ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.99
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.99.1
श्रुत्वैवं सात्विकं दानं राजसं तामसं तथा ।
पृथक्पृथक्त्वेन गतिं फलं चापि पृथक्पृथक् ॥ १४.९९.१ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਤ੍ਵਿਕ, ਰਾਜਸ ਅਤੇ ਤਾਮਸ ਦਾਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਗਤੀ ਅਤੇ ਫਲ ਵੀ ਸੁਣ ਕੇ।
14.99.2
अवितृप्तः प्रहृष्टात्मा पुण्यं धर्मामृतं पुनः ।
युधिष्ठिरो धर्मरतः केशवं पुनरब्रवीत् ॥ १४.९९.२ ॥
ਧਰਮਾਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਉਸ ਪੁੰਨ ਨਾਲ ਅਜੇ ਵੀ ਅਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ ਮਨ ਵਾਲੇ ਧਰਮਰਤ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਫਿਰ ਕੇਸ਼ਵ ਨੂੰ ਕਿਹਾ।
14.99.3
बीजयोनिविशुद्धानां लक्षणानि वदस्व मे ।
बीजदोषेण लोकेश जायन्ते च कथं नराः ॥ १४.९९.३ ॥
ਬੀਜ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੱਛਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਹੇ ਲੋਕੇਸ਼, ਬੀਜ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ?
14.99.4
आचारदोषं देवेशं वक्तुगर्हस्यशेषतः ।
ब्राह्मणानां विशेषं च गुणदोषौ च केशव ॥ १४.९९.४ ॥
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਆਚਾਰ ਦਾ ਦੋਸ਼, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣ-ਦੋਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੱਸਣਾ ਤੁਹਾਡਾ ਫਰਜ਼ ਹੈ, ਹੇ ਕੇਸ਼ਵ।
14.99.5
चातुर्वर्ण्यस्य कुत्स्नस्य वर्तमानाः प्रतिग्रहे ।
केन विप्रा विशेषेण तरन्ते तारयन्ति च।
एतान्कथय देवेश त्वद्भक्तस्य नमोस्तु ते ॥ १४.९९.५ ॥
ਚਾਰ ਵਰਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਵਿਪ੍ਰ ਕਿਵੇਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ਤੇ ਤਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਤਾਰਦੇ ਹਨ? ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਇਹ ਦੱਸੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਭਗਤ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ।
14.99.6
शृणु राजन्यथावृत्तं बीजयोनिं शुभाशुभम् ।
येन तिष्ठति लोकोयं विनश्यति च पाण्डव ॥ १४.९९.६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੁਣੋ। ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਲੋਕ ਟਿਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਬੀਜ ਅਤੇ ਯੋਨੀ ਦਾ ਸ਼ੁਭ-ਅਸ਼ੁਭ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਉਵੇਂ ਸੁਣੋ, ਹੇ ਪਾਂਡਵ।
14.99.7
अविप्लुतब्रह्मचर्यो यस्तु विप्रो यथाविधि ।
स बीजं नाम विज्ञेयं तस्य बीजं शुभं भवेत् ॥ १४.९९.७ ॥
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਅਖੰਡ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ 'ਬੀਜ' ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਬੀਜ ਸ਼ੁਭ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.99.8
कन्या चाक्षतयोनिः स्यात्कुलीना पितृमातृतः ।
ब्राह्मणादिषु विवाहेषु परिणीता यथाविधि।
सा प्रशस्ता वरारोहा तस्या योनिः प्रशस्यते ॥ १४.९९.८ ॥
ਕੰਨਿਆ ਅਖੰਡ ਯੋਨੀ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਓਂ ਕੁਲੀਨ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਦਿ ਵਿਆਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹੀ ਗਈ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹੈ; ਸੁੰਦਰ ਕਮਰ ਵਾਲੀ ਉਸਦੀ ਯੋਨੀ ਸਰਾਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
14.99.9
मनसा कर्मणा वाचा या गच्छेत्परपूरुषम् ।
