ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 14.50
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.50.1
हन्त वः सम्प्रक्ष्यामि यन्मां पृच्छथ सत्तमाः ।
गुरुणा शिष्यमासाद्य यदुक्तं तन्निबोधत ॥ १४.५०.१ ॥
ಈಗ ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಸತ್ಪುರುಷರೇ, ನೀವು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು. ಗುರು ಶಿಷ್ಯನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಅರಿಯಿರಿ.
14.50.2
समस्तमिह तच्छ्रुत्वा सम्यगेवावधार्यताम् ।
अहिंसा सर्वभूतानामेतत्कृत्यतमं मतम् ॥ १४.५०.२ ॥
ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೇಳಿ ಇದನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಮನದಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಿ. ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಕಡೆಗೆ ಅಹಿಂಸೆಯೇ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
14.50.3
एतत्पदमनुद्विग्नं वरिष्ठं धर्मलक्षणम् ।
ज्ञानं निःश्रेय इत्याहुर्वृद्धा निश्चितदर्शिनः।
तस्माज्ज्ञानेन शुद्धेन मुच्यते सर्वकिल्बिषैः ॥ १४.५०.३ ॥
ಇದು ಶಾಂತವಾದ, ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ, ಧರ್ಮದ ಲಕ್ಷಣವಾದ ಸ್ಥಿತಿ. ನಿಶ್ಚಿತವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಹಿರಿಯರು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
14.50.4
हिंसापराश्च ये केचिद्ये च नास्तिकवृत्तयः ।
लोभमोहसमायुक्तास्ते वै निरयगामिनः ॥ १४.५०.४ ॥
ಯಾರು ಹಿಂಸೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿರುತ್ತಾರೋ, ಯಾರು ನಾಸ್ತಿಕ ನಡತೆ ಹೊಂದಿದ್ದಾರೋ, ಲೋಭ ಮೋಹಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದವರೋ, ಅವರು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನರಕಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.
14.50.5
आशीर्युक्तानि कर्माणि कुर्वते ये त्वतन्द्रिताः ।
तेऽस्मिन्लोके प्रमोदन्ते जायमानाः पुनः पुनः ॥ १४.५०.५ ॥
ಫಲಾಶೆಯಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಆಲಸ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡುವವರು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪದೇ ಪದೇ ಜನಿಸುತ್ತಾ ಸಂತೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ.
14.50.6
कुर्वते ये तु कर्माणि श्रद्धधाना विपश्चितः ।
अनाशीर्योगसंयुक्तास्ते धीराः साधुदर्शिनः ॥ १४.५०.६ ॥
ಆದರೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ, ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿ, ಫಲಾಶೆಯಿಲ್ಲದೆ ಯೋಗದಿಂದ ಕೂಡಿ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡುವವರು ಧೀರರು, ಸಾಧುದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವರು.
14.50.7
अतः परं प्रवक्ष्यामि सत्वक्षेत्रज्ञयोर्यथा ।
संयोगो विप्रयोगश्च तन्निबोधत सत्तमाः ॥ १४.५०.७ ॥
ಇನ್ನು ಸತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞರ ಸಂಯೋಗ ಮತ್ತು ವಿಯೋಗವನ್ನು ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳುವೆನು; ಓ ಸತ್ಪುರುಷರೇ, ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ.
14.50.8
विषयो विषयित्वं च सम्बन्धोऽयमिहोच्यते ।
विषयी पुरुषो नित्यं सत्वं च विषयः स्मृतः ॥ १४.५०.८ ॥
ಇಲ್ಲಿ ವಿಷಯ ಮತ್ತು ವಿಷಯಿತ್ವ ಹಾಗೂ ಅವುಗಳ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ; ಪುರುಷನು ನಿತ್ಯ ವಿಷಯಿ, ಸತ್ತ್ವವು ವಿಷಯವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
14.50.9
व्याख्यातं पूर्वकल्पेनि मशकोदुम्बरं यथा ।
भुज्यमानं न जानीते नित्यं सत्वमचेतनम्।
यस्त्वेवं तं विजानीते यो भुङ्क्ते यश्च भुज्यते ॥ १४.५०.९ ॥
ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸೊಳ್ಳೆ ಮತ್ತು ಅತ್ತಿಹಣ್ಣಿನ ಉದಾಹರಣೆಯಿಂದ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ; ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಸತ್ತ್ವವು ನಿತ್ಯವೂ ಅಚೇತನವಾಗಿದ್ದು ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ಇದನ್ನು ಹೀಗೆ ತಿಳಿಯುವವನೇ ಅನುಭವಿಸುವವನು, ಅನುಭವಿಸಲ್ಪಡುವವನೂ ಅವನೇ.
14.50.10
अनित्यं द्वन्द्वसंयुक्तं सत्वमाहुर्मनीषिणः ।
निर्द्वन्द्वो निष्कलो नित्यः क्षेत्रज्ञो निर्गुणात्मकः ॥ १४.५०.१० ॥
ಪ್ರಾಜ್ಞರು ಸತ್ತ್ವವು ಅನಿತ್ಯವೆಂದೂ ದ್ವಂದ್ವಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆಯೆಂದೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು ದ್ವಂದ್ವರಹಿತನು, ನಿಷ್ಕಲನು, ನಿತ್ಯನು, ನಿರ್ಗುಣ ಸ್ವಭಾವನು.
14.50.11
समः संज्ञानुगश्चैव स सर्वत्र व्यवस्थितः ।
न सज्जते सदा सत्वमापः पुष्करपर्णवत् ॥ १४.५०.११ ॥
ಅವನು ಸಮಚಿತ್ತನು, ಸಂಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವವನು, ಎಲ್ಲೆಡೆ ನೆಲೆಸಿರುವವನು; ತಾವರೆ ಎಲೆಯಲ್ಲಿ ನೀರು ಅಂಟದಂತೆ ಸತ್ತ್ವವು ಎಂದೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.
14.50.12
सर्वैरपि गुणैर्विद्वान्व्यतिषक्तो न लिप्यते ।
जलबिन्दुर्यथा लोलः पद्मिनीपत्रसंस्थितः ॥ १४.५०.१२ ॥
ವಿದ್ವಾಂಸನು ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿದ್ದರೂ ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ತಾವರೆ ಎಲೆಯ ಮೇಲೆ ನಿಂತ ಚಲಿಸುವ ನೀರಹನಿಯಂತೆ.
14.50.13
एवमेवाप्यसंयुक्तः पुरुषः स्यान्न संशयः ।
द्रव्यमात्रमभूत्सत्वं पुरुषस्येति निश्चयः ॥ १४.५०.१३ ॥
ಹೀಗೆಯೇ ಅಸಂಯುಕ್ತನಾದ ಪುರುಷನೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಪುರುಷನ ಸತ್ತ್ವ ಕೇವಲ ದ್ರವ್ಯಮಾತ್ರವಾಯಿತು ಎಂಬುದು ನಿಶ್ಚಯ.
14.50.14
यथा द्रव्यं च कर्ता च संयोगोऽप्यनयोस्तथा ।
यथा प्रदीपमादाय कश्चित्तमसि गच्छति।
तथा सत्त्वप्रदीपेन गच्छन्ति परमर्षयः ॥ १४.५०.१४ ॥
ದ್ರವ್ಯ, ಕರ್ತೃ, ಇವರಿಬ್ಬರ ಸಂಯೋಗ ಹೇಗಿದೆಯೋ ಹಾಗೆಯೇ. ಒಬ್ಬನು ದೀಪ ಹಿಡಿದು ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವಂತೆ, ಪರಮ ಋಷಿಗಳು ಸತ್ತ್ವದೀಪದಿಂದ ನಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
14.50.15
यावद्द्रव्यं गुणस्तावत्प्रदीपः सम्प्रकाशते ।
क्षीणे द्रव्ये गुणे ज्योतिरन्तर्धानाय गच्छति ॥ १४.५०.१५ ॥
ದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಣ ಇರುವಷ್ಟು ಕಾಲ ದೀಪ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಗುಣ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗ ಜ್ಯೋತಿ ಅಂತರ್ಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.
