మహాభారతం · అధ్యాయం 14.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.96.1
अश्वमेधे पुरावृत्ते केशवं केशिसूदनम् ।
धर्मसंशयमुद्दिश्य किमपृच्छत्पितामहः ॥ १४.९६.१ ॥
పూర్వం జరిగిన అశ్వమేధ యాగంలో, ధర్మసందేహాన్ని గురించి, పితామహుడు కేశిసూదనుడైన కేశవుణ్ణి ఏమని అడిగాడు?
14.96.2
पश्चिमेनाश्वमेधेन यदा स्नातो युधिष्ठिरः ।
तदा राजा नमस्कृत्य केशवं पुनरब्रवीत् ॥ १४.९६.२ ॥
చివరి అశ్వమేధ యాగంతో స్నానం చేసిన యుధిష్ఠిరుడు అప్పుడు రాజుగా కేశవునికి నమస్కరించి మళ్ళీ ఇలా అన్నాడు.
14.96.3
भववन्वैष्णवा धर्माः किंफलाः किंपरायणाः ।
किं धर्ममधिकृत्याथ भवतोत्पादिताः पुरा ॥ १४.९६.३ ॥
మీరు పూర్వం ఏ ధర్మాన్ని గురించి ఈ వైష్ణవ ధర్మాలను ఉపదేశించారు? వాటి ఫలం ఏమిటి, పరమగమ్యం ఏమిటి?
14.96.4
यदि तेहमनुग्राह्यः प्रियोस्मि मधुसूदन ।
श्रोतव्या यदि मे कृष्ण तन्मे कथय सुव्रत ॥ १४.९६.४ ॥
మధుసూదనా, నేను మీ అనుగ్రహానికి అర్హుడనైతే, మీకు ప్రియుడనైతే, కృష్ణా, అది వినదగినదైతే, సువ్రతా, దాన్ని నాకు చెప్పండి.
14.96.5
पवित्रा किल ते धर्माः सर्वपापप्रणाशनाः ।
सर्वधर्मोत्तमाः पुण्या भगवंस्त्वन्मुखोद्गताः ॥ १४.९६.५ ॥
మీ ధర్మాలు నిజంగా పవిత్రమైనవి, అన్ని పాపాలను నశింపజేసేవి, సర్వధర్మాలలో ఉత్తమమైనవి, పుణ్యప్రదమైనవి, భగవన్, మీ ముఖం నుండి వెలువడినవి.
14.96.6
याञ्श्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मातृहा गुरुतल्पगः ।
पाकर्भेदी कृतघ्नश्च सुरापो ब्रह्मविक्रयी ॥ १४.९६.६ ॥
వాటిని విని బ్రాహ్మణహంతకుడు, గోహంతకుడు, మాతృహంతకుడు, గురుపత్నీగాముడు, నమ్మకద్రోహి, కృతఘ్నుడు, మద్యపానుడు, బ్రహ్మవిక్రయి—
14.96.7
मित्रविश्वासघाती च वीरहा भ्रूणहा तथा ।
तपोविक्रयिणश्चैव दानविक्रयिणस्तथा ॥ १४.९६.७ ॥
మిత్రుని విశ్వాసాన్ని ద్రోహం చేసేవారు, వీరులను చంపేవారు, గర్భస్థ శిశువును హత్య చేసేవారు, తపస్సును అమ్మేవారు, దానాన్ని అమ్మేవారు కూడా.
14.96.8
आत्मविक्रमयिणो मूढा जीवेद्यश्च विकर्मभिः ।
पापाः शठा नैकृतिका डांभिका दूषकास्तथा ॥ १४.९६.८ ॥
తమను తామే అమ్ముకునే మూర్ఖులు, చెడు కర్మలతో జీవించేవారు, పాపులు, మోసగాళ్లు, కపటులు, ఆడంబరులు, దూషించేవారు కూడా.
14.96.9
रसभेदकरा ये च ये च स्युर्ब्रह्मघातकाः ।
शूद्रप्रेष्यकराश्चोरा विप्रा ये च पुरोहिताः ॥ १४.९६.९ ॥
రుచులను చెడగొట్టేవారు, బ్రాహ్మణ హంతకులు, శూద్రులకు సేవ చేసేవారు, దొంగలు, పురోహితులైన బ్రాహ్మణులు.