योनिस्तस्या नरश्रेष्ठ गर्भाधानं न चार्हति ॥ १४.९९.९ ॥
ਮਨ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਪਰਾਏ ਮਰਦ ਕੋਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੇ ਨਰਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸਦੀ ਯੋਨੀ ਗਰਭਾਧਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
14.99.10
स्वैरिण्या यस्तु पापात्मा संतानार्थमिहेच्छति ।
स कुलान्पातयत्याशु दशपूर्वान्दशापरान् ॥ १४.९९.१० ॥
ਸੈਰਿਣੀ ਇਸਤਰੀ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਜੋ ਪਾਪੀ ਹੈ, ਉਹ ਛੇਤੀ ਹੀ ਦਸ ਪੂਰਵਜ ਅਤੇ ਦਸ ਉੱਤਰਾਧਿਕਾਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਸਮੇਤ ਕੁਲਾਂ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
14.99.11
दुष्टयोनौ तु यो मोहाद्रेतः सिञ्चति मूढधीः ।
तद्रेतसा समुत्पन्नः षडङ्गविदपि द्विजः।
साधुभिः स बहिष्कार्यः श्वापाक इव पार्थिवा ॥ १४.९९.११ ॥
ਮੋਹ ਕਾਰਨ ਦੂਸ਼ਿਤ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮੂਰਖ ਬੁੱਧੀ ਵੀਰਜ ਛਿੜਕਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਵੀਰਜ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ ਦ੍ਵਿਜ ਭਾਵੇਂ ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਹੋਵੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸਾਧੂਆਂ ਵੱਲੋਂ ਸ਼ਵਪਾਕ ਵਾਂਗ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.99.12
कर्मणा मनसा वाचा या भवेत्स्वैरचारिणी ।
सा कुलघ्रीति विज्ञेया तस्यां जातः श्वपाचकः ॥ १४.९९.१२ ॥
ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਜੋ ਇਸਤਰੀ ਸੈਰਚਾਰਿਣੀ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਕੁਲਘ੍ਨੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸ਼ਵਪਾਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.99.13
दैवे पित्र्ये तथा दाने भोजने सहभाषणे ।
शयने सहसंबन्धे न योग्या दृष्टयोनिजाः ॥ १४.९९.१३ ॥
ਦੇਵ ਕਾਰਜ, ਪਿਤਰ ਕਾਰਜ, ਦਾਨ, ਭੋਜਨ, ਇਕੱਠੇ ਗੱਲਬਾਤ, ਸੌਣ ਅਤੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਯੋਨਿਜ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
14.99.14
न तस्माद्दुष्टयोन्यां तु गर्भमुत्पादयेद्बुधः ।
मोहेन कुरुते यस्तु कुलं हन्ति त्रिपूरुषम् ॥ १४.९९.१४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਦੂਸ਼ਿਤ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਗਰਭ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇ। ਜੋ ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਦਾ ਕੁਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
14.99.15
कानीकनश्च सहोञश्च तथोभौ कुण्डगोलकै ।
आरूढपतिताज्जातः परितस्यापि यः सुतः।
षडेते विप्रचण्डाला निकृष्टाः श्वपचादपि ॥ १४.९९.१५ ॥
ਕਾਨੀਕ, ਸਹੋਜ, ਕੁੰਡ ਅਤੇ ਗੋਲਕ—ਇਹ ਦੋਵੇਂ, ਅਤੇ ਆਰੂੜ-ਪਤਿਤਾ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਪੁੱਤਰ—ਇਹ ਛੇ ਵਿਪ੍ਰ-ਚੰਡਾਲ ਹਨ; ਸ਼ਵਪਚ ਤੋਂ ਵੀ ਨੀਚ।
14.99.16
यो यत्र तत्र वा रेतः सिक्त्वा शूद्रासु वा चरेत् ।
कामचारी स पापात्मा बीजं तस्याशुभं भवेत् ॥ १४.९९.१६ ॥
ਜੋ ਜਿੱਥੇ-ਤਿੱਥੇ ਵੀਰਜ ਸਿੰਜ ਕੇ ਸ਼ੂਦਰ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕਾਮਚਾਰੀ, ਪਾਪੀ ਆਤਮਾ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਬੀਜ ਅਸ਼ੁਭ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.99.17
अशुद्धं तद्भवेद्बीजं शुद्धां योनि न चार्हति ।
दूषयत्यपि तां योनिं शुना लीढं हविर्यथा ॥ १४.९९.१७ ॥
