મહાભારત · અધ્યાય 14.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.46.1
एवमेतेन मार्गेण पूर्वोक्तेन यथाविधि ।
अधीतवान्यथाशक्ति तथैव ब्रह्मचर्यवान् ॥ १४.४६.१ ॥
આ રીતે, પૂર્વે કહેલા માર્ગે, વિધિપૂર્વક અને પોતાની શક્તિ અનુસાર અધ્યયન કરીને, તેવી જ રીતે બ્રહ્મચર્ય પાળનારો.
14.46.2
स्वधर्मनिरतो विद्वान्सर्वेन्द्रिययतो मुनिः ।
गुरोः प्रियहिते युक्तः सत्यधर्मपरः शुचिः ॥ १४.४६.२ ॥
સ્વધર્મમાં નિરત, વિદ્વાન, સર્વ ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખનાર મુનિ, ગુરુના પ્રિય અને હિતમાં યુક્ત, સત્યધર્મપરાયણ, શુચિ.
14.46.3
गुरुणा समनुज्ञातो भुञ्जीतान्नमकुत्सयन् ।
हविष्यभैक्ष्यभुक् चापि स्थानासनविहारवान् ॥ १४.४६.३ ॥
ગુરુની અનુમતિ મેળવીને અન્ન જમવું, અન્નની નિંદા ન કરતાં; હવિષ્ય કે ભિક્ષાન્ન જમવું, અને ઊભા રહેવામાં, બેસવામાં તથા વિચરવામાં સંયમી રહેવું.
14.46.4
द्विकालमग्निं जुह्वानः शुचिर्भूत्वा समाहितः ।
धारयीत सदा दण्डं बैल्वं पालाशमेव वा ॥ १४.४६.४ ॥
દિવસમાં બે વાર અગ્નિમાં આહુતિ આપતાં, શુચિ થઈને અને એકાગ્ર ચિત્તે, સદા બિલ્વ કે પલાશ કાષ્ઠનો દંડ ધારણ કરવો.
14.46.5
क्षौमं कार्पासिकं वाऽपि मृगाजिनमथापि वा ।
सर्वं काषायरक्तं वा वासो वाऽपि द्विजस्य ह ॥ १४.४६.५ ॥
દ્વિજનું વસ્ત્ર રેશમી કે સુતરાઉ હોય, અથવા મૃગચર્મ હોય, અથવા સર્વ કષાય રંગે રંગેલું હોય.
14.46.6
मेखला च भवेन्मौञ्जी जटो नित्योदकस्तथा ।
यज्ञोपवीती स्वाध्यायी अलुप्तनियतव्रतः ॥ १४.४६.६ ॥
મેખલા મુંજ ઘાસની હોવી જોઈએ; જટા રાખવી, નિત્ય જળસ્નાન કરવું; યજ્ઞોપવીત ધારણ કરીને, સ્વાધ્યાયમાં રત રહીને, નિયત વ્રતોને અખંડ રાખવાં.
14.46.7
पूताभिश्च तथैवाद्भिः सदा दैवततर्पणम् ।
भावेन नियतः कुर्वन्ब्रह्मचारी प्रशस्यते ॥ १४.४६.७ ॥
પવિત્ર જળથી હંમેશા એ રીતે દેવતર્પણ કરતો, ભાવથી સંયમી રહેલો બ્રહ્મચારી પ્રશંસાપાત્ર છે.
14.46.8
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गमूर्ध्वरेताः समाहितः ।
न संसरति जातीषु परमं स्थानमाश्रितः ॥ १४.४६.८ ॥
આ રીતે યુક્ત, ઊર્ધ્વરેતા અને સમાહિત થઈને તે સ્વર્ગ જીતે છે; પરમ સ્થાનનો આશ્રય લઈ તે જન્મોમાં ભટકતો નથી.
