ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.46
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.46.1
एवमेतेन मार्गेण पूर्वोक्तेन यथाविधि ।
अधीतवान्यथाशक्ति तथैव ब्रह्मचर्यवान् ॥ १४.४६.१ ॥
ଏହିପରି, ପୂର୍ବୋକ୍ତ ମାର୍ଗରେ, ବିଧି ଅନୁସାରେ ଓ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଅଧ୍ୟୟନ କରି, ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରି।
14.46.2
स्वधर्मनिरतो विद्वान्सर्वेन्द्रिययतो मुनिः ।
गुरोः प्रियहिते युक्तः सत्यधर्मपरः शुचिः ॥ १४.४६.२ ॥
ନିଜ ଧର୍ମରେ ନିରତ, ବିଦ୍ୱାନ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମୀ ମୁନି, ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଓ ହିତରେ ଯୁକ୍ତ, ସତ୍ୟଧର୍ମପରାୟଣ, ଶୁଚି।
14.46.3
गुरुणा समनुज्ञातो भुञ्जीतान्नमकुत्सयन् ।
हविष्यभैक्ष्यभुक् चापि स्थानासनविहारवान् ॥ १४.४६.३ ॥
ଗୁରୁଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବ, ଅନ୍ନର ନିନ୍ଦା ନ କରି; ହବିଷ୍ୟ ବା ଭିକ୍ଷାର ଅନ୍ନ ଖାଇବ, ଏବଂ ଠିଆ ହେବା, ବସିବା ଓ ବୁଲିବାରେ ସଂଯମୀ ରହିବ।
14.46.4
द्विकालमग्निं जुह्वानः शुचिर्भूत्वा समाहितः ।
धारयीत सदा दण्डं बैल्वं पालाशमेव वा ॥ १४.४६.४ ॥
ଦିନକୁ ଦୁଇ ଥର ଅଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ଶୁଚି ହୋଇ ଓ ଏକାଗ୍ର ମନରେ, ସର୍ବଦା ବେଲ କିମ୍ବା ପଳାଶ କାଠର ଦଣ୍ଡ ଧାରଣ କରିବ।
14.46.5
क्षौमं कार्पासिकं वाऽपि मृगाजिनमथापि वा ।
सर्वं काषायरक्तं वा वासो वाऽपि द्विजस्य ह ॥ १४.४६.५ ॥
ଦ୍ୱିଜର ବସ୍ତ୍ର ରେଶମ ବା କପାସର ହୋଇପାରେ, କିମ୍ବା ହରିଣ ଚର୍ମ ହୋଇପାରେ, କିମ୍ବା ସବୁ କଷାୟ ରଙ୍ଗରେ ରଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ହୋଇପାରେ।
14.46.6
मेखला च भवेन्मौञ्जी जटो नित्योदकस्तथा ।
यज्ञोपवीती स्वाध्यायी अलुप्तनियतव्रतः ॥ १४.४६.६ ॥
ମେଖଳା ମୁଞ୍ଜ ଘାସର ହେବା ଉଚିତ; ଜଟା ରଖିବ, ନିତ୍ୟ ଜଳସ୍ନାନ କରିବ; ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରି, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ରତ ରହି, ନିୟତ ବ୍ରତ ଅଖଣ୍ଡ ରଖିବ।
14.46.7
पूताभिश्च तथैवाद्भिः सदा दैवततर्पणम् ।
भावेन नियतः कुर्वन्ब्रह्मचारी प्रशस्यते ॥ १४.४६.७ ॥
ପବିତ୍ର ଜଳରେ ସର୍ବଦା ସେହିପରି ଦେବତର୍ପଣ କରି, ଭକ୍ତିରେ ସଂଯତ ରହୁଥିବା ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।
14.46.8
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गमूर्ध्वरेताः समाहितः ।
न संसरति जातीषु परमं स्थानमाश्रितः ॥ १४.४६.८ ॥