14.96.10
निक्षेपहारिणः स्त्रीघ्नास्तथा ये पारदारिकाः ।
एते चान्ये च पापा ये मुच्यन्तेतेऽपि किल्बिषात् ॥ १४.९६.१० ॥
నిక్షేపాన్ని అపహరించేవారు, స్త్రీలను చంపేవారు, పరస్త్రీ సంగమం చేసేవారు, ఇతర పాపులు కూడా పాపం నుండి విముక్తి పొందుతారు.
14.96.11
तानाचक्ष्व सुरश्रेष्ठ त्वद्भक्तस्य ममाच्युत ॥ १४.९६.११ ॥
దేవతలలో శ్రేష్ఠుడా, అచ్యుతా! నీ భక్తుడనైన నాకు వారిని గురించి చెప్పుము.
14.96.12
इत्येवं कथिते देवे धर्मपुत्रेण संसदि ।
वसिष्ठाद्यास्तपोयुक्ता मुनयस्तत्वदर्शिनः ॥ १४.९६.१२ ॥
ధర్మపుత్రుని సభలో దేవుడు ఇలా చెప్పగా, వసిష్ఠుడు మొదలైన తపోయుక్తులైన, తత్త్వదర్శులైన మునులు అక్కడ ఉన్నారు.
14.96.13
श्रोतुकामाः परं गुह्यं वैष्णवं धर्ममुत्तमम् ।
तथा भागवताश्चैव ततस्तं पर्यवारयन् ॥ १४.९६.१३ ॥
పరమ రహస్యమైన, ఉత్తమమైన వైష్ణవ ధర్మాన్ని వినాలనే కోరికతో, భాగవతులు అతనిని చుట్టుముట్టారు.
14.96.14
तत्वतस्तव भावेन पादमूलमुपागतम् ।
यदि जानासि मां भक्तं स्निग्धं वा भक्तवत्सल ॥ १४.९६.१४ ॥
భక్తవత్సలా, నీ భావంతో నీ పాదమూలానికి వచ్చిన నన్ను, భక్తుడిగా లేదా ప్రియుడిగా నీవు యథార్థంగా ఎరిగితే...
14.96.15
धर्मगुह्यानि सर्वाणि वेत्तुमिच्छामि तत्वतः ।
धर्मान्कथय मे देव यद्यनुग्रहभागहम् ॥ १४.९६.१५ ॥
ధర్మ రహస్యాలన్నింటినీ యథార్థంగా తెలుసుకోవాలని కోరుతున్నాను. దేవా, నేను నీ అనుగ్రహానికి అర్హుడనైతే, నాకు ధర్మాలను చెప్పు.
14.96.16
श्रुता मे मानवा धर्मा वासिष्ठाः काश्यपास्तथा ।
गार्गीया गौतमीयाश्च तथा गोपालकस्य च ॥ १४.९६.१६ ॥
మనువు ధర్మాలు, వసిష్ఠుని, కశ్యపుని, గార్గ్యుని, గౌతముని, గోపాలకుని ధర్మాలను నేను విన్నాను.
14.96.17
पराशरकृताः पूर्वा मैत्रेयस्य च धीमतः ।
औमा माहेश्वराश्चैव नन्दिधर्माश्च पावनाः ॥ १४.९६.१७ ॥
పరాశరుడు రచించిన పూర్వ ధర్మాలు, బుద్ధిమంతుడైన మైత్రేయుని ధర్మాలు, ఔమ, మాహేశ్వర, నందిధర్మాలు — పావనమైనవి.
14.96.18
ब्रह्मणा कथिता ये च कौमाराश्च श्रुता मया ।
धूमायनकृता धर्माः काण्डवैश्वानरा अपि ॥ १४.९६.१८ ॥
బ్రహ్మ చెప్పిన ధర్మాలు, నేను విన్న కుమారుని ధర్మాలు, ధూమాయనుడు రచించిన ధర్మాలు, కాండ మరియు వైశ్వానరుల ధర్మాలు కూడా.
14.96.19
भार्गवा याज्ञवल्क्याश्च मार्कण्डेयकृता अपि ।
भारद्वाजकृता ये च बृहस्पतिकृताश्च ये ॥ १४.९६.१९ ॥
భృగువంశీయులవి, యాజ్ఞవల్క్యునివి, మార్కండేయునిచే రచించబడినవి, భరద్వాజునిచే రచించబడినవి, బృహస్పతిచే రచించబడినవి అయిన ధర్మాలు (కూడా విన్నాను).