ਉਹ ਬੀਜ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਯੋਨੀ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ। ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਚੱਟੇ ਹਵਿ ਵਾਂਗ ਉਹ ਉਸ ਯੋਨੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
14.99.18
शूद्रयोनौ पतेद्बीजं हाहाशब्दं द्विजन्मनः ।
कुर्यात्पुरीषगर्तेषु पतितोऽस्मीति दुःखितः ॥ १४.९९.१८ ॥
ਦ੍ਵਿਜ ਦਾ ਬੀਜ ਸ਼ੂਦਰ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਤਾਂ 'ਹਾਏ ਹਾਏ' ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਮਲ ਦੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗੇ ਵਾਂਗ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਕਹੇ, 'ਮੈਂ ਪਤਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ।'
14.99.19
मामधःपातयन्नेष पापात्मा काममोहितः ।
अधोगतिं प्रजोत्क्षिप्रमिति शप्त्वा पतेत्तु तत् ॥ १४.९९.१९ ॥
ਕਾਮ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਇਹ ਪਾਪੀ ਮੈਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਡੇਗਦਾ ਹੈ। 'ਸੰਤਾਨ ਛੇਤੀ ਹੀ ਅਧੋਗਤੀ ਪਾਵੇ' ਐਸਾ ਸਰਾਪ ਦੇ ਕੇ ਉਹ ਆਪ ਡਿੱਗ ਪਵੇ।
14.99.20
आत्मा हि शुक्लमुद्दिष्टं दैवतं परमं महत् ।
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन निरुन्ध्याच्छुक्लमात्मनः ॥ १४.९९.२० ॥
ਆਤਮਾ ਹੀ ਸ਼ੁਕਲ ਕਹਿਆ ਗਿਆ ਪਰਮ ਤੇ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਕਰ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.99.21
आयुस्तेजो बलं वीर्यं प्रज्ञा श्रीश्च महद्यशः ।
पुण्यं च मत्प्रियत्वं च लभते ब्रह्मचर्यया ॥ १४.९९.२१ ॥
ਉਮਰ, ਤੇਜ, ਬਲ, ਵੀਰਜ, ਪ੍ਰਗਿਆ, ਸ਼ੋਭਾ, ਮਹਾਨ ਯਸ਼, ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਮੇਰਾ ਪਿਆਰਾ ਹੋਣਾ — ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਸਭ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
14.99.22
अविप्लुतब्रह्मचर्यैर्गृहस्थश्रममाश्रितैः ।
पञ्चयज्ञपरैर्धर्मः स्थाप्यते पृथिवीतले ॥ १४.९९.२२ ॥
ਅਖੰਡ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਆਸ਼ਰਮ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਪੰਜ ਯੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਧਰਮ ਸਥਾਪਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.99.23
सायंप्रातस्तु ये सन्ध्यां सम्यङ्नित्यमुपासते ।
नावं वेदमयीं कृत्वा तरन्ते तारयन्ति च ॥ १४.९९.२३ ॥
ਜੋ ਸਵੇਰੇ ਤੇ ਸ਼ਾਮ ਸਦਾ ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੰਧਿਆ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਵੇਦਮਈ ਬੇੜੀ ਬਣਾ ਕੇ ਪਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਂਦੇ ਹਨ।
14.99.24
यो जपेत्पावनीं देवीं गायत्रीं वेदमातरम् ।
न सीदेत्प्रतिगृह्णानः पृथिवीं च ससागराम् ॥ १४.९९.२४ ॥
ਜੋ ਪਵਿੱਤਰ ਦੇਵੀ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਮਾਂ ਗਾਇਤਰੀ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦਾਨ ਲੈਂਦਿਆਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਡੁੱਬਦਾ — ਧਰਤੀ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ।
14.99.25
ये चास्य दुःस्थिताः केचिद्ग्रहाः सूर्यादयो दिवि ।
ते चास्य सौम्या जायन्ते शिवाः शुभकरास्तथा ॥ १४.९९.२५ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਆਦਿ ਜਿਹੜੇ ਵੀ ਗ੍ਰਹਿ ਉਸ ਲਈ ਬੁਰੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ, ਉਹ ਉਸ ਲਈ ਸੌਮ੍ਯ, ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14.99.26
यत्र यत्र स्थिताश्चैव दारुणाः पिशिताशनाः ।
घोररूपा महाकाया धर्षयन्ति न तं द्विजम् ॥ १४.९९.२६ ॥
ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਿਆਨਕ, ਮਾਸਾਹਾਰੀ, ਘੋਰ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਜੀਵ ਉਸ ਦਵਿਜ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਤਾਉਂਦੇ।
14.99.27
पुनन्तीह पृथिव्यां च चीर्णवेदव्रता नराः ।
चतुर्णामपि वेदानां सा हि राजन्गरीयसी ॥ १४.९९.२७ ॥
ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੇਦ-ਵਰਤ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚਾਰਾਂ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਇਹ ਵੱਡੀ ਹੈ।
14.99.28
अचीर्णिव्रतवेदा ये विकर्मफलमाश्रिताः ।
ब्राह्ममा नाममात्रेण तेऽपि पूज्या युधिष्ठिर।
किं पुनर्यस्तु सन्ध्ये द्वे नित्यमेवोपतिष्ठते ॥ १४.९९.२८ ॥
ਵੇਦ-ਵਰਤ ਨਾ ਪੂਰੇ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਮਾੜੇ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਉੱਤੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ, ਨਾਮ ਮਾਤਰ ਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੀ ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਪੂਜਣਯੋਗ ਹਨ; ਫਿਰ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਸੰਧਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਤ ਉਪਾਸਦਾ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਗੱਲ ਕੀ ਕਹਿਣੀ।
14.99.29
शीलमध्ययनं दानं शौचं मार्दवमार्जवम् ।
तस्माद्वेदाद्विशिष्टानि मनुराह प्रजापतिः ॥ १४.९९.२९ ॥
ਸ਼ੀਲ, ਅਧਿਐਨ, ਦਾਨ, ਸ਼ੌਚ, ਮਿਠਾਸ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾਪਨ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਮਨੂ ਨੇ ਵੇਦ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਆਖਿਆ ਹੈ।
14.99.30
भूर्भुवस्स्वरिति ब्रह्म यो वेदनिरतो द्विजः ।
स्वदारनिरतो दान्तः स विद्वान्स च भूसुरः ॥ १४.९९.३० ॥
'ਭੂਃ ਭੁਵਃ ਸਵਃ' ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਵੇਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ, ਆਪਣੀ ਹੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ਅਨੁਰਕਤ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਦਵਿਜ ਹੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੈ; ਉਹੀ ਭੂਸੁਰ ਹੈ।
14.99.31
सन्ध्यामुपासते ये वै नित्यमेव द्विजोत्तमाः ।
ते यान्ति नरशार्दूल ब्रह्मलोकं न संशयः ॥ १४.९९.३१ ॥
ਹੇ ਨਰਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਸਦਾ ਸੰਧਿਆ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਨਿਰਸੰਦੇਹ ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14.99.32
सावित्रीमात्रसारोपि वरो विप्रः सुयन्त्रितः ।
नायन्त्रितश्चतुर्वेदी सर्वाशी सर्वविक्रयी ॥ १४.९९.३२ ॥
ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਸਾਰ ਮਾਤਰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਵੀ ਜੇ ਭਲੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਜਮੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ; ਅਸੰਜਮੀ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਚਣ ਵਾਲਾ ਹੈ।
14.99.33
सावित्रीं चैव वेदांश्च तुलयाऽतोलयन्पुरा ।
सदेवर्षिगणाश्चैव सर्वे ब्रह्मपुरस्सराः।
चतुर्णामपि वेदानां सा हि राजन्गरीयसी ॥ १४.९९.३३ ॥
ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਅਤੇ ਰਿਸ਼ੀਗਣਾਂ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖ ਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਤੱਕੜੀ ਵਿੱਚ ਤੋਲਿਆ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਚਾਰਾਂ ਵੇਦਾਂ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਉਹੀ ਭਾਰੀ ਸੀ।