ଏହିପରି ଯୁକ୍ତ, ଊର୍ଧ୍ୱରେତା ଓ ସମାହିତ ହୋଇ ସେ ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତେ; ପରମ ସ୍ଥାନ ଆଶ୍ରୟ କରି ସେ ଜନ୍ମମାନଙ୍କରେ ଘୂରେ ନାହିଁ।
14.46.9
संस्कृतः सर्वसंस्कारैस्तथैव ब्रह्मचर्यवान् ।
ग्रामान्निष्क्रम्य चारण्ये मुनिः प्रव्रजितो वसेत् ॥ १४.४६.९ ॥
ସମସ୍ତ ସଂସ୍କାରରେ ସଂସ୍କୃତ, ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟବାନ ହୋଇ, ଗ୍ରାମରୁ ବାହାରି ଅରଣ୍ୟରେ ମୁନି ଓ ପ୍ରବ୍ରଜିତ ହୋଇ ବାସ କରିବା ଉଚିତ।
14.46.10
चर्मवल्कलसंवासी सायं प्रातरुपस्पृशेत् ।
अरण्यगोचरो नित्यं न ग्रामं प्रविशेत्पुनः ॥ १४.४६.१० ॥
ଚର୍ମ ଓ ବଲ୍କଳ ପରିଧାନ କରି ବାସକରୁଥିବା ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ; ଅରଣ୍ୟରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ସର୍ବଦା ପୁନଃ ଗ୍ରାମରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
14.46.11
अर्चयन्नतिथीन्काले दद्याच्चापि प्रतिश्रयम् ।
फलपत्रावरैर्मूलैः श्यामाकेन च वर्तयन् ॥ १४.४६.११ ॥
ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ଆଶ୍ରୟ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଫଳ, ପତ୍ର, ମୂଳ ଓ ଶ୍ୟାମାକ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରି।
14.46.12
स नित्यमुदकं वायुं सर्वं वानेयमाश्रयेत् ।
प्राश्नीयादानुपूर्व्येण यथादीक्षमतन्द्रितः ॥ १४.४६.१२ ॥
ସେ ସର୍ବଦା ଜଳ, ବାୟୁ ଓ ଅରଣ୍ୟରେ ଜାତ ସବୁକିଛି ଆଶ୍ରୟ କରିବ; ନିଜ ବ୍ରତ ଅନୁସାରେ କ୍ରମରେ, ଆଳସ୍ୟ ବିନା ଭୋଜନ କରିବ।
14.46.13
समूलफलशाकाद्यैरर्चेदतिथिमागतम् ।
यद्भक्षः स्यात्ततो दद्याद्भिक्षां नित्यमतन्द्रितः ॥ १४.४६.१३ ॥
ମୂଳ, ଫଳ, ଶାକ ଆଦି ଦେଇ ଆସିଥିବା ଅତିଥିଙ୍କୁ ସତ୍କାର କରିବ; ଯାହା ନିଜେ ଖାଉଥିବ, ତାହାରୁ ସଦା ଅଳସତା ନ କରି ଭିକ୍ଷା ଦେବ।
14.46.14
देवतातिथिपूर्वं च सदा प्राश्नीत वाग्यतः ।
अस्कन्दितमनाश्चैव लघ्वाशी देवताश्रयः ॥ १४.४६.१४ ॥
ଦେବତା ଓ ଅତିଥିଙ୍କୁ ପୂର୍ବରୁ ଅର୍ପଣ କରି, ସଦା ବାଣୀ ସଂଯମରେ ରଖି ଭୋଜନ କରିବ; ମନ ଅଚଞ୍ଚଳ ରଖି, ଅଳ୍ପ ଖାଇ, ଦେବତାଙ୍କର ଆଶ୍ରୟ ନେବ।
14.46.15
दान्तो मैत्रः क्षमायुक्तः कशाञ्शमश्रु च धारयन् ।
जुह्वन्स्वाध्यायशीलश्च सत्यधर्मपरायणः ॥ १४.४६.१५ ॥
ସଂଯମୀ, ମୈତ୍ରୀଯୁକ୍ତ, କ୍ଷମାଶୀଳ, ଜଟା ଓ ଦାଢ଼ି ଧାରଣ କରି, ହୋମ କରି, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ରତ ଓ ସତ୍ୟ ଧର୍ମରେ ତତ୍ପର ହେବ।
14.46.16
न्यस्तदेहः सदा दक्षो वननित्यः समाहितः ।
एवं युक्तो जयेत्स्वर्गं वानप्रस्थो जितेन्द्रियः ॥ १४.४६.१६ ॥