14.96.20
कुणेश्च कुणिबाहोश्च विश्वामित्रकृताश्च ये ।
सुमन्तुजैमिनिकृताः शाकुनेयास्तथैव च ॥ १४.९६.२० ॥
కుణి, కుణిబాహుడు, విశ్వామిత్రునిచే రచించబడిన, సుమంతుడు మరియు జైమినిచే రచించబడిన, శాకునేయుల ధర్మాలు కూడా (విన్నాను).
14.96.21
पुलस्त्यपुलहोद्गीताः पावकीयास्तथैव च ।
अगस्त्यगीता मौद्गल्याः शाण्डिल्याः शलभायनाः ॥ १४.९६.२१ ॥
పులస్త్యుడు మరియు పులహుడు పాడినవి, పావకీయులవి, అలాగే, అగస్త్యుడు పాడినవి, మౌద్గల్యులవి, శాండిల్యులవి, శలభాయనులవి (కూడా విన్నాను).
14.96.22
वालखिल्यकृता ये च ये च सप्तर्षिभिस्तथा ।
आपस्तंबकृता धर्माः शङ्खस्य लिखितस्य च ॥ १४.९६.२२ ॥
వాలఖిల్యులు రచించినవి, సప్తఋషులు రచించినవి, అలాగే ఆపస్తంబుడు రచించిన ధర్మాలు, శంఖుడు మరియు లిఖితుడి ధర్మాలు కూడా (విన్నాను).
14.96.23
प्राजापत्यास्तथा याम्या माहेन्द्राश्च श्रुता मया ।
वैयाघ्रव्यासकीयाश्च विभण्डककृताश्च ये ॥ १४.९६.२३ ॥
ప్రజాపతివి, అలాగే యముడివి, ఇంద్రునివి ధర్మాలను నేను విన్నాను; వైయాఘ్ర, వ్యాసకులవి, విభండకుడు రచించినవి కూడా (విన్నాను).
14.96.24
नारदीयाः श्रुता धर्माः कापोताश्च श्रुता मया ।
तथा विदुरवाक्यानि भृगोरङ्गिरसस्तथा ॥ १४.९६.२४ ॥
నారదుని ధర్మాలు విన్నాను, కాపోతుల వాటిని కూడా విన్నాను; అలాగే విదురుని మాటలు, భృగు మరియు అంగిరసుల (మాటలు కూడా).
14.96.25
क्रौञ्चा मृदङ्गगीताश्च सौर्या हारीतकाश्च ये ।
ये पिशङ्गकृताश्चापि कातपायाः सुवालकाः ॥ १४.९६.२५ ॥
మృదంగ గానంతో పాడిన క్రౌంచులు, సౌర్యులు, హారీతకులు, పిశంగుడు రచించినవారు, కాతపాయులు, సువాలకులు.
14.96.26
उद्दालककृता धर्मा औशनस्यास्तथैव च ।
वैशंपायनगीताश्च ये चान्येऽप्येवमादितः ॥ १४.९६.२६ ॥
ఉద్దాలకుడు రచించిన ధర్మాలు, ఉశనసుని ధర్మాలు, వైశంపాయనుడు పాడిన ధర్మాలు, ఇలా మొదలైనవి కూడా.
14.96.27
एतेभ्यः सर्वधर्मेभ्यो देव त्वन्मुखनिस्सृताः ।
पावनात्वात्पवित्रत्वाद्विशिष्टा इति मे मतिः ॥ १४.९६.२७ ॥
ఈ సర్వ ధర్మాలకంటే, ఓ దేవా, నీ ముఖం నుండి వెలువడినవి పావనమైనవి, పవిత్రమైనవి కాబట్టి శ్రేష్ఠమైనవి అని నా అభిప్రాయం.
14.96.28
तस्माद्धि त्वां प्रपन्नस्य त्वद्भक्तस्य च केशव ।
युष्मदीयान्वरान्धर्मान्पुण्यान्कथय मेच्युत ॥ १४.९६.२८ ॥
కావున ఓ కేశవా, నీకు శరణు పొందినవాడను, నీ భక్తుడను; ఓ అచ్యుతా, నీకు చెందిన పుణ్యమైన వరధర్మాలను నాకు చెప్పుము.
