మహాభారతం · అధ్యాయం 14.45
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.45.1
बुद्धिसारं मनस्तम्भमिन्द्रियग्रामबन्धनम् ।
महाभूतारविष्कम्भं निमेषपरिवेष्टनम् ॥ १४.४५.१ ॥
అది బుద్ధి సారం, మనస్సుకు స్తంభం, ఇంద్రియ సమూహాన్ని బంధించేది, మహాభూతాల ఆరాలకు ఆధారం, నిమేషంతో చుట్టబడినది.
14.45.2
जराशोकसमाविष्टं व्याधिव्यसनसञ्चरम् ।
देशकालविचारीदं श्रमव्यायामनिःस्वनम् ॥ १४.४५.२ ॥
వృద్ధాప్యం, శోకంతో కూడినది, వ్యాధి మరియు కష్టాలలో సంచరించేది, దేశకాలాలను పరిశీలించేది ఇది, శ్రమ మరియు వ్యాయామపు ధ్వని కలది.
14.45.3
अहोरात्रपरिक्षेपं शीतोष्णपरिमण्डलम् ।
सुखदुःखान्तसंश्लेषं क्षुत्पिपासावकीलकम् ॥ १४.४५.३ ॥
పగలు రాత్రులచే చుట్టబడినది, చలి వేడిచే వలయితమైనది, సుఖదుఃఖాల అంతాలతో కలిసినది, ఆకలి దాహాల మేకుతో బిగించబడినది.
14.45.4
छायातपविलेखं च निमेषोन्मेषविह्वलम् ।
शोकमोहजराकीर्णं वर्तमानमचेतनम् ॥ १४.४५.४ ॥
నీడ ఎండ గీతలతో గుర్తించబడినది, కనురెప్పల మూత తెరుపులలో విహ్వలమైనది, శోకం మోహం వృద్ధాప్యాలతో నిండినది, ఉన్నదీ అచేతనమైనదీ.
14.45.5
मासार्धमासगुणितं विषमं लोकसञ्चरम् ।
तमोनिचयपङ्कं च रजोवेगप्रवर्तकम् ॥ १४.४५.५ ॥
మాసాలు పక్షాలచే గుణితమైనది, విషమమైనది, లోకాలలో సంచరించేది, తమస్సు రాశియైన బురద, రజస్సు వేగాన్ని ప్రవర్తింపజేసేది.
14.45.6
सत्त्वालङ्कारदीप्तं च गुणसंघातमण्डलम् ।
विरतिग्रहणाभीकं शोकसंहारवर्तनम् ॥ १४.४५.६ ॥
సత్త్వ అలంకారంతో ప్రకాశించేది, గుణ సమూహపు మండలం, విరతి గ్రహణాలకు భయపడేది, శోక సంహారపు వర్తనం.
14.45.8
भयमोहपरीवारं भूतसंमोहकारकम् ।
आनन्दप्रीतिचारं च कामक्रोधपरिग्रहम् ॥ १४.४५.८ ॥
భయమోహాలచే చుట్టబడినది, ప్రాణులలో సంమోహాన్ని కలిగించేది, ఆనందప్రీతులలో సంచరించేది, కామక్రోధాలను స్వీకరించేది.
14.45.9
महदादिविशेषान्तमव्यक्तं प्रभवाप्ययम् ।
मनोजवनमश्रान्तं कालचक्रं प्रवर्तते ॥ १४.४५.९ ॥
మహత్ మొదలైన విశేషాల వరకు వ్యాపించిన అవ్యక్తం, ఉత్పత్తి లయాలు కలది, మనస్సంత వేగం కలది, అలసట లేనిది — కాలచక్రం తిరుగుతుంది.
14.45.10
एतद्द्वन्द्वसमायुक्तं कालचक्रमचेतनम् ।
विसृजेत्संक्षिपेच्चापि बोधयेत्स्वापयेज्जगम् ॥ १४.४५.१० ॥
ఈ ద్వంద్వాలతో కూడిన, చేతనలేని కాలచక్రం సృష్టిస్తుంది, సంహరిస్తుంది, జగత్తును మేల్కొలుపుతుంది, నిద్రపుచ్చుతుంది.