ଶରୀର ପ୍ରତି ଆସକ୍ତି ତ୍ୟାଗ କରି, ସଦା ଦକ୍ଷ, ବନରେ ନିତ୍ୟ ରହୁଥିବା, ଏକାଗ୍ର; ଏହିପରି ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ବାନପ୍ରସ୍ଥ ସ୍ୱର୍ଗ ଜିତେ।
14.46.17
गृहस्थो ब्रह्मचारी च वानप्रस्थोऽथवा पुनः ।
य इच्छेन्मोक्षमास्थातुमुत्तमां वृत्तिमाश्रयेत् ॥ १४.४६.१७ ॥
ଗୃହସ୍ଥ, ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ କିମ୍ବା ବାନପ୍ରସ୍ଥ, ଯିଏ ମୋକ୍ଷ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ଉତ୍ତମ ଜୀବନବୃତ୍ତି ଆଶ୍ରୟ କରିବ।
14.46.18
अभयं सर्वभूतेभ्यो दत्त्वा नैष्कर्म्यमाचरेत् ।
सर्वभूतहितो मैत्रः सर्वेन्द्रिययतो मुनिः ॥ १४.४६.१८ ॥
ସର୍ବଭୂତଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦେଇ ନୈଷ୍କର୍ମ୍ୟ ଆଚରଣ କରିବ; ସର୍ବଭୂତଙ୍କ ହିତକାରୀ, ମୈତ୍ରୀଯୁକ୍ତ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମୀ ମୁନି।
14.46.19
अयाचितमसंक्लृप्तमुपपन्नं यदृच्छया ।
कृत्वा प्राह्णे चरेद्भैक्ष्यं विधूमे भुक्तवज्जने ॥ १४.४६.१९ ॥
ଅଯାଚିତ, ପୂର୍ବରୁ ଆୟୋଜନ ନ କରି, ସଂଯୋଗବଶତଃ ଯାହା ମିଳେ ତାହା ନେଇ, ପୂର୍ବାହ୍ନରେ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଯିବା ଉଚିତ; ଧୂଆଁ ଥମି ଲୋକମାନେ ଭୋଜନ ସାରିଲା ପରେ।
14.46.20
वृत्ते शरावसम्पाते भैक्ष्यं लिप्सेत मोक्षवित् ।
लाभेन च न हृष्येत नालाभे विमना भवेत्।
न चातिभिक्षां भिक्षेत केवलं प्राणयात्रिकः ॥ १४.४६.२० ॥
ସମୟ ହେଲେ, ଭିକ୍ଷାପାତ୍ରର ଶବ୍ଦ ହେଲେ, ମୋକ୍ଷଜ୍ଞ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁ। ଲାଭରେ ହର୍ଷିତ ନ ହେଉ, ଲାଭ ନ ହେଲେ ବିମନା ନ ହେଉ। କେବଳ ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା ପାଇଁ ବଞ୍ଚୁଥିବା ଅତିଭିକ୍ଷା ନ ମାଗୁ।
14.46.21
यात्रार्थी कालमाकाङ्क्षंश्चरेद्भैक्ष्यं समाहितः ।
लाभं साधारणं नेच्छेन्न भुञ्जीताभिपूजितः ॥ १४.४६.२१ ॥
କେବଳ ଜୀବନଯାତ୍ରା ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରି, ସମାହିତ ଚିତ୍ତରେ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଯିବ। ସାଧାରଣ ଲାଭ ଇଚ୍ଛା ନ କରିବ; ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ନ କରିବ।
14.46.22
अभिपूजितलाभाद्वि विजुगुप्सेत भिक्षुकः ।
भुक्तान्यन्नानि तिक्तानि कषायकटुकानि च ॥ १४.४६.२२ ॥
ସମ୍ମାନରେ ମିଳୁଥିବା ଲାଭରୁ ଭିକ୍ଷୁ ଘୃଣା କରିବା ଉଚିତ। ଖାଇଥିବା ଅନ୍ନ ତିକ୍ତ, କଷା ଓ ଝାଳ ହୋଇଯାଏ।
14.46.23
नास्वादयीत भुञ्जानो रसांश्च मधुरांस्तथा ।
यात्रामात्रं च भुञ्जीत केवलं प्राणधारणम् ॥ १४.४६.२३ ॥
ଭୋଜନ କଲାବେଳେ ମଧୁର ରସର ଆସ୍ୱାଦ ନ ନେବ। ଜୀବନଯାତ୍ରା ପାଇଁ ଯେତିକି, କେବଳ ପ୍ରାଣଧାରଣ ପାଇଁ ଭୋଜନ କରିବ।
14.46.24