14.99.34
यथा विकसिते पुष्पे मधु गृह्णन्ति षट्पदाः ।
एवं गृहीता सावित्री सर्ववेदे च पाण्डवः ॥ १४.९९.३४ ॥
ਜਿਵੇਂ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਫੁੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਭੌਰੇ ਸ਼ਹਿਦ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
14.99.35
तस्मात्तु सर्ववेदानां सावित्री प्राण उच्यते ।
निर्जीवा हीतरे वेदा विना सावित्रिया नृपः ॥ १४.९९.३५ ॥
ਇਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਨ੍ਰਿਪ, ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਵੇਦ ਨਿਰਜੀਵ ਹਨ।
14.99.36
नायन्त्रितश्चतुर्वेदी शीलभ्रष्टः स कुत्सितः ।
शीलवृत्तसमायुक्तः सावित्रीपाठको वरः ॥ १४.९९.३६ ॥
ਅਸੰਜਮੀ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਗਿਆਤਾ ਸ਼ੀਲ ਤੋਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟ ਅਤੇ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹੈ; ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਦਾ ਪਾਠਕ ਹੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਹੈ।
14.99.37
सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् ।
सावित्रीं जप कौतेय सर्वपापप्रणाशिनीम् ॥ १४.९९.३७ ॥
ਹੇ ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ, ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਸੌ ਗੁਣਾ ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਦਸ ਗੁਣਾ ਨਿਮਨ ਦੇਵੀ ਸਾਵਿਤਰੀ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ।
14.99.38
त्रैलोक्यनाथ हे कृष्ण सर्वभूतात्मको ह्यसि ।
नानायोगपर श्रेष्ठ तुष्यसे केन कर्मणा ॥ १४.९९.३८ ॥
ਹੇ ਤ੍ਰਿਲੋਕੀਨਾਥ, ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਤੂੰ ਹੀ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਹੈਂ। ਅਨੇਕ ਯੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਰਤ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਕਿਸ ਕਰਮ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ?
14.99.39
यदि भारसहस्रं तु गुग्गुल्वादि प्रधूपयेत् ।
करोति चेन्नमस्कारमुपहारं च कारयेत् ॥ १४.९९.३९ ॥
ਜੇ ਕੋਈ ਹਜ਼ਾਰ ਭਾਰ ਗੁੱਗਲ ਆਦਿ ਦਾ ਧੂਪ ਦੇਵੇ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰੇ ਅਤੇ ਭੇਟ ਵੀ ਚੜ੍ਹਾਵੇ,
14.99.40
स्तौति यः स्तुतिभिर्मां च ऋग्यजुस्सामभिः सदा ।
न तोषयति चेद्धिप्रान्नाहं तुष्यामि भारत ॥ १४.९९.४० ॥
ਜੋ ਸਦਾ ਰਿਗ, ਯਜੁ, ਸਾਮ ਮੰਤਰਾਂ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਉਸਤਤ ਕਰੇ, ਪਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
14.99.41
ब्राह्मणे पूजिते नित्यं पूजितोस्मि न संशयः ।
आक्रुष्टे चाहमाक्रुष्टो भवामि भरतर्षभ ॥ १४.९९.४१ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਨਿੱਤ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਪੂਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਉਸਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਵੀ ਨਿਰਾਦਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ।
14.99.42
परा मयि गतिस्तेषां पूजयन्ति द्विजं हि ये ।
यदहं द्विजरूपेण वसामि वसुधातले ॥ १४.९९.४२ ॥
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।
14.99.43
यस्तान्पूजयति प्राज्ञो मद्गतेनान्तरात्मना ।
तमहं स्वेन रूपेण पश्यामि नरपुङ्गव ॥ १४.९९.४३ ॥
ਜੋ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਅੰਤਰਾਤਮਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਨਰਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਮੈਂ ਉਸਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