14.45.11
कालचक्रप्रवृत्तिं च निवृत्तिं चैव तत्त्वतः ।
यस्तु वेद नरो नित्यं न स भूतेषु मुह्यति ॥ १४.४५.११ ॥
కాలచక్రం యొక్క ప్రవృత్తిని, నివృత్తిని తత్త్వంగా ఎల్లప్పుడూ తెలుసుకునే మనిషి ప్రాణులలో మోహం పొందడు.
14.45.12
विमुक्तः सर्वसङ्क्लेशैः सर्वद्वन्द्वातिगो मुनिः ।
विमुक्तः सर्वपापेभ्यः प्राप्नोति परमां गतिम् ॥ १४.४५.१२ ॥
అన్ని క్లేశాల నుండి విముక్తుడై, అన్ని ద్వంద్వాలను దాటిన ముని, అన్ని పాపాల నుండి విముక్తుడై పరమగతిని పొందుతాడు.
14.45.13
गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थोऽथ भिक्षुकः ।
चत्वार आश्रमाः प्रोक्ताः सर्वे गार्हस्थ्यमूलकाः ॥ १४.४५.१३ ॥
గృహస్థుడు, బ్రహ్మచారి, వానప్రస్థుడు, తర్వాత భిక్షువు — నాలుగు ఆశ్రమాలు చెప్పబడ్డాయి; అవన్నీ గృహస్థాశ్రమ మూలాధారాలు.
14.45.14
क्रियाकारणसंयुक्तं रागविस्तारमायतम् ।
लोभेप्सापरिविक्षोभं विविक्तज्ञानसम्भवम्
यः कश्चिदिह लोकेऽस्मिन्नाश्रमः परिकीर्तितः ।
तस्यान्तगमनं श्रेयः कीर्तिरेषा सनातनी ॥ १४.४५.१४ ॥
ఈ లోకంలో ఏ ఆశ్రమం చెప్పబడిందో, అది క్రియ, కారణంతో కూడినది, రాగ విస్తారంతో విస్తరించినది, లోభ-కోరికల కలతతో నిండినది, విశుద్ధ జ్ఞానం నుండి పుట్టినది; దాని అంతం వరకు వెళ్లడమే శ్రేయస్కరం; ఇదే సనాతన కీర్తి.
14.45.15
संस्कारैः संस्कृतः पूर्वं यथावच्चरितव्रतः ।
जातौ गुणविशिष्टायां समावर्तेत वेदवित् ॥ १४.४५.१५ ॥
ముందుగా సంస్కారాలతో యథావిధిగా సంస్కరించబడి, వ్రతాలను సక్రమంగా ఆచరించి, గుణాలతో విశిష్టమైన జాతిలో జన్మించిన వేదజ్ఞుడు తిరిగి రావాలి.
14.45.16
स्वदारनिरतो नित्यं शिष्टाचारो जितेन्द्रियः ।
पञ्चभिश्च महायज्ञैः श्रद्दधानो यजेदिह ॥ १४.४५.१६ ॥
తన భార్యలో ఎల్లప్పుడూ నిరతుడై, శిష్టుల ఆచారం కలవాడై, ఇంద్రియాలను జయించినవాడై, శ్రద్ధతో ఇక్కడ ఐదు మహాయజ్ఞాలతో యజ్ఞం చేయాలి.
14.45.17
देवतातिथिशिष्टाशी निरतो वेदकर्मसु ।
इज्याप्रदानयुक्तश्च यथाशक्ति यथाविधि ॥ १४.४५.१७ ॥
దేవతలు, అతిథులకు అర్పించిన తర్వాత మిగిలినది భుజించేవాడై, వైదిక కర్మలలో నిరతుడై, యజ్ఞం దానంలో నిమగ్నుడై, యథాశక్తి యథావిధిగా (ఆచరించాలి).
14.45.18
न पाणिपादचपलो न नेत्रचपलो मुनिः ।
न च वागङ्गचपल इति शिष्टस्य गोचरः ॥ १४.४५.१८ ॥
ముని చేతులు-కాళ్లలో చంచలుడు కాడు, కళ్లలో చంచలుడు కాడు, వాక్కులో-అవయవాలలో చంచలుడు కాడు; ఇది శిష్టుల మార్గం.
