ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.46.1
एवमेतेन मार्गेण पूर्वोक्तेन यथाविधि ।
अधीतवान्यथाशक्ति तथैव ब्रह्मचर्यवान् ॥ १४.४६.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਪਹਿਲਾਂ ਦੱਸੇ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਮੁਤਾਬਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਪਾਲਦਾ ਹੋਇਆ।
14.46.2
स्वधर्मनिरतो विद्वान्सर्वेन्द्रिययतो मुनिः ।
गुरोः प्रियहिते युक्तः सत्यधर्मपरः शुचिः ॥ १४.४६.२ ॥
ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਵਿਦਵਾਨ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮੁਨੀ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ, ਪਵਿੱਤਰ।
14.46.3
गुरुणा समनुज्ञातो भुञ्जीतान्नमकुत्सयन् ।
हविष्यभैक्ष्यभुक् चापि स्थानासनविहारवान् ॥ १४.४६.३ ॥
ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਅੰਨ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ; ਹਵਿਸ਼ਯ ਜਾਂ ਭਿੱਖਿਆ ਦਾ ਭੋਜਨ ਕਰੇ, ਅਤੇ ਖੜ੍ਹਨ, ਬੈਠਣ ਤੇ ਵਿਚਰਨ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮੀ ਰਹੇ।
14.46.4
द्विकालमग्निं जुह्वानः शुचिर्भूत्वा समाहितः ।
धारयीत सदा दण्डं बैल्वं पालाशमेव वा ॥ १४.४६.४ ॥
ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਆਹੂਤੀ ਦਿੰਦਾ ਹੋਇਆ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰ ਮਨ ਨਾਲ, ਸਦਾ ਬੇਲ ਜਾਂ ਪਲਾਸ਼ ਦੀ ਲੱਕੜ ਦਾ ਡੰਡਾ ਧਾਰਨ ਕਰੇ।
14.46.5
क्षौमं कार्पासिकं वाऽपि मृगाजिनमथापि वा ।
सर्वं काषायरक्तं वा वासो वाऽपि द्विजस्य ह ॥ १४.४६.५ ॥
ਦ੍ਵਿਜ ਦਾ ਵਸਤਰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਜਾਂ ਸੂਤੀ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹਿਰਨ ਦੀ ਖੱਲ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਸਭ ਕਾਸ਼ਾਯ ਰੰਗ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਹੋਵੇ।
14.46.6
मेखला च भवेन्मौञ्जी जटो नित्योदकस्तथा ।
यज्ञोपवीती स्वाध्यायी अलुप्तनियतव्रतः ॥ १४.४६.६ ॥
ਮੇਖਲਾ ਮੂੰਜ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਜਟਾ ਰੱਖੇ, ਅਤੇ ਨਿੱਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰੇ; ਜਨੇਊ ਪਹਿਨ ਕੇ, ਸ੍ਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਨਿਯਤ ਵ੍ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਅਖੰਡ ਰੱਖੇ।
14.46.7
पूताभिश्च तथैवाद्भिः सदा दैवततर्पणम् ।
भावेन नियतः कुर्वन्ब्रह्मचारी प्रशस्यते ॥ १४.४६.७ ॥
ਪਵਿੱਤਰ ਜਲ ਨਾਲ ਸਦਾ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਰਪਣ ਕਰਦਾ, ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਸੰਜਮੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਯੋਗ ਹੈ।
14.46.8
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गमूर्ध्वरेताः समाहितः ।
न संसरति जातीषु परमं स्थानमाश्रितः ॥ १४.४६.८ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਕਤ, ਊਰਧ੍ਵਰੇਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਸਵਰਗ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ; ਪਰਮ ਸਥਾਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਜਨਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਨਹੀਂ।
14.46.9
संस्कृतः सर्वसंस्कारैस्तथैव ब्रह्मचर्यवान् ।
ग्रामान्निष्क्रम्य चारण्ये मुनिः प्रव्रजितो वसेत् ॥ १४.४६.९ ॥
ਸਾਰੇ ਸੰਸਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਕੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮੁਨੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵ੍ਰਜਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੱਸੇ।
