マハーバーラタ · 章 14.51
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.51.1
भूतानामथ पञ्चानामथेषामीश्वरं मनः ।
नियमे च विसर्गे च भूतानां मन एव च ॥ १४.५१.१ ॥
心は五大とそれらの主宰者である。抑制と創造において、生き物の心こそ(至上)である。
14.51.2
अधिष्ठातृमनो नित्यं भूतानां महतां तथा ।
बुद्धिरैश्वर्यमाचष्टे क्षेत्रज्ञश्च स उच्यते ॥ १४.५१.२ ॥
心は常に生き物と大元素の支配者である。知性はその主権を告げ、それは場を知る者と呼ばれる。
14.51.3
इनद्रियाणि मनो युङ्क्ते सदश्वानिव सारथिः ।
इन्द्रियाणि मनो बुद्धिः क्षेत्रज्ञे युज्यते सदा ॥ १४.५१.३ ॥
御者が良馬をつなぐように、心は諸感官をつなぐ。感官、心、知性は常に場を知る者に結びつく。
14.51.4
महदश्वसमायुक्तं बुद्धिसंयमनं रथम् ।
समारुह्य स भूतात्मा समन्तात्परिधावति ॥ १४.५१.४ ॥
偉大な馬につながれ、知性を手綱とする車に乗って、その存在の魂はあらゆる方向へ駆けめぐる。
14.51.5
इन्द्रियग्रामसंयुक्तो मनःसारथिरेव च ।
बुद्धिसंयमनो नित्यं महान्ब्रह्ममयो रथः ॥ १४.५१.५ ॥
諸感官の群れに結ばれ、心を御者とし、知性を手綱とする大いなる車は、常にブラフマンに満ちている。
14.51.6
एवं यो वेत्ति विद्वान्वै सदा ब्रह्ममयं रथम् ।
स धीरः सर्वलोकेषु न मोहमधिगच्छति ॥ १४.५१.६ ॥
このようにブラフマンに満ちた車をいつも知る賢者は、その堅固な者はすべての世界において迷妄に陥ることがない。
14.51.7
अव्यक्तादिविशेषान्तं सहस्थावरजङ्गमम् ।
सूर्यचन्द्रप्रभालोकं ग्रहनक्षत्रमण्डितम् ॥ १४.५१.७ ॥
未顕現から諸の区別の終わりまで、不動のものと動くものとともに、日と月の光に照らされ、惑星と星宿で飾られた。
14.51.8
नदीपर्वतजालैश्च सर्वतः परिभूषितम् ।
विविधाभिस्तथा चाद्भिः सततं समलंकृतम् ॥ १४.५१.८ ॥
川と山の網目によって四方に飾られ、さまざまな水によって常に美しく装われている。
14.51.9
अजितं सर्वभूतानां सर्वप्राणभृतां गतिः ।
एतद्ब्रह्मवनं नित्यं तस्मिंश्चरति क्षेत्रवित् ॥ १४.५१.९ ॥
あらゆる存在にとって征服され得ず、すべての生命ある者の帰趣であるこのブラフマンの森は永遠であり、その中を場を知る者が行き巡る。
14.51.10
लोकेऽस्मिन्यानि सत्वानि त्रसानि स्थावराणि च ।
तान्येवाग्रे प्रलीयन्ते पश्चाद्भूतकृता गुणाः।
गुणेभ्यः पञ्च भूतानि एष भूतसमुच्छ्रयः ॥ १४.५१.१० ॥
この世で動くものと動かないもの、あらゆる存在は、まず消滅する。その後、元素から生じた性質も消滅する。性質から五大元素が生じる——これが元素の集合体である。
14.51.11
देवा मनुष्या गन्धर्वाः पिशाचासुरराक्षसाः ।
सर्वे स्वभावतः सृष्टा न क्रियाभ्यो न कारणात् ॥ १४.५१.११ ॥
神々、人間、ガンダルヴァ、ピシャーチャ、アスラ、ラークシャサ——これらすべては自性によって創造されたのであり、行為によるのでも、何らかの原因によるのでもない。