14.45.19
नित्यं यज्ञोपवीती स्याच्छुक्लवासाः शुचिव्रतः ।
नियतो यमदानाभ्यां सदा शिष्टैश्च संविशेत् ॥ १४.४५.१९ ॥
ఎల్లప్పుడూ యజ్ఞోపవీతం ధరించి ఉండాలి, తెల్లని వస్త్రం ధరించి, పవిత్ర వ్రతం కలవాడై, యమ-దానాలతో నియమితుడై, ఎల్లప్పుడూ శిష్టులతో కలిసి ఉండాలి.
14.45.20
जितशिश्नोदरो मैत्रः शिष्टाचारसमन्वितः ।
वैणवीं धारयेद्यष्टिं सोदकं च कमण्डलुम् ॥ १४.४५.२० ॥
కామాన్ని, ఉదరాన్ని జయించినవాడు, మైత్రి కలవాడు, శిష్టుల ఆచారం కలవాడు వెదురు దండాన్ని, నీటితో కూడిన కమండలాన్ని ధరించాలి.
14.45.21
त्रीणि धारयते नित्यं कमण्डलुमतन्द्रितः ।
एकमाचमनार्थाय एकं वै पादधावनम्।
एकं शौचविधानार्थमित्येतत्त्रितयं तथा ॥ १४.४५.२१ ॥
అలసత్వం లేనివాడు ఎల్లప్పుడూ మూడు కమండలాలను ఉంచుకోవాలి — ఒకటి ఆచమనానికి, ఒకటి పాదాలు కడుగుకోవడానికి, ఒకటి శౌచ విధికి; ఈ విధంగా ఇవి మూడు.
14.45.22
अधीत्याध्यापनं कुर्यात्तथा यजनयाजने ।
दानं प्रतिग्रहं वाऽपि षङ्गुणां वृत्तिमाचरेत् ॥ १४.४५.२२ ॥
చదివి బోధించాలి; అలాగే యజనం, యాజనం చేయాలి; దానం ఇవ్వడం, స్వీకరించడం కూడా — ఈ విధంగా ఆరు గుణాల జీవనవృత్తిని ఆచరించాలి.
14.45.23
त्रीणि कर्माणि जानीत ब्राह्मणानां तु जीविकाः ।
याजनाध्यापने चोभे शुद्धाच्चापि प्रतिग्रहः ॥ १४.४५.२३ ॥
బ్రాహ్మణుల జీవనానికి మూడు కర్మలు ఉన్నాయని తెలుసుకో — యాజనం, అధ్యాపనం రెండూ, శుద్ధుల నుండి దానం స్వీకరించడం కూడా.
14.45.24
अथ शेषाणि चान्यानि त्रीणि कर्माणि यानि तु ।
दानमध्ययनं यज्ञो धर्मयुक्तानि तानि तु ॥ १४.४५.२४ ॥
ఇక మిగిలిన మూడు కర్మలు — దానం, అధ్యయనం, యజ్ఞం — అవి ధర్మంతో కూడినవి.
14.45.25
तेष्वप्रमादं कुर्वीत त्रिषु कर्मसु धर्मवित् ।
दान्तो मैत्रः क्षमायुक्तः सर्वभूतसमो मुनिः ॥ १४.४५.२५ ॥
ధర్మం తెలిసినవాడు ఆ మూడు కర్మలలో అప్రమత్తతతో ఉండాలి; దాంతో ఇంద్రియనిగ్రహం, మైత్రి, క్షమ కలిగి, సర్వప్రాణుల పట్ల సమభావం కలిగిన ముని కావాలి.
14.45.26
सर्वमेतद्यथाशक्ति विप्रो निर्वर्तयञ्शुचिः ।
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गं गृहस्थः संशितव्रतः ॥ १४.४५.२६ ॥
శుచిగా ఉంటూ తన శక్తికి తగినట్లు ఇవన్నీ నిర్వహించే బ్రాహ్మణుడు, ఈ విధంగా నిలిచి, దృఢ వ్రతాలు కలిగిన గృహస్థుడు స్వర్గాన్ని జయిస్తాడు.