14.96.29
एवं पृष्टस्तु धर्मज्ञो धर्मपुत्रेण केशवः ।
उवाच धर्मान्सूक्ष्मार्थान्धर्मपुत्रस्य हर्षितः ॥ १४.९६.२९ ॥
ధర్మపుత్రుడు ఇలా అడగగా, ధర్మజ్ఞుడైన కేశవుడు సంతోషించి ధర్మపుత్రునికి సూక్ష్మార్థ ధర్మాలను చెప్పాడు.
14.96.30
एवं ते यस्य कौन्तेय यत्नो धर्मेषु सुव्रत ।
तस्य ते दुर्लभो लोके न कश्चिदपि विद्येत ॥ १४.९६.३० ॥
కౌంతేయా, సువ్రతుడా, ధర్మాలలో ఇలాంటి ప్రయత్నం ఉన్న నీ వంటివాడు లోకంలో అరుదు; ఎవ్వడూ దొరకడు.
14.96.31
धर्मः श्रुतो वा दृष्टो वा कथितो वा कृतोपि वा ।
अनुमोदितो वा राजेन्द्र नयतीन्द्रपदं नरम् ॥ १४.९६.३१ ॥
ఓ రాజేంద్రా, ధర్మం విన్నదైనా, చూసినదైనా, చెప్పబడినదైనా, చేయబడినదైనా, లేదా ఆమోదించబడినదైనా, అది మనిషిని ఇంద్రపదానికి నడిపిస్తుంది.
14.96.32
धर्मः पिता च माता च धर्मो नाथः सुहृत्तथा ।
धर्मो भ्राता सखा चैव धर्मः स्वामी परंतप ॥ १४.९६.३२ ॥
ధర్మమే తండ్రి, ధర్మమే తల్లి; ధర్మమే రక్షకుడు, అలాగే మిత్రుడు. ధర్మమే సోదరుడు, ధర్మమే సఖుడు; ఓ పరంతపా, ధర్మమే ప్రభువు.
14.96.33
धर्मादर्थश्च कामश्च धर्माद्भोगाः सुखानि च ।
धर्मार्दैश्वर्यमेवाग्र्यं धर्मात्स्वर्गगतिः परा ॥ १४.९६.३३ ॥
ధర్మం వల్లనే అర్థం, కామం కలుగుతాయి; ధర్మం వల్లనే భోగాలు, సుఖాలు కలుగుతాయి. ధర్మం వల్లనే అత్యుత్తమ ఐశ్వర్యం, ధర్మం వల్లనే పరమ స్వర్గగతి కలుగుతాయి.
14.96.34
धर्मोयं सेवितः शुद्धस्त्रायते महतो भयात् ।
धर्माद्द्विजत्वं देवत्वं धर्मः पावयते नरम् ॥ १४.९६.३४ ॥
ఈ శుద్ధ ధర్మాన్ని సేవిస్తే అది మహాభయం నుండి రక్షిస్తుంది. ధర్మం వల్ల ద్విజత్వం, దేవత్వం లభిస్తాయి; ధర్మం మనిషిని పవిత్రం చేస్తుంది.
14.96.35
यदा च क्षीयते पापं कालेन पुरुषस्य तु ।
तदा संजायते बुद्धिर्धर्मं कर्तुं युधिष्ठिर ॥ १४.९६.३५ ॥
కాలక్రమంలో మనిషి పాపం క్షీణించినప్పుడు, ఓ యుధిష్ఠిరా, అప్పుడు ధర్మం చేయాలనే బుద్ధి కలుగుతుంది.
14.96.36
जन्मान्तरसहस्रैस्तु मनुष्यत्वं हि दुर्लभम् ।
तद्गत्वापीह यो धर्मं न करोति स्ववञ्चितः ॥ १४.९६.३६ ॥
వేలాది ఇతర జన్మల తరువాత కూడా మనుష్య జన్మ పొందడం కష్టం. దాన్ని పొందియు ఇక్కడ ధర్మం చేయనివాడు తనను తానే మోసగించుకుంటాడు.
14.96.37
कुत्सिता ये दरिद्राश्च विरूपा व्याधितास्तथा ।
परद्वेष्याश्च मूर्खाश्च न तैर्धर्मः कृतः पुरा ॥ १४.९६.३७ ॥
నిందితులు, దరిద్రులు, విరూపులు, రోగులు, ఇతరులచే ద్వేషింపబడువారు, మూర్ఖులు — వారు పూర్వం ధర్మాన్ని ఆచరించలేదు.