14.46.9
संस्कृतः सर्वसंस्कारैस्तथैव ब्रह्मचर्यवान् ।
ग्रामान्निष्क्रम्य चारण्ये मुनिः प्रव्रजितो वसेत् ॥ १४.४६.९ ॥
સર્વ સંસ્કારોથી સંસ્કૃત, એવી જ રીતે બ્રહ્મચર્યવાન થઈને, ગામમાંથી નીકળીને વનમાં મુનિ અને પ્રવ્રજિત થઈ રહેવું.
14.46.10
चर्मवल्कलसंवासी सायं प्रातरुपस्पृशेत् ।
अरण्यगोचरो नित्यं न ग्रामं प्रविशेत्पुनः ॥ १४.४६.१० ॥
ચર્મ અને વલ્કલ પહેરીને વસનારે સાંજે અને સવારે આચમન કરવું; વનમાં વિચરતો તેણે હંમેશાં ફરી ગામમાં પ્રવેશવો નહીં.
14.46.11
अर्चयन्नतिथीन्काले दद्याच्चापि प्रतिश्रयम् ।
फलपत्रावरैर्मूलैः श्यामाकेन च वर्तयन् ॥ १४.४६.११ ॥
યોગ્ય સમયે અતિથિઓનું સન્માન કરીને આશ્રય પણ આપવો; ફળ, પાન, મૂળ અને શ્યામાકથી જીવન ચલાવતાં.
14.46.12
स नित्यमुदकं वायुं सर्वं वानेयमाश्रयेत् ।
प्राश्नीयादानुपूर्व्येण यथादीक्षमतन्द्रितः ॥ १४.४६.१२ ॥
તેણે હંમેશાં જળ, વાયુ અને વનમાં ઉત્પન્ન થતું સર્વ આશ્રય તરીકે લેવું; પોતાના વ્રત પ્રમાણે ક્રમશઃ, આળસ વિના ખાવું.
14.46.13
समूलफलशाकाद्यैरर्चेदतिथिमागतम् ।
यद्भक्षः स्यात्ततो दद्याद्भिक्षां नित्यमतन्द्रितः ॥ १४.४६.१३ ॥
મૂળ, ફળ, શાક વગેરેથી આવેલા અતિથિનો સત્કાર કરવો; જે પોતાનો આહાર હોય તેમાંથી સદા આળસ વિના ભિક્ષા આપવી.
14.46.14
देवतातिथिपूर्वं च सदा प्राश्नीत वाग्यतः ।
अस्कन्दितमनाश्चैव लघ्वाशी देवताश्रयः ॥ १४.४६.१४ ॥
દેવતાઓ અને અતિથિને પહેલાં અર્પણ કરીને, સદા વાણી સંયમિત રાખીને ભોજન કરવું; મન ચલિત ન થાય તેમ, થોડું ખાઈને, દેવતાઓનો આશ્રય લેવો.
14.46.15
दान्तो मैत्रः क्षमायुक्तः कशाञ्शमश्रु च धारयन् ।
जुह्वन्स्वाध्यायशीलश्च सत्यधर्मपरायणः ॥ १४.४६.१५ ॥
સંયમી, મૈત્રીભાવવાળો, ક્ષમાશીલ, જટા અને દાઢી ધારણ કરનાર, હોમ કરનાર, સ્વાધ્યાયમાં રત અને સત્ય તથા ધર્મમાં તત્પર રહેવો.
14.46.16
न्यस्तदेहः सदा दक्षो वननित्यः समाहितः ।
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गं वानप्रस्थो जितेन्द्रियः ॥ १४.४६.१६ ॥
દેહ પ્રત્યે અનાસક્ત, સદા કુશળ, વનમાં નિત્ય રહેનાર, એકાગ્ર; આ રીતે યુક્ત થઈને ઇન્દ્રિયજયી વાનપ્રસ્થ સ્વર્ગ જીતે છે.