असंरोधेन भूतानां वृत्तिं लिप्सेत मोक्षवित् ।
न चान्यमन्नं लिप्सेत भिक्षमाणः कथञ्चन ॥ १४.४६.२४ ॥
ମୋକ୍ଷଜ୍ଞ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ବାଧା ନ ଦେଇ ଜୀବିକା ଖୋଜିବ। ଭିକ୍ଷା ମାଗିବା ସମୟରେ କୌଣସି ଉପାୟରେ ଅନ୍ୟ ଅନ୍ନ ଇଚ୍ଛା ନ କରିବ।
14.46.25
न सन्निकाशयेद्धर्मं विविक्ते चारजाश्चरेत् ।
शून्यागारमण्यं वा वृक्षमूलं नदीं तथा ॥ १४.४६.२५ ॥
ଧର୍ମର ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିବ ନାହିଁ; ନିର୍ଜନରେ ବିଚରଣ କରିବ। ଶୂନ୍ୟ ଗୃହ, ଆଶ୍ରମ, ବୃକ୍ଷମୂଳ କିମ୍ବା ନଦୀକୂଳରେ ବାସ କରିବ।
14.46.26
प्रतिश्रयार्थं सेवेत पार्वतीं वा पुनर्गुहाम् ।
ग्रामैकरात्रिको ग्रीष्मे वर्षास्वेकत्र वा वसेत् ॥ १४.४६.२६ ॥
ଆଶ୍ରୟ ପାଇଁ ପର୍ବତ କିମ୍ବା ଗୁମ୍ଫାର ଆଶ୍ରୟ ନେବ। ଗ୍ରାମରେ ଗୋଟିଏ ରାତି ରହିବ; ଗ୍ରୀଷ୍ମରେ ବିଚରଣ କରିବ, ବର୍ଷାରେ ଗୋଟିଏ ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରିବ।
14.46.27
अध्वा सूर्येणि निर्दिष्टः कीटवच्च चरेन्महीम् ।
दयार्तं चैव भूतानां समीक्ष्य पृथिवीं चरेत् ॥ १४.४६.२७ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିର୍ଦ୍ଦେଶିତ ପଥରେ, କୀଟ ପରି ପୃଥିବୀରେ ବିଚରଣ କରିବ। ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାରେ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇ, ପୃଥିବୀକୁ ଭଲ ଭାବେ ଦେଖି ଚଳିବ।
14.46.28
सञ्चयांश्च न कुर्वीत स्नेहवासं च वर्जयेत् ।
पूताभिरद्भिर्नित्यं वै कार्यं कुर्वीत मोक्षवित् ॥ १४.४६.२८ ॥
ସଂଚୟ କରିବ ନାହିଁ; ସ୍ନେହବନ୍ଧନରେ ବାସ ଛାଡ଼ିବ। ମୋକ୍ଷଜ୍ଞ ସର୍ବଦା ପବିତ୍ର ଜଳରେ ନିଜ କର୍ମ କରିବ।
14.46.29
उपस्पृशेदुद्दृताभिरद्भिश्च पुरुषः सदा ।
अहिंसा ब्रह्मचर्यं च सत्यमार्जवमेव च ॥ १४.४६.२९ ॥
ମନୁଷ୍ୟ ସର୍ବଦା ଛଣା ଜଳରେ ଆଚମନ କରିବ; ଅହିଂସା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ, ସତ୍ୟ ଓ ସରଳତା ମଧ୍ୟ ପାଳନ କରିବ।
14.46.30
अक्रोधश्चानसूया च दमो नित्यमपैशुनम् ।
अष्टस्वेतेषु युक्तः स्याद्व्रतेषु नियतेन्द्रियः ॥ १४.४६.३० ॥
କ୍ରୋଧହୀନ, ଈର୍ଷାହୀନ, ସଂଯମୀ ଏବଂ ସର୍ବଦା ଚୁଗୁଲିହୀନ ରହିବ। ଏହି ଆଠ ବ୍ରତରେ ଯୁକ୍ତ ରହି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ରଖିବ।
14.46.31
अपापमशठं वृत्तमजिह्मं नित्यमाचरेत् ।
जोषयेत सदा भोज्यं ग्रासमागतमस्पृहः ॥ १४.४६.३१ ॥
ପାପରହିତ, ପ୍ରବଞ୍ଚନାହୀନ, ସରଳ ଆଚରଣ ସର୍ବଦା କରିବା ଉଚିତ; ଇଚ୍ଛାହୀନ ଭାବେ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ଖାଦ୍ୟର ଗ୍ରାସକୁ ସର୍ବଦା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