14.51.12
एते विश्वसृजो विप्रा जायन्तीह पुनः पुनः ।
तेभ्यः प्रसूतास्तेष्वेव महाभूतेषु पञ्चसु।
प्रलीयन्ते यथाकालमूर्मयः सागरे यथा ॥ १४.५१.१२ ॥
世界の創造者であるこれらの聖仙は、ここで何度も何度も生まれる。彼らから生じ、時が来ればまさにその五大元素の中に、海の波が溶け入るように溶けてゆく。
14.51.13
विश्वसृग्भ्यस्तु भूतेभ्यो महाभूतास्तु सर्वशः ।
भूतेब्यश्चापि पञ्चभ्यो भुक्तो गच्छेत्परां गतिम् ॥ १४.५१.१३ ॥
世界創造者と有情から、大元素は完全に生じる。五大によって享受された者は、最高の境地に至るべし。
14.51.14
प्रजापतिरिदं सर्वं मनसैवासृजत्प्रभुः ।
तथैव देवानृषयस्तपसा प्रतिपेदिरे ॥ १४.५१.१४ ॥
主なるプラジャーパティは、これらすべてをただ意によって創造した。同様に、神々と聖仙たちも苦行によってそれを得た。
14.51.15
तपसश्चानुपूर्व्येण फलमूलाशिनस्तथा ।
त्रैलोक्यं तपसा सिद्धाः पश्यन्तीह समाहिताः ॥ १४.५१.१५ ॥
苦行の順序によって、果実と根を食べる者と成就者たちは、同じく苦行によって、ここで専心して三界を見る。
14.51.16
औषधान्यगदादीनि नानाविद्याश्च सर्वशः ।
तपसैव प्रसिद्ध्यन्ति तपोमूलं हि साधनम् ॥ १४.५१.१६ ॥
薬草や解毒剤などと種々の学問は、あらゆる面で苦行によってのみ成就する。苦行こそが手段の根本だからである。
14.51.17
यद्दुरापं दुराम्नायं दुराधर्षं दुरन्वयम् ।
तत्सर्वं तपसा साध्यं तपो हि दुरतिक्रमम् ॥ १४.५१.१७ ॥
得難く、伝承によって学びがたく、抗しがたく、従いがたいもの、それらすべては苦行によって成し遂げられる。苦行は超え難いからである。
14.51.18
सुरापो ब्रह्महा स्तेनो भ्रूणहागुरुतल्पगः ।
तपसैव सुतप्तेन मुच्यते किल्बिषात्ततः ॥ १४.५१.१८ ॥
酒を飲む者、ブラーフマナを殺す者、盗人、胎児を殺す者、師の寝床を汚す者——その者も、よく行った苦行によって罪から解放される。
14.51.19
मनुष्याः पितरो देवाः पशवो मृगपक्षिणः ।
यानि चान्यानि भूतानि चराणि स्थावराणि च ॥ १४.५१.१९ ॥
人間、祖霊、神々、家畜、鹿と鳥、そしてその他の生き物、動くものと動かないもの。
14.51.20
तपःपरायणा नित्यं सिद्ध्यन्ते तपसा सदा ।
तथैव तपसा देवा महाभागा दिवं गताः ॥ १४.५१.२० ॥
常に苦行に専念する者は、苦行によって常に成就を得る。同様に、大いなる幸福を持つ神々も苦行によって天に至った。
14.51.21
आशीर्युक्तानि कर्माणि कुर्वते ये त्वतन्द्रिताः ।
अहङ्कारसमायुक्तास्ते सकाशे प्रजापतेः ॥ १४.५१.२१ ॥
欲望に結ばれた行為を怠ることなく行い、我執を備えた者たちは、主宰者プラジャーパティのもとへ行く。
14.51.22
ध्यानयोगेन शुद्वेन निर्ममा निरहंकृताः ।
आप्नुवन्ति महात्मानो महान्तं लोकमुत्तमम् ॥ १४.५१.२२ ॥
清浄な禅定のヨーガによって、所有欲と我執を離れた偉大な魂は、至高の大いなる世界に至る。
14.51.23
ध्यानयोगमुपागम्य प्रसन्नमतयः सदा ।