14.46.17
गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थोऽथवा पुनः ।
य इच्छेन्मोक्षमास्थातुमुत्तमां वृत्तिमाश्रयेत् ॥ १४.४६.१७ ॥
ગૃહસ્થ, બ્રહ્મચારી કે વાનપ્રસ્થ, જે મોક્ષ મેળવવા ઇચ્છે તેણે ઉત્તમ જીવનવૃત્તિનો આશ્રય લેવો.
14.46.18
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा नैष्कर्म्यमाचरेत् ।
सर्वभूतहितो मैत्रः सर्वेन्द्रिययतो मुनिः ॥ १४.४६.१८ ॥
સર્વ પ્રાણીઓને અભય આપીને નૈષ્કર્મ્યનું આચરણ કરવું; સર્વ ભૂતોનો હિતકારી, મૈત્રીવાળો, સર્વ ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખનાર મુનિ.
14.46.19
अयाचितमसंक्लृप्तमुपपन्नं यदृच्छया ।
कृत्वा प्राह्णे चरेद्भैक्ष्यं विधूमे भुक्तवज्जने ॥ १४.४६.१९ ॥
માંગ્યા વિના, અગાઉથી ગોઠવણ કર્યા વિના, સંયોગવશ જે મળે તે લઈને, પૂર્વાહ્નમાં ભિક્ષા માટે જવું; ધુમાડો શમી જાય અને લોકો જમી લે ત્યારે.
14.46.20
वृत्ते शरावसम्पाते भैक्ष्यं लिप्सेत मोक्षवित् ।
लाभेन च न हृष्येत नालाभे विमना भवेत्।
न चातिभिक्षां भिक्षेत केवलं प्राणयात्रिकः ॥ १४.४६.२० ॥
સમય થાય ત્યારે, ભિક્ષાપાત્રોનો અવાજ થાય ત્યારે, મોક્ષને જાણનારે ભિક્ષા માંગવી. લાભથી હર્ષ ન કરવો, લાભ ન થાય તો મન ઉદાસ ન કરવું. પ્રાણયાત્રા માટે જ જીવનાર અતિશય ભિક્ષા ન માંગે.
14.46.21
यात्रार्थी कालमाकाङ्क्षंश्चरेद्भैक्ष्यं समाहितः ।
लाभं साधारणं नेच्छेन्न भुञ्जीताभिपूजितः ॥ १४.४६.२१ ॥
માત્ર જીવનયાત્રાની ઇચ્છા રાખનાર યોગ્ય સમયની રાહ જોઈને, એકાગ્ર ચિત્તે ભિક્ષા માટે જાય. સામાન્ય લાભની ઇચ્છા ન રાખે; સન્માનિત થયા છતાં ભોજન ન કરે.
14.46.22
अभिपूजितलाभाद्वि विजुगुप्सेत भिक्षुकः ।
भुक्तान्यन्नानि तिक्तानि कषायकटुकानि च ॥ १४.४६.२२ ॥
સન્માનપૂર્વક મળેલા લાભને ભિક્ષુએ ધિક્કારવો જોઈએ. ખાધેલા અન્ન કડવા, તૂરા અને તીખા થઈ જાય છે.
14.46.23
नास्वादयीत भुञ्जानो रसांश्च मधुरांस्तथा ।
यात्रामात्रं च भुञ्जीत केवलं प्राणधारणम् ॥ १४.४६.२३ ॥
જમતી વખતે મધુર રસોનો સ્વાદ ન લેવો. જીવનયાત્રા પૂરતું જ, કેવળ પ્રાણધારણ માટે જમવું.
14.46.24
असंरोधेन भूतानां वृत्तिं लिप्सेत मोक्षवित् ।
न चान्यमन्नं लिप्सेत भिक्षमाणः कथञ्चन ॥ १४.४६.२४ ॥
મોક્ષને જાણનારે પ્રાણીઓને અવરોધ ન કરતાં આજીવિકા શોધવી. ભિક્ષા માંગતી વખતે કોઈ પણ રીતે બીજું અન્ન ન ઇચ્છવું.
