କୁହାଯାଇଛି; ସେସବୁ ଗୃହସ୍ଥାଶ୍ରମ ଉପରେ ଆଧାରିତ।
14.45.14
क्रियाकारणसंयुक्तं रागविस्तारमायतम् ।
लोभेप्सापरिविक्षोभं विविक्तज्ञानसम्भवम्
यः कश्चिदिह लोकेऽस्मिन्नाश्रमः परिकीर्तितः ।
तस्यान्तगमनं श्रेयः कीर्तिरेषा सनातनी ॥ १४.४५.१४ ॥
ଏହି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ରମ କୁହାଯାଇଛି, ଯାହା କ୍ରିୟା ଓ କାରଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଆସକ୍ତିର ବିସ୍ତାରରେ ପ୍ରସାରିତ, ଲୋଭ ଓ ଇଚ୍ଛାର ବିକ୍ଷୋଭରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ବିଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ତାହାର ଅନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯିବା ଶ୍ରେୟ; ଏହା ସନାତନ କୀର୍ତ୍ତି।
14.45.15
संस्कारैः संस्कृतः पूर्वं यथावच्चरितव्रतः ।
जातौ गुणविशिष्टायां समावर्तेत वेदवित् ॥ १४.४५.१५ ॥
ପୂର୍ବରୁ ସଂସ୍କାରରେ ଯଥାବିଧି ସଂସ୍କୃତ, ବ୍ରତ ଯଥାଯଥ ପାଳନକାରୀ, ଗୁଣବିଶିଷ୍ଟ ଜାତିରେ ଜନ୍ମିତ ବେଦଜ୍ଞ ଫେରିବା ଉଚିତ।
14.45.16
स्वदारनिरतो नित्यं शिष्टाचारो जितेन्द्रियः ।
पञ्चभिश्च महायज्ञैः श्रद्दधानो यजेदिह ॥ १४.४५.१६ ॥
ନିଜ ପତ୍ନୀରେ ସଦା ନିରତ, ଶିଷ୍ଟାଚାରୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ, ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଏଠାରେ ପଞ୍ଚ ମହାଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ଯଜ୍ଞ କରିବା ଉଚିତ।
14.45.17
देवतातिथिशिष्टाशी निरतो वेदकर्मसु ।
इज्याप्रदानयुक्तश्च यथाशक्ति यथाविधि ॥ १४.४५.१७ ॥
ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କ ପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଭୋଜନକାରୀ, ବୈଦିକ କର୍ମରେ ନିରତ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଦାନରେ ଲାଗି, ଯଥାଶକ୍ତି ଯଥାବିଧି (ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ)।
14.45.18
न पाणिपादचपलो न नेत्रचपलो मुनिः ।
न च वागङ्गचपल इति शिष्टस्य गोचरः ॥ १४.४५.१८ ॥
ମୁନି ହାତ-ପାରେ ଚଞ୍ଚଳ ନୁହେଁ, ଆଖିରେ ଚଞ୍ଚଳ ନୁହେଁ, ବାଣୀ ଓ ଅଙ୍ଗରେ ଚଞ୍ଚଳ ନୁହେଁ; ଏହା ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ଆଚରଣ-କ୍ଷେତ୍ର।
14.45.19
नित्यं यज्ञोपवीती स्याच्छुक्लवासाः शुचिव्रतः ।
नियतो यमदानाभ्यां सदा शिष्टैश्च संविशेत् ॥ १४.४५.१९ ॥
ସଦା ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣକାରୀ ହେବା ଉଚିତ, ଶୁକ୍ଳ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ଶୁଚିବ୍ରତ, ଯମ ଓ ଦାନରେ ନିୟମିତ, ଏବଂ ସଦା ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ସଙ୍ଗେ ରହିବା ଉଚିତ।
