महाभारत · अध्याय 14.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.46.1
एवमेतेन मार्गेण पूर्वोक्तेन यथाविधि ।
अधीतवान्यथाशक्ति तथैव ब्रह्मचर्यवान् ॥ १४.४६.१ ॥
याप्रमाणे, पूर्वी सांगितलेल्या मार्गाने, विधिपूर्वक आणि आपल्या शक्तीनुसार अध्ययन करून, त्याचप्रमाणे ब्रह्मचर्य पाळणारा.
14.46.2
स्वधर्मनिरतो विद्वान्सर्वेन्द्रिययतो मुनिः ।
गुरोः प्रियहिते युक्तः सत्यधर्मपरः शुचिः ॥ १४.४६.२ ॥
स्वधर्मात तत्पर, विद्वान, सर्व इंद्रियांचे संयमन करणारा मुनी, गुरूच्या प्रिय व हितात गुंतलेला, सत्य व धर्मपरायण, शुचि.
14.46.3
गुरुणा समनुज्ञातो भुञ्जीतान्नमकुत्सयन् ।
हविष्यभैक्ष्यभुक् चापि स्थानासनविहारवान् ॥ १४.४६.३ ॥
गुरूची अनुमती घेऊन अन्न सेवन करावे, अन्नाची निंदा न करता; हविष्य किंवा भिक्षेचे अन्न सेवन करावे, आणि उभे राहणे, बसणे व फिरणे यात संयमी असावे.
14.46.4
द्विकालमग्निं जुह्वानः शुचिर्भूत्वा समाहितः ।
धारयीत सदा दण्डं बैल्वं पालाशमेव वा ॥ १४.४६.४ ॥
दिवसातून दोन वेळा अग्नीत आहुती देत, शुचिर्भूत व एकाग्र मनाने, सदैव बेल किंवा पळसाची काठी धारण करावी.
14.46.5
क्षौमं कार्पासिकं वाऽपि मृगाजिनमथापि वा ।
सर्वं काषायरक्तं वा वासो वाऽपि द्विजस्य ह ॥ १४.४६.५ ॥
द्विजाचे वस्त्र रेशमी किंवा सुती असावे, अथवा हरिणाचे कातडे असावे, किंवा सर्व वस्त्र काषाय रंगाने रंगवलेले असावे.
14.46.6
मेखला च भवेन्मौञ्जी जटो नित्योदकस्तथा ।
यज्ञोपवीती स्वाध्यायी अलुप्तनियतव्रतः ॥ १४.४६.६ ॥
मेखला मुंजगवताची असावी; जटा ठेवाव्यात, नित्य पाण्याने स्नान करावे; यज्ञोपवीत धारण करून, स्वाध्यायात तत्पर राहून, नियत व्रते अखंड पाळावीत.
14.46.7
पूताभिश्च तथैवाद्भिः सदा दैवततर्पणम् ।
भावेन नियतः कुर्वन्ब्रह्मचारी प्रशस्यते ॥ १४.४६.७ ॥
पवित्र जलाने सदैव तसेच देवतर्पण करीत, भक्तिभावाने संयमी राहणारा ब्रह्मचारी प्रशंसनीय ठरतो.
14.46.8
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गमूर्ध्वरेताः समाहितः ।
न संसरति जातीषु परमं स्थानमाश्रितः ॥ १४.४६.८ ॥
अशा प्रकारे युक्त, ऊर्ध्वरेता व समाहित होऊन तो स्वर्ग जिंकतो; परम स्थानाचा आश्रय घेतलेला तो जन्मांमध्ये भटकत नाही.
14.46.9
संस्कृतः सर्वसंस्कारैस्तथैव ब्रह्मचर्यवान् ।
ग्रामान्निष्क्रम्य चारण्ये मुनिः प्रव्रजितो वसेत् ॥ १४.४६.९ ॥
सर्व संस्कारांनी संस्कृत, तसाच ब्रह्मचर्यवान् होऊन, गावातून बाहेर पडून अरण्यात मुनी व प्रव्रजित होऊन राहावे.
14.46.10
चर्मवल्कलसंवासी सायं प्रातरुपस्पृशेत् ।
अरण्यगोचरो नित्यं न ग्रामं प्रविशेत्पुनः ॥ १४.४६.१० ॥
चर्म व वल्कल परिधान करून राहणाऱ्याने सायंकाळी व सकाळी आचमन करावे; अरण्यात संचार करणाऱ्याने सदैव पुन्हा गावात प्रवेश करू नये.