14.46.25
न सन्निकाशयेद्धर्मं विविक्ते चारजाश्चरेत् ।
शून्यागारमण्यं वा वृक्षमूलं नदीं तथा ॥ १४.४६.२५ ॥
ધર્મનું પ્રદર્શન ન કરવું; એકાંતમાં વિચરવું. ખાલી ઘર, આશ્રમ, વૃક્ષમૂળ કે નદી કિનારે વસવું.
14.46.26
प्रतिश्रयार्थं सेवेत पार्वतीं वा पुनर्गुहाम् ।
ग्रामैकरात्रिको ग्रीष्मे वर्षास्वेकत्र वा वसेत् ॥ १४.४६.२६ ॥
આશ્રય માટે પર્વત કે ગુફાનો આશરો લેવો. ગામમાં એક જ રાત રહેવું; ઉનાળામાં વિચરવું, ચોમાસામાં એક જ સ્થળે વસવું.
14.46.27
अध्वा सूर्येणि निर्दिष्टः कीटवच्च चरेन्महीम् ।
दयार्तं चैव भूतानां समीक्ष्य पृथिवीं चरेत् ॥ १४.४६.२७ ॥
સૂર્યે બતાવેલા માર્ગે, જંતુની જેમ પૃથ્વી પર વિચરવું. પ્રાણીઓ પ્રત્યેની દયાથી વ્યથિત થઈ, ભૂમિને સારી રીતે જોઈને ચાલવું.
14.46.28
सञ्चयांश्च न कुर्वीत स्नेहवासं च वर्जयेत् ।
पूताभिरद्भिर्नित्यं वै कार्यं कुर्वीत मोक्षवित् ॥ १४.४६.२८ ॥
સંચય ન કરવો; સ્નેહબંધનમાં વસવાનું ટાળવું. મોક્ષને જાણનારે સદા શુદ્ધ જળથી પોતાના કર્મો કરવા.
14.46.29
उपस्पृशेदुद्दृताभिरद्भिश्च पुरुषः सदा ।
अहिंसा ब्रह्मचर्यं च सत्यमार्जवमेव च ॥ १४.४६.२९ ॥
માણસે સદા ગાળેલા જળથી આચમન કરવું; અહિંસા, બ્રહ્મચર્ય, સત્ય અને સરળતાનું પણ પાલન કરવું.
14.46.30
अक्रोधश्चानसूया च दमो नित्यमपैशुनम् ।
अष्टस्वेतेषु युक्तः स्याद्व्रतेषु नियतेन्द्रियः ॥ १४.४६.३० ॥
ક્રોધરહિત, ઈર્ષ્યારહિત, સંયમી અને સદા નિંદારહિત રહેવું. આ આઠ વ્રતોમાં યુક્ત રહી, ઇન્દ્રિયોને નિયંત્રિત રાખવી.
14.46.31
अपापमशठं वृत्तमजिह्मं नित्यमाचरेत् ।
जोषयेत सदा भोज्यं ग्रासमागतमस्पृहः ॥ १४.४६.३१ ॥
પાપરહિત, કપટરહિત, સરળ આચરણ સદા કરવું; લાલસા વિના પોતાની પાસે આવેલા અન્નના કોળિયાને સદા સ્વીકારવો.
14.46.32
यात्रामात्रं च भुञ्जीत केवलं प्राणयात्रिकम् ।
धर्मलब्धमथाश्नीयान्न काममनुवर्तयेत् ॥ १४.४६.३२ ॥
પ્રાણયાત્રા માટે જેટલું જોઈએ તેટલું જ ભોજન કરવું; ધર્મથી મળેલું જ ખાવું; કામનાની પાછળ ન જવું.
14.46.33
ग्रासादाच्छादनादन्यन्न गृह्णीयात्कथञ्चन ।
यावदाहारयेत्तावत्प्रतिगृह्णीत नाधिकम् ॥ १४.४६.३३ ॥
ભોજનના કોળિયા અને વસ્ત્ર સિવાય બીજું કંઈ પણ કોઈ રીતે ન લેવું; જેટલું ખાય તેટલું જ સ્વીકારવું, વધારે નહીં.