सुखोपचयमव्यक्तं प्रविशन्त्यात्मवित्तमाः ॥ १४.५१.२३ ॥
禅定のヨーガに赴き、常に心安らかな、自己を知る者の中で最も優れた人々は、安楽に満ちた未顕現者に入る。
14.51.24
ध्यानयोगादुपागम्य निर्ममा निरहंकृताः ।
अव्यक्तं प्रविशन्तीह महतां लोकमुत्तमम् ॥ १४.५१.२४ ॥
禅定のヨーガに赴き、所有と我執を離れた者は、ここで未顕現に入る。それは偉大な人々の至高の世界である。
14.51.25
अव्यक्तादेव सम्भूताः समयज्ञा गताः पुनः ।
तमोरजोभ्यां निर्मुक्ताः सत्वमास्थाय केवलम् ॥ १४.५१.२५ ॥
ただ未顕現より生じ、時を知る者たちは、また還っていった。暗闇と激情から解放され、ただ純質（サットヴァ）に拠りどころを置いて。
14.51.26
निर्मुक्तः सर्वपापेभ्यः सर्वं त्यजति निष्कलः ।
क्षेत्रज्ञ इति तं विद्याद्यस्तं वेद स वेदवित् ॥ १४.५१.२६ ॥
あらゆる罪から解き放たれ、すべてを捨てる者、分かたれぬ者（niṣkala）。彼を場を知る者（kṣetrajña）と知るべきである。彼を知る者こそ吠陀を知る者である。
14.51.27
चित्तं चित्तादुपागम्य मुनिरासीत संयतः ।
यच्चित्तस्तन्मना भूत्वा ग्राह्यमेतत्सनातनम् ॥ १४.५१.२७ ॥
心によって心に近づき、聖者は自制して座すべきである。心の向かう対象と心を一つにして、この永遠なるものを把握せよ。
14.51.28
अव्यक्तादिविशेषान्तमविद्यालक्षणं स्मृतम् ।
निबोधत तथा ज्ञानं गुणैर्लक्षणमित्युत ॥ १४.५१.२८ ॥
未顕現から最後の区別に至るまで、無明がその特徴と伝えられる。これを理解せよ。同様に、知は諸性質によって特徴づけられる。これが定義である。
14.51.29
द्व्यक्षरस्तु भवेन्मृत्युस्त्र्यक्षरं ब्रह्म शाश्वतम् ।
ममेति च भवेन्मृत्युर्न ममेति च शाश्वतम् ॥ १४.५१.२९ ॥
二音節（「ママ」）は死であり、三音節のブラフマンは永遠である。「私のもの」と言うことは死であり、「私のものではない」と言うことは永遠である。
14.51.30
कर्म केचित्प्रशंसन्ति मन्दबुद्धितया नराः ।
ये तु वृद्धा महात्मानो न प्रशंसन्ति कर्म ते ॥ १४.५१.३० ॥
ある人々は愚かな知性ゆえに行為を賞賛する。しかし老成した大いなる魂は行為を賞賛しない。
14.51.31
कर्मणा जायते जन्तुर्मूर्तिमान्षोडशात्मकः ।
पुरुषं ग्रसते विद्या तद्ग्राह्यममृताशिनम् ॥ १४.५१.३१ ॥
行為によって生き物は十六の部分からなる形ある存在として生まれる。知識はプルシャを捉える。それは把握されるべきものであり、不死を食らう者である。
14.51.32
तस्मात्कर्मसु निःस्नेहा ये केचित्पारदर्शिनः ।
विद्यामयोऽयं पुरुषो न तु कर्ममयः स्मृतः ॥ १४.५१.३२ ॥
それゆえ、行為への執着を離れ、彼岸を見た者たちは、このプルシャは知識から成るものと記憶しており、行為から成るものではないという。
14.51.33
य एवममृतं नित्यमग्राह्यं शश्वदक्षरम् ।
वश्यात्मानमसंश्लिष्टं यो वेद न मृतो भवेत् ॥ १४.५१.३३ ॥
このように不死で常住、把握しがたく、永続し、不滅で、自己を制御し、執着しないものを知る者は、死ぬことがない。