14.46.11
अर्चयन्नतिथीन्काले दद्याच्चापि प्रतिश्रयम् ।
फलपत्रावरैर्मूलैः श्यामाकेन च वर्तयन् ॥ १४.४६.११ ॥
योग्य वेळी अतिथींचा सन्मान करून आश्रयही द्यावा; फळे, पाने, मुळे आणि श्यामाक यांवर उदरनिर्वाह करीत.
14.46.12
स नित्यमुदकं वायुं सर्वं वानेयमाश्रयेत् ।
प्राश्नीयादानुपूर्व्येण यथादीक्षमतन्द्रितः ॥ १४.४६.१२ ॥
त्याने सदैव पाणी, वायू व अरण्यात उत्पन्न होणारे सर्व काही आश्रयाने घ्यावे; आपल्या व्रतानुसार क्रमाने, आळस न करता भक्षण करावे.
14.46.13
समूलफलशाकाद्यैरर्चेदतिथिमागतम् ।
यद्भक्षः स्यात्ततो दद्याद्भिक्षां नित्यमतन्द्रितः ॥ १४.४६.१३ ॥
मूळ, फळे, भाज्या इत्यादींनी आलेल्या अतिथीचा सत्कार करावा; जे त्याचे अन्न असेल त्यातूनच सदैव आळस न करता भिक्षा द्यावी.
14.46.14
देवतातिथिपूर्वं च सदा प्राश्नीत वाग्यतः ।
अस्कन्दितमनाश्चैव लघ्वाशी देवताश्रयः ॥ १४.४६.१४ ॥
देवता आणि अतिथी यांना आधी अर्पण करून, नेहमी वाणी संयमित ठेवून भोजन करावे; मन ढळू न देता, थोडे खाऊन, देवतांचा आश्रय घ्यावा.
14.46.15
दान्तो मैत्रः क्षमायुक्तः कशाञ्शमश्रु च धारयन् ।
जुह्वन्स्वाध्यायशीलश्च सत्यधर्मपरायणः ॥ १४.४६.१५ ॥
संयमी, मैत्रीभावी, क्षमाशील, जटा व दाढी धारण करणारा, होम करणारा, स्वाध्यायात तत्पर आणि सत्य व धर्मात निष्ठ असावा.
14.46.16
न्यस्तदेहः सदा दक्षो वननित्यः समाहितः ।
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गं वानप्रस्थो जितेन्द्रियः ॥ १४.४६.१६ ॥
देहाविषयी अनासक्त, सदैव कुशल, वनात नित्य राहणारा, एकाग्र; अशा प्रकारे युक्त होऊन इंद्रियजयी वानप्रस्थ स्वर्ग जिंकतो.
14.46.17
गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थोऽथवा पुनः ।
य इच्छेन्मोक्षमास्थातुमुत्तमां वृत्तिमाश्रयेत् ॥ १४.४६.१७ ॥
गृहस्थ, ब्रह्मचारी किंवा वानप्रस्थ, जो मोक्ष मिळवण्याची इच्छा करतो, त्याने उत्तम जीवनवृत्तीचा आश्रय घ्यावा.
14.46.18
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा नैष्कर्म्यमाचरेत् ।
सर्वभूतहितो मैत्रः सर्वेन्द्रिययतो मुनिः ॥ १४.४६.१८ ॥
सर्व प्राण्यांना अभय देऊन नैष्कर्म्याचे आचरण करावे; सर्व भूतांचा हितकर्ता, मैत्रीभावी, सर्व इंद्रियांचा संयमी मुनी.
14.46.19
अयाचितमसंक्लृप्तमुपपन्नं यदृच्छया ।
कृत्वा प्राह्णे चरेद्भैक्ष्यं विधूमे भुक्तवज्जने ॥ १४.४६.१९ ॥
न मागता, आधी ठरवलेले नसताना, सहज मिळालेले स्वीकारून, पूर्वाह्नी भिक्षेसाठी जावे; धूर शांत झाल्यावर आणि लोक जेवून झाल्यावर.
