Mahābhārata · Adhyāya 14.96

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

Leer con significados

14.96.1

अश्वमेधे पुरावृत्ते केशवं केशिसूदनम् ।
धर्मसंशयमुद्दिश्य किमपृच्छत्पितामहः ॥ १४.९६.१ ॥

En el antiguo sacrificio del caballo, a propósito de una duda sobre el dharma, ¿qué preguntó el abuelo a Keśava, el matador de Keśin?

14.96.2

पश्चिमेनाश्वमेधेन यदा स्नातो युधिष्ठिरः ।
तदा राजा नमस्कृत्य केशवं पुनरब्रवीत् ॥ १४.९६.२ ॥

Cuando Yudhiṣṭhira se había bañado tras el último sacrificio del caballo, el rey se inclinó ante Keśava y volvió a hablar.

14.96.3

भववन्वैष्णवा धर्माः किंफलाः किंपरायणाः ।
किं धर्ममधिकृत्याथ भवतोत्पादिताः पुरा ॥ १४.९६.३ ॥

¿Sobre qué dharma enseñasteis antaño estos deberes vaiṣṇava? ¿Qué fruto dan y cuál es su meta suprema?

14.96.4

यदि तेहमनुग्राह्यः प्रियोस्मि मधुसूदन ।
श्रोतव्या यदि मे कृष्ण तन्मे कथय सुव्रत ॥ १४.९६.४ ॥

Oh Madhusūdana, si soy digno de tu favor y te soy querido, y si es digno de ser oído, oh Kṛṣṇa, entonces dímelo, oh tú de votos firmes.

14.96.5

पवित्रा किल ते धर्माः सर्वपापप्रणाशनाः ।
सर्वधर्मोत्तमाः पुण्या भगवंस्त्वन्मुखोद्गताः ॥ १४.९६.५ ॥

Tus dharmas son en verdad puros, destructores de todos los pecados, los mejores de todos los dharmas y meritorios, oh Bienaventurado, surgidos de tu propia boca.

14.96.6

याञ्श्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मातृहा गुरुतल्पगः ।
पाकर्भेदी कृतघ्नश्च सुरापो ब्रह्मविक्रयी ॥ १४.९६.६ ॥

Quienes, habiéndolos oído, el matador de un brahmán, el matador de una vaca, el matador de la madre, el que yace con la esposa del maestro, el traidor, el ingrato, el bebedor de licor y el vendedor del saber sagrado—

14.96.7

मित्रविश्वासघाती च वीरहा भ्रूणहा तथा ।
तपोविक्रयिणश्चैव दानविक्रयिणस्तथा ॥ १४.९६.७ ॥

Los traidores de la confianza de un amigo, los matadores de héroes, los matadores de un feto, los vendedores de austeridad y también los vendedores de dones.

14.96.8

आत्मविक्रमयिणो मूढा जीवेद्यश्च विकर्मभिः ।
पापाः शठा नैकृतिका डांभिका दूषकास्तथा ॥ १४.९६.८ ॥

Los necios que se venden a sí mismos, los que viven de malas acciones, los pecadores, los embaucadores, los fraudulentos, los hipócritas y los difamadores.

14.96.9

रसभेदकरा ये च ये च स्युर्ब्रह्मघातकाः ।
शूद्रप्रेष्यकराश्चोरा विप्रा ये च पुरोहिताः ॥ १४.९६.९ ॥

Los corruptores de sabores, los matadores de brahmanes, los que sirven a los śūdras como criados, los ladrones y los brahmanes que son sacerdotes domésticos.

14.96.10

निक्षेपहारिणः स्त्रीघ्नास्तथा ये पारदारिकाः ।
एते चान्ये च पापा ये मुच्यन्तेतेऽपि किल्बिषात् ॥ १४.९६.१० ॥

Los ladrones de depósitos, los matadores de mujeres y los adúlteros: estos y otros pecadores también son liberados del pecado.

14.96.11

तानाचक्ष्व सुरश्रेष्ठ त्वद्भक्तस्य ममाच्युत ॥ १४.९६.११ ॥

Descríbemelos, oh mejor de los dioses, oh Acyuta, a mí, tu devoto.