14.46.32
यात्रामात्रं च भुञ्जीत केवलं प्राणयात्रिकम् ।
धर्मलब्धमथाश्नीयान्न काममनुवर्तयेत् ॥ १४.४६.३२ ॥
ପ୍ରାଣଯାତ୍ରା ପାଇଁ କେବଳ ଯେତିକି ଦରକାର ସେତିକି ଖାଇବା ଉଚିତ; ଧର୍ମରେ ପ୍ରାପ୍ତ ଖାଦ୍ୟ ହିଁ ଖାଇବା ଉଚିତ; କାମନାର ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
14.46.33
ग्रासादाच्छादनादन्यन्न गृह्णीयात्कथञ्चन ।
यावदाहारयेत्तावत्प्रतिगृह्णीत नाधिकम् ॥ १४.४६.३३ ॥
ଖାଦ୍ୟର ଗ୍ରାସ ଓ ବସ୍ତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କିଛି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେତିକି ଖାଏ ସେତିକି ହିଁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ, ଅଧିକ ନୁହେଁ।
14.46.34
परेभ्यो न प्रतिग्राह्यं न च देयं कदाचन ।
दैन्यभावाच्च भूतानां संविभज्य सदा बुधः ॥ १४.४६.३४ ॥
ଅନ୍ୟଙ୍କଠାରୁ କିଛି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, କେବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଦୀନଭାବ ଦେଖି ବୁଦ୍ଧିମାନ ସର୍ବଦା ବାଣ୍ଟି ହିଁ ଭୋଗ କରିବା ଉଚିତ।
14.46.35
नाददीत परस्वानि न गृह्णीयान्न याचयेत् ।
न किञ्चिद्विषयं भुक्त्वा स्पृहयेत्तस्य वै पुनः ॥ १४.४६.३५ ॥
ଅନ୍ୟର ଧନ ନେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଭିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ମାଗିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କୌଣସି ବିଷୟ ଭୋଗ କରିସାରିବା ପରେ ପୁଣି ତାହାର ଲାଳସା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
14.46.36
मृदमापस्तथाऽन्नानि पत्रपुष्पफलानि च ।
असंवृतानि गृह्णीयात्प्रवृत्तानि च कार्यवान् ॥ १४.४६.३६ ॥
ମାଟି, ଜଳ, ଅନ୍ନ, ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ ଓ ଫଳ—ଯାହା ବେଢ଼ାହୀନ ଓ ଆପେ ଆପେ ଜାତ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆବଶ୍ୟକତା ଥିଲେ ଗ୍ରହଣ କରିବ।
14.46.37
न शिल्पजीविकां जीवेद्द्विरन्नं नोत कामयेत् ।
न द्वेष्टा नोपदेष्टा च भवेच्च निरुपस्कृतः ॥ १४.४६.३७ ॥
ଶିଳ୍ପ ଦ୍ୱାରା ଜୀବିକା ନିର୍ବାହ କରିବ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ଅନ୍ନ ଇଚ୍ଛା କରିବ ନାହିଁ। ଦ୍ୱେଷକାରୀ ହେବ ନାହିଁ, ଉପଦେଷ୍ଟା ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ, ଏବଂ କୃତ୍ରିମ ଆଚରଣକାରୀ ମଧ୍ୟ ହେବ ନାହିଁ।
14.46.38
श्रद्धापूतानि भुञ्जीत निमित्तानि च वर्जयेत् ।
मुधावृत्तिरसक्तश्च सर्वभूतैरसंधितः ॥ १४.४६.३८ ॥
ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର କରାଯାଇଥିବା ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରିବ, ନିମିତ୍ତ ବା ଶୁଭାଶୁଭ ଚିହ୍ନ ତ୍ୟାଗ କରିବ। ଯାଚନା ବିନା ମିଳିଥିବା ଜୀବିକା ଥିବା, ଅନାସକ୍ତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସହିତ ଚୁକ୍ତିରେ ଆବଦ୍ଧ ନ ହୋଇଥିବା ହେବ।
14.46.39
आशीर्युक्तानि सर्वाणि हिंसायुक्तानि यानि च ।
लोकसङ्ग्रहधर्मं च नैव कुर्यान्न कारयेत् ॥ १४.४६.३९ ॥
ଆଶାଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ କର୍ମ, ହିଂସାଯୁକ୍ତ କର୍ମ ଏବଂ ଲୋକସଂଗ୍ରହ ଧର୍ମ — ଏସବୁ ନିଜେ କରିବ ନାହିଁ ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କରାଇବ ନାହିଁ।
14.46.40
सर्वभावानतिक्रम्य लघुमात्रः परिव्रजेत् ।
समः सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च ॥ १४.४६.४० ॥
ସବୁ ଭାବକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଅଳ୍ପ ସାଧନ ସହ ସନ୍ନ୍ୟାସୀ ହୋଇ ବିଚରଣ କରିବ। ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ସମଭାବ ରଖିବ।
14.46.41
परं नोद्वेजयेत्कञ्चिन्न च कस्यचिदुद्विजेत् ।
विश्वास्यः सर्वभूतानामग्र्यो मोक्षविदुच्यते ॥ १४.४६.४१ ॥
କାହାକୁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ କରିବ ନାହିଁ, କାହାଠାରୁ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେବ ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ବିଶ୍ୱାସଯୋଗ୍ୟ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ମୋକ୍ଷବିଦ୍ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
14.46.42
अनागतं च न ध्यायेन्नातीतमनुचिन्तयेत् ।
वर्तमानमुपेक्षेत कालाकाङ्क्षी समाहितः ॥ १४.४६.४२ ॥
ଭବିଷ୍ୟତ ଧ୍ୟାନ କରିବ ନାହିଁ, ଅତୀତକୁ ବାରମ୍ବାର ଚିନ୍ତା କରିବ ନାହିଁ। ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ଉପେକ୍ଷା କରିବ; କାଳର ପ୍ରତୀକ୍ଷା କରୁଥିବା ଏବଂ ସମାହିତ ଚିତ୍ତ ଥିବା ହେବ।
14.46.43
न चक्षुषा न मनसा न वाचा दूषयेत्क्वचित् ।
न प्रत्यक्षं परोक्षं वा किञ्चिद्दुष्टं समाचरेत् ॥ १४.४६.४३ ॥
ଚକ୍ଷୁ, ମନ ବା ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କେବେ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ ଦୂଷିତ କରିବ ନାହିଁ। ସମ୍ମୁଖରେ ହେଉ କି ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ, କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିବ ନାହିଁ।
14.46.44
इन्द्रियाण्युपसंहृत्य कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः ।
क्षीणेन्द्रियमनोबुद्धिर्निरीहः सर्वतत्त्ववित् ॥ १४.४६.४४ ॥