14.46.20
वृत्ते शरावसम्पाते भैक्ष्यं लिप्सेत मोक्षवित् ।
लाभेन च न हृष्येत नालाभे विमना भवेत्।
न चातिभिक्षां भिक्षेत केवलं प्राणयात्रिकः ॥ १४.४६.२० ॥
वेळ झाल्यावर, भिक्षापात्रांचा आवाज होऊ लागल्यावर, मोक्षज्ञाने भिक्षा मागावी. लाभाने हर्षित होऊ नये, लाभ न झाल्यास खिन्न होऊ नये. केवळ प्राणयात्रेसाठी जगणाऱ्याने अतिभिक्षा मागू नये.
14.46.21
यात्रार्थी कालमाकाङ्क्षंश्चरेद्भैक्ष्यं समाहितः ।
लाभं साधारणं नेच्छेन्न भुञ्जीताभिपूजितः ॥ १४.४६.२१ ॥
केवळ जीवनयात्रेची इच्छा करणाऱ्याने योग्य वेळेची वाट पाहत, एकाग्रतेने भिक्षेसाठी जावे. सामायिक लाभाची इच्छा करू नये; आदराने गौरविले गेले तरी भोजन करू नये.
14.46.22
अभिपूजितलाभाद्वि विजुगुप्सेत भिक्षुकः ।
भुक्तान्यन्नानि तिक्तानि कषायकटुकानि च ॥ १४.४६.२२ ॥
सन्मानाने मिळालेल्या लाभाचा भिक्षूने तिटकारा करावा. खाल्लेले अन्न तिखट, तुरट आणि कडू होते.
14.46.23
नास्वादयीत भुञ्जानो रसांश्च मधुरांस्तथा ।
यात्रामात्रं च भुञ्जीत केवलं प्राणधारणम् ॥ १४.४६.२३ ॥
जेवताना मधुर रसांचा आस्वाद घेऊ नये. जीवनयात्रेपुरतेच, केवळ प्राणधारणेसाठी भोजन करावे.
14.46.24
असंरोधेन भूतानां वृत्तिं लिप्सेत मोक्षवित् ।
न चान्यमन्नं लिप्सेत भिक्षमाणः कथञ्चन ॥ १४.४६.२४ ॥
मोक्षज्ञाने प्राण्यांना अडथळा न करता उपजीविका शोधावी. भिक्षा मागताना कोणत्याही प्रकारे दुसरे अन्न इच्छू नये.
14.46.25
न सन्निकाशयेद्धर्मं विविक्ते चारजाश्चरेत् ।
शून्यागारमण्यं वा वृक्षमूलं नदीं तथा ॥ १४.४६.२५ ॥
धर्माचे प्रदर्शन करू नये; एकांतात संचार करावा. ओसाड घर, आश्रम, वृक्षमूल किंवा नदीकाठी वास करावा.
14.46.26
प्रतिश्रयार्थं सेवेत पार्वतीं वा पुनर्गुहाम् ।
ग्रामैकरात्रिको ग्रीष्मे वर्षास्वेकत्र वा वसेत् ॥ १४.४६.२६ ॥
आश्रयासाठी पर्वत किंवा गुहेचा आधार घ्यावा. गावात एकच रात्र राहावे; उन्हाळ्यात संचार करावा, पावसाळ्यात एकाच ठिकाणी वास करावा.
14.46.27
अध्वा सूर्येणि निर्दिष्टः कीटवच्च चरेन्महीम् ।
दयार्तं चैव भूतानां समीक्ष्य पृथिवीं चरेत् ॥ १४.४६.२७ ॥
सूर्याने दाखवलेल्या मार्गाने, किड्याप्रमाणे पृथ्वीवर संचार करावा. प्राण्यांच्या दयेने व्याकूळ होऊन, भूमी नीट पाहून चालावे.
14.46.28
सञ्चयांश्च न कुर्वीत स्नेहवासं च वर्जयेत् ।
पूताभिरद्भिर्नित्यं वै कार्यं कुर्वीत मोक्षवित् ॥ १४.४६.२८ ॥
संचय करू नये; स्नेहबंधनात राहणे टाळावे. मोक्ष जाणणाऱ्याने नेहमी शुद्ध पाण्याने आपली कर्मे करावीत.