14.96.38
ये च दीर्घायुषः शूराः पण्डिता भोगिनस्तथा ।
नीरोगा रूपसंपन्नास्तैर्धर्मः सुकृतः पुरा ॥ १४.९६.३८ ॥
దీర్ఘాయుష్కులు, శూరులు, పండితులు, భోగులు, నిరోగులు, రూపసంపన్నులు — వారు పూర్వం చక్కగా ధర్మాన్ని ఆచరించారు.
14.96.39
एवं धर्मः कृतः शुद्धो नयते गतिमुत्तमाम् ।
अधर्मं सेवते यस्तु तिर्यग्योन्यां पतत्यसौ ॥ १४.९६.३९ ॥
ఈ విధంగా శుద్ధంగా ఆచరించిన ధర్మం ఉత్తమ గతికి నడిపిస్తుంది; కానీ అధర్మాన్ని సేవించేవాడు తిర్యగ్యోనిలో పడతాడు.
14.96.40
इदं रहस्यं कौन्तेय शृणु धर्ममनुत्तमम् ।
कथयिष्ये परं धर्मं तव भक्तस्य पाण्डव ॥ १४.९६.४० ॥
కౌంతేయా, ఈ రహస్యాన్ని, అనుత్తమమైన ధర్మాన్ని వినుము. పాండవా, నీవు నా భక్తుడవు; నీకు పరమ ధర్మాన్ని చెబుతాను.
14.96.41
इष्टस्त्वमसि मेऽत्यर्थं प्रपन्नश्चापि मां सदा ।
परमार्थमपि ब्रूयां किं पुनर्धर्मसंहिताम् ॥ १४.९६.४१ ॥
నీవు నాకు అత్యంత ప్రియుడవు, ఎల్లప్పుడూ నన్ను శరణుపొందినవాడవు. పరమార్థాన్ని కూడా చెప్పగలను; ధర్మసంహిత గురించి చెప్పాలా?
14.96.42
इदं मे मानुषं जन्म कृतमात्मनि मायया ।
धर्मसंस्थापनार्थाय दुष्टानां नाशनाय च ॥ १४.९६.४२ ॥
ఈ నా మానవ జన్మాన్ని నా మాయతో స్వీకరించాను — ధర్మ స్థాపన కోసం, దుష్టుల నాశనం కోసం.
14.96.43
मानुष्यं भावमापन्नं ये मां गृह्णन्त्यवज्ञया ।
संसारान्तर्हि ते मूढास्तिर्यग्योनिष्वनेकशः ॥ १४.९६.४३ ॥
మానవ రూపంలో వచ్చిన నన్ను ఎవరు తిరస్కారంతో స్వీకరిస్తారో, ఆ మూఢులు సంసారంలోనే అనేకసార్లు తిర్యగ్యోనుల్లో జన్మిస్తారు.
14.96.44
ये च मां सर्वभूतस्थं पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषा ।
मद्भक्तांस्तान्सदा युक्तान्मत्समीपं नयाम्यहम् ॥ १४.९६.४४ ॥
సర్వభూతాల్లో ఉన్న నన్ను జ్ఞానచక్షువుతో చూసేవారిని, నిత్యం యోగయుక్తులైన నా భక్తులను నేను నా సమీపానికి తీసుకువెళ్తాను.
14.96.45
मद्भक्ता न विनश्यन्ति मद्भक्ता वीतकल्मषाः ।
मद्भाक्तानां तु मानुष्ये सफल जन्म पाण्डवा ॥ १४.९६.४५ ॥
నా భక్తులు నశించరు; నా భక్తులు పాపరహితులు. ఓ పాండవులారా, నా భక్తులకు మానవ జన్మమే ఫలవంతమవుతుంది.
14.96.46
अपि पापेष्वभिरता मद्भक्ताः पाण्डुनन्दन ।
मुच्यन्ते पातकैः सर्वैः पद्मपत्रमिवांभसा ॥ १४.९६.४६ ॥
ఓ పాండునందనా, పాపాల్లో మునిగి ఉన్నా నా భక్తులు అన్ని పాతకాల నుంచి విముక్తులవుతారు—తామరాకు నీటిచేత తడవనట్లు.