14.99.44
कुब्जाः काणा वामनाश्च दरिद्रा व्याधितास्तथा ।
नावमान्या द्विजाः प्राज्ञैर्मम रूपा हि ते द्विजाः ॥ १४.९९.४४ ॥
ਕੁੱਬੇ, ਕਾਣੇ, ਬੌਣੇ, ਗਰੀਬ ਅਤੇ ਰੋਗੀ — ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੇ ਨਿਰਾਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ; ਉਹ ਮੇਰੇ ਹੀ ਰੂਪ ਹਨ।
14.99.45
ये केचित्सागरान्तायां पृथिव्यां द्विजसत्तमाः ।
मम रूपं हि तेष्वेवमर्चितेष्वर्चितोऽस्म्यहम् ॥ १४.९९.४५ ॥
ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕੰਢਿਆਂ ਤੱਕ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਵੀ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਹੈ; ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹੋਣ ਤੇ ਮੈਂ ਹੀ ਪੂਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
14.99.46
बहवस्तु न जानन्ति नरा ज्ञानबहिष्कृताः ।
यदहं द्विजरूपेण वसामि वसुधातले ॥ १४.९९.४६ ॥
ਪਰ ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵਿਛੜੇ ਬਹੁਤੇ ਮਨੁੱਖ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਕਿ ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵੱਸਦਾ ਹਾਂ।
14.99.47
अवमन्यन्ति ये विप्रान्स्वधर्मान्पातयन्ति ते ।
प्रेषणैः प्रेषयन्ते च शुश्रूषां कारयन्ति च ॥ १४.९९.४७ ॥
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਆਪਣੇ ਸਵਧਰਮ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਮਾਂ ਤੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ।
14.99.48
मृतांश्चात्र परत्रेमान्यमदूता महाबलाः ।
निकृन्तन्ति यथाकामं सूत्रमार्गेण शिल्पिनः ॥ १४.९९.४८ ॥
ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮਰੇ ਹੋਏ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਯਮ ਦੇ ਮਹਾਬਲੀ ਦੂਤ, ਜਿਵੇਂ ਕਾਰੀਗਰ ਧਾਗੇ ਦੀ ਲਕੀਰ ਉੱਤੇ ਕੱਟਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮਰਜ਼ੀ ਨਾਲ ਕੱਟਦੇ ਹਨ।
14.99.49
आक्रोशपरिवादाभ्यां ये रमन्ते द्विजातिषु ।
तान्मृतान्यमलोकस्थान्निपात्य पृथिवीतले ॥ १४.९९.४९ ॥
ਜੋ ਦੋ-ਜਨਮੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਅਤੇ ਗਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਯਮਲੋਕ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤਲ ਤੇ ਡੇਗ ਕੇ...
14.99.50
आक्रम्योरसि पादेन क्रूरः संरक्तलोचनः ।
अग्निवर्णैस्तु संदंशैर्यमो जिह्वां समुद्धरेत् ॥ १४.९९.५० ॥
ਕ੍ਰੂਰ ਯਮ ਛਾਤੀ ਤੇ ਪੈਰ ਰੱਖ ਕੇ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ, ਅੱਗ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਵਾਲੀਆਂ ਚਿਮਟੀਆਂ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਜੀਭ ਖਿੱਚ ਕੱਢੇ...
14.99.51
ये च विप्रान्निरीक्षन्ते पापाः पापेन चक्षुषा ।
अब्रह्मण्याः श्रुतेर्बाह्या नित्यं ब्रह्मद्विषो नराः ॥ १४.९९.५१ ॥
ਜੋ ਪਾਪੀ ਪਾਪ-ਭਰੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਵੇਦ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹਨ ਅਤੇ ਸਦਾ ਬ੍ਰਹਮ-ਦਵੇਸ਼ੀ ਹਨ...
14.99.52
तेषां घोरा महाकाया वक्रतुण्डा महाबलाः ।
उद्धरन्ति मुहूर्तेन स्वगाश्चक्षुर्यमाज्ञया ॥ १४.९९.५२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ, ਵੱਡੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਟੇਢੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਬਲੀ (ਦੂਤ) ਯਮ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਪਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਕੱਢਦੇ ਹਨ...