କଇଁଛ ଯେପରି ନିଜ ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ସବୁ ଦିଗରୁ ସଙ୍କୋଚ କରେ, ସେହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂହରଣ କରି, ଯାହାର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ ଓ ବୁଦ୍ଧି କ୍ଷୀଣ ହୋଇଛି, ଯେ ନିରୀହ ଏବଂ ସର୍ବ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣେ।
14.46.45
निर्द्वन्द्वो निर्नमस्कारो निःस्वाहाकार एव च ।
निर्ममो निरहङ्कारो निर्योगक्षेम आत्मवान् ॥ १४.४६.४५ ॥
ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱମୁକ୍ତ, ନମସ୍କାର ଓ ସ୍ୱାହାକାର ରହିତ, ମମତା ଓ ଅହଙ୍କାରଶୂନ୍ୟ, ଯୋଗକ୍ଷେମ ଚିନ୍ତାମୁକ୍ତ, ଆତ୍ମବାନ।
14.46.46
निराशीर्निर्गुणः शान्तो निरासक्तो निराश्रयः ।
आत्मसङ्गी च तत्त्वज्ञो मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.४६.४६ ॥
ଫଳାଶା ରହିତ, ଗୁଣାତୀତ, ଶାନ୍ତ, ଅନାସକ୍ତ, ଆଶ୍ରୟହୀନ, ଆତ୍ମସଙ୍ଗୀ ଓ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ — ସେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
14.46.47
अपादपाणिपृष्ठं तदशिरस्कमनूदरम् ।
अभिन्नगुणकर्माणं केवलं विमलं स्थिरम् ॥ १४.४६.४७ ॥
ଯାହାର ପାଦ, ହାତ, ପିଠି ନାହିଁ; ମୁଣ୍ଡ ଓ ପେଟ ନାହିଁ; ଗୁଣ ଓ କର୍ମରେ ଅବିଭକ୍ତ, କେବଳ, ନିର୍ମଳ ଓ ସ୍ଥିର।
14.46.48
अगन्धमरसस्पर्शमरूपाशब्दमेव च ।
अनुगम्यमनासक्तममांसमपि चैव यत् ॥ १४.४६.४८ ॥
ଗନ୍ଧହୀନ, ରସ ଓ ସ୍ପର୍ଶହୀନ, ରୂପ ଓ ଶବ୍ଦହୀନ; ଅନୁସରଣୀୟ, ଅନାସକ୍ତ, ମାଂସହୀନ (ଅଭୌତିକ)।
14.46.49
निशअचिन्तमव्ययं दिव्यं गृहस्थमपि सर्वदा ।
सर्वभूतस्थमात्मानं ये पश्यन्ति न ते मृताः ॥ १४.४६.४९ ॥
ନିଶ୍ଚିନ୍ତ, ଅବ୍ୟୟ, ଦିବ୍ୟ, ଗୃହସ୍ଥ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବଦା ସର୍ବଭୂତରେ ସ୍ଥିତ ଆତ୍ମାକୁ ଯେଉଁମାନେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମୃତ ନୁହଁନ୍ତି।
14.46.50
न तत्र क्रमते बुद्धिर्नेन्द्रियाणि न देवताः ।
वेदा यज्ञाश्च लोकाश्च न तपो न व्रतानि च ॥ १४.४६.५० ॥
ସେଠାରେ ବୁଦ୍ଧି ପ୍ରବେଶ କରେ ନାହିଁ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଦେବତା ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି; ବେଦ, ଯଜ୍ଞ, ଲୋକ, ତପ ବା ବ୍ରତ ମଧ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
14.46.51
यत्र ज्ञानवतां प्राप्तिलिङ्गग्रहणा स्मृता ।
तस्मादलिङ्गधर्मज्ञो धर्मतत्त्वमुपाचरेत् ॥ १४.४६.५१ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କର ପ୍ରାପ୍ତି ଚିହ୍ନ ଗ୍ରହଣ ବିନା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତେଣୁ ଚିହ୍ନରହିତ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ।