14.46.10
चर्मवल्कलसंवासी सायं प्रातरुपस्पृशेत् ।
अरण्यगोचरो नित्यं न ग्रामं प्रविशेत्पुनः ॥ १४.४६.१० ॥
ਚਮੜਾ ਤੇ ਵਲਕਲ ਪਹਿਨ ਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਸਵੇਰੇ ਆਚਮਨ ਕਰੇ; ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ ਸਦਾ ਮੁੜ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਨਾ ਵੜੇ।
14.46.11
अर्चयन्नतिथीन्काले दद्याच्चापि प्रतिश्रयम् ।
फलपत्रावरैर्मूलैः श्यामाकेन च वर्तयन् ॥ १४.४६.११ ॥
ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਤੇ ਮਹਿਮਾਨਾਂ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰ ਕੇ ਆਸਰਾ ਵੀ ਦੇਵੇ; ਫਲ, ਪੱਤੇ, ਜੜ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਿਆਮਾਕ ਨਾਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ।
14.46.12
स नित्यमुदकं वायुं सर्वं वानेयमाश्रयेत् ।
प्राश्नीयादानुपूर्व्येण यथादीक्षमतन्द्रितः ॥ १४.४६.१२ ॥
ਉਹ ਸਦਾ ਪਾਣੀ, ਹਵਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਉਪਜਣ ਵਾਲੀ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਵੇ; ਆਪਣੇ ਵਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਰਮ ਨਾਲ, ਆਲਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਖਾਵੇ।
14.46.13
समूलफलशाकाद्यैरर्चेदतिथिमागतम् ।
यद्भक्षः स्यात्ततो दद्याद्भिक्षां नित्यमतन्द्रितः ॥ १४.४६.१३ ॥
ਜੜ੍ਹ, ਫਲ, ਸਾਗ ਆਦਿ ਨਾਲ ਆਏ ਮਹਿਮਾਨ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰੇ; ਜੋ ਉਹ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਸਦਾ ਆਲਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਿੱਖਿਆ ਦੇਵੇ।
14.46.14
देवतातिथिपूर्वं च सदा प्राश्नीत वाग्यतः ।
अस्कन्दितमनाश्चैव लघ्वाशी देवताश्रयः ॥ १४.४६.१४ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਮਹਿਮਾਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਕੇ, ਸਦਾ ਬੋਲ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਨ ਅਡੋਲ ਰੱਖ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹਾ ਖਾ ਕੇ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲਵੇ।
14.46.15
दान्तो मैत्रः क्षमायुक्तः कशाञ्शमश्रु च धारयन् ।
जुह्वन्स्वाध्यायशीलश्च सत्यधर्मपरायणः ॥ १४.४६.१५ ॥
ਸੰਜਮੀ, ਮੈਤ੍ਰੀ ਵਾਲਾ, ਖਿਮਾ ਵਾਲਾ, ਜਟਾਂ ਅਤੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ, ਹਵਨ ਕਰਦਾ, ਸਵਾਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਤੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੋਵੇ।
14.46.16
न्यस्तदेहः सदा दक्षो वननित्यः समाहितः ।
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गं वानप्रस्थो जितेन्द्रियः ॥ १४.४६.१६ ॥
ਦੇਹ ਤੋਂ ਮੋਹ ਛੱਡ ਕੇ, ਸਦਾ ਨਿਪੁੰਨ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਇਕਾਗਰ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ ਸਵਰਗ ਜਿੱਤਦਾ ਹੈ।
14.46.17
गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थोऽथवा पुनः ।
य इच्छेन्मोक्षमास्थातुमुत्तमां वृत्तिमाश्रयेत् ॥ १४.४६.१७ ॥
ਗ੍ਰਹਸਥ, ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਜਾਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸਥ, ਜੋ ਮੋਕਸ਼ ਪਾਉਣਾ ਚਾਹੇ, ਉਸ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਜੀਵਨ-ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.46.18