14.51.34
अपूर्वमकृतं नित्यं य एनमविचारिणम् ।
य एवं विन्देदात्मानमग्राह्यममृताशनम्।
अग्राह्यो ह्यमृतो भवति स एभिः कारणैर्ध्रुवः ॥ १४.५१.३४ ॥
この、前例のない、作られざる、常住の、思慮を超えたものを、このように自己として見出す者は、甘露を食らう、把握しえぬ者となり、不死となる。これらの理由によって、彼は堅固となる。
14.51.35
आयोज्य सर्वसंस्कारान्संयम्यात्मानमात्मनि ।
स तद्ब्रह्म शुभं वेत्ति यस्माद्भूयो न विद्यते ॥ १४.५१.३५ ॥
あらゆる浄化を施し、自己を自己において制御した者は、その吉祥なるブラフマンを知る。それより上のものは存在しない。
14.51.36
प्रसादे चैव सत्वस्य प्रसादं समवाप्नुयात् ।
लक्षणं हि प्रसादस्य यथा स्यात्स्वप्नदर्शनम् ॥ १४.५१.३६ ॥
サットヴァの澄明さにおいて、人は澄明さを完全に得るべきである。澄明さの徴は、夢に見ることのようである。
14.51.37
गतिरेषा तु मुक्तानां ये ज्ञानपरिनिष्ठिताः ।
प्रवृत्तयश्च याः सर्वाः पश्यन्ति परिणामजाः ॥ १४.५१.३७ ॥
これは知においてしっかりと確立された解脱者の道である。彼らは変化から生じるすべての働きを見通す。
14.51.38
एषा गतिर्विरक्तानामेष धर्मः सनातनः ।
एषा ज्ञानवतां प्राप्तिरेतद्वृत्तमनिन्दितम् ॥ १४.५१.३८ ॥
これは離欲者の道であり、永遠のダルマである。これは智者の到達であり、非難のない行いである。
14.51.39
समेन सर्वभूतेषु निस्पृहेण निराशिषा ।
शक्या गतिरियं गन्तुं सर्वत्र समदर्शिना ॥ १४.५१.३९ ॥
すべての存在に対して平等で、渇望と報いへの期待を離れ、どこでも等しく見る者が、この道を歩むことができる。
14.51.40
एतद्वः सर्वमाख्यातं मया विप्रर्षिसत्तमाः ।
एवमाचरत क्षिप्रं ततः सिद्धिमवाप्स्यथ ॥ १४.५१.४० ॥
最も優れたバラモンの聖仙たちよ、これらすべてをあなたがたに私は説いた。このように速やかに実践せよ。そうすれば成就を得るであろう。
14.51.41
इत्युक्तास्ते तु मुनयो गुरुणा ब्रह्मणा तथा ।
कृतवन्तो महात्मानस्ततो लोकमवाप्नुवन् ॥ १४.५१.४१ ॥
師ブラフマーにこのように告げられ、かの偉大な聖者たちはそのようにし、そして彼の世界に至った。
14.51.42
त्वमप्येतन्महाभाग मयोक्तं ब्रह्मणो वचः ।
सम्यगाचर शुद्धात्भंस्ततः सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ १४.५१.४२ ॥
大いなる幸運者よ、ブラフマーのこの言葉を私はあなたに説いた。清らかな魂よ、正しくそれを実践せよ。そうすればあなたは成就を得るであろう。
14.51.43
इत्युक्तः स तदा शिष्यो गुरुणा धर्ममुत्तमम् ।
चकार सर्वं कौन्तेय ततो मोक्षमवाप्तवान् ॥ १४.५१.४३ ॥
師にこのように告げられて、その弟子は至上のダルマをすべて実践した。クンティーの子よ、そして彼は解脱を得た。
14.51.44
कृतकृत्यश्च स तदा शिष्यः कुरुकुलोद्वह ।
तत्पदं समनुप्राप्तो यत्र गत्वा न शोचति ॥ १४.५१.४४ ॥