14.46.34
परेभ्यो न प्रतिग्राह्यं न च देयं कदाचन ।
दैन्यभावाच्च भूतानां संविभज्य सदा बुधः ॥ १४.४६.३४ ॥
બીજા પાસેથી કંઈ ન લેવું, અને કદી કંઈ ન આપવું; પરંતુ પ્રાણીઓની દીનતાના ભાવથી બુદ્ધિમાને સદા વહેંચીને જ ભોગવવું.
14.46.35
नाददीत परस्वानि न गृह्णीयान्न याचयेत् ।
न किञ्चिद्विषयं भुक्त्वा स्पृहयेत्तस्य वै पुनः ॥ १४.४६.३५ ॥
બીજાનું ધન ન લેવું, ન સ્વીકારવું, ન માગવું; કોઈ પણ વિષયનો ભોગ કરીને ફરી તેની લાલસા ન કરવી.
14.46.36
मृदमापस्तथाऽन्नानि पत्रपुष्पफलानि च ।
असंवृतानि गृह्णीयात्प्रवृत्तानि च कार्यवान् ॥ १४.४६.३६ ॥
માટી, પાણી, અન્ન, પાન, ફૂલ અને ફળ—જે વાડ વિનાનાં અને આપોઆપ ઊગેલાં હોય તે—જરૂર હોય તો લેવાં.
14.46.37
न शिल्पजीविकां जीवेद्द्विरन्नं नोत कामयेत् ।
न द्वेष्टा नोपदेष्टा च भवेच्च निरुपस्कृतः ॥ १४.४६.३७ ॥
કારીગરીથી જીવન ન ગુજારવું, બીજી વાર ભોજનની ઇચ્છા ન કરવી. દ્વેષ કરનાર ન થવું, ઉપદેશ આપનાર પણ ન થવું, અને કૃત્રિમ આચરણવાળો પણ ન થવો.
14.46.38
श्रद्धापूतानि भुञ्जीत निमित्तानि च वर्जयेत् ।
मुधावृत्तिरसक्तश्च सर्वभूतैरसंधितः ॥ १४.४६.३८ ॥
શ્રદ્ધાથી પવિત્ર કરાયેલું ભોજન લેવું, શકુન-નિમિત્તોનો ત્યાગ કરવો. માગ્યા વિના મળતી આજીવિકાવાળો, અનાસક્ત, અને સર્વ પ્રાણીઓ સાથે કરારોથી બંધાયેલો ન હોય તેવો રહેવો.
14.46.39
आशीर्युक्तानि सर्वाणि हिंसायुक्तानि यानि च ।
लोकसङ्ग्रहधर्मं च नैव कुर्यान्न कारयेत् ॥ १४.४६.३९ ॥
જે બધાં કાર્યો ફળની આશાથી યુક્ત હોય, જે હિંસાથી યુક્ત હોય, તથા લોકસંગ્રહનો ધર્મ પણ—એ ન તો પોતે કરવા, ન બીજાઓ પાસે કરાવવા.
14.46.40
सर्वभावानतिक्रम्य लघुमात्रः परिव्रजेत् ।
समः सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ॥ १४.४६.४० ॥
સર્વ ભાવોને પાર કરીને, થોડાં સાધનો સાથે સંન્યાસી થઈ વિચરવું. સ્થાવર અને જંગમ સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે સમભાવ રાખવો.
14.46.41
परं नोद्वेजयेत्कञ्चिन्न च कस्यचिदुद्विजेत् ।
विश्वास्यः सर्वभूतानामग्र्यो मोक्षविदुच्यते ॥ १४.४६.४१ ॥
કોઈને ઉદ્વિગ્ન ન કરવો, કોઈથી ઉદ્વિગ્ન ન થવું. સર્વ પ્રાણીઓનો વિશ્વાસપાત્ર, શ્રેષ્ઠ અને મોક્ષને જાણનારો એવો તે કહેવાય છે.