14.99.53
यः प्रहारं द्विजेन्द्राय दद्यात्कुर्याच्च शोणितम् ।
अस्थिभङ्गं च यः कुर्यात्प्राणैर्वा विप्रयोजयेत्।
सोनुपूर्व्येण यातीमान्नरकानेकविंशतिम् ॥ १४.९९.५३ ॥
ਜੋ ਦੋ-ਜਨਮੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਤੇ ਵਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਲਹੂ ਵਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਹੱਡੀਆਂ ਤੋੜਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਤੋਂ ਵਿਛੋੜਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੱਕੀ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ...
14.99.54
शूलमारोप्यते पश्चाज्ज्वलने परिपच्यते ।
बहुवर्षसहस्राणि पच्यमानस्त्ववाक्छिराः।
नावमुच्येत दुर्मेदा न तस्य क्षीयते गतिः ॥ १४.९९.५४ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੂੰ ਸੂਲੀ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਕਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਿਰ ਹੇਠਾਂ ਕਰਕੇ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲ ਪੱਕਦਾ ਉਹ ਮੂਰਖ ਛੁਟਦਾ ਨਹੀਂ; ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ...
14.99.55
ब्राह्मणान्वा विचार्यैव व्रजन्तै वधकाङ्क्षया ।
शतर्वषसहस्राणि तामिस्रे परिपच्यते ॥ १४.९९.५५ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਵਧ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਸੋਚ-ਸਮਝ ਕੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਤਾਮਿਸ੍ਰ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਪੱਕਦੇ ਹਨ।
14.99.56
उत्पाद्य शोणितं गात्रात्संरंभमतिपूर्वकम् ।
सपर्ययेण यातीमान्नरकानेकविंशतिम् ॥ १४.९९.५६ ॥
ਬਹੁਤ ਗੁੱਸੇ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਕੱਢਣ ਵਾਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੱਕੀ ਨਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.99.57
तस्मान्नाकुशलं ब्रूयान्न शुष्कां गतिमीरयेत् ।
न ब्रूयात्परुषां वाणीं न चैवैनानतिक्रमेत् ॥ १४.९९.५७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਅਸ਼ੁੱਭ ਬੋਲ ਨਾ ਬੋਲੇ, ਰੁੱਖੀ ਚਾਲ ਨਾ ਚਲੇ, ਕਠੋਰ ਬੋਲੀ ਨਾ ਬੋਲੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਨਾ ਕਰੇ।
14.99.58
ये विप्राञ्श्लक्ष्णया वाचा पूजयन्ति नरोत्तमाः ।
अर्चितश्च स्तुतश्चैव तैर्भवामि न संशयः ॥ १४.९९.५८ ॥
ਜਿਹੜੇ ਉੱਤਮ ਮਨੁੱਖ ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਨਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪੂਜਿਤ ਤੇ ਸਤੁਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
14.99.59
तर्जयन्ति च ये विप्रान्क्रोशयन्ति च भारत ।
आक्रुष्टस्तर्जितश्चाहं तैर्भवामि न संशयः ॥ १४.९९.५९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜਿਹੜੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਮਕਾਉਂਦੇ ਅਤੇ ਗਾਲਾਂ ਕੱਢਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੁਆਰਾ ਨਿੰਦਿਤ ਤੇ ਧਮਕਾਇਆ ਗਿਆ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
14.99.60
यश्चन्दनैश्चागरुधूपदीपै-
रभ्यर्चयेत्काष्ठमयीं ममार्चाम्।
तेनार्चितो नैव भवामि सम्य-
ग्विप्रार्चनादस्मि समर्चितोऽहम् ॥ १४.९९.६० ॥
ਚੰਦਨ, ਅਗਰ ਧੂਪ ਤੇ ਦੀਵਿਆਂ ਨਾਲ ਜੋ ਮੇਰੀ ਲੱਕੜ ਦੀ ਮੂਰਤ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ-ਪੂਜਾ ਨਾਲ ਹੀ ਮੈਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੂਜਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
14.99.61
विप्रप्रसादाद्धरणीधरोऽहं ।
विप्रप्रसादादसुराञ्जयामि।
विप्रप्रसादाच्च सदक्षिणोऽहं ।
विप्रप्रसादादजितोऽहमस्मि ॥ १४.९९.६१ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਸੁਰਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਦਾ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਹਿਤ ਹਾਂ। ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਜਿੱਤ ਹਾਂ।