14.46.29
उपस्पृशेदुद्दृताभिरद्भिश्च पुरुषः सदा ।
अहिंसा ब्रह्मचर्यं च सत्यमार्जवमेव च ॥ १४.४६.२९ ॥
माणसाने नेहमी गाळलेल्या पाण्याने आचमन करावे; अहिंसा, ब्रह्मचर्य, सत्य व सरलता यांचेही पालन करावे.
14.46.30
अक्रोधश्चानसूया च दमो नित्यमपैशुनम् ।
अष्टस्वेतेषु युक्तः स्याद्व्रतेषु नियतेन्द्रियः ॥ १४.४६.३० ॥
क्रोधरहित, असूयारहित, संयमी आणि नेहमी चहाडीरहित असावे. या आठ व्रतांत युक्त राहून, इंद्रिये संयमित ठेवावीत.
14.46.31
अपापमशठं वृत्तमजिह्मं नित्यमाचरेत् ।
जोषयेत सदा भोज्यं ग्रासमागतमस्पृहः ॥ १४.४६.३१ ॥
पापरहित, कपटरहित, सरळ आचरण नेहमी करावे; इच्छा न धरता आपल्याकडे आलेल्या अन्नाच्या घासाचा नेहमी स्वीकार करावा.
14.46.32
यात्रामात्रं च भुञ्जीत केवलं प्राणयात्रिकम् ।
धर्मलब्धमथाश्नीयान्न काममनुवर्तयेत् ॥ १४.४६.३२ ॥
प्राणयात्रेसाठी केवळ आवश्यक तितकेच जेवावे; धर्माने मिळालेलेच खावे; कामाच्या मागे जाऊ नये.
14.46.33
ग्रासादाच्छादनादन्यन्न गृह्णीयात्कथञ्चन ।
यावदाहारयेत्तावत्प्रतिगृह्णीत नाधिकम् ॥ १४.४६.३३ ॥
अन्नाचा घास आणि वस्त्र यांखेरीज दुसरे काहीही कोणत्याही प्रकारे घेऊ नये; जितके खाईल तितकेच स्वीकारावे, अधिक नव्हे.
14.46.34
परेभ्यो न प्रतिग्राह्यं न च देयं कदाचन ।
दैन्यभावाच्च भूतानां संविभज्य सदा बुधः ॥ १४.४६.३४ ॥
इतरांकडून काही घेऊ नये आणि कधीही काही देऊ नये; पण प्राण्यांच्या दीनतेच्या भावनेने शहाण्याने नेहमी वाटून घेऊनच उपभोग घ्यावा.
14.46.35
नाददीत परस्वानि न गृह्णीयान्न याचयेत् ।
न किञ्चिद्विषयं भुक्त्वा स्पृहयेत्तस्य वै पुनः ॥ १४.४६.३५ ॥
दुसऱ्याचे धन घेऊ नये, स्वीकारू नये, याचना करू नये; कोणताही विषय उपभोगून झाल्यावर पुन्हा त्याची इच्छा धरू नये.
14.46.36
मृदमापस्तथाऽन्नानि पत्रपुष्पफलानि च ।
असंवृतानि गृह्णीयात्प्रवृत्तानि च कार्यवान् ॥ १४.४६.३६ ॥
माती, पाणी, अन्न, पाने, फुले व फळे—जी कुंपणाशिवाय व आपोआप उगवलेली असतील ती, गरज असेल तर घ्यावीत.
14.46.37
न शिल्पजीविकां जीवेद्द्विरन्नं नोत कामयेत् ।
न द्वेष्टा नोपदेष्टा च भवेच्च निरुपस्कृतः ॥ १४.४६.३७ ॥
शिल्पकलेवर उपजीविका करू नये, दुसऱ्यांदा अन्नाची इच्छा करू नये. द्वेष करणारा होऊ नये, उपदेश करणाराही होऊ नये, आणि कृत्रिम वर्तन करणाराही होऊ नये.
14.46.38
श्रद्धापूतानि भुञ्जीत निमित्तानि च वर्जयेत् ।
मुधावृत्तिरसक्तश्च सर्वभूतैरसंधितः ॥ १४.४६.३८ ॥
श्रद्धेने पवित्र केलेले अन्न सेवन करावे, निमित्तांचा (शकुनांचा) त्याग करावा. मागितल्याविना मिळणाऱ्या उपजीविकेवर जगणारा, आसक्तिरहित आणि सर्व प्राण्यांशी कोणत्याही करारात न अडकलेला असावा.