14.96.47
जन्मान्तरसहस्रेषु तपसा भावितात्मनाम् ।
भक्तिरुत्पद्यते तात मनुष्याणां न संशयः ॥ १४.९६.४७ ॥
ఓ తాతా, తపస్సుతో పవిత్రమైన ఆత్మ కలిగిన మానవులకు వేల జన్మల తరువాత భక్తి ఉద్భవిస్తుంది—ఇందులో సందేహం లేదు.
14.96.48
यच्च रूपं परं गुह्यं कूटस्तमचलं ध्रुवम् ।
न दृश्यते तता देवैर्मद्भक्तैर्दृश्यते यथा ॥ १४.९६.४८ ॥
కూటస్థమూ, అచలమూ, ధ్రువమూ అయిన ఏ పరమ గుహ్య రూపం ఉందో, అది దేవతలకు కనిపించదు; కానీ నా భక్తులకు అది అలాగే కనిపిస్తుంది.
14.96.49
अपरं यच्च मे रूपं पर्रादुर्भावेषु दृश्यते ।
तदर्चयन्ति सर्वार्थैः सर्वभूतानि पाण्डव ॥ १४.९६.४९ ॥
పాండవా, తరువాతి అవతారాలలో కనిపించే నా మరొక రూపాన్ని సర్వప్రాణులు అన్ని విధాల సమర్పణలతో పూజిస్తాయి.
14.96.50
कल्पकोटिसहस्रेषु व्यतीतेष्वागते च ।
दर्शयामीह तद्रूपं यच्च पश्यन्ति मे सुराः ॥ १४.९६.५० ॥
వేల కోట్ల కల్పాలు గడిచినా, రాబోయినా, దేవతలు చూసే ఆ రూపాన్ని నేను ఇక్కడ చూపిస్తాను.
14.96.51
स्तित्युत्पत्त्यव्ययकरं यो मां ज्ञात्वा प्रपद्यते ।
अनुगृह्णाम्यहं तं वै संसारान्मोचयामि च ॥ १४.९६.५१ ॥
స్థితి, ఉత్పత్తి, లయం చేసేవాడినని నన్ను తెలుసుకుని శరణు పొందేవానికి నేను అనుగ్రహించి అతన్ని సంసారం నుండి విడిపిస్తాను.
14.96.52
अहमादिर्हि देवानां सृष्टा ब्रह्मादयो मया ।
प्रकृतिं स्वामवष्टभ्य जगत्सर्वं सृजाम्यहम् ॥ १४.९६.५२ ॥
నేనే దేవతలకు ఆదిని; బ్రహ్మ మొదలైనవారు నా చేత సృష్టించబడ్డారు. నా స్వప్రకృతిని ఆధారంగా చేసుకుని నేనే సమస్త జగత్తును సృష్టిస్తాను.
14.96.53
तमोमूलोहमव्यक्तो रजोमध्ये प्रतिष्ठितः ।
ऊर्ध्वं सत्त्वं विना लोभं ब्रह्मादिस्तंबपर्यतः ॥ १४.९६.५३ ॥
నా మూలం తమస్సు; నేను అవ్యక్తుడిని. రజస్సు మధ్యలో స్థితుడనై ఉన్నాను. సత్వం లేకుండా, పైన బ్రహ్మ మొదలు గడ్డిమొనవరకు ఉంటుంది.
14.96.54
मूर्धानं मे विद्धि दिवं चन्द्रादित्यौ च लोचने ।
गावोग्निर्बाह्मणो वक्त्रं मारुतः श्वसनं च मे ॥ १४.९६.५४ ॥
నా తలను స్వర్గంగా తెలుసుకో; చంద్రుడు, సూర్యుడు నా రెండు కన్నులు. గోవు (భూమి), అగ్ని, బ్రాహ్మణుడు నా ముఖం; వాయువు నా ఊపిరి.
14.96.55
दिशो मे बाहवश्चाष्टौ नक्षत्राणि च भूषणम् ।
अन्तरिक्षमुरो विद्धि सर्वभूतावकाशकम्।
मार्गो मेघानिलाभ्यां तु यन्ममोदरमव्ययम् ॥ १४.९६.५५ ॥
దిక్కులు నా భుజాలు, ఎనిమిది నక్షత్రాలు నా ఆభరణాలు. అంతరిక్షాన్ని నా ఛాతీగా తెలుసుకో; అది సమస్త ప్రాణులకు చోటునిస్తుంది. మేఘాలు, గాలి వెళ్ళే మార్గమే నా అక్షయమైన ఉదరం.