14.50.16
व्यक्तः सत्वगुणस्त्वेवं पुरुषो द्रव्यमुच्यते ।
एतद्विप्रा विजानीत हन्त भूयो ब्रवीमि वः ॥ १४.५०.१६ ॥
ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಸತ್ತ್ವಗುಣವೇ ಹೀಗೆ ಪುರುಷನು ದ್ರವ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಓ ವಿಪ್ರರೇ, ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಿರಿ; ಇಗೋ, ಮತ್ತೆ ನಿಮಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
14.50.17
सहस्रेणापि दुर्मेधा न बुद्धिमधिगच्छति ।
चतुर्थेनाप्यथांशेन बुद्धिमान्सुखमेधते ॥ १४.५०.१७ ॥
ಸಾವಿರ ಬಾರಿ ಕೇಳಿದರೂ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯವನು ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ; ನಾಲ್ಕನೇ ಒಂದು ಭಾಗದಿಂದಲೇ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಸುಖದಲ್ಲಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.
14.50.18
एवं धर्मस्य विज्ञेयं संसाधनमुपायतः ।
उपायज्ञो हि मेधावी सुखमत्यन्तमश्नुते ॥ १४.५०.१८ ॥
ಹೀಗೆ ಧರ್ಮದ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಉಪಾಯದಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಉಪಾಯವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಮೇಧಾವಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
14.50.19
यथाऽध्वानमपाथेयः प्रपन्नो मनुजः क्वचित् ।
क्लेशेन याति महता विनश्यत्यन्तराऽपि च ॥ १४.५०.१९ ॥
ಎಲ್ಲಿಯೋ ದಾರಿ ಹಿಡಿದ ಮನುಷ್ಯನು ಊಟದ ಗಂಟಿಲ್ಲದೆ ಹೋದರೆ, ಮಹಾ ಕಷ್ಟದಿಂದ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಗಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ನಾಶವಾಗಲೂಬಹುದು.
14.50.20
तथा कर्मसु विज्ञेयं फलं भवति वा न वा ।
पुरुषस्यात्मनिःश्रेयः शुभाशुभनिदर्शनम् ॥ १४.५०.२० ॥
ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಫಲ ದೊರೆಯುವುದೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಮನುಷ್ಯನ ಆತ್ಮಕಲ್ಯಾಣವು ಶುಭಾಶುಭ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ಸೂಚಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
14.50.21
यथा च दीर्घमध्वानं पद्म्यामेव प्रपद्यते ।
अदृष्टपूर्वं सहसा तत्त्वदर्शनवर्जितः ॥ १४.५०.२१ ॥
ದೀರ್ಘವಾದ, ಮೊದಲು ಎಂದೂ ಕಾಣದ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಹಠಾತ್ತನೆ ಹೊರಡುವ ಮನುಷ್ಯನಂತೆ, ತತ್ತ್ವದರ್ಶನವಿಲ್ಲದವನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
14.50.22
तमेव च यथाऽध्वानं रथेनेहाशुगामिना ।
गच्छत्यश्वप्रयुक्तेन तथा बुद्धिमतां गतिः ॥ १४.५०.२२ ॥
ಅದೇ ದಾರಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುವ ಕುದುರೆ ಕಟ್ಟಿದ ರಥದಿಂದ ಮನುಷ್ಯನು ಸಾಗುವಂತೆ, ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಗತಿ ಹೀಗೆಯೇ ಇರುತ್ತದೆ.
14.50.23
ऊर्ध्वं पर्वतमारुह्य नान्ववेक्षेत भूतलम् ।
रथेन रथिनं पश्येत्क्लिश्यमानमचेतनम् ॥ १४.५०.२३ ॥
ಪರ್ವತವನ್ನು ಏರಿದ ಮೇಲೆ ಭೂಮಿಯನ್ನು ಕೆಳಗೆ ನೋಡಬಾರದು; ರಥದಲ್ಲಿರುವವನು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಿರುವನೆಂದು, ಅಚೇತನನೆಂದು ರಥದಿಂದಲೇ ನೋಡಬೇಕು.
14.50.24
यावद्रथपथस्तावद्रथेन स तु गच्छति ।
क्षीणे रथपदे विद्वान्रथमुत्सृज्य गच्छति ॥ १४.५०.२४ ॥
ರಥದ ದಾರಿ ಇರುವವರೆಗೆ ಅವನು ರಥದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ರಥಮಾರ್ಗ ಮುಗಿದಾಗ ಜ್ಞಾನಿ ರಥವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.
14.50.25
एवं गच्छति मेधावी तत्त्वयोगविधानवित् ।
परिज्ञाय गुणज्ञश्च उत्तरादुत्तरोत्तरम् ॥ १४.५०.२५ ॥
ಹೀಗೆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು, ತತ್ತ್ವಯೋಗದ ವಿಧಾನವನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಗುಣಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದು, ಒಂದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ಸ್ಥಿತಿಯತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.
14.50.26
यथाऽर्णवं महाघोरमप्लवः सम्प्रगाहते ।
बाहुभ्यामेव सम्मोहाद्वधं वाञ्छत्यसंशयम् ॥ १४.५०.२६ ॥
ದೋಣಿ ಇಲ್ಲದವನು ಅತ್ಯಂತ ಭಯಂಕರ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮೋಹದಿಂದ ಕೇವಲ ತೋಳುಗಳ ಬಲದಿಂದ ಇಳಿದರೆ, ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಸಾವನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.
14.50.27
नावा चापि यथा प्राज्ञो विभागज्ञः स्वरित्रया ।
अश्रान्तः सलिलं गहाच्छीध्रं संतरते ह्रदम् ॥ १४.५०.२७ ॥
ವಿವೇಕಿ, ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲವನು, ಉತ್ತಮ ಚುಕ್ಕಾಣಿಯುಳ್ಳ ದೋಣಿಯಿಂದ, ದಣಿವಿಲ್ಲದೆ ಆಳವಾದ ನೀರನ್ನು ಬೇಗನೆ ದಾಟುವಂತೆ, ಅವನು ಆ ಕೊಳವನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾನೆ.
14.50.28
तीर्णो गच्छेत्परं पारं नावमुत्सृज्य निर्ममः ।
व्याख्यातं पूर्वकल्पेन यथा रथपदातिनोः ॥ १४.५०.२८ ॥
ದಾಟಿದವನು, ದೋಣಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಮಮಕಾರವಿಲ್ಲದವನಾಗಿ, ಆಚೆಯ ದಡಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕು; ಹಿಂದಿನ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ರಥಿಕ ಮತ್ತು ಕಾಲಾಳಿನ ಬಗ್ಗೆ ವಿವರಿಸಿದಂತೆ.
14.50.29
स्नेहात्सम्मोहमापन्नो नावि दाशो यथा तथा ।
ममत्वेनाभिभूतः संस्तत्रैव परिवर्तते ॥ १४.५०.२९ ॥
ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದವನು, ದೋಣಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಂಬಿಗನಂತೆ, ಮಮಕಾರದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಅಲ್ಲೇ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.
14.50.30
नावं न शक्यमारुह्य स्थले विपरिवर्तितुम् ।
तथैव रथमारुह्य नाप्सु चर्या विधीयते ॥ १४.५०.३० ॥
ದೋಣಿ ಹತ್ತಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಸುತ್ತಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ; ಹಾಗೆಯೇ ರಥವನ್ನು ಹತ್ತಿ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವುದು ವಿಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿಲ್ಲ.
14.50.31
एवं कर्म कृतं वित्त विषयस्थं पृथक्पृथक् ।
यथा कर्म कृतं लोके तथा तदुपपद्यते ॥ १४.५०.३१ ॥
ಹೀಗೆ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟ ಕರ್ಮವನ್ನು, ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವುದಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ತಿಳಿ. ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕರ್ಮ ಹೇಗೆ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ಫಲಿಸುತ್ತದೆ.
14.50.32
यन्नैव गन्धि नो रस्यं न रूपस्पर्सशब्दवत् ।
मन्यते न मनो बुद्ध्या तत्प्रधानं प्रचक्षते ॥ १४.५०.३२ ॥
ಯಾವುದು ಗಂಧವುಳ್ಳದ್ದಲ್ಲವೋ, ರಸವುಳ್ಳದ್ದಲ್ಲವೋ, ರೂಪ-ಸ್ಪರ್ಶ-ಶಬ್ದವುಳ್ಳದ್ದಲ್ಲವೋ, ಮನಸ್ಸು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಯಾವುದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅದನ್ನೇ ಪ್ರಧಾನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
14.50.33
तत्र प्रधानमव्यक्तमव्यक्तस्य गुणो महान् ।
महप्रधानभूतस्य गुणोऽहङ्कार एव च ॥ १४.५०.३३ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವು ಅವ್ಯಕ್ತ. ಅವ್ಯಕ್ತದ ಗುಣ ಮಹಾನ್. ಮಹಾಪ್ರಧಾನವಾದದ್ದರ ಗುಣ ಅಹಂಕಾರವೇ.
14.50.34
अहङ्कारात्तु सम्भूतो महाभूतकृतो गुणः ।
पृथक्त्वेन हि भूतानां विषया वै गुणाःस्मृताः ॥ १४.५०.३४ ॥
ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಉತ್ಪನ್ನವಾದ ಗುಣವು ಮಹಾಭೂತಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತ. ಭೂತಗಳಿಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ವಿಷಯಗಳೂ ಗುಣಗಳೂ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
14.50.35
बीजधर्मं यथाऽव्यक्तं तथैव प्रसवात्मकम् ।
बीजधर्मा महानात्मा प्रसवश्चेति नः श्रुतम् ॥ १४.५०.३५ ॥
ಅವ್ಯಕ್ತವು ಬೀಜಸ್ವಭಾವದಂತೆಯೇ ಪ್ರಸವಸ್ವಭಾವವೂ ಆಗಿದೆ. ಬೀಜಧರ್ಮದ ಮಹಾನ್ ಆತ್ಮ; ಪ್ರಸವವೂ ಅದೇ—ಎಂದು ನಾವು ಕೇಳಿದ್ದೇವೆ.
14.50.36
बीजधर्मात्साहङ्कारात्प्रसवश्च पुनःपुनः ।
बीजप्रसवधर्माणि महाभूतानि पञ्च वै ॥ १४.५०.३६ ॥
ಬೀಜಧರ್ಮದಿಂದ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸವ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಬೀಜ ಮತ್ತು ಪ್ರಸವ ಸ್ವಭಾವದ ಐದು ಮಹಾಭೂತಗಳು ಅವೇ.
14.50.37
बीजधर्मिण इत्याहुः प्रसवं च प्रकुर्वते ।
विशेषाः पञ्चभूतानां तेषां वित्त विशेषणम् ॥ १४.५०.३७ ॥
ಬೀಜಧರ್ಮವುಳ್ಳವು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅವು ಉತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಪಂಚಭೂತಗಳ ವಿಶೇಷಗಳಿವೆ; ಅವುಗಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ತಿಳಿ.
14.50.38
तत्रैकगुणमाकाशं द्विगुणो वायुरुच्यते ।
त्रिगुणं ज्योतिरित्याहुरापश्चापि चतुर्गुणाः ॥ १४.५०.३८ ॥
ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಒಂದು ಗುಣ; ವಾಯುವಿಗೆ ಎರಡು ಗುಣ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಜ್ಯೋತಿಗೆ ಮೂರು ಗುಣ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ನೀರಿಗೂ ನಾಲ್ಕು ಗುಣ.
14.50.39
पृथ्वी पञ्चगुणा ज्ञेया चरस्थावरसङ्कुला ।
सर्वभूतकरी देवी शुभाशुभनिदर्शिनी ॥ १४.५०.३९ ॥
ಭೂಮಿಯು ಐದು ಗುಣವುಳ್ಳದ್ದೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಚರಾಚರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದೆ. ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ದೇವಿ; ಶುಭಾಶುಭಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುವವಳು.
14.50.40
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं रसो गन्धश्च पञ्चमः ।
एते पञ्चगुणा भूमेर्विज्ञेया द्विजसत्तमाः ॥ १४.५०.४० ॥
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಐದನೆಯದಾದ ಗಂಧ — ಇವು ಭೂಮಿಯ ಐದು ಗುಣಗಳೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ದ್ವಿಜೋತ್ತಮರೇ.