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा नैष्कर्म्यमाचरेत् ।
सर्वभूतहितो मैत्रः सर्वेन्द्रिययतो मुनिः ॥ १४.४६.१८ ॥
ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਅਭੈ ਦੇ ਕੇ ਨੈਸ਼ਕਰਮ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੇ; ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਹਿਤੈਸ਼ੀ, ਮੈਤ੍ਰੀ ਵਾਲਾ, ਸਾਰੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਮੁਨੀ।
14.46.19
अयाचितमसंक्लृप्तमुपपन्नं यदृच्छया ।
कृत्वा प्राह्णे चरेद्भैक्ष्यं विधूमे भुक्तवज्जने ॥ १४.४६.१९ ॥
ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ, ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਇਤਫ਼ਾਕ ਨਾਲ ਜੋ ਮਿਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ, ਦੁਪਹਿਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਿੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਵੇ; ਧੂੰਆਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋਣ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖਾਣਾ ਖਾ ਲੈਣ ਮਗਰੋਂ।
14.46.20
वृत्ते शरावसम्पाते भैक्ष्यं लिप्सेत मोक्षवित् ।
लाभेन च न हृष्येत नालाभे विमना भवेत्।
न चातिभिक्षां भिक्षेत केवलं प्राणयात्रिकः ॥ १४.४६.२० ॥
ਸਮਾਂ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਭਿੱਖਿਆ-ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਖੜਕ ਹੋਣ 'ਤੇ, ਮੋਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗੇ। ਲਾਭ ਨਾਲ ਖੁਸ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਲਾਭ ਨਾ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਦਾਸ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਸਿਰਫ਼ ਪ੍ਰਾਣ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਜੀਣ ਵਾਲਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਭਿੱਖਿਆ ਨਾ ਮੰਗੇ।
14.46.21
यात्रार्थी कालमाकाङ्क्षंश्चरेद्भैक्ष्यं समाहितः ।
लाभं साधारणं नेच्छेन्न भुञ्जीताभिपूजितः ॥ १४.४६.२१ ॥
ਕੇਵਲ ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਾ, ਸਹੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਹੋ ਕੇ ਭਿੱਖਿਆ ਲਈ ਜਾਵੇ। ਸਾਂਝੇ ਲਾਭ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰੇ; ਆਦਰ ਨਾਲ ਸਤਿਕਾਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਨਾ ਖਾਵੇ।
14.46.22
अभिपूजितलाभाद्वि विजुगुप्सेत भिक्षुकः ।
भुक्तान्यन्नानि तिक्तानि कषायकटुकानि च ॥ १४.४६.२२ ॥
ਆਦਰ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਲਾਭ ਤੋਂ ਭਿੱਖੂ ਨੂੰ ਘਿਣ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਖਾਧੇ ਹੋਏ ਅੰਨ ਕੌੜੇ, ਕਸੈਲੇ ਅਤੇ ਤਿੱਖੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14.46.23
नास्वादयीत भुञ्जानो रसांश्च मधुरांस्तथा ।
यात्रामात्रं च भुञ्जीत केवलं प्राणधारणम् ॥ १४.४६.२३ ॥
ਖਾਂਦਿਆਂ ਮਿੱਠੇ ਰਸਾਂ ਦਾ ਸੁਆਦ ਨਾ ਲਵੇ। ਜੀਵਨ-ਯਾਤਰਾ ਜਿੰਨਾ ਹੀ, ਕੇਵਲ ਪ੍ਰਾਣ ਧਾਰਨ ਲਈ ਖਾਵੇ।
14.46.24
असंरोधेन भूतानां वृत्तिं लिप्सेत मोक्षवित् ।
न चान्यमन्नं लिप्सेत भिक्षमाणः कथञ्चन ॥ १४.४६.२४ ॥
ਮੋਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਏ ਬਿਨਾਂ ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰੇ। ਭਿੱਖਿਆ ਮੰਗਦਿਆਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਅੰਨ ਨਾ ਚਾਹੇ।
14.46.25
न सन्निकाशयेद्धर्मं विविक्ते चारजाश्चरेत् ।
शून्यागारमण्यं वा वृक्षमूलं नदीं तथा ॥ १४.४६.२५ ॥
ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਨਾ ਕਰੇ; ਇਕਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰੇ। ਸੁੰਨੇ ਘਰ, ਆਸ਼ਰਮ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਜਾਂ ਨਦੀ ਕੰਢੇ ਵਸੇ।
14.46.26
प्रतिश्रयार्थं सेवेत पार्वतीं वा पुनर्गुहाम् ।
ग्रामैकरात्रिको ग्रीष्मे वर्षास्वेकत्र वा वसेत् ॥ १४.४६.२६ ॥
ਆਸਰੇ ਲਈ ਪਰਬਤ ਜਾਂ ਗੁਫ਼ਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਲਏ। ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੀ ਰਾਤ ਰਹੇ; ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰੇ, ਬਰਸਾਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਥਾਂ ਵਸੇ।
14.46.27
अध्वा सूर्येणि निर्दिष्टः कीटवच्च चरेन्महीम् ।
दयार्तं चैव भूतानां समीक्ष्य पृथिवीं चरेत् ॥ १४.४६.२७ ॥
ਸੂਰਜ ਦੇ ਦੱਸੇ ਰਾਹ 'ਤੇ, ਕੀੜੇ ਵਾਂਗ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਵਿਚਰੇ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦਇਆ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਵੇਖ ਕੇ ਚੱਲੇ।
14.46.28
सञ्चयांश्च न कुर्वीत स्नेहवासं च वर्जयेत् ।
पूताभिरद्भिर्नित्यं वै कार्यं कुर्वीत मोक्षवित् ॥ १४.४६.२८ ॥
ਸੰਚਯ ਨਾ ਕਰੇ; ਮੋਹ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਤੋਂ ਬਚੇ। ਮੋਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਸਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਜਲ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਕਰਮ ਕਰੇ।
14.46.29
उपस्पृशेदुद्दृताभिरद्भिश्च पुरुषः सदा ।
अहिंसा ब्रह्मचर्यं च सत्यमार्जवमेव च ॥ १४.४६.२९ ॥
ਮਨੁੱਖ ਸਦਾ ਛਾਣੇ ਹੋਏ ਜਲ ਨਾਲ ਆਚਮਨ ਕਰੇ; ਅਹਿੰਸਾ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ, ਸੱਤ ਅਤੇ ਸਰਲਤਾ ਦਾ ਵੀ ਪਾਲਨ ਕਰੇ।
14.46.30
अक्रोधश्चानसूया च दमो नित्यमपैशुनम् ।
अष्टस्वेतेषु युक्तः स्याद्व्रतेषु नियतेन्द्रियः ॥ १४.४६.३० ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤ, ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ, ਸੰਜਮੀ ਅਤੇ ਸਦਾ ਚੁਗਲੀ ਰਹਿਤ ਰਹੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੱਠ ਵਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਯੁਕਤ ਰਹੇ ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ।
14.46.31
अपापमशठं वृत्तमजिह्मं नित्यमाचरेत् ।
जोषयेत सदा भोज्यं ग्रासमागतमस्पृहः ॥ १४.४६.३१ ॥
ਪਾਪ-ਰਹਿਤ, ਛਲ-ਰਹਿਤ, ਸਿੱਧਾ ਆਚਰਣ ਸਦਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬਿਨਾਂ ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਆਏ ਭੋਜਨ ਦੇ ਗ੍ਰਾਸ ਨੂੰ ਸਦਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.46.32
यात्रामात्रं च भुञ्जीत केवलं प्राणयात्रिकम् ।
धर्मलब्धमथाश्नीयान्न काममनुवर्तयेत् ॥ १४.४६.३२ ॥
ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਲਈ ਕੇਵਲ ਲੋੜੀਂਦਾ ਹੀ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਧਰਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਭੋਜਨ ਹੀ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਕਾਮਨਾ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਤੁਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
14.46.33
ग्रासादाच्छादनादन्यन्न गृह्णीयात्कथञ्चन ।
यावदाहारयेत्तावत्प्रतिगृह्णीत नाधिकम् ॥ १४.४६.३३ ॥
ਭੋਜਨ ਦੇ ਗ੍ਰਾਸ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਿੰਨਾ ਖਾਵੇ ਓਨਾ ਹੀ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰੇ, ਵੱਧ ਨਹੀਂ।
14.46.34