14.46.42
अनागतं च न ध्यायेन्नातीतमनुचिन्तयेत् ।
वर्तमानमुपेक्षेत कालाकाङ्क्षी समाहितः ॥ १४.४६.४२ ॥
ભવિષ્યનું ધ્યાન ન કરવું, ભૂતકાળનું વારંવાર ચિંતન ન કરવું. વર્તમાનની ઉપેક્ષા કરવી; કાળની પ્રતીક્ષા કરનાર, સમાહિત ચિત્તવાળો રહેવો.
14.46.43
न चक्षुषा न मनसा न वाचा दूषयेत्क्वचित् ।
न प्रत्यक्षं परोक्षं वा किञ्चिद्दुष्टं समाचरेत् ॥ १४.४६.४३ ॥
આંખથી, મનથી કે વાણીથી ક્યારેય કોઈને દૂષિત ન કરવું. સામે હોય કે ગેરહાજરીમાં, કોઈ દુષ્ટ કાર્ય ન કરવું.
14.46.44
इन्द्रियाण्युपसंहृत्य कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
क्षीणेन्द्रियमनोबुद्धिर्निरीहः सर्वतत्त्ववित् ॥ १४.४६.४४ ॥
કાચબો જેમ પોતાનાં અંગોને બધી બાજુથી સંકેલી લે છે, તેમ ઇન્દ્રિયોને સંકેલીને, જેની ઇન્દ્રિયો, મન અને બુદ્ધિ ક્ષીણ થઈ ગઈ છે, જે નિરીહ છે અને સર્વ તત્ત્વ જાણે છે.
14.46.45
निर्द्वन्द्वो निर्नमस्कारो निःस्वाहाकार एव च ।
निर्ममो निरहङ्कारो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ १४.४६.४५ ॥
દ્વંદ્વોથી મુક્ત, નમસ્કાર અને સ્વાહાકાર રહિત, મમતા અને અહંકારશૂન્ય, યોગક્ષેમની ચિંતા રહિત, આત્મવાન.
14.46.46
निराशीर्निर्गुणः शान्तो निरासक्तो निराश्रयः ।
आत्मसङ्गी च तत्त्वज्ञो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.४६.४६ ॥
ફળની આશા રહિત, ગુણોથી પર, શાંત, અનાસક્ત, આશ્રયરહિત, આત્મામાં લીન અને તત્ત્વજ્ઞ — તે મુક્ત થાય છે, એમાં સંશય નથી.
14.46.47
अपादपाणिपृष्ठं तदशिरस्कमनूदरम् ।
अभिन्नगुणकर्माणं केवलं विमलं स्थिरम् ॥ १४.४६.४७ ॥
જેને પગ, હાથ, પીઠ નથી; માથું અને પેટ નથી; ગુણ અને કર્મમાં અવિભક્ત, કેવળ, નિર્મળ અને સ્થિર.
14.46.48
अगन्धमरसस्पर्शमरूपाशब्दमेव च ।
अनुगम्यमनासक्तममांसमपि चैव यत् ॥ १४.४६.४८ ॥
ગંધરહિત, રસ-સ્પર્શરહિત, રૂપ-શબ્દરહિત; અનુસરવા યોગ્ય, અનાસક્ત, માંસરહિત (અભૌતિક).
14.46.49
निशअचिन्तमव्ययं दिव्यं गृहस्थमपि सर्वदा ।
सर्वभूतस्थमात्मानं ये पश्यन्ति न ते मृताः ॥ १४.४६.४९ ॥
નિશ્ચિંત, અવ્યય, દિવ્ય, ગૃહસ્થ હોવા છતાં સદા સર્વભૂતોમાં સ્થિત આત્માને જેઓ જુએ છે તેઓ મૃત નથી.