14.45.20
जितशिश्नोदरो मैत्रः शिष्टाचारसमन्वितः ।
वैणवीं धारयेद्यष्टिं सोदकं च कमण्डलुम् ॥ १४.४५.२० ॥
ଯିଏ କାମ ଓ ଉଦରକୁ ଜୟ କରିଛି, ମୈତ୍ରୀଭାବ ଓ ଶିଷ୍ଟାଚାରରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ବାଉଁଶ ଯଷ୍ଟି ଓ ଜଳ ସହିତ କମଣ୍ଡଳୁ ଧାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
14.45.21
त्रीणि धारयते नित्यं कमण्डलुमतन्द्रितः ।
एकमाचमनार्थाय एकं वै पादधावनम्।
एकं शौचविधानार्थमित्येतत्त्रितयं तथा ॥ १४.४५.२१ ॥
ଅଳସରହିତ ବ୍ୟକ୍ତି ସର୍ବଦା ତିନୋଟି କମଣ୍ଡଳୁ ରଖିବ — ଗୋଟିଏ ଆଚମନ ପାଇଁ, ଗୋଟିଏ ପାଦ ଧୋଇବା ପାଇଁ, ଗୋଟିଏ ଶୌଚ ବିଧି ପାଇଁ; ଏହିପରି ଏହି ତିନି।
14.45.22
अधीत्याध्यापनं कुर्यात्तथा यजनयाजने ।
दानं प्रतिग्रहं वाऽपि षङ्गुणां वृत्तिमाचरेत् ॥ १४.४५.२२ ॥
ପଢ଼ି ପଢ଼ାଇବା ଉଚିତ; ସେହିପରି ଯଜନ ଓ ଯାଜନ କରିବା ଉଚିତ; ଦାନ ଦେବା ଓ ଗ୍ରହଣ କରିବା ମଧ୍ୟ — ଏପରି ଛଅ ଗୁଣଯୁକ୍ତ ବୃତ୍ତି ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
14.45.23
त्रीणि कर्माणि जानीत ब्राह्मणानां तु जीविकाः ।
याजनाध्यापने चोभे शुद्धाच्चापि प्रतिग्रहः ॥ १४.४५.२३ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଜୀବିକାର ତିନି କର୍ମ ଜାଣ — ଯାଜନ ଓ ଅଧ୍ୟାପନ ଦୁଇଟି, ଏବଂ ଶୁଦ୍ଧଙ୍କ ପାଖରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ।
14.45.24
अथ शेषाणि चान्यानि त्रीणि कर्माणि यानि तु ।
दानमध्ययनं यज्ञो धर्मयुक्तानि तानि तु ॥ १४.४५.२४ ॥
ଏବେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଯେଉଁ ତିନି କର୍ମ — ଦାନ, ଅଧ୍ୟୟନ ଓ ଯଜ୍ଞ — ସେଗୁଡ଼ିକ ଧର୍ମଯୁକ୍ତ।
14.45.25
तेष्वप्रमादं कुर्वीत त्रिषु कर्मसु धर्मवित् ।
दान्तो मैत्रः क्षमायुक्तः सर्वभूतसमो मुनिः ॥ १४.४५.२५ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ ସେହି ତିନି କର୍ମରେ ଅପ୍ରମତ୍ତ ରହିବା ଉଚିତ; ଦାନ୍ତ, ମୈତ୍ରୀଯୁକ୍ତ, କ୍ଷମାଯୁକ୍ତ ଓ ସର୍ବଭୂତରେ ସମଭାବ ଥିବା ମୁନି ହୋଇ।
14.45.26
सर्वमेतद्यथाशक्ति विप्रो निर्वर्तयञ्शुचिः ।
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गं गृहस्थः संशितव्रतः ॥ १४.४५.२६ ॥
ଶୁଚି ରହି ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଏହି ସବୁ ସମ୍ପାଦନ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏପରି ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦୃଢ଼ବ୍ରତ ଗୃହସ୍ଥ ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତେ।