Mahābhārata · Adhyāya 14.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.51.1
भूतानामथ पञ्चानामथेषामीश्वरं मनः ।
नियमे च विसर्गे च भूतानां मन एव च ॥ १४.५१.१ ॥
La mente es el señor de los cinco elementos y de estos; en la contención y en la creación, la mente de los seres es, en verdad, (lo supremo).
14.51.2
अधिष्ठातृमनो नित्यं भूतानां महतां तथा ।
बुद्धिरैश्वर्यमाचष्टे क्षेत्रज्ञश्च स उच्यते ॥ १४.५१.२ ॥
La mente es siempre la gobernante de los seres y de los grandes elementos; el intelecto declara su soberanía, y él se llama el conocedor del campo.
14.51.3
इनद्रियाणि मनो युङ्क्ते सदश्वानिव सारथिः ।
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः क्षेत्रज्ञे युज्यते सदा ॥ १४.५१.३ ॥
Como un auriga unce buenos caballos, así la mente unce los sentidos; los sentidos, la mente y el intelecto siempre se unen al conocedor del campo.
14.51.4
महदश्वसमायुक्तं बुद्धिसंयमनं रथम् ।
समारुह्य स भूतात्मा समन्तात्परिधावति ॥ १४.५१.४ ॥
Habiéndose subido al carro uncido con los grandes caballos y con el intelecto como riendas, aquel alma de los seres corre por todas partes.
14.51.5
इन्द्रियग्रामसंयुक्तो मनःसारथिरेव च ।
बुद्धिसंयमनो नित्यं महान्ब्रह्ममयो रथः ॥ १४.५१.५ ॥
El gran carro, unido a la hueste de los sentidos, con la mente como auriga y el intelecto como riendas, es siempre de la naturaleza de Brahman.
14.51.6
एवं यो वेत्ति विद्वान्वै सदा ब्रह्ममयं रथम् ।
स धीरः सर्वलोकेषु न मोहमधिगच्छति ॥ १४.५१.६ ॥
El sabio que así conoce siempre el carro hecho de Brahman, ese sereno, no cae en la ilusión en ninguno de los mundos.
14.51.7
अव्यक्तादिविशेषान्तं सहस्थावरजङ्गमम् ।
सूर्यचन्द्रप्रभालोकं ग्रहनक्षत्रमण्डितम् ॥ १४.५१.७ ॥
Desde lo no manifestado hasta el fin de sus distinciones, junto con lo inmóvil y lo móvil, iluminado por el resplandor del sol y la luna, adornado con planetas y estrellas.
14.51.8
नदीपर्वतजालैश्च सर्वतः परिभूषितम् ।
विविधाभिस्तथा चाद्भिः सततं समलंकृतम् ॥ १४.५१.८ ॥
Adornado por todas partes con una red de ríos y montañas, y constantemente bien engalanado con diversas aguas.
14.51.9
अजितं सर्वभूतानां सर्वप्राणभृतां गतिः ।
एतद्ब्रह्मवनं नित्यं तस्मिंश्चरति क्षेत्रवित् ॥ १४.५१.९ ॥
Invencible para todos los seres, meta de todas las criaturas vivientes — este bosque de Brahman es eterno, y en él se mueve el conocedor del campo.
14.51.10
लोकेऽस्मिन्यानि सत्वानि त्रसानि स्थावराणि च ।
तान्येवाग्रे प्रलीयन्ते पश्चाद्भूतकृता गुणाः।
गुणेभ्यः पञ्च भूतानि एष भूतसमुच्छ्रयः ॥ १४.५१.१० ॥
En este mundo, cuantos seres hay, móviles e inmóviles, se disuelven primero; después se disuelven las cualidades producidas por los elementos. De las cualidades provienen los cinco elementos — este es el agregado de los elementos.
14.51.11
देवा मनुष्या गन्धर्वाः पिशाचासुरराक्षसाः ।
सर्वे स्वभावतः सृष्टा न क्रियाभ्यो न कारणात् ॥ १४.५१.११ ॥
Dioses, hombres, gandharvas, piśācas, asuras y rākṣasas — todos fueron creados por su propia naturaleza, no por las acciones ni por causa alguna.
14.51.12
एते विश्वसृजो विप्रा जायन्तीह पुनः पुनः ।
तेभ्यः प्रसूतास्तेष्वेव महाभूतेषु पञ्चसु।
प्रलीयन्ते यथाकालमूर्मयः सागरे यथा ॥ १४.५१.१२ ॥
Estos sabios, creadores del mundo, nacen aquí una y otra vez; nacidos de ellos, se disuelven a su debido tiempo en esos mismos cinco grandes elementos, como las olas en el océano.
14.51.13
विश्वसृग्भ्यस्तु भूतेभ्यो महाभूतास्तु सर्वशः ।
भूतेब्यश्चापि पञ्चभ्यो भुक्तो गच्छेत्परां गतिम् ॥ १४.५१.१३ ॥
De los creadores del mundo y de los seres surgen por completo los grandes elementos; y quien ha sido disfrutado por los cinco elementos alcance el supremo destino.
14.51.14
प्रजापतिरिदं सर्वं मनसैवासृजत्प्रभुः ।
तथैव देवानृषयस्तपसा प्रतिपेदिरे ॥ १४.५१.१४ ॥
El señor Prajāpati creó todo esto solo con la mente; de igual modo, los dioses y los sabios lo alcanzaron mediante la austeridad.
14.51.15
तपसश्चानुपूर्व्येण फलमूलाशिनस्तथा ।
त्रैलोक्यं तपसा सिद्धाः पश्यन्तीह समाहिताः ॥ १४.५१.१५ ॥
Por el orden debido de la austeridad, quienes comen frutos y raíces, y los perfectos, igualmente, por la austeridad y concentrados aquí, ven los tres mundos.
14.51.16
औषधान्यगदादीनि नानाविद्याश्च सर्वशः ।
तपसैव प्रसिद्ध्यन्ति तपोमूलं हि साधनम् ॥ १४.५१.१६ ॥
Las hierbas medicinales, los antídotos y similares, y las diversas ciencias, se perfeccionan de todos modos solo mediante la austeridad, pues la austeridad es la raíz del medio.
14.51.17
यद्दुरापं दुराम्नायं दुराधर्षं दुरन्वयम् ।
तत्सर्वं तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम् ॥ १४.५१.१७ ॥
Todo lo que es difícil de obtener, difícil de aprender por tradición, difícil de resistir, difícil de seguir, todo eso ha de lograrse mediante la austeridad, pues la austeridad es difícil de transgredir.
14.51.18
सुरापो ब्रह्महा स्तेनो भ्रूणहागुरुतल्पगः ।
तपसैव सुतप्तेन मुच्यते किल्बिषात्ततः ॥ १४.५१.१८ ॥
El bebedor de licor, el asesino de un brahmán, el ladrón, el asesino de un embrión, el violador del lecho del maestro — incluso él se libera del pecado por la austeridad bien practicada.
14.51.19
मनुष्याः पितरो देवाः पशवो मृगपक्षिणः ।
यानि चान्यानि भूतानि चराणि स्थावराणि च ॥ १४.५१.१९ ॥
Los hombres, los antepasados, los dioses, los animales, los ciervos y las aves, y los demás seres, móviles e inmóviles.
14.51.20
तपःपरायणा नित्यं सिद्ध्यन्ते तपसा सदा ।
तथैव तपसा देवा महाभागा दिवं गताः ॥ १४.५१.२० ॥
Quienes siempre se dedican a la austeridad alcanzan siempre la perfección mediante la austeridad; del mismo modo, los dioses de gran fortuna fueron al cielo por la austeridad.
14.51.21
आशीर्युक्तानि कर्माणि कुर्वते ये त्वतन्द्रिताः ।
अहङ्कारसमायुक्तास्ते सकाशे प्रजापतेः ॥ १४.५१.२१ ॥
Quienes realizan acciones ligadas al deseo sin descanso, y están dotados de egoísmo, van a la presencia del Señor de las criaturas.
14.51.22
ध्यानयोगेन शुद्वेन निर्ममा निरहंकृताः ।
आप्नुवन्ति महात्मानो महान्तं लोकमुत्तमम् ॥ १४.५१.२२ ॥
Mediante el puro yoga de la meditación, libres de posesividad y de egoísmo, las grandes almas alcanzan el mundo supremo y grande.
14.51.23
ध्यानयोगमुपागम्य प्रसन्नमतयः सदा ।
सुखोपचयमव्यक्तं प्रविशन्त्यात्मवित्तमाः ॥ १४.५१.२३ ॥
Habiendo recurrido al yoga de la meditación, siempre serenos de mente, los mejores conocedores del yo entran en lo no manifestado, colmado de dicha.
14.51.24
ध्यानयोगादुपागम्य निर्ममा निरहंकृताः ।
अव्यक्तं प्रविशन्तीह महतां लोकमुत्तमम् ॥ १४.५१.२४ ॥
Habiendo recurrido al yoga de la meditación, libres de posesividad y de egoísmo, entran aquí en lo no manifestado, el mundo supremo de los grandes.
14.51.25
अव्यक्तादेव सम्भूताः समयज्ञा गताः पुनः ।
तमोरजोभ्यां निर्मुक्ताः सत्वमास्थाय केवलम् ॥ १४.५१.२५ ॥
Nacidos solo de lo no manifestado, conocedores del tiempo oportuno, volvieron de nuevo, libres de la oscuridad y la pasión, tomando refugio únicamente en la pureza (sattva).
14.51.26
निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यः सर्वं त्यजति निष्कलः ।
क्षेत्रज्ञ इति तं विद्याद्यस्तं वेद स वेदवित् ॥ १४.५१.२६ ॥
Liberado de todos los pecados, lo abandona todo; es el indivisible (niṣkala). Debe ser conocido como el conocedor del campo (kṣetrajña); quien lo conoce es verdaderamente conocedor de los Vedas.
14.51.27
चित्तं चित्तादुपागम्य मुनिरासीत संयतः ।
यच्चित्तस्तन्मना भूत्वा ग्राह्यमेतत्सनातनम् ॥ १४.५१.२७ ॥
Acercándose a la mente mediante la mente, el sabio debe sentarse dominado; habiendo hecho su mente una con aquello en que su pensamiento está fijo, que aprehenda esto, lo eterno.
14.51.28
अव्यक्तादिविशेषान्तमविद्यालक्षणं स्मृतम् ।
निबोधत तथा ज्ञानं गुणैर्लक्षणमित्युत ॥ १४.५१.२८ ॥
Desde lo no manifestado hasta la última distinción, se recuerda que la ignorancia es su característica; compréndelo. Así también, el conocimiento se define por las cualidades: esto es lo que se enseña.
14.51.29
द्व्यक्षरस्तु भवेन्मृत्युस्त्र्यक्षरं ब्रह्म शाश्वतम् ।
ममेति च भवेन्मृत्युर्न ममेति च शाश्वतम् ॥ १४.५१.२९ ॥
Lo de dos sílabas es la muerte, pero el Brahman de tres sílabas es eterno. Decir «mío» es la muerte; decir «no mío» es lo eterno.
14.51.30
कर्म केचित्प्रशंसन्ति मन्दबुद्धितया नराः ।
ये तु वृद्धा महात्मानो न प्रशंसन्ति कर्म ते ॥ १४.५१.३० ॥
Algunos hombres, por su mente torpe, alaban la acción; pero los ancianos y las grandes almas no alaban la acción.
14.51.31
कर्मणा जायते जन्तुर्मूर्तिमान्षोडशात्मकः ।
पुरुषं ग्रसते विद्या तद्ग्राह्यममृताशिनम् ॥ १४.५१.३१ ॥
Por la acción nace el ser viviente, encarnado, de dieciséis partes. El conocimiento aprehende al puruṣa; eso debe ser captado, el que come la inmortalidad.
14.51.32
तस्मात्कर्मसु निःस्नेहा ये केचित्पारदर्शिनः ।
विद्यामयोऽयं पुरुषो न तु कर्ममयः स्मृतः ॥ १४.५१.३२ ॥
Por tanto, algunos videntes de la otra orilla, libres de apego a las acciones, recuerdan que este puruṣa está hecho de conocimiento, no de acción.
14.51.33
य एवममृतं नित्यमग्राह्यं शश्वदक्षरम् ।
वश्यात्मानमसंश्लिष्टं यो वेद न मृतो भवेत् ॥ १४.५१.३३ ॥
Quien conoce así lo inmortal, eterno, inaprehensible, perpetuo, imperecedero, de alma dominada y no apegado, no llega a morir.
14.51.34
अपूर्वमकृतं नित्यं य एनमविचारिणम् ।
य एवं विन्देदात्मानमग्राह्यममृताशनम्।
अग्राह्यो ह्यमृतो भवति स एभिः कारणैर्ध्रुवः ॥ १४.५१.३४ ॥
Quien encuentra esto —sin precedente, no causado, eterno, no discursivo— como el ser así, comedor de la inmortalidad, se vuelve inaprehensible e inmortal; por estas causas se vuelve firme.
14.51.35
आयोज्य सर्वसंस्कारान्संयम्यात्मानमात्मनि ।
स तद्ब्रह्म शुभं वेत्ति यस्माद्भूयो न विद्यते ॥ १४.५१.३५ ॥
Habiendo aplicado todos los refinamientos y dominado el ser en el ser, conoce aquel auspicioso brahman, más allá del cual nada existe.
14.51.36
प्रसादे चैव सत्वस्य प्रसादं समवाप्नुयात् ।
लक्षणं हि प्रसादस्य यथा स्यात्स्वप्नदर्शनम् ॥ १४.५१.३६ ॥
Y en la serenidad del sattva uno debe alcanzar plenamente la serenidad; el signo de la serenidad es como ver en sueños.
14.51.37
गतिरेषा तु मुक्तानां ये ज्ञानपरिनिष्ठिताः ।
प्रवृत्तयश्च याः सर्वाः पश्यन्ति परिणामजाः ॥ १४.५१.३७ ॥
Este es el camino de los liberados, que están firmemente establecidos en el conocimiento; ven todas las actividades que surgen de la transformación.
14.51.38
एषा गतिर्विरक्तानामेष धर्मः सनातनः ।
एषा ज्ञानवतां प्राप्तिरेतद्वृत्तमनिन्दितम् ॥ १४.५१.३८ ॥
Este es el camino de los desapegados; este es el dharma eterno. Esta es la meta de los sabios; esta es la conducta irreprochable.
14.51.39
समेन सर्वभूतेषु निस्पृहेण निराशिषा ।
शक्या गतिरियं गन्तुं सर्वत्र समदर्शिना ॥ १४.५१.३९ ॥
Este camino puede recorrerlo quien es ecuánime con todos los seres, libre de anhelo y de esperanza de recompensa, y que ve igual en todas partes.
14.51.40
एतद्वः सर्वमाख्यातं मया विप्रर्षिसत्तमाः ।
एवमाचरत क्षिप्रं ततः सिद्धिमवाप्स्यथ ॥ १४.५१.४० ॥
Oh, los mejores de los sabios brahmanes, os he declarado todo esto. Practicad así con prontitud, y entonces alcanzaréis la perfección.
14.51.41
इत्युक्तास्ते तु मुनयो गुरुणा ब्रह्मणा तथा ।
कृतवन्तो महात्मानस्ततो लोकमवाप्नुवन् ॥ १४.५१.४१ ॥
Así instruidos por el maestro Brahmā, aquellos sabios magnánimos lo hicieron, y luego alcanzaron aquel mundo.
14.51.42
त्वमप्येतन्महाभाग मयोक्तं ब्रह्मणो वचः ।
सम्यगाचर शुद्धात्भंस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ १४.५१.४२ ॥
Oh, bienaventurado, esta palabra de Brahmā te ha sido declarada por mí; practícala rectamente, oh de alma pura, y entonces alcanzarás la perfección.
14.51.43
इत्युक्तः स तदा शिष्यो गुरुणा धर्ममुत्तमम् ।
चकार सर्वं कौन्तेय ततो मोक्षमवाप्तवान् ॥ १४.५१.४३ ॥
Así instruido por su maestro, aquel discípulo cumplió en su totalidad el dharma supremo, hijo de Kuntī, y así alcanzó la liberación.
14.51.44
कृतकृत्यश्च स तदा शिष्यः कुरुकुलोद्वह ।
तत्पदं समनुप्राप्तो यत्र गत्वा न शोचति ॥ १४.५१.४४ ॥
Habiendo cumplido su tarea, aquel discípulo alcanzó entonces aquel estado, sostén del linaje de los Kuru, adonde, una vez llegado, no se lamenta.