परेभ्यो न प्रतिग्राह्यं न च देयं कदाचन ।
दैन्यभावाच्च भूतानां संविभज्य सदा बुधः ॥ १४.४६.३४ ॥
ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਅਤੇ ਕਦੇ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਪਰ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਦੀਨ ਹਾਲਤ ਦੇ ਭਾਵ ਨਾਲ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵੰਡ ਕੇ ਹੀ ਭੋਗਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.46.35
नाददीत परस्वानि न गृह्णीयान्न याचयेत् ।
न किञ्चिद्विषयं भुक्त्वा स्पृहयेत्तस्य वै पुनः ॥ १४.४६.३५ ॥
ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਧਨ ਨਹੀਂ ਲੈਣਾ, ਨਾ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਨਾ, ਨਾ ਮੰਗਣਾ; ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਸ਼ੇ ਦਾ ਭੋਗ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਫਿਰ ਲਾਲਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ।
14.46.36
मृदमापस्तथाऽन्नानि पत्रपुष्पफलानि च ।
असंवृतानि गृह्णीयात्प्रवृत्तानि च कार्यवान् ॥ १४.४६.३६ ॥
ਮਿੱਟੀ, ਪਾਣੀ, ਅੰਨ, ਪੱਤੇ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ—ਜੋ ਵਾੜ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਉੱਗੇ ਹੋਏ ਹੋਣ—ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੈ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ।
14.46.37
न शिल्पजीविकां जीवेद्द्विरन्नं नोत कामयेत् ।
न द्वेष्टा नोपदेष्टा च भवेच्च निरुपस्कृतः ॥ १४.४६.३७ ॥
ਕਾਰੀਗਰੀ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਨਾ ਚਲਾਵੇ, ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਭੋਜਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਕਰੇ। ਨਾ ਦਵੈਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਨਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਬਨਾਉਟੀ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ।
14.46.38
श्रद्धापूतानि भुञ्जीत निमित्तानि च वर्जयेत् ।
मुधावृत्तिरसक्तश्च सर्वभूतैरसंधितः ॥ १४.४६.३८ ॥
ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ ਖਾਵੇ, ਸ਼ਗਨ-ਨਿਸ਼ਾਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ। ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਮਿਲੀ ਰੋਜ਼ੀ ਵਾਲਾ, ਬੇਲਾਗ ਅਤੇ ਸਭ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਇਕਰਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਬੱਝਿਆ ਹੋਵੇ।
14.46.39
आशीर्युक्तानि सर्वाणि हिंसायुक्तानि यानि च ।
लोकसङ्ग्रहधर्मं च नैव कुर्यान्न कारयेत् ॥ १४.४६.३९ ॥
ਜਿਹੜੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮ ਆਸ਼ਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ, ਜਿਹੜੇ ਹਿੰਸਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਲੋਕਸੰਗ੍ਰਹ ਦਾ ਧਰਮ ਵੀ—ਇਹ ਨਾ ਆਪ ਕਰੇ ਅਤੇ ਨਾ ਦੂਜਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰਵਾਏ।
14.46.40
सर्वभावानतिक्रम्य लघुमात्रः परिव्रजेत् ।
समः सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ॥ १४.४६.४० ॥
ਸਾਰੇ ਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਕੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਾਧਨਾਂ ਨਾਲ ਸੰਨਿਆਸੀ ਬਣ ਕੇ ਵਿਚਰੇ। ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਭਾਵ ਰੱਖੇ।
14.46.41
परं नोद्वेजयेत्कञ्चिन्न च कस्यचिदुद्विजेत् ।
विश्वास्यः सर्वभूतानामग्र्यो मोक्षविदुच्यते ॥ १४.४६.४१ ॥
ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਉਦਵਿਗਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਨਾ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਉਦਵਿਗਨ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸੇਯੋਗ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਅਤੇ ਮੋਕਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.46.42
अनागतं च न ध्यायेन्नातीतमनुचिन्तयेत् ।
वर्तमानमुपेक्षेत कालाकाङ्क्षी समाहितः ॥ १४.४६.४२ ॥
ਭਵਿੱਖ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਬੀਤੇ ਦਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਚਿੰਤਨ ਨਾ ਕਰੇ। ਵਰਤਮਾਨ ਦੀ ਉਪੇਖਿਆ ਕਰੇ; ਸਮੇਂ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਇਕਾਗਰ ਚਿੱਤ ਵਾਲਾ ਰਹੇ।
14.46.43
न चक्षुषा न मनसा न वाचा दूषयेत्क्वचित् ।
न प्रत्यक्षं परोक्षं वा किञ्चिद्दुष्टं समाचरेत् ॥ १४.४६.४३ ॥
ਅੱਖ ਨਾਲ, ਮਨ ਨਾਲ ਜਾਂ ਬੋਲ ਨਾਲ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਿਤ ਨਾ ਕਰੇ। ਸਾਹਮਣੇ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ, ਕੋਈ ਬੁਰਾ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੇ।
14.46.44
इन्द्रियाण्युपसंहृत्य कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
क्षीणेन्द्रियमनोबुद्धिर्निरीहः सर्वतत्त्ववित् ॥ १४.४६.४४ ॥
ਕੱਛੂ ਜਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਹਰ ਪਾਸਿਓਂ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਕੇ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਖੀਣ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਨਿਰੀਹ ਹੈ ਅਤੇ ਸਭ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ।
14.46.45
निर्द्वन्द्वो निर्नमस्कारो निःस्वाहाकार एव च ।
निर्ममो निरहङ्कारो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ १४.४६.४५ ॥
ਦਵੰਦਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਨਮਸਕਾਰ ਅਤੇ ਸਵਾਹਾਕਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮਮਤਾ ਤੇ ਹੰਕਾਰ ਤੋਂ ਸੱਖਣਾ, ਯੋਗਕਸ਼ੇਮ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਆਤਮਵਾਨ।
14.46.46
निराशीर्निर्गुणः शान्तो निरासक्तो निराश्रयः ।
आत्मसङ्गी च तत्त्वज्ञो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.४६.४६ ॥
ਫਲ ਦੀ ਆਸ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ, ਸ਼ਾਂਤ, ਅਨਾਸਕਤ, ਆਸਰੇ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਅਤੇ ਤੱਤਵਗਿਆਨੀ — ਉਹ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।
14.46.47
अपादपाणिपृष्ठं तदशिरस्कमनूदरम् ।
अभिन्नगुणकर्माणं केवलं विमलं स्थिरम् ॥ १४.४६.४७ ॥
ਜਿਸ ਦੇ ਪੈਰ, ਹੱਥ, ਪਿੱਠ ਨਹੀਂ; ਸਿਰ ਤੇ ਢਿੱਡ ਨਹੀਂ; ਗੁਣਾਂ ਤੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਅਵਿਭਾਜਿਤ, ਕੇਵਲ, ਨਿਰਮਲ ਤੇ ਸਥਿਰ।
14.46.48
अगन्धमरसस्पर्शमरूपाशब्दमेव च ।
अनुगम्यमनासक्तममांसमपि चैव यत् ॥ १४.४६.४८ ॥
ਗੰਧ ਰਹਿਤ, ਰਸ ਤੇ ਛੋਹ ਰਹਿਤ, ਰੂਪ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਰਹਿਤ; ਅਨੁਸਰਨ ਯੋਗ, ਅਨਾਸਕਤ, ਮਾਸ ਰਹਿਤ (ਅਭੌਤਿਕ)।
14.46.49
निशअचिन्तमव्ययं दिव्यं गृहस्थमपि सर्वदा ।
सर्वभूतस्थमात्मानं ये पश्यन्ति न ते मृताः ॥ १४.४६.४९ ॥
ਨਿਸ਼ਚਿੰਤ, ਅਵਿਅਯ, ਦਿਵ੍ਯ, ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਸਦਾ ਸਰਬ ਭੂਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਜੋ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹਨ।
14.46.50
न तत्र क्रमते बुद्धिर्नेन्द्रियाणि न देवताः ।
वेदा यज्ञाश्च लोकाश्च न तपो न व्रतानि च ॥ १४.४६.५० ॥
ਉੱਥੇ ਬੁੱਧੀ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦੀ, ਨਾ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਨਾ ਦੇਵਤੇ; ਨਾ ਵੇਦ, ਨਾ ਯੱਗ, ਨਾ ਲੋਕ, ਨਾ ਤਪ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਵਰਤ।
14.46.51
यत्र ज्ञानवतां प्राप्तिलिङ्गग्रहणा स्मृता ।
तस्मादलिङ्गधर्मज्ञो धर्मतत्त्वमुपाचरेत् ॥ १४.४६.५१ ॥
ਜਿੱਥੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਿੰਗ-ਗ੍ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਕਹੀ ਗਈ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਲਿੰਗ-ਰਹਿਤ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਧਰਮ-ਤੱਤ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਰੇ।
14.46.52
गूढधर्माश्रितो विद्वान्विज्ञानचरितं चरेत् ।
अमूढो मूढरूपेण चरेद्धर्ममदूषयन् ॥ १४.४६.५२ ॥
ਗੂੜ੍ਹ ਧਰਮ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਦਵਾਨ ਗਿਆਨ ਦੇ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਚੱਲੇ; ਅਮੂੜ੍ਹ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੂੜ੍ਹ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰੇ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਦੂਸ਼ਤ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
14.46.53
यथैनमवमन्येरन्परे सततमेव हि ।
तथावृत्तश्चरेच्छान्तः सतां धर्मानकुत्सयन् ॥ १४.४६.५३ ॥
ਦੂਸਰੇ ਉਸਦਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਕੇ ਆਚਰਣ ਕਰੇ; ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
14.46.54
य एवं वृत्तसम्पन्नः स मुनिः श्रेष्ठ उच्यते ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च महाभूतानि पञ्च च ॥ १४.४६.५४ ॥
ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਚਰਣ ਨਾਲ ਸੰਪੰਨ ਹੈ, ਉਹੀ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੁਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਜਿਸਨੇ ਇੰਦਰੀਆਂ, ਇੰਦਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤਾਂ (ਨੂੰ ਜਿੱਤਿਆ ਹੈ)।
14.46.55
मनो बुद्धिरहङ्कारमव्यक्तं पुरुषं तथा ।
एतत्सर्वं प्रसङ्ख्याय यथावत्तत्त्वनिश्चयात् ॥ १४.४६.५५ ॥
ਮਨ, ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਅਵਿਅਕਤ ਅਤੇ ਪੁਰਖ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਯਥਾਵਤ ਜਾਣ ਕੇ ਤੱਤ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਨ ਨਾਲ।
14.46.56
ततः स्वर्गमवाप्नोति विमुक्तः सर्वबन्धनैः ।
एतावदन्तवेलायां परिसङ्ख्याय तत्त्ववित् ॥ १४.४६.५६ ॥
ਤਦ ਉਹ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਅੰਤਲੇ ਸਮੇਂ ਤੱਤਵੇਤਾ ਇਸ ਸਭ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਚਾਰ ਕੇ।
14.46.57
ध्यायेदेकान्तमास्थाय मुच्यतेऽथ निराश्रयः ।
निर्मुक्तः सर्वसङ्गेभ्यो वायुराकाशगो यथा ॥ १४.४६.५७ ॥
ਏਕਾਂਤ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਧਿਆਨ ਕਰੇ; ਤਦ ਉਹ ਨਿਰਾਸਰਾ ਹੋ ਕੇ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ — ਸਾਰੀਆਂ ਆਸਕਤੀਆਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟਿਆ ਹੋਇਆ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦੀ ਹਵਾ ਵਾਂਗ।
14.46.58
क्षीणकोशो निरातङ्कस्तथेदं प्राप्नुयात्परम् ॥ १४.४६.५८ ॥
ਕੋਸ਼ ਖੀਣ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਜੋ ਭੈ-ਰਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਪਰਮ ਪਦ ਨੂੰ ਪਾਵੇ।