務めを果たした弟子は、そのとき、そこへ至った。クルの家の柱よ、そこに行けば人は嘆かない。
14.51.45
को न्वसौ ब्राह्मणः कृष्ण कश्च शिष्यो जनार्दन ।
श्रोतव्यं चेन्मयैतद्वै तत्त्वमाचक्ष्व मे विभो ॥ १४.५१.४५ ॥
あのバラモンは誰か、クリシュナよ、そして弟子は誰か、ジャナールダナよ。私がこれを聞くべきなら、全能者よ、その真理を私に語ってください。
14.51.46
अहं गुरुर्महाबाहो मनः शिष्य च विद्धि मे ।
त्वत्प्रीत्या गुह्यमेतच्च कथितं ते धनंजय ॥ १४.५१.४६ ॥
私が師であり、大腕の者よ。心を私の弟子と知れ。あなたへの愛ゆえに、ダナンジャヤよ、この秘密はあなたに語られた。
14.51.47
मयि चेदस्ति ते प्रीतिर्नित्यं कुरुकुलोद्वह ।
अध्यात्ममेतच्छ्रुत्वा त्वं सम्यगाचर सुव्रत ॥ १४.५१.४७ ॥
もしあなたが常に私を愛するなら、クルの家の柱よ、この内なる教えを聞いて、それを十分に実践せよ、善き誓いの者よ。
14.51.48
ततस्त्वं सम्यगाचीर्णो धर्मेऽस्मिन्नरिकर्शन ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो मोक्षं प्राप्स्यसि केवलम् ॥ १४.५१.४८ ॥
そのとき、このダルマを十分に実践すれば、敵を苦しめる者よ、あらゆる罪から解放され、ただ解脱を得るであろう。
14.51.49
पूर्वमप्येतदेवोक्तं युद्धकाल उपस्थिते ।
मया तव महाबाहो तस्मादत्र मनः कुरु ॥ १४.५१.४९ ॥
大腕の者よ、戦いの時が来た時にも、私はこれと同じことを既に君に告げた。ゆえにここに心を向けよ。
14.51.50
मया तु भरतश्रेष्ठ चिरदृष्टः पिता प्रभुः ।
तमहं द्रष्टमिच्छामि सम्मते तव फल्गुन ॥ १४.५१.५० ॥
バラタ族の最良者よ、私は長い間、主なる父を見ていない。ファルグナよ、君の同意があれば、彼に会いたい。
14.51.51
इत्युक्तवचनं कृष्णं प्रत्युवाच धनंजयः ।
यदिष्टं कुरु सर्वेषामीश्वरोऽस्मान्प्रपालय ॥ १४.५१.५१ ॥
クリシュナがこのように言うと、ダナンジャヤは答えた。「皆の望むことをなせ。主よ、われらを守りたまえ。」
14.51.52
नमस्ते सर्वलोकात्मन्नारायण परात्पर ।
मनोमलात्तपोशक्यं कर्म चाविद्यया हतम्। ॥ १४.५१.५२ ॥
あなたに礼拝します。ナーラーヤナ、一切世界の魂、至高を超える者よ。苦行によって成し得る行為も、心の汚れと無明によって滅びてしまう。
14.51.53
दानमप्यर्थदोषेणि नाम तस्मात्कलौ स्मरेत् ।
यदि गन्तुं कृता बुद्धिर्वासुदेव नमोस्तु ते।
गच्छावो नगरं कृष्ण गजसाह्वयमद्य वै ॥ १४.५१.५३ ॥
施しさえも貪欲という欠点によって汚される。ゆえにカリ時代にはこのことを心に留めるべきである。ヴァースデーヴァよ、もし行くと決意されたならば、あなたに礼拝します。クリシュナよ、今日、ガジャサーフヴァヤという都へ行きましょう。
14.51.54
समेत्य तत्रि राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
समनुज्ञाप्य राजानं स्वां पुरीं यातुमर्हसि ॥ १४.५१.५४ ॥
そこで正法の魂を持つ王ユディシュティラに会い、王の許しを得てから、あなたは自分の都へ行くべきである。