14.96.12

इत्येवं कथिते देवे धर्मपुत्रेण संसदि ।
वसिष्ठाद्यास्तपोयुक्ता मुनयस्तत्वदर्शिनः ॥ १४.९६.१२ ॥

Cuando el dios habló así en la asamblea del hijo de Dharma, los sabios austeros que ven la verdad, encabezados por Vasiṣṭha, estaban presentes.

14.96.13

श्रोतुकामाः परं गुह्यं वैष्णवं धर्ममुत्तमम् ।
तथा भागवताश्चैव ततस्तं पर्यवारयन् ॥ १४.९६.१३ ॥

Deseosos de escuchar el supremo secreto, el dharma vaiṣṇava más elevado, los bhāgavatas lo rodearon.

14.96.14

तत्वतस्तव भावेन पादमूलमुपागतम् ।
यदि जानासि मां भक्तं स्निग्धं वा भक्तवत्सल ॥ १४.९६.१४ ॥

Oh amante de los devotos, si en verdad, por tu devoción, me conoces como quien ha llegado a los pies de tus pies como devoto o como querido...

14.96.15

धर्मगुह्यानि सर्वाणि वेत्तुमिच्छामि तत्वतः ।
धर्मान्कथय मे देव यद्यनुग्रहभागहम् ॥ १४.९६.१५ ॥

Deseo conocer en verdad todos los secretos del dharma. Oh dios, si soy digno de tu gracia, dime los dharmas.

14.96.16

श्रुता मे मानवा धर्मा वासिष्ठाः काश्यपास्तथा ।
गार्गीया गौतमीयाश्च तथा गोपालकस्य च ॥ १४.९६.१६ ॥

He oído los dharmas de Manu, los de Vasiṣṭha y de Kāśyapa, los de los Gārgīya y Gautamīya, y los de Gopālaka.

14.96.17

पराशरकृताः पूर्वा मैत्रेयस्य च धीमतः ।
औमा माहेश्वराश्चैव नन्दिधर्माश्च पावनाः ॥ १४.९६.१७ ॥

Los dharmas anteriores compuestos por Parāśara, los del sabio Maitreya, y los purificadores de Umā, Maheśvara y Nandin.

14.96.18

ब्रह्मणा कथिता ये च कौमाराश्च श्रुता मया ।
धूमायनकृता धर्माः काण्डवैश्वानरा अपि ॥ १४.९६.१८ ॥

Los dharmas declarados por Brahmā, los de Kumāra que he oído, los compuestos por Dhūmāyana, y también los de Kāṇḍa y Vaiśvānara.

14.96.19

भार्गवा याज्ञवल्क्याश्च मार्कण्डेयकृता अपि ।
भारद्वाजकृता ये च बृहस्पतिकृताश्च ये ॥ १४.९६.१९ ॥

Las enseñanzas del linaje de Bhṛgu, de Yājñavalkya, compuestas por Mārkaṇḍeya, compuestas por Bhāradvāja y compuestas por Bṛhaspati; también estas las he oído.

14.96.20

कुणेश्च कुणिबाहोश्च विश्वामित्रकृताश्च ये ।
सुमन्तुजैमिनिकृताः शाकुनेयास्तथैव च ॥ १४.९६.२० ॥

Los de Kuṇi y de Kuṇibāhu, los compuestos por Viśvāmitra, los compuestos por Sumantu y Jaimini, y asimismo los de Śākuneya; también estos los he oído.

14.96.21

पुलस्त्यपुलहोद्गीताः पावकीयास्तथैव च ।
अगस्त्यगीता मौद्गल्याः शाण्डिल्याः शलभायनाः ॥ १४.९६.२१ ॥

Los cantados por Pulastya y Pulaha, los de los Pāvakīya, asimismo los cantados por Agastya, los de Maudgalya, los de Śāṇḍilya y los de Śalabhāyana; también estos los he oído.

14.96.22

वालखिल्यकृता ये च ये च सप्तर्षिभिस्तथा ।
आपस्तंबकृता धर्माः शङ्खस्य लिखितस्य च ॥ १४.९६.२२ ॥

Los compuestos por los Vālakhilya y los de los siete sabios, asimismo las enseñanzas de dharma compuestas por Āpastamba, y las de Śaṅkha y Likhita; también estos los he oído.