14.46.52
गूढधर्माश्रितो विद्वान्विज्ञानचरितं चरेत् ।
अमूढो मूढरूपेण चरेद्धर्ममदूषयन् ॥ १४.४६.५२ ॥
ଗୂଢ଼ ଧର୍ମ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ବିଦ୍ବାନ ଜ୍ଞାନର ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ଅମୂଢ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୂଢ ରୂପରେ ବିଚରଣ କରିବା ଉଚିତ, ଧର୍ମକୁ ଦୂଷିତ ନ କରି।
14.46.53
यथैनमवमन्येरन्परे सततमेव हि ।
तथावृत्तश्चरेच्छान्तः सतां धर्मानकुत्सयन् ॥ १४.४६.५३ ॥
ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଅପମାନ କରିବେ ଏପରି ଭାବରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ଆଚରଣ କରିବା ଉଚିତ; ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା ନ କରି।
14.46.54
य एवं वृत्तसम्पन्नः स मुनिः श्रेष्ठ उच्यते ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थांश्च महाभूतानि पञ्च च ॥ १४.४६.५४ ॥
ଏପରି ସଦାଚାରସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ହିଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାର୍ଥ ଓ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତକୁ (ଜୟ କରିଛନ୍ତି)।
14.46.55
मनो बुद्धिरहङ्कारमव्यक्तं पुरुषं तथा ।
एतत्सर्वं प्रसङ्ख्याय यथावत्तत्त्वनिश्चयात् ॥ १४.४६.५५ ॥
ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଅହଙ୍କାର, ଅବ୍ୟକ୍ତ ଏବଂ ପୁରୁଷ — ଏ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଯଥାବତ୍ ଜାଣି ତତ୍ତ୍ୱନିଶ୍ଚୟ କରିବାରୁ।
14.46.56
ततः स्वर्गमवाप्नोति विमुक्तः सर्वबन्धनैः ।
एतावदन्तवेलायां परिसङ्ख्याय तत्त्ववित् ॥ १४.४६.५६ ॥
ତା'ପରେ ସେ ସର୍ବବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଅନ୍ତିମ ସମୟରେ ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଏହାକୁ ସମ୍ୟକ୍ ବିଚାର କରି।
14.46.57
ध्यायेदेकान्तमास्थाय मुच्यतेऽथ निराश्रयः ।
निर्मुक्तः सर्वसङ्गेभ्यो वायुराकाशगो यथा ॥ १४.४६.५७ ॥
ଏକାନ୍ତକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ତେବେ ସେ ନିରାଶ୍ରୟ ହୋଇ ମୁକ୍ତ ହୁଏ — ସର୍ବ ଆସକ୍ତିରୁ ଛୁଟି, ଆକାଶରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ପବନ ପରି।
14.46.58
क्षीणकोशो निरातङ्कस्तथेदं प्राप्नुयात्परम् ॥ १४.४६.५८ ॥
କୋଷ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ଭୟରହିତ ହୋଇଥିବା ସେ ଏହିପରି ସେହି ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।