14.96.56
पृथिवीमण्डलं यद्वै द्वीपार्णवनगैर्युतम् ।
सर्वसंधारणोपेतं पादौ मम युधिष्ठिर ॥ १४.९६.५६ ॥
యుధిష్ఠిరా, ద్వీపాలు, సముద్రాలు, పర్వతాలతో కూడినదీ, సమస్తాన్ని ధరించే శక్తి కలదీ అయిన ఈ భూమండలమే నా పాదాలు.
14.96.57
स्थितो ह्येकगुणः खेऽहं द्विगुणश्चास्मि मारुते ।
त्रिगुणोग्नौ स्थितोहं वै सलिले च चतुर्गुणः ॥ १४.९६.५७ ॥
ఆకాశంలో నేను ఒక గుణంతో ఉన్నాను; వాయువులో రెండు గుణాలతో ఉన్నాను. అగ్నిలో మూడు గుణాలతో నిలిచి ఉన్నాను; నీటిలో నాలుగు గుణాలతో ఉన్నాను.
14.96.58
शब्दाद्या ये गुणाः पञ्च महाभूतेषु पञ्चसु ।
तन्मात्रासंस्थितः सोहं पृथिव्यां पञ्चधास्थितः ॥ १४.९६.५८ ॥
శబ్దం మొదలైన ఐదు గుణాలు ఐదు మహాభూతాలలో ఉన్నాయి; తన్మాత్రలలో నిలిచినవాడు నేనే. భూమిపై నేను ఐదు విధాలుగా నిలిచి ఉన్నాను.
14.96.59
अहं सहस्रसीर्षस्तु सहस्रवदनेक्षणः ।
सहस्रबाहूदरधृक्सहस्रोरुः सहस्रपात् ॥ १४.९६.५९ ॥
నేను వేయి శిరస్సులు కలవాడిని, వేయి ముఖాలు నేత్రాలు కలవాడిని; వేయి బాహువులను ఉదరాలను ధరించువాడిని, వేయి తొడలు వేయి పాదాలు కలవాడిని.
14.96.60
धृत्वोर्वीं सर्वतः सम्यगत्यतिष्ठं दशांगुलम् ।
सर्वभूतात्मभूतस्थः सर्वव्यापी ततोस्म्यहम् ॥ १४.९६.६० ॥
భూమిని అన్ని వైపులా బాగుగా ధరించి, పది అంగుళాలు పైన నిలిచాను. సమస్త ప్రాణుల ఆత్మగా నిలిచి ఉండటం వల్ల నేను సర్వవ్యాపిని.
14.96.61
अचिन्त्योहमनन्तोहमजरोहमजो ह्यहम् ।
अनाद्योऽहमवध्योहमप्रमेयोहमव्ययः ॥ १४.९६.६१ ॥
నేను అచింత్యుడను, నేను అనంతుడను, నేను అజరుడను, నిశ్చయంగా నేను అజుడను. నేను అనాదిని, నేను అవధ్యుడను, నేను అప్రమేయుడను, నేను అవ్యయుడను.
14.96.62
निर्गुणोहं निगूढात्मा निर्द्वन्द्वो निर्ममो नृप ।
निष्कलो निर्विकारोहं निदानममृतस्य तु ॥ १४.९६.६२ ॥
నేను నిర్గుణుడను, నా ఆత్మ గూఢమైనది; నేను నిర్ద్వంద్వుడను, నిర్మమకారుడను, ఓ రాజా. నేను నిష్కలుడను, నిర్వికారుడను; నేనే అమృతానికి మూలకారణాన్ని.
14.96.63
सुधा चाहं स्वधा चाहं स्वाहा चाहं नराधिप ।
तेजसा तपसा चाहं भूतग्रामं चतुर्विधम् ॥ १४.९६.६३ ॥
నేను సుధను, నేను స్వధను, నేను స్వాహను కూడా, ఓ నరాధిపా. తేజస్సుతో, తపస్సుతో నేనే నాలుగు విధాల భూతసమూహాన్ని.
14.96.64
स्नेहपाशैर्गुणबद्ध्वा धारयाम्यात्ममायया ।
चातुराश्रमधर्मेहं चातुर्होत्रफलाशनः।
चतुर्मूर्तिश्चतुर्यज्ञश्चतुराश्रमभावनः ॥ १४.९६.६४ ॥
స్నేహపాశాలతో, గుణాలతో బద్ధుడనై నా మాయతో నేను ధరిస్తాను. నాలుగు ఆశ్రమధర్మం నేనే; నలుగురు హోతల యజ్ఞఫలాన్ని భుజించేవాడను నేనే. నాలుగు రూపుడను, నాలుగు యజ్ఞుడను, నాలుగు ఆశ్రమాలను పోషించేవాడను నేనే.
14.96.65
संहृत्याहं जगत्सर्वं कृत्वा वै गर्भमात्मनः ।
शयामि दिव्ययोगेन प्रलयेषु युधिष्ठिर ॥ १४.९६.६५ ॥
ప్రపంచమంతటినీ ఉపసంహరించి, దాన్ని నా గర్భంలో ఉంచి, దివ్య యోగంతో నేను పడుకుంటాను, ఓ యుధిష్ఠిరా, ప్రళయాలలో.
14.96.66
सहस्रयुगपर्यन्तां ब्राह्मीं रात्रिं महार्णवे ।
स्थित्वा सृजामि भूतानि जङ्गमानि स्थिराणि च ॥ १४.९६.६६ ॥
వెయ్యి యుగాల వరకు సాగే బ్రాహ్మీ రాత్రిలో మహాసముద్రంలో నిలిచి, చరాచర భూతాలను నేను సృష్టిస్తాను.
14.96.67
कल्पे कल्पे च भूतानि संहरामि सृजामि च ।
न च मां तानि जानन्ति मायया मोहितानि मे ॥ १४.९६.६७ ॥
ప్రతి కల్పంలోనూ నేను ప్రాణులను సంహరిస్తాను, మళ్లీ సృష్టిస్తాను; కానీ నా మాయతో మోహితులైన అవి నన్ను తెలుసుకోవు.
14.96.68
मम चैवान्धकारस्य मार्गितव्यस्य नित्यशः ।
प्रशान्तस्येव दीपस्य गतिर्नैपोपलभ्यते ॥ १४.९६.६८ ॥
చీకటిలో ఎప్పుడూ వెతకవలసిన నా గతి, ఆరిపోయిన దీపంలా కనిపించదు.
14.96.69
न तदस्ति क्वचिद्राजन्यत्राहं न प्रतिष्ठितः ।
न च तद्विद्यते भूतं मयि यन्न प्रतिष्ठितम् ॥ १४.९६.६९ ॥
ఓ రాజా, నేను నిలిచి ఉండని చోటు ఏదీ లేదు; నాలో నిలిచి లేని ప్రాణి కూడా ఏదీ లేదు.
14.96.70
यावन्मित्रं भवेद्भूतं स्थूलं सूक्ष्ममिदं जगत् ।
दीवभूतो ह्यहं तस्मिंस्तावन्मात्रं प्रतिष्ठितः ॥ १४.९६.७० ॥
ఈ జగత్తు, స్థూలమూ సూక్ష్మమూ, ప్రాణులతో ఉన్నంతవరకు, వెలుగుగా నేను అందులో అంత మేరకే నిలిచి ఉన్నాను.
14.96.71
किंचात्र बहुनोक्तेन सत्यमेतद्ब्रवीमि ते ।
यद्भूतं यद्भविष्यच्च तत्सर्वमहमेव तु ॥ १४.९६.७१ ॥
ఇంకా ఎక్కువ చెప్పడంలో ప్రయోజనమేముంది? నీకు ఇదే సత్యం అని చెబుతున్నాను — గతించినదీ రానున్నదీ అంతా నేనే.
14.96.72
मया सृष्टानि भूतानि मन्मयानि च भारत ।
मामेव न विजानन्ति मायया मोहितानि वै ॥ १४.९६.७२ ॥
ఓ భారతా, నాచే సృష్టించబడి నాతోనే నిండిన ప్రాణులు, నా మాయతో మోహితులై, నన్నే తెలుసుకోవు.
14.96.73
एवं सर्वं जगदिदं सदेवासुरमानुषम् ।
मत्तः प्रभवते राजन्मय्येव प्रविलीयते ॥ १४.९६.७३ ॥
ఈ విధంగా దేవతలు, అసురులు, మానవులతో కూడిన ఈ సమస్త జగత్తు నా నుండే ఉద్భవిస్తుంది, ఓ రాజా, అది నాలోనే లీనమవుతుంది.