14.51.45
को न्वसौ ब्राह्मणः कृष्ण कश्च शिष्यो जनार्दन ।
श्रोतव्यं चेन्मयैतद्वै तत्त्वमाचक्ष्व मे विभो ॥ १४.५१.४५ ॥
¿Quién era aquel brahmín, Kṛṣṇa, y quién era el discípulo, Janārdana? Si me corresponde oírlo, dime esa verdad, oh poderoso.
14.51.46
अहं गुरुर्महाबाहो मनः शिष्य च विद्धि मे ।
त्वत्प्रीत्या गुह्यमेतच्च कथितं ते धनंजय ॥ १४.५१.४६ ॥
Yo soy el maestro, oh de brazos poderosos, y sabe que la mente es mi discípula. Por amor a ti, Dhanaṃjaya, este secreto te ha sido revelado.
14.51.47
मयि चेदस्ति ते प्रीतिर्नित्यं कुरुकुलोद्वह ।
अध्यात्ममेतच्छ्रुत्वा त्वं सम्यगाचर सुव्रत ॥ १४.५१.४७ ॥
Si tu amor por mí es constante, sostén del linaje Kuru, entonces, habiendo oído esta enseñanza interior, practícala plenamente, oh de votos firmes.
14.51.48
ततस्त्वं सम्यगाचीर्णो धर्मेऽस्मिन्नरिकर्शन ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो मोक्षं प्राप्स्यसि केवलम् ॥ १४.५१.४८ ॥
Entonces, tras practicar plenamente este dharma, atormentador de enemigos, libre de todo pecado, alcanzarás la liberación, solamente.
14.51.49
पूर्वमप्येतदेवोक्तं युद्धकाल उपस्थिते ।
मया तव महाबाहो तस्मादत्र मनः कुरु ॥ १४.५१.४९ ॥
Oh de brazos poderosos, ya te dije esto mismo antes, cuando llegó el tiempo de la batalla; por tanto, pon tu mente en ello aquí.
14.51.50
मया तु भरतश्रेष्ठ चिरदृष्टः पिता प्रभुः ।
तमहं द्रष्टमिच्छामि सम्मते तव फल्गुन ॥ १४.५१.५० ॥
Mejor de los Bharatas, hace mucho que no veo a mi señor y padre; Phalguna, con tu consentimiento deseo verlo.
14.51.51
इत्युक्तवचनं कृष्णं प्रत्युवाच धनंजयः ।
यदिष्टं कुरु सर्वेषामीश्वरोऽस्मान्प्रपालय ॥ १४.५१.५१ ॥
Cuando Kṛṣṇa habló así, Dhanaṃjaya le respondió: haz lo que sea deseado por todos; oh Señor, protégenos.
14.51.52
नमस्ते सर्वलोकात्मन्नारायण परात्पर ।
मनोमलात्तपोशक्यं कर्म चाविद्यया हतम्। ॥ १४.५१.५२ ॥
Homenaje a ti, Nārāyaṇa, alma de todos los mundos, más alto que lo más alto; la acción alcanzable por la austeridad se destruye por la ignorancia, por la impureza de la mente.
14.51.53
दानमप्यर्थदोषेणि नाम तस्मात्कलौ स्मरेत् ।
यदि गन्तुं कृता बुद्धिर्वासुदेव नमोस्तु ते।
गच्छावो नगरं कृष्ण गजसाह्वयमद्य वै ॥ १४.५१.५३ ॥
Incluso el don se corrompe por la falta de la codicia, y por eso en la edad de Kali debe recordarse esto. Vāsudeva, si la resolución de partir está tomada, homenaje a ti; Kṛṣṇa, vayamos hoy a la ciudad llamada Gajasāhvaya.
14.51.54
समेत्य तत्रि राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
समनुज्ञाप्य राजानं स्वां पुरीं यातुमर्हसि ॥ १४.५१.५४ ॥
Allí, habiendo encontrado al rey Yudhiṣṭhira, de alma justa, y habiendo obtenido el permiso del rey, deberías ir a tu propia ciudad.