14.50.41
पार्थिवश्च सदा गन्धो गन्धश्च बहुधा स्मृतः ।
तस्य गन्धस्य वक्ष्यामि विस्तरेण बहून्गुणान् ॥ १४.५०.४१ ॥
ಪಾರ್ಥಿವ ಗಂಧ ಸದಾ ಇರುತ್ತದೆ; ಗಂಧವು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಆ ಗಂಧದ ಅನೇಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
14.50.42
इष्टश्चानिष्टगन्धश्च मधुरोऽम्लः कटुस्तथा ।
निर्हारी संहतः स्निग्धो रूक्षो विशद एव च ॥ १४.५०.४२ ॥
ಇಷ್ಟವಾದ ಗಂಧ, ಅನಿಷ್ಟವಾದ ಗಂಧ, ಮಧುರ, ಆಮ್ಲ, ಕಟು ಕೂಡ; ನಿರ್ಹಾರಿ, ಸಂಹತ, ಸ್ನಿಗ್ಧ, ರೂಕ್ಷ, ವಿಶದ ಕೂಡ.
14.50.43
एवं दशविधो ज्ञेयः पार्थिवो गन्ध इत्युत ।
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं द्रवश्चापां गुणाः स्मृताः ॥ १४.५०.४३ ॥
ಹೀಗೆ ಭೂಮಿಯ ಗಂಧವನ್ನು ಹತ್ತು ವಿಧವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ ಮತ್ತು ದ್ರವತ್ವ ನೀರಿನ ಗುಣಗಳೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
14.50.44
रसज्ञानं तु वक्ष्यामि रसस्तु बहुधा स्मृतः ।
मधुरोऽम्लः कटुस्तिक्तः कषायो लवणस्तथा ॥ १४.५०.४४ ॥
ಈಗ ರಸಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ರಸವು ಹಲವು ವಿಧವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಮಧುರ, ಆಮ್ಲ, ಕಟು, ತಿಕ್ತ, ಕಷಾಯ ಮತ್ತು ಲವಣ.
14.50.45
एवं षड्विधविस्तारो रसो वारिमयः स्मृतः ।
शब्दः स्पर्शस्तथा रूपं त्रिगुणं ज्योतिरुच्यते ॥ १४.५०.४५ ॥
ಹೀಗೆ ಆರು ವಿಧವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ರಸವು ನೀರಿನಿಂದ ಆದದ್ದೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ ಎಂಬ ಮೂರು ಗುಣಗಳುಳ್ಳದ್ದು ಜ್ಯೋತಿ ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
14.50.46
ज्योतिषश्च गुणो रूपं रूपं च बहुधा स्मृतम् ।
शुक्लं कृष्णं तथा रक्तं नीलं पीतारुणं तथा ॥ १४.५०.४६ ॥
ಜ್ಯೋತಿಯ ಗುಣ ರೂಪ; ರೂಪವು ಹಲವು ವಿಧವೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಬಿಳಿ, ಕಪ್ಪು, ಕೆಂಪು, ನೀಲಿ, ಹಳದಿ-ಕೆಂಪು ಕೂಡ.
14.50.47
ह्रस्वं दीर्घं कृशं स्थूलं चतुरश्राणुवृत्तकम् ।
एवं द्वादशविस्तारं तेजसो रूपमुच्यते ॥ १४.५०.४७ ॥
ಕಿರಿದು, ಉದ್ದ, ತೆಳು, ದಪ್ಪ, ಚತುರಸ್ರ, ಸಣ್ಣ ವೃತ್ತ — ಹೀಗೆ ಹನ್ನೆರಡು ವಿಧವಾಗಿ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ತೇಜಸ್ಸಿನ ರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
14.50.48
विज्ञेयं ब्राह्मणैर्वृद्धैर्धर्मज्ञैः सत्यवादिभिः ।
शब्दस्पर्शौ च विज्ञेयौ द्विगुणो वायुरुच्यते ॥ १४.५०.४८ ॥
ಇದನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು, ಹಿರಿಯರು, ಧರ್ಮಜ್ಞರು, ಸತ್ಯವಾದಿಗಳು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದವು; ವಾಯು ಎರಡು ಗುಣಗಳುಳ್ಳದ್ದು ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
14.50.49
वायोश्चापि गुणः स्पर्शः स्पर्सश्च बहुधा स्मृतः ।
उष्णः शीतः सुखो दुःखः स्निग्धो विशद एव च ॥ १४.५०.४९ ॥
ವಾಯುವಿನ ಗುಣವೂ ಸ್ಪರ್ಶವೇ; ಸ್ಪರ್ಶವು ಹಲವು ವಿಧವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ: ಉಷ್ಣ, ಶೀತ, ಸುಖ, ದುಃಖ, ಸ್ನಿಗ್ಧ, ವಿಶದ.
14.50.50
कठिनश्चिक्वणः श्लक्ष्णः पिच्छिलो दारुणो मृदुः ।
एवं द्वादशविस्तारो वायव्यो गुण उच्यते ॥ १४.५०.५० ॥
ಕಠಿಣ, ಚುಚ್ಚುವುದು, ನುಣುಪು, ಜಾರುವುದು, ಭಯಂಕರ, ಮೃದು; ಹೀಗೆ ವಾಯುವಿನ ಗುಣವು ಹನ್ನೆರಡು ವಿಸ್ತಾರದ್ದೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
14.50.51
विधिवद्ब्राह्मणैः सिद्धैर्मन्त्रज्ञैस्तत्त्वदार्शिभिः ॥ १४.५०.५१ ॥
ವಿಧಿಯಂತೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಂದ, ಸಿದ್ಧರಿಂದ, ಮಂತ್ರಜ್ಞರಿಂದ, ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿಗಳಿಂದ.
14.50.52
तत्रैकगुणमाकाशं शब्द इत्येव च स्मृतः ।
तस्य शब्दस्यि वक्ष्यामि विस्तरेण बहून्गुणान् ॥ १४.५०.५२ ॥
ಅಲ್ಲಿ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ಗುಣ, ಶಬ್ದ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಆ ಶಬ್ದದ ಬಹಳ ಗುಣಗಳನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
14.50.53
षड्जर्षभः सगान्धारो मध्यमः पञ्चमस्तथा ।
अतः परं तु विज्ञेयो निषादो धैवतस्तथा।
इष्टश्चानिष्टशब्दश्च संहतः प्रतिभानवान् ॥ १४.५०.५३ ॥
ಷಡ್ಜ, ಋಷಭ, ಗಾಂಧಾರ ಸಹಿತ, ಮಧ್ಯಮ, ಪಂಚಮ; ಇದರ ನಂತರ ನಿಷಾದ ಮತ್ತು ಧೈವತವೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇಷ್ಟವಾದ ಶಬ್ದ, ಅನಿಷ್ಟವಾದ ಶಬ್ದ, ಸಂಯುಕ್ತ, ಪ್ರತಿಭಾವಂತ.
14.50.54
एवं बहुविधो ज्ञेयः शब्द आकाशसम्भवः ।
आकाशमुत्तमं भूतमहङ्कारस्ततः परः ॥ १४.५०.५४ ॥
ಹೀಗೆ ಆಕಾಶದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಶಬ್ದವನ್ನು ಬಹು ವಿಧವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆಕಾಶವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಭೂತ; ಅದರ ನಂತರ ಅಹಂಕಾರ.
14.50.55
अहङ्कारात्परा बुद्धिर्बुद्धेरात्मा ततः परः ।
तस्मात्तु परमव्यक्तमव्यक्तात्पुरुषः परः ॥ १४.५०.५५ ॥
ಅಹಂಕಾರಕ್ಕಿಂತ ಪರವಾದದ್ದು ಬುದ್ಧಿ; ಬುದ್ಧಿಗಿಂತ ಪರವಾದದ್ದು ಆತ್ಮ. ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪರವಾದದ್ದು ಪರಮ ಅವ್ಯಕ್ತ; ಅವ್ಯಕ್ತಕ್ಕಿಂತ ಪರನು ಪುರುಷ.
14.50.56
परावरज्ञो भूतानां विधिज्ञः सर्वकर्मणाम् ।
सर्वभूतात्मभूतात्मा यं प्राप्यानन्त्यमश्नुते ॥ १४.५०.५६ ॥
ಭೂತಗಳ ಪರಾವರವನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಸರ್ವಕರ್ಮಗಳ ವಿಧಿಯನ್ನು ತಿಳಿದವನು, ಸರ್ವಭೂತಗಳ ಆತ್ಮಕ್ಕೂ ಆತ್ಮನಾದವನು — ಅವನನ್ನು ಪಡೆದು ಮನುಷ್ಯನು ಅನಂತತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ.