महाभारत · अध्याय 18.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
18.5.1
भीष्मद्रोणौ महात्मानौ धृतराष्ट्रश्च पार्थिवः ।
विराटद्रुपदौ चोभौ शङ्खश्चैवोत्तरस्तथा ॥ १८.५.१ ॥
भीष्म आणि द्रोण, महात्मा धृतराष्ट्र आणि राजा, विराट आणि द्रुपद हे दोघे, आणि शंख व उत्तरही.
18.5.2
धृष्टकेजुर्जयत्सेनो राजा चैव स सत्यजित् ।
दुर्योधनसुताश्चैव शकुनिश्चैव सौबलः ॥ १८.५.२ ॥
धृष्टकेतू, जयत्सेन, राजा सत्यजित, दुर्योधनाचे पुत्र आणि सुबलाचा पुत्र शकुनीही.
18.5.3
कर्णपुत्राश्च विक्रान्ता राजा चैव जयद्रथः ।
घटोत्कवादयश्चैव ये चान्ये नानुकीर्तिताः ॥ १८.५.३ ॥
कर्णाचे पुत्र, पराक्रमी राजा जयद्रथ, घटोत्कच इत्यादी, आणि ज्यांचा येथे उल्लेख झाला नाही ते इतरही.
18.5.4
ये चान्ये कीर्तिता वीरा राजानो दीप्तमूर्तयः ।
स्वर्गे कालं कियन्तं ते तस्थुस्तदपि शंस मे ॥ १८.५.४ ॥
इतर वीर राजे, तेजस्वी रूपाचे, जे येथे सांगितले गेले, ते स्वर्गात किती काळ राहिले? ते मलाही सांगा.
18.5.5
आहोस्विच्छाश्वतं स्थानं तेषां तत्र द्विजोत्तम ।
अन्ते वा कर्मणां कां ते गतिं प्राप्ता नरर्षभाः ॥ १८.५.५ ॥
किंवा तेथे त्यांचे स्थान शाश्वत आहे का, हे द्विजोत्तमा? किंवा कर्मांच्या अंती त्या नरश्रेष्ठांनी कोणती गती प्राप्त केली?
18.5.6
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं प्रोच्यमानं द्विजोत्तम ।
तपसा हि प्रदीप्तेन सर्वं त्वमनुपश्यति ॥ १८.५.६ ॥
हे द्विजोत्तमा, सांगितले जाणारे हे मला ऐकायचे आहे. प्रज्वलित तपाने तुम्ही सर्वकाही पाहता.
18.5.7
इत्युक्तः स तु विप्रर्षिरनुज्ञातो महात्मना ।
व्यासेन तस्य नृपतेराख्यातुमुपचक्रमे। ॥ १८.५.७ ॥
असे विचारले गेल्यावर तो विप्रर्षी, महात्मा व्यासांची अनुज्ञा मिळवून, त्या राजाला सांगू लागला.
18.5.8
गन्तव्यं कर्मणामन्ते सर्वेषां मनुजाधिप ।
शृणु गुह्यमिदं राजन्देवानां भरतर्षभ।
यदुवाच महातेजा दिव्यचक्षुः प्रतापवान् ॥ १८.५.८ ॥
हे मनुजाधिपा, सर्वांना कर्मांच्या अंती जावे लागते. हे राजा, भरतश्रेष्ठा, देवांचे हे गुह्य ऐक — दिव्यचक्षू, महातेजस्वी आणि प्रतापी यांनी सांगितलेले.
18.5.9
मुनिः पुराणः कौरव्य पाराशर्यो महाव्रतः ।
अगाधबुद्धिः सर्वज्ञो गतिज्ञः सर्वकर्मणाम् ॥ १८.५.९ ॥
प्राचीन मुनी, हे कौरव्या, पराशरांचा पुत्र, महाव्रती, अगाध बुद्धीचा, सर्वज्ञ, सर्व कर्मांची गती जाणणारा (व्यास).
18.5.10
तेनोक्तं कर्मणामन्ते प्रविशन्ति स्विकां तनुम् ॥ १८.५.१० ॥
त्यांनी सांगितले: कर्मांच्या अंती ते आपल्या स्वतःच्या शरीरात प्रवेश करतात.
18.5.11
वसूनेव महातेजा भीष्मः प्राप महाद्युतिः ।
अष्टावेव हि दृश्यन्ते वसवो भरतर्षभ ॥ १८.५.११ ॥
महातेजस्वी, महाद्युतिमान भीष्म वसूंना प्राप्त झाले. हे भरतश्रेष्ठा, वसू खरोखर आठच दिसतात.
18.5.12
बृहस्पतिं विवेशाथ द्रोणो ह्यङ्गिरसां वरम् ।
कृतवर्मा तु हार्दिक्यः प्रविवेश मरुद्गणान् ॥ १८.५.१२ ॥
मग द्रोण अंगिरसांमधील श्रेष्ठ बृहस्पतीत प्रविष्ट झाले, आणि हार्दिक्य कृतवर्मा मरुद्गणांत प्रविष्ट झाला.
18.5.13
सनत्कुमारं प्रद्युम्नः प्रविवेश यथागतम् ।
धृतराष्ट्रो धनेशस्य लोकान्प्राप दुरासदान् ॥ १८.५.१३ ॥
प्रद्युम्न जसे आले तसे सनत्कुमारात प्रविष्ट झाले. धृतराष्ट्र धनेश्वराच्या (कुबेराच्या) दुर्लभ लोकांना प्राप्त झाला.
18.5.14
धृतराष्ट्रो सहिता गन्धारी च यशस्विनी ।
पत्नीभ्यां सहितः पाण्डुमहेन्द्रसदनं ययौ ॥ १८.५.१४ ॥
धृतराष्ट्र आणि यशस्विनी गांधारी, दोन पत्न्यांसह, पांडूच्या महेंद्राच्या (इंद्राच्या) सदनाकडे गेले.
18.5.15
विराटद्रुपदौ चोभौ धृष्टकेतुश्च पार्थिवः ।
निशठाक्रूरसाम्बाश्च भानुः कण्वो विदूरथः ॥ १८.५.१५ ॥
विराट आणि द्रुपद दोघे, राजा धृष्टकेतू, निशठ, अक्रूर, साम्ब, भानू, कण्व आणि विदूरथ.
18.5.16
भूरिश्रवाः शलश्चैव भूरिश्च पृथिवीपतिः ।
कंशश्चैवोग्रसेनश्च वसुदेवस्तथैव च ॥ १८.५.१६ ॥
भूरिश्रवा, शल आणि पृथ्वीपती भूरी, कंस, उग्रसेन आणि तसेच वसुदेव.
18.5.17
उत्तरश्च सह भ्रात्रा शङ्खेन नरपुङ्गवः ।
विश्वेषां देवतानां ते विविशुर्नरसत्तमाः ॥ १८.५.१७ ॥
उत्तर आपल्या भाऊ शंखासह, नरश्रेष्ठ, ते सर्व देवतांच्या लोकात प्रविष्ट झाले.
18.5.18
वर्चा नाम महातेजाः सोमपुत्रः प्रतापवान् ।
सोभिमन्युर्नृसिंहस्य फल्गुनस्य सुतोऽभवत् ॥ १८.५.१८ ॥
वर्चा नावाचा महातेजस्वी, सोमाचा पुत्र, प्रतापी — तोच नरसिंह फल्गुनाचा (अर्जुनाचा) पुत्र अभिमन्यू झाला.
18.5.19
स युद्ध्वा क्षत्रधर्मेण यथा नान्यः पुमान्क्वचित् ।
विवेश सोमं धर्मात्मा कर्मणोन्ते मरारथः ॥ १८.५.१९ ॥
त्याने क्षत्रधर्मानुसार युद्ध केले, जसे दुसरा कोणी पुरुष कधी करत नाही. तो धर्मात्मा महारथी आपल्या कर्माच्या अंती सोमामध्ये प्रविष्ट झाला.
18.5.20
आविवेश रविं कर्णो निहतः पुरुषर्षभ ।
द्वापरं शकुनिः प्राप धृष्टद्युम्नस्तु पावकम् ॥ १८.५.२० ॥
हे पुरुषर्षभा, मारला गेलेला कर्ण सूर्यात प्रविष्ट झाला. शकुनीने द्वापर युग प्राप्त केले; धृष्टद्युम्नाने अग्नी प्राप्त केला.
18.5.21
धृतराष्ट्रात्मजाः सर्वे यातुधानान्प्रपेदिरे ।
धर्ममेवाविशत्क्षत्ता राजा चैव युधिष्ठिरः ॥ १८.५.२१ ॥
धृतराष्ट्राचे सर्व पुत्र यातुधानांकडे गेले. क्षत्ता (विदुर) धर्मात प्रविष्ट झाला, आणि राजा युधिष्ठिरही.
18.5.22
अनन्तो भगवान्देवः प्रविवेश रसातलम् ।
पितामहनियोगाद्वै यो योगाद्गामधारयत् ॥ १८.५.२२ ॥
भगवान अनंत देव रसातलात प्रविष्ट झाला; पितामहांच्या आज्ञेने, ज्याने योगबलाने पृथ्वी धारण केली होती.
18.5.23
यः स नारायणो नाम देवदेवः सनातनः ।
तस्यांशो वासुदेवस्तु कर्मणोन्ते विवेश ह ॥ १८.५.२३ ॥
नारायण नावाचा जो देवांचा देव, सनातन — त्याचाच अंश वासुदेव होता; तो आपल्या कर्माच्या अंती प्रविष्ट झाला.
18.5.24
षोडशस्त्रीसहस्राणि वासुदेवपरिग्रहाः ।
अमज्जंस्ताः सरस्वत्यां कालेन जनमेजय ॥ १८.५.२४ ॥
वासुदेवाच्या परिग्रहातील सोळा हजार स्त्रिया — हे जनमेजया, कालांतराने त्या सरस्वतीत बुडाल्या.
18.5.25
तत्र त्यक्त्वा शरीराणि दिवमारुरुहुः पुनः ।
ताश्चैवाप्सरसो भूत्वा वासुदेवमुपाविशन् ॥ १८.५.२५ ॥
तेथे त्यांनी शरीरे त्यागून पुन्हा स्वर्गाकडे आरोहण केले; आणि त्याच अप्सरा होऊन त्या वासुदेवाजवळ बसल्या.
18.5.26
हतास्तस्मिन्महायुद्धे ये वीरास्तु महारथाः ।
घटोत्कचादयश्चैव देवान्यक्षांश्च भेजिरे ॥ १८.५.२६ ॥
त्या महायुद्धात मारले गेलेले जे वीर महारथी, आणि घटोत्कच इत्यादी, ते देव व यक्ष यांच्या स्थानाला पोहोचले.
18.5.27
दुर्योधनसहायाश्च राक्षसा येऽनुकीर्तिताः ।
प्राप्तास्ते क्रमशो राजन्सर्वलोकाननुत्तमान् ॥ १८.५.२७ ॥
दुर्योधनाचे सहाय्यक, ज्या राक्षसांचा उल्लेख केला, ते हे राजा, क्रमाने सर्वोत्तम लोक प्राप्त झाले.
18.5.28
भवनं च महेन्द्रस्य कुबेरस्य च धीमतः ।
वरुणस्य तथा लोकान्विविशुः पुरुषर्षभाः ॥ १८.५.२८ ॥
महेंद्राचे भवन, बुद्धिमान कुबेराचे भवन आणि वरुणाचे लोक यांत ते पुरुषश्रेष्ठ प्रविष्ट झाले.
18.5.29
एतत्ते सर्वमाख्यातं विस्तरेण महाद्युते ।
कुरूणां चरितं कृत्स्नं पाण्डवानां च भारत ॥ १८.५.२९ ॥
हे महातेजस्वी, हे सर्व मी तुला विस्ताराने सांगितले; हे भारता, कौरव व पांडव यांचे संपूर्ण चरित्र.
18.5.30
एतच्छ्रुत्वा द्विजश्रेष्ठात्स राजा जनमेजयः ।
विस्मितोऽभवदत्यर्थं यज्ञकर्मान्तरेष्वथ ॥ १८.५.३० ॥
हे द्विजश्रेष्ठांकडून ऐकून तो राजा जनमेजय यज्ञकर्माच्या मध्येमध्ये अत्यंत चकित झाला.
18.5.31
ततः समापयामासुः कर्म तत्तस्य याजकाः ।
आस्तिकश्चाभवत्प्रीतः परिमोक्ष्य भुजङ्गमान् ॥ १८.५.३१ ॥
नंतर याजकांनी ते यज्ञकर्म पूर्ण केले; आस्तिक सर्पांना सोडवून आनंदित झाला.
18.5.32
ततो द्विजातीन्सर्वास्तान्दक्षिणाभिरतोषयत् ।
पूजिताश्चापि ते राज्ञा ततो जग्मुर्यथागतम् ॥ १८.५.३२ ॥
नंतर त्याने त्या सर्व द्विजांना दक्षिणा देऊन संतुष्ट केले; राजाने सन्मानित झालेले ते जसे आले होते तसे परतले.
18.5.33
विसर्जयित्वा विप्रांस्तान्राजाऽपि जनमेजयः ।
हृष्टस्तक्षशिलायाः स पुनरायाद्गचाह्वयम् ॥ १८.५.३३ ॥
त्या ब्राह्मणांना निरोप देऊन राजा जनमेजयही आनंदाने तक्षशिलेहून पुन्हा गजाह्वयाला (हस्तिनापुराला) परतला.
18.5.34
एतत्ते सर्वमाख्यातं वैशम्पायनकीर्तितम् ।
व्यासाज्ञया समाज्ञातं सर्पसत्रे नृपस्य हि ॥ १८.५.३४ ॥
वैशंपायनांनी सांगितलेले हे सर्व तुम्हाला सांगितले; व्यासांच्या आज्ञेने राजाच्या सर्पसत्रात हे उत्तम प्रकारे जाणले गेले.
18.5.35
पुण्योऽयमितिहासाख्यः पवित्रं चेदमुत्तमम् ।
कृष्णेन मुनिना विप्र निर्मितं सत्यवादिना ॥ १८.५.३५ ॥
हे विप्रा, इतिहास नावाचा हा पुण्यकारक आणि उत्तम पवित्र ग्रंथ सत्यवादी मुनी कृष्ण (द्वैपायन) यांनी रचला आहे.
18.5.36
सर्वज्ञेन विधिज्ञेन धर्मज्ञानवता सता ।
अतीन्द्रियेण शुचिना तपसा भावितात्मना ॥ १८.५.३६ ॥
सर्वज्ञ, विधी जाणणारा, धर्मज्ञानाने युक्त, सत्पुरुष, इंद्रियातीत, शुचि आणि तपाने आत्मा संस्कारित झालेल्या (मुनीने).
18.5.37
ऐश्वर्ये वर्तता चैव साङ्ख्ययोगवता तथा ।
नैकतन्त्रविबुद्धेन दृष्ट्वा दिव्येन चक्षुषा ॥ १८.५.३७ ॥
ऐश्वर्यात स्थित, सांख्य व योग यांनी युक्त, अनेक तंत्रांनी जागृत, दिव्य चक्षूने पाहणारे.
18.5.38
कीर्तिं प्रथयता लोके पाण्डवानां महात्मनाम् ।
अन्येषां क्षत्रियाणां च भूरिद्रविणतेजसाम् ॥ १८.५.३८ ॥
जगात महात्मा पांडवांची आणि अनेक धन व तेजाने युक्त इतर क्षत्रियांची कीर्ती पसरवणारा.
18.5.39
क्रीडां च वासुदेवस्य देवदेवस्य शाङ्गिणः ।
विश्वेषां देवभागानां जन्मसायुज्यमेव च ॥ १८.५.३९ ॥
वासुदेवाची क्रीडा, देवांचा देव शार्ङ्गधारीची क्रीडा, सर्व देवभागांचा जन्म आणि सायुज्यही.
18.5.40
य इदं शृणुयाद्विद्वान्पर्वसु द्विजसत्तमः ।
धूतपाप्मा जितस्वर्गो ब्रह्मभूयाय गच्छति ॥ १८.५.४० ॥
जो विद्वान द्विजश्रेष्ठ पर्वांमध्ये हे ऐकतो, तो पाप झटकून, स्वर्ग जिंकून ब्रह्मभावाला जातो.
18.5.41
कार्ष्णं वेदमिमं सर्वं शृणुयाद्यः समाहितः ।
ब्रह्महत्याकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ १८.५.४१ ॥
जो एकाग्र चित्ताने कृष्णाचा हा संपूर्ण वेद ऐकतो, त्याचे ब्रह्महत्येचे पाप त्याच क्षणी नष्ट होते.
18.5.42
यश्चेदं श्रावयेच्छ्राद्धे ब्राह्मणान्पादमन्ततः ।
अक्षय्यमन्नपानं वै पितॄंस्तस्योपतदिष्ठते ॥ १८.५.४२ ॥
जो श्राद्धात ब्राह्मणांना याचा किमान एक चरणही ऐकवतो, त्याच्या पितरांपर्यंत अक्षय अन्नपान पोहोचते.
18.5.43
अह्ना यदेनः कुरुते इन्द्रियैर्मनसाऽपि वा ।
महाभारतमाख्याय सर्पपापैः प्रमुच्यते ॥ १८.५.४३ ॥
दिवसा इंद्रियांद्वारे किंवा मनाने जे पाप घडते, ते महाभारत कथन केल्याने सर्पतुल्य पापांपासून मुक्त होतो.
18.5.44
यद्रात्रौ कुरुते पापं ब्राह्मणः स्त्रीगणैर्वृतः ।
महाभारतमाख्याय पूर्वां सन्ध्यां प्रमुच्यते ॥ १८.५.४४ ॥
रात्री स्त्रियांच्या समूहाने वेढलेला ब्राह्मण पाप करतो, तो महाभारत कथन करून पूर्वसंध्येला त्यातून मुक्त होतो.
18.5.45
महत्त्वाद्भारवत्त्वाच्च महाभारतमुच्यते ।
निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १८.५.४५ ॥
महत्त्व आणि भारामुळे याला महाभारत म्हणतात; याची निरुक्ती जाणणारा सर्व पापांपासून मुक्त होतो.
18.5.46
अष्टादशपुराणानि धर्मशास्त्राणि सर्वशः ।
वेदाः साङ्गास्तथैकत्र भारतं चैकतः स्थितम् ॥ १८.५.४६ ॥
अठरा पुराणे, सर्व धर्मशास्त्रे, अंगांसह वेद एका बाजूला; महाभारत दुसऱ्या बाजूला स्थित आहे.
18.5.47
श्रूयतां सिंहनादोऽयमृषेस्तस्य महात्मनः ।
अष्टादशपुराणानां कर्तुर्वेदमहोदधेः ॥ १८.५.४७ ॥
अठरा पुराणांचा कर्ता, वेदरूपी महासागर अशा त्या महात्मा ऋषीचा हा सिंहनाद ऐका.
18.5.48
त्रिभिर्वर्षैर्महत्पुण्यं कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ।
अखिलं भारतं चेदं चकार भगवान्मुनिः ॥ १८.५.४८ ॥
तीन वर्षांत, महान पुण्यकर्म म्हणून, प्रभू कृष्णद्वैपायन मुनींनी हे संपूर्ण महाभारत रचले.
18.5.49
आकर्ण्य भक्त्या सततं जयाख्यं भारतं महत् ।
श्रीश्च कीर्तिस्तथा विद्या भवन्ति सहिताः सदा ॥ १८.५.४९ ॥
जय नावाचे हे महान भारत भक्तिभावाने सतत ऐकणाऱ्यांच्या ठायी श्री, कीर्ती आणि विद्या सदैव एकत्र राहतात.
18.5.50
धर्मे चार्थे च कामे च मोक्षे च भरतर्षभ ।
यदिहास्ति तदन्यत्र यन्नेहास्ति न कुत्रिचित् ॥ १८.५.५० ॥
हे भरतर्षभ! धर्म, अर्थ, काम आणि मोक्ष यांविषयी जे येथे आहे तेच इतरत्र आहे; जे येथे नाही ते कुठेही नाही.
18.5.51
वाच्यते यत्र सततं जयाख्यं भारतं महत् ।
श्रीश्व कीर्तिश्च विद्या च भवन्ति मुदिताः सदा ॥ १८.५.५१ ॥
जय नावाचे हे महान भारत जिथे सतत वाचले जाते, तिथे श्री, कीर्ती आणि विद्या सदैव आनंदाने नांदतात.
18.5.52
भारतस्य तु वक्तारं ब्रह्मर्षि च महागुरुम् ।
वैशंपायनमारोप्य स्वर्णभद्रासनं तदा ॥ १८.५.५२ ॥
तेव्हा भारताचे वक्ता, ब्रह्मर्षी आणि महागुरू वैशंपायन यांना सुवर्ण भद्रासनावर बसवून...
18.5.53
जनमेजयादिराजान आस्तिकाद्या द्विजातयः ।
धर्मदत्तादिवैश्याश्च सोम्यवंश्यादिशूद्रकाः ॥ १८.५.५३ ॥
जनमेजय इत्यादी राजे, आस्तिक इत्यादी द्विज, धर्मदत्त इत्यादी वैश्य आणि सोम्यवंश्य इत्यादी शूद्र.
18.5.54
प्रयुतं चायुतं चेति सहस्रं शतमित्यपि ।
दशकं चेति निष्काणामानर्चुस्तं महागुरुम् ॥ १८.५.५४ ॥
प्रयुत, अयुत, सहस्र, शत आणि दशक अशा निष्क मोहरांनी त्यांनी त्या महागुरूंचा सन्मान केला.
18.5.55
निष्काणां दशकं दत्त्वा मृतपुत्रोऽमृतप्रजः ।
ऊष्मादिव्याधियुक्तश्च शतं दत्त्वा निरामयः ॥ १८.५.५५ ॥
दहा निष्क दान केल्याने मृत पुत्र असलेला अमर संतती मिळवतो; ताप इत्यादी व्याधींनी ग्रस्त झालेला शंभर निष्क दान करून निरोगी होतो.
18.5.56
सहस्रदानात्संतानहीनः संतानपुत्रवान् ।
आयुरारोग्यमैश्वर्यं भेजुस्तेऽन्नं च पुत्रकान् ॥ १८.५.५६ ॥
हजार दानामुळे संतानहीन लोक संतानवान झाले; त्यांनी दीर्घायुष्य, आरोग्य, ऐश्वर्य, अन्न आणि पुत्र मिळवले.
18.5.57
सुवर्णं रजतं रत्नं सर्वाण्याभरणानि च ।
सर्वोपकरणैर्युक्तं निधिनिक्षेपसंयुतम् ॥ १८.५.५७ ॥
सोने, चांदी, रत्ने आणि सर्व अलंकार, सर्व उपकरणांसह, निधी आणि ठेवींसह (दान करावे).
18.5.58
इष्टकाभित्तिसंयुक्तमग्निबाधादिवर्जितम् ।
देवपूजाग्निहोत्रादिपाठार्थगृहसंयुतम्।
सान्तर्बहिस्संवरणं सप्रासादं सगोगृहम् ॥ १८.५.५८ ॥
वीटांच्या भिंतींनी युक्त, अग्नी इत्यादी बाधांपासून मुक्त, देवपूजा, अग्निहोत्र आणि पाठासाठी गृहाने युक्त, आत-बाहेर वेढलेले, प्रासाद आणि गोठ्यासह (घर दान करावे).
18.5.59
व्यष्ट्या समष्ट्या वा दद्यात्स्वर्गारोहणपर्वणि ।
निवृत्तिकामो दद्याच्चेत्पुनर्जन्म न विद्यते ॥ १८.५.५९ ॥
स्वर्गारोहण पर्वात वैयक्तिक किंवा सामूहिकरित्या दान करावे; मुक्तीची इच्छा असणाऱ्याने दान केले तर त्याला पुनर्जन्म नसतो.
18.5.60
सकामश्चेद्ब्रह्मकल्पं सुकं ब्रह्मगृहे वसेत् ॥ १८.५.६० ॥
जो फलाची इच्छा करणारा असेल तर त्याने ब्रह्मलोकात एक ब्रह्मकल्प काळ सुखाने राहावे.
18.5.61
पुराणमुखतो यस्माद्वेदान्तज्ञानमाप्यते ।
स तेन गुरुराख्यातस्तत्पूजा हीशपूजनम् ॥ १८.५.६१ ॥
कारण पुराणांच्या मुखातून वेदान्तज्ञान प्राप्त होते, म्हणून तो गुरु म्हटला जातो; त्याची पूजा हीच ईश्वराची पूजा होय.
18.5.62
भारतस्य तु वक्तारं श्रोतारं लेखकांस्तदा ।
प्रपूजयन्ति संहृष्टाः सिद्धाश्च परमर्षयः ॥ १८.५.६२ ॥
महाभारताचा वक्ता, श्रोता आणि लेखक यांना तेव्हा आनंदित सिद्ध आणि परम ऋषी अत्यंत सन्मानित करतात.
18.5.63
महाभारतवक्तारं नार्चयन्तीह ये नराः ।
तेषां सर्वक्रियाहानिर्भवेद्देवाः शपन्ति च ॥ १८.५.६३ ॥
जे लोक येथे महाभारताच्या वक्त्याचा सन्मान करत नाहीत, त्यांच्या सर्व कर्मांची हानी होते; देव त्यांना शाप देतात.
18.5.64
जयो नामेतिहासोऽयं श्रोतव्यो जयमिच्छता ।
राज्ञा राजसुतैश्चैव गर्भिण्या चैव योषिता ॥ १८.५.६४ ॥
'जय' नावाचा हा इतिहास विजयाची इच्छा करणाऱ्या राजाने, राजपुत्रांनी आणि गर्भवती स्त्रीने ऐकावा.
18.5.65
स्वर्गकामो लभेत्स्वर्गं जयकामो लभेज्जयम् ।
गर्भिणी लभते पुत्रं कन्यां वा बहुभागिनीम् ॥ १८.५.६५ ॥
स्वर्गाची इच्छा करणारा स्वर्ग मिळवतो, विजयाची इच्छा करणारा विजय मिळवतो; गर्भवती स्त्री पुत्र किंवा अत्यंत भाग्यवान कन्या मिळवते.
18.5.66
अनागतश्च मोक्षश्च कृष्णद्वैपायनः प्रभुः ।
संदर्भं भारतस्यास्य कृतवान्धर्मकाम्यया ॥ १८.५.६६ ॥
भविष्यातील फल आणि मोक्ष यांसाठी, प्रभू कृष्णद्वैपायनांनी धर्मेच्छेने या भारताची रचना केली.
18.5.67
षष्टिं शतसहस्राणि चकारान्यां स संहिताम् ।
त्रिंशच्छतसहस्राणि देवलोके प्रतिष्ठितम् ॥ १८.५.६७ ॥
त्यांनी दुसरी संहिता रचली; तिच्यात साठ लाख (श्लोक) होते. त्यांपैकी तीस लाख देवलोकात प्रतिष्ठित आहेत.
18.5.68
पित्र्ये पञ्चदशं ज्ञेयं यक्षलोके चतुर्दश ।
एकं शतसहस्रं तु मानुषेषु प्रभाषितम् ॥ १८.५.६८ ॥
पितृलोकात पंधरा (लाख) जाणावे; यक्षलोकात चौदा; आणि मानवांमध्ये सांगितलेले एक लाख (श्लोक).
18.5.69
नारदोऽश्रावयद्देवानसितो देवलः पितॄन् ।
रक्षोयक्षाञ्शुको मर्त्यान्वैशम्पायन एव तु ॥ १८.५.६९ ॥
नारदांनी देवतांना ऐकवले; असित आणि देवलांनी पितरांना; शुकांनी राक्षस आणि यक्षांना; आणि वैशंपायनांनी मर्त्यांना.
18.5.70
इतिहासमिमं पुण्यं महार्थं वेदसंमितम् ।
व्यासोक्तं श्रूयते येन कृत्वा ब्राह्म्णमग्रतः ॥ १८.५.७० ॥
हा पुण्यकारक, महार्थ, वेदांसमान इतिहास—व्यासांनी सांगितलेला—ब्राह्मणाला पुढे ठेवून ऐकला जातो.
18.5.71
स नरः सर्वकामांश्च कीर्तिं प्राप्येह शौनक ।
गच्छेत्परमिकां सिद्धिमत्र मे नास्ति संशयः ॥ १८.५.७१ ॥
हे शौनका, तो मनुष्य येथे सर्व इच्छा व कीर्ती मिळवून परम सिद्धी प्राप्त करतो—यात माझ्या मनात संशय नाही.
18.5.72
भारताध्ययनात्पुण्यादपि पादमधीयतः ।
श्रद्धया परया भक्त्या श्राव्यते चापि येन तु।
य इमां संहितां पुण्यां पुत्रमध्यापयच्छुकम् ॥ १८.५.७२ ॥
भारत अध्ययनाच्या पुण्यातून चौथा भाग अध्ययन करणाऱ्यालाही (फल मिळते); परम श्रद्धा व भक्तीने ज्याच्याकडून हे ऐकवले जाते, आणि ज्याने ही पुण्य संहिता आपला पुत्र शुकाला शिकवली.
18.5.73
मातापितृसहस्राणि पुत्रदारशतानि च ।
संसारेष्वनुभूतानि यान्ति यास्यन्ति चापरे ॥ १८.५.७३ ॥
संसारात हजारो माता-पिता आणि शेकडो पुत्र-पत्नी अनुभवली गेली; ते जातात, इतरही जातील.
18.5.74
हर्षस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।
दिवसेदिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥ १८.५.७४ ॥
हर्षाची हजारो आणि भयाची शेकडो स्थाने दररोज मूर्खात प्रवेश करतात, पंडितात नव्हे.
18.5.75
ऊर्ध्वबाहुर्विरौम्येष न च कश्चिच्छृणोति मे ।
धर्मादर्थश्च कामश्च स किमर्थं न सेव्यते ॥ १८.५.७५ ॥
हात वर करून मी आक्रोश करतो, पण माझे कोणी ऐकत नाही. धर्मातूनच अर्थ आणि काम मिळतात; मग त्याचे सेवन का केले जात नाही?
18.5.76
न जातु कामान्न भयान्न लोभा-
द्धर्मं त्यजेज्जीवितस्यापि हेतोः।
नित्यो धर्मः सुखदुःखे त्वनिथ्ये ।
जीवो नित्यो हेतुरस्य त्वनित्यः ॥ १८.५.७६ ॥
काम, भय किंवा लोभामुळे, अगदी जीवितासाठीही कधीही धर्माचा त्याग करू नये. धर्म नित्य आहे; सुख-दुःख अनित्य आहेत. जीव नित्य आहे; त्याचे कारण अनित्य आहे.
18.5.77
इमां भारतसावित्रीं प्रातरुत्थायः यः पठेत् ।
स भारतफलं प्राप्य परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ १८.५.७७ ॥
पहाटे उठून ही भारत-सावित्री जो पठण करतो, तो भारताचे फळ मिळवून परब्रह्माला प्राप्त होतो.
18.5.78
कयथा समुद्रो भगवान्यथा हि हिमवान्गिरिः ।
ख्यातावुभौ रत्ननिधी तथा भारतमुच्यते ॥ १८.५.७८ ॥
भगवान समुद्र आणि हिमवान पर्वत हे दोन्ही रत्नांचे भांडार म्हणून प्रसिद्ध आहेत, तसेच भारत म्हटले जाते.
18.5.79
कार्ष्णं देवमिमं विद्वाञ्श्रावयित्वाऽर्थमश्नुते ।
इदं भारतमाख्यानं यः पठेत्सुसमाहितः।
स गच्छेत्परमां सिद्धिमिति मे नास्ति संशयः ॥ १८.५.७९ ॥
कृष्ण देवाला जाणणारा विद्वान हे ऐकवून फल मिळवतो; जो अत्यंत एकाग्रतेने हे भारत आख्यान पठण करतो तो परम सिद्धी प्राप्त करतो, यात माझा संशय नाही.
18.5.80
द्वैपायनोष्ठपुटनिस्सृतमप्रमेयं ।
पुण्यं पवित्रमथ पापहरं शिवं च।
यो भारतं समधिगच्छति वाच्यमानं ।
किं तस्य पुष्करजलैरभिषेचनेन ॥ १८.५.८० ॥
द्वैपायनाच्या ओठांच्या पुटातून निघालेले हे अप्रमेय, पुण्यमय, पवित्र, पापहारक आणि शुभ आहे; जो हे भारत पठण होत असताना लक्षपूर्वक ऐकतो, त्याला पुष्कर जलाने अभिषेक करून काय उपयोग?
18.5.81
यो गोशतं कनकशृङ्गमयं ददाति ।
विप्राय वेदविदुषे सुबहुश्रुताय।
पुण्यां च भारतकथां सततं शृणोति ।
तुल्यं फलं भवति तस्य च तस्य चैव ॥ १८.५.८१ ॥
जो वेदज्ञ व बहुश्रुत ब्राह्मणाला सोन्याची शिंगे असलेल्या शंभर गायी दान करतो, आणि जो सदैव भारताची पुण्यकथा ऐकतो - त्या दोघांनाही समान फल मिळते.
18.5.82
यद्यदिष्टतमं कामं लभते श्रद्धयाऽन्वितः ।
शृणुयान्मुदितो भूत्वा आस्तिको बुद्धिसंयुतः ॥ १८.५.८२ ॥
श्रद्धेने युक्त असलेला जी अत्यंत इष्ट कामना मिळवतो; आस्तिक व बुद्धिमान होऊन आनंदाने हे ऐकावे.
18.5.83
वासुदेवं स्मरन्विद्वान्पुण्डरीकायतेक्षणम् ।
इतिहासमिमं पुण्यं महार्थं वेदसंमितम् ॥ १८.५.८३ ॥
कमलनेत्र वासुदेवाचे स्मरण करत विद्वानाने हा पुण्य, महार्थ असलेला, वेदतुल्य इतिहास (ऐकावा).
18.5.84
श्रावयेद्यस्तु वर्णादीन्कृत्वा ब्राह्मणमग्रतः ।
सर्वपापविशुद्धात्मा शुचिस्तद्गतमानसः ॥ १८.५.८४ ॥
जो ब्राह्मणाला पुढे ठेवून वर्णादींना हे मोठ्याने ऐकवतो, तो सर्व