14.46.50
न तत्र क्रमते बुद्धिर्नेन्द्रियाणि न देवताः ।
वेदा यज्ञाश्च लोकाश्च न तपो न व्रतानि च ॥ १४.४६.५० ॥
ત્યાં બુદ્ધિ પ્રવેશતી નથી, ઇન્દ્રિયો કે દેવતાઓ પણ નહીં; વેદ, યજ્ઞ, લોક, તપ કે વ્રતો પણ નહીં.
14.46.51
यत्र ज्ञानवतां प्राप्तिलिङ्गग्रहणा स्मृता ।
तस्मादलिङ्गधर्मज्ञो धर्मतत्त्वमुपाचरेत् ॥ १४.४६.५१ ॥
જ્ઞાનીઓની પ્રાપ્તિ લિંગગ્રહણ વિના થાય છે એવું કહેવાયું છે; તેથી લિંગરહિત ધર્મને જાણનારે ધર્મતત્ત્વનું આચરણ કરવું.
14.46.52
गूढधर्माश्रितो विद्वान्विज्ञानचरितं चरेत् ।
अमूढो मूढरूपेण चरेद्धर्ममदूषयन् ॥ १४.४६.५२ ॥
ગૂઢ ધર્મનો આશ્રય લેનાર વિદ્વાને જ્ઞાનનું આચરણ કરવું; અમૂઢ હોવા છતાં મૂઢના રૂપે વિચરવું, ધર્મને દૂષિત ન કરતાં.
14.46.53
यथैनमवमन्येरन्परे सततमेव हि ।
तथावृत्तश्चरेच्छान्तः सतां धर्मानकुत्सयन् ॥ १४.४६.५३ ॥
અન્ય લોકો તેનું સતત અપમાન કરે તેમ શાંત થઈને એ રીતે આચરણ કરવું; સજ્જનોના ધર્મની નિંદા ન કરતાં.
14.46.54
य एवं वृत्तसम्पन्नः स मुनिः श्रेष्ठ उच्यते ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च महाभूतानि पञ्च च ॥ १४.४६.५४ ॥
આવા સદાચારસંપન્ન જ શ્રેષ્ઠ મુનિ કહેવાય છે; જેણે ઇન્દ્રિયો, ઇન્દ્રિયાર્થો અને પાંચ મહાભૂતોને (જીત્યાં છે).
14.46.55
मनो बुद्धिरहङ्कारमव्यक्तं पुरुषं तथा ।
एतत्सर्वं प्रसङ्ख्याय यथावत्तत्त्वनिश्चयात् ॥ १४.४६.५५ ॥
મન, બુદ્ધિ, અહંકાર, અવ્યક્ત તથા પુરુષ — આ સર્વને યથાવત્ જાણીને તત્ત્વનો નિશ્ચય કરવાથી.
14.46.56
ततः स्वर्गमवाप्नोति विमुक्तः सर्वबन्धनैः ।
एतावदन्तवेलायां परिसङ्ख्याय तत्त्ववित् ॥ १४.४६.५६ ॥
પછી તે સર્વ બંધનોથી મુક્ત થઈ સ્વર્ગ પામે છે; અંતિમ સમયે તત્ત્વજ્ઞ આ સર્વને પૂરેપૂરું વિચારીને.
14.46.57
ध्यायेदेकान्तमास्थाय मुच्यतेऽथ निराश्रयः ।
निर्मुक्तः सर्वसङ्गेभ्यो वायुराकाशगो यथा ॥ १४.४६.५७ ॥
એકાંતનો આશ્રય લઈ ધ્યાન કરવું; ત્યારે તે નિરાશ્રય થઈને મુક્ત થાય છે — સર્વ આસક્તિઓથી છૂટેલો, આકાશમાં વિચરતા પવનની જેમ.
14.46.58
क्षीणकोशो निरातङ्कस्तथेदं प्राप्नुयात्परम् ॥ १४.४६.५८ ॥
કોશ ક્ષીણ થયેલો, નિર્ભય એવો તે આ રીતે તે પરમ પદ પામે છે.