14.96.23

प्राजापत्यास्तथा याम्या माहेन्द्राश्च श्रुता मया ।
वैयाघ्रव्यासकीयाश्च विभण्डककृताश्च ये ॥ १४.९६.२३ ॥

He oído las enseñanzas de Prajāpati, asimismo las de Yama y las de Indra; las de Vaiyāghra y Vyāsaka, y las compuestas por Vibhaṇḍaka; también estas.

14.96.24

नारदीयाः श्रुता धर्माः कापोताश्च श्रुता मया ।
तथा विदुरवाक्यानि भृगोरङ्गिरसस्तथा ॥ १४.९६.२४ ॥

He oído las enseñanzas de Nārada y también las de los Kāpota; asimismo las palabras de Vidura y las de Bhṛgu y Aṅgiras.

14.96.25

क्रौञ्चा मृदङ्गगीताश्च सौर्या हारीतकाश्च ये ।
ये पिशङ्गकृताश्चापि कातपायाः सुवालकाः ॥ १४.९६.२५ ॥

Los Krauñcas cantados al mṛdaṅga, los Sauryas y Hārītakas, los compuestos por Piśaṅga, y los Kātapāyas y Suvālakas.

14.96.26

उद्दालककृता धर्मा औशनस्यास्तथैव च ।
वैशंपायनगीताश्च ये चान्येऽप्येवमादितः ॥ १४.९६.२६ ॥

Los dharmas compuestos por Uddālaka, asimismo los de Uśanas, los cantados por Vaiśampāyana, y los demás que empiezan así.

14.96.27

एतेभ्यः सर्वधर्मेभ्यो देव त्वन्मुखनिस्सृताः ।
पावनात्वात्पवित्रत्वाद्विशिष्टा इति मे मतिः ॥ १४.९६.२७ ॥

Por encima de todos estos dharmas, oh dios, los que brotaron de tu boca son superiores, por ser purificadores y sagrados; tal es mi opinión.

14.96.28

तस्माद्धि त्वां प्रपन्नस्य त्वद्भक्तस्य च केशव ।
युष्मदीयान्वरान्धर्मान्पुण्यान्कथय मेच्युत ॥ १४.९६.२८ ॥

Por tanto, oh Keśava, a mí, que me he refugiado en ti y soy tu devoto, dime, oh Acyuta, los dharmas meritorios de boon que son tuyos.

14.96.29

एवं पृष्टस्तु धर्मज्ञो धर्मपुत्रेण केशवः ।
उवाच धर्मान्सूक्ष्मार्थान्धर्मपुत्रस्य हर्षितः ॥ १४.९६.२९ ॥

Así preguntado por el hijo de Dharma, Keśava, conocedor del dharma, complacido, comenzó a hablar al hijo de Dharma de los dharmas de sentido sutil.

14.96.30

एवं ते यस्य कौन्तेय यत्नो धर्मेषु सुव्रत ।
तस्य ते दुर्लभो लोके न कश्चिदपि विद्येत ॥ १४.९६.३० ॥

Hijo de Kuntī, oh de buenos votos, para quien tiene tal empeño en los dharmas como tú, eres raro en el mundo; no se encontraría nadie.

14.96.31

धर्मः श्रुतो वा दृष्टो वा कथितो वा कृतोपि वा ।
अनुमोदितो वा राजेन्द्र नयतीन्द्रपदं नरम् ॥ १४.९६.३१ ॥

Oh señor de reyes, el dharma, sea oído, visto, enunciado, practicado o aprobado, lleva al hombre a la morada de Indra.

14.96.32

धर्मः पिता च माता च धर्मो नाथः सुहृत्तथा ।
धर्मो भ्राता सखा चैव धर्मः स्वामी परंतप ॥ १४.९६.३२ ॥

El dharma es padre y el dharma es madre; el dharma es protector y también amigo. El dharma es hermano, el dharma es compañero; oh abrasador de enemigos, el dharma es señor.

14.96.33

धर्मादर्थश्च कामश्च धर्माद्भोगाः सुखानि च ।
धर्मार्दैश्वर्यमेवाग्र्यं धर्मात्स्वर्गगतिः परा ॥ १४.९६.३३ ॥

Del dharma surgen la riqueza y el deseo; del dharma surgen los placeres y las alegrías. Del dharma procede la soberanía suprema, y del dharma el supremo ir al cielo.

14.96.34

धर्मोयं सेवितः शुद्धस्त्रायते महतो भयात् ।
धर्माद्द्विजत्वं देवत्वं धर्मः पावयते नरम् ॥ १४.९६.३४ ॥

Este dharma puro, cuando se practica, protege del gran temor. Del dharma proceden el estado de dvija y la divinidad; el dharma purifica al hombre.

14.96.35

यदा च क्षीयते पापं कालेन पुरुषस्य तु ।
तदा संजायते बुद्धिर्धर्मं कर्तुं युधिष्ठिर ॥ १४.९६.३५ ॥

Y cuando el pecado del hombre disminuye con el tiempo, entonces, oh Yudhiṣṭhira, surge el entendimiento para practicar el dharma.

14.96.36

जन्मान्तरसहस्रैस्तु मनुष्यत्वं हि दुर्लभम् ।
तद्गत्वापीह यो धर्मं न करोति स्ववञ्चितः ॥ १४.९६.३६ ॥

El nacimiento humano es difícil de obtener incluso tras miles de otros nacimientos; quien, habiéndolo alcanzado aquí, no practica el dharma se engaña a sí mismo.

14.96.37

कुत्सिता ये दरिद्राश्च विरूपा व्याधितास्तथा ।
परद्वेष्याश्च मूर्खाश्च न तैर्धर्मः कृतः पुरा ॥ १४.९६.३७ ॥

Los despreciados, pobres, deformes, enfermos, odiados por otros y necios no practicaron el dharma en el pasado.

14.96.38

ये च दीर्घायुषः शूराः पण्डिता भोगिनस्तथा ।
नीरोगा रूपसंपन्नास्तैर्धर्मः सुकृतः पुरा ॥ १४.९६.३८ ॥

Los longevos, valientes, sabios, disfrutadores de placeres, sanos y hermosos practicaron bien el dharma en el pasado.

14.96.39

एवं धर्मः कृतः शुद्धो नयते गतिमुत्तमाम् ।
अधर्मं सेवते यस्तु तिर्यग्योन्यां पतत्यसौ ॥ १४.९६.३९ ॥

Así practicado con pureza, el dharma conduce al destino supremo; pero quien sirve al adharma cae en vientres animales.

14.96.40

इदं रहस्यं कौन्तेय शृणु धर्ममनुत्तमम् ।
कथयिष्ये परं धर्मं तव भक्तस्य पाण्डव ॥ १४.९६.४० ॥

Escucha, hijo de Kuntī, este secreto y el dharma supremo. Pāṇḍava, como eres mi devoto, te declararé el dharma más alto.

14.96.41

इष्टस्त्वमसि मेऽत्यर्थं प्रपन्नश्चापि मां सदा ।
परमार्थमपि ब्रूयां किं पुनर्धर्मसंहिताम् ॥ १४.९६.४१ ॥

Eres sumamente querido para mí y siempre te refugias en mí. Podría hablar incluso de la verdad suprema; ¡cuánto más del código del dharma!

14.96.42

इदं मे मानुषं जन्म कृतमात्मनि मायया ।
धर्मसंस्थापनार्थाय दुष्टानां नाशनाय च ॥ १४.९६.४२ ॥

He tomado este nacimiento humano en mí mismo por mi māyā, para establecer el dharma y destruir a los malvados.

14.96.43

मानुष्यं भावमापन्नं ये मां गृह्णन्त्यवज्ञया ।
संसारान्तर्हि ते मूढास्तिर्यग्योनिष्वनेकशः ॥ १४.९६.४३ ॥

Quienes me desprecian al verme en forma humana son necios; dentro del saṃsāra renacen muchas veces en vientres animales.

14.96.44

ये च मां सर्वभूतस्थं पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषा ।
मद्भक्तांस्तान्सदा युक्तान्मत्समीपं नयाम्यहम् ॥ १४.९६.४४ ॥

A quienes me ven residiendo en todos los seres con el ojo del conocimiento, a mis devotos siempre absortos en el yoga, los llevo junto a mí.

14.96.45

मद्भक्ता न विनश्यन्ति मद्भक्ता वीतकल्मषाः ।
मद्भाक्तानां तु मानुष्ये सफल जन्म पाण्डवा ॥ १४.९६.४५ ॥

Mis devotos no perecen; mis devotos están libres de mancha. Oh Pāṇḍavas, solo para mis devotos el nacimiento humano da fruto.

14.96.46

अपि पापेष्वभिरता मद्भक्ताः पाण्डुनन्दन ।
मुच्यन्ते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा ॥ १४.९६.४६ ॥

Incluso los devotos inclinados al pecado, mis devotos, oh hijo de Pāṇḍu, quedan libres de todas las transgresiones, como la hoja de loto no se moja con el agua.

14.96.47

जन्मान्तरसहस्रेषु तपसा भावितात्मनाम् ।
भक्तिरुत्पद्यते तात मनुष्याणां न संशयः ॥ १४.९६.४७ ॥

Oh querido, en los seres humanos de alma purificada por la austeridad, la devoción surge tras miles de nacimientos; de ello no hay duda.

14.96.48

यच्च रूपं परं गुह्यं कूटस्तमचलं ध्रुवम् ।
न दृश्यते तता देवैर्मद्भक्तैर्दृश्यते यथा ॥ १४.९६.४८ ॥

Esa forma suprema y secreta, que permanece en la cima, inmóvil y firme, no es vista por los dioses, pero es vista por mis devotos tal como es.

14.96.49

अपरं यच्च मे रूपं पर्रादुर्भावेषु दृश्यते ।
तदर्चयन्ति सर्वार्थैः सर्वभूतानि पाण्डव ॥ १४.९६.४९ ॥

Otra forma mía, que se ve en mis manifestaciones posteriores, oh Pāṇḍava, todos los seres la adoran con toda clase de ofrendas.

14.96.50

कल्पकोटिसहस्रेषु व्यतीतेष्वागते च ।
दर्शयामीह तद्रूपं यच्च पश्यन्ति मे सुराः ॥ १४.९६.५० ॥

Aunque han pasado y vendrán miles de crores de kalpas, aquí muestro aquella forma mía que los dioses contemplan.

14.96.51

स्तित्युत्पत्त्यव्ययकरं यो मां ज्ञात्वा प्रपद्यते ।
अनुगृह्णाम्यहं तं वै संसारान्मोचयामि च ॥ १४.९६.५१ ॥

Quien me reconoce como el que sostiene, crea y disuelve, y se refugia en mí, a ese ciertamente lo favorezco y lo libero del saṃsāra.

14.96.52

अहमादिर्हि देवानां सृष्टा ब्रह्मादयो मया ।
प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य जगत्सर्वं सृजाम्यहम् ॥ १४.९६.५२ ॥

Yo soy en verdad el origen de los dioses; Brahmā y los demás fueron creados por mí. Apoyándome en mi propia naturaleza, yo solo creo todo el mundo.

14.96.53

तमोमूलोहमव्यक्तो रजोमध्ये प्रतिष्ठितः ।
ऊर्ध्वं सत्त्वं विना लोभं ब्रह्मादिस्तंबपर्यतः ॥ १४.९६.५३ ॥

Mi raíz es la oscuridad; soy no manifestado, establecido en medio de la pasión. Sin la bondad arriba, desde Brahmā hasta la brizna de hierba.

14.96.54

मूर्धानं मे विद्धि दिवं चन्द्रादित्यौ च लोचने ।
गावोग्निर्बाह्मणो वक्त्रं मारुतः श्वसनं च मे ॥ १४.९६.५४ ॥

Sabe que el cielo es mi cabeza; la luna y el sol son mis dos ojos. Las vacas (la tierra), el fuego y el brahmán son mi boca; el viento es mi aliento.

14.96.55

दिशो मे बाहवश्चाष्टौ नक्षत्राणि च भूषणम् ।
अन्तरिक्षमुरो विद्धि सर्वभूतावकाशकम्।
मार्गो मेघानिलाभ्यां तु यन्ममोदरमव्ययम् ॥ १४.९६.५५ ॥

Las direcciones son mis ocho brazos, las constelaciones mis adornos. Sabe que el espacio atmosférico es mi pecho, que da lugar a todos los seres; el camino de las nubes y del viento es mi vientre imperecedero.

14.96.56

पृथिवीमण्डलं यद्वै द्वीपार्णवनगैर्युतम् ।
सर्वसंधारणोपेतं पादौ मम युधिष्ठिर ॥ १४.९६.५६ ॥

Oh Yudhiṣṭhira, este disco de la tierra, dotado de islas, océanos y montañas y con el poder de sostener todo, son mis pies.

14.96.57

स्थितो ह्येकगुणः खेऽहं द्विगुणश्चास्मि मारुते ।
त्रिगुणोग्नौ स्थितोहं वै सलिले च चतुर्गुणः ॥ १४.९६.५७ ॥

En el espacio permanezco con una cualidad, en el viento con dos; en el fuego permanezco con tres, y en el agua con cuatro.

14.96.58

शब्दाद्या ये गुणाः पञ्च महाभूतेषु पञ्चसु ।
तन्मात्रासंस्थितः सोहं पृथिव्यां पञ्चधास्थितः ॥ १४.९६.५८ ॥

Las cinco cualidades, empezando por el sonido, que están en los cinco grandes elementos: yo soy el que se asienta en los elementos sutiles; en la tierra permanezco de cinco maneras.

14.96.59

अहं सहस्रसीर्षस्तु सहस्रवदनेक्षणः ।
सहस्रबाहूदरधृक्सहस्रोरुः सहस्रपात् ॥ १४.९६.५९ ॥

Yo tengo mil cabezas, mil rostros y ojos; sosteniendo mil brazos y vientres, con mil muslos y mil pies.

14.96.60

धृत्वोर्वीं सर्वतः सम्यगत्यतिष्ठं दशांगुलम् ।
सर्वभूतात्मभूतस्थः सर्वव्यापी ततोस्म्यहम् ॥ १४.९६.६० ॥

Habiendo sostenido la tierra por todos lados, me alzo diez dedos por encima de ella. Morando como el yo de todos los seres, por eso soy omnipresente.

14.96.61

अचिन्त्योहमनन्तोहमजरोहमजो ह्यहम् ।
अनाद्योऽहमवध्योहमप्रमेयोहमव्ययः ॥ १४.९६.६१ ॥

Soy inconcebible, soy infinito, soy inmortal a la vejez, en verdad soy no nacido. Soy sin principio, soy indestructible, soy inconmensurable, soy imperecedero.

14.96.62

निर्गुणोहं निगूढात्मा निर्द्वन्द्वो निर्ममो नृप ।
निष्कलो निर्विकारोहं निदानममृतस्य तु ॥ १४.९६.६२ ॥

Soy sin cualidades, mi ser está oculto; estoy libre de pares de opuestos y libre de posesividad, oh rey. Soy sin partes y sin cambio; yo soy en verdad la fuente de la inmortalidad.

14.96.63

सुधा चाहं स्वधा चाहं स्वाहा चाहं नराधिप ।
तेजसा तपसा चाहं भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ १४.९६.६३ ॥

Yo soy sudhā, yo soy svadhā, y también soy svāhā, oh señor de los hombres. Por el brillo y por la ascesis soy la multitud de seres en cuatro clases.

14.96.64

स्नेहपाशैर्गुणबद्ध्वा धारयाम्यात्ममायया ।
चातुराश्रमधर्मेहं चातुर्होत्रफलाशनः।
चतुर्मूर्तिश्चतुर्यज्ञश्चतुराश्रमभावनः ॥ १४.९६.६४ ॥

Atado por los lazos del afecto y de las cualidades, sostengo todo por mi propio poder de ilusión. Yo soy el deber de las cuatro etapas de la vida, soy quien come el fruto de los ritos de los cuatro sacerdotes. Soy de forma cuádruple, el sacrificio cuádruple, el que nutre las cuatro etapas de la vida.