14.46.39
आशीर्युक्तानि सर्वाणि हिंसायुक्तानि यानि च ।
लोकसङ्ग्रहधर्मं च नैव कुर्यान्न कारयेत् ॥ १४.४६.३९ ॥
जे सर्व कर्म आशेने युक्त आहेत, जे हिंसेने युक्त आहेत, आणि लोकसंग्रहाचा धर्मही—हे स्वतः करू नये आणि दुसऱ्यांकडूनही करवू नये.
14.46.40
सर्वभावानतिक्रम्य लघुमात्रः परिव्रजेत् ।
समः सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ॥ १४.४६.४० ॥
सर्व भावांच्या पलीकडे जाऊन, अल्प साधनांसह संन्यासी होऊन विचरावे. स्थावर आणि जंगम सर्व प्राण्यांविषयी समभाव बाळगावा.
14.46.41
परं नोद्वेजयेत्कञ्चिन्न च कस्यचिदुद्विजेत् ।
विश्वास्यः सर्वभूतानामग्र्यो मोक्षविदुच्यते ॥ १४.४६.४१ ॥
कोणालाही उद्विग्न करू नये, कोणाकडूनही उद्विग्न होऊ नये. सर्व प्राण्यांचा विश्वासार्ह, श्रेष्ठ आणि मोक्ष जाणणारा असा तो म्हटला जातो.
14.46.42
अनागतं च न ध्यायेन्नातीतमनुचिन्तयेत् ।
वर्तमानमुपेक्षेत कालाकाङ्क्षी समाहितः ॥ १४.४६.४२ ॥
भविष्याचे ध्यान करू नये, भूतकाळाचे पुन्हा पुन्हा चिंतन करू नये. वर्तमानाची उपेक्षा करावी; कालाची प्रतीक्षा करणारा, एकाग्र चित्ताचा असावा.
14.46.43
न चक्षुषा न मनसा न वाचा दूषयेत्क्वचित् ।
न प्रत्यक्षं परोक्षं वा किञ्चिद्दुष्टं समाचरेत् ॥ १४.४६.४३ ॥
डोळ्यांनी, मनाने किंवा वाणीने कधीही कुणाला दूषित करू नये. समोर किंवा अनुपस्थितीत कोणतेही दुष्ट कृत्य करू नये.
14.46.44
इन्द्रियाण्युपसंहृत्य कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
क्षीणेन्द्रियमनोबुद्धिर्निरीहः सर्वतत्त्ववित् ॥ १४.४६.४४ ॥
कासव जसे आपले अवयव सर्व बाजूंनी आवरून घेतो, तसे इंद्रियांना आवरून, ज्याची इंद्रिये, मन व बुद्धी क्षीण झाली आहेत, जो निरीह आहे आणि सर्व तत्त्वे जाणतो.
14.46.45
निर्द्वन्द्वो निर्नमस्कारो निःस्वाहाकार एव च ।
निर्ममो निरहङ्कारो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ १४.४६.४५ ॥
द्वंद्वांपासून मुक्त, नमस्कार व स्वाहाकाराविरहित, ममत्व व अहंकारशून्य, योगक्षेमाची चिंता नसलेला, आत्मवान.
14.46.46
निराशीर्निर्गुणः शान्तो निरासक्तो निराश्रयः ।
आत्मसङ्गी च तत्त्वज्ञो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.४६.४६ ॥
फलाची इच्छा नसलेला, गुणरहित, शांत, अनासक्त, आश्रयरहित, आत्म्यात आसक्त आणि तत्त्वज्ञ — तो मुक्त होतो, यात संशय नाही.
14.46.47
अपादपाणिपृष्ठं तदशिरस्कमनूदरम् ।
अभिन्नगुणकर्माणं केवलं विमलं स्थिरम् ॥ १४.४६.४७ ॥
ज्याला पाय, हात, पाठ नाही; डोके व पोट नाही; गुण व कर्मात अविभक्त, केवळ, निर्मल, स्थिर.
14.46.48
अगन्धमरसस्पर्शमरूपाशब्दमेव च ।
अनुगम्यमनासक्तममांसमपि चैव यत् ॥ १४.४६.४८ ॥
गंधरहित, रसरहित, स्पर्शरहित, रूपरहित, शब्दरहित; अनुसरणीय, अनासक्त, मांसरहित (अभौतिक).
14.46.49
निशअचिन्तमव्ययं दिव्यं गृहस्थमपि सर्वदा ।
सर्वभूतस्थमात्मानं ये पश्यन्ति न ते मृताः ॥ १४.४६.४९ ॥
निश्चिंत, अव्यय, दिव्य, गृहस्थ असूनही सदैव सर्वभूतांत स्थित असलेल्या आत्म्याला जे पाहतात ते मृत नाहीत.
14.46.50
न तत्र क्रमते बुद्धिर्नेन्द्रियाणि न देवताः ।
वेदा यज्ञाश्च लोकाश्च न तपो न व्रतानि च ॥ १४.४६.५० ॥
तेथे बुद्धी प्रवेश करत नाही, इंद्रिये नाहीत, देवताही नाहीत; वेद, यज्ञ, लोक, तप व व्रते नाहीत.
14.46.51
यत्र ज्ञानवतां प्राप्तिलिङ्गग्रहणा स्मृता ।
तस्मादलिङ्गधर्मज्ञो धर्मतत्त्वमुपाचरेत् ॥ १४.४६.५१ ॥
जिथे ज्ञानी लोकांची प्राप्ती लिंगग्रहणाविना होते असे सांगितले आहे; म्हणून लिंगरहित धर्म जाणणाऱ्याने धर्मतत्त्वाचे आचरण करावे.
14.46.52
गूढधर्माश्रितो विद्वान्विज्ञानचरितं चरेत् ।
अमूढो मूढरूपेण चरेद्धर्ममदूषयन् ॥ १४.४६.५२ ॥
गूढ धर्माचा आश्रय घेतलेल्या विद्वानाने ज्ञानाचे आचरण करावे; अमूढ असूनही मूढासारखे वागावे, धर्माला दूषित न करता.
14.46.53
यथैनमवमन्येरन्परे सततमेव हि ।
तथावृत्तश्चरेच्छान्तः सतां धर्मानकुत्सयन् ॥ १४.४६.५३ ॥
इतर लोक त्याचा सतत अपमान करतील अशा प्रकारे शांतपणे वागावे; सत्पुरुषांच्या धर्माची निंदा न करता.
14.46.54
य एवं वृत्तसम्पन्नः स मुनिः श्रेष्ठ उच्यते ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च महाभूतानि पञ्च च ॥ १४.४६.५४ ॥
असा सदाचारसंपन्न असलेला तोच श्रेष्ठ मुनी म्हटला जातो; इंद्रिये, इंद्रियविषय आणि पाच महाभूते (ज्याने जिंकली आहेत).
14.46.55
मनो बुद्धिरहङ्कारमव्यक्तं पुरुषं तथा ।
एतत्सर्वं प्रसङ्ख्याय यथावत्तत्त्वनिश्चयात् ॥ १४.४६.५५ ॥
मन, बुद्धी, अहंकार, अव्यक्त आणि पुरुष — हे सर्व यथावत जाणून तत्त्वाचा निश्चय केल्याने.
14.46.56
ततः स्वर्गमवाप्नोति विमुक्तः सर्वबन्धनैः ।
एतावदन्तवेलायां परिसङ्ख्याय तत्त्ववित् ॥ १४.४६.५६ ॥
मग तो सर्व बंधनांतून मुक्त होऊन स्वर्ग प्राप्त करतो; अंतिम समयी तत्त्वज्ञ हे सर्व पूर्णपणे जाणून.
14.46.57
ध्यायेदेकान्तमास्थाय मुच्यतेऽथ निराश्रयः ।
निर्मुक्तः सर्वसङ्गेभ्यो वायुराकाशगो यथा ॥ १४.४६.५७ ॥
एकांताचा आश्रय घेऊन ध्यान करावे; मग तो निराश्रय होऊन मुक्त होतो — सर्व आसक्तींपासून निवृत्त, आकाशात संचार करणाऱ्या वाऱ्याप्रमाणे.
14.46.58
क्षीणकोशो निरातङ्कस्तथेदं प्राप्नुयात्परम् ॥ १४.४६.५८ ॥
कोश क्षीण झालेला, भयरहित असा तो याच प्रकारे ते परम पद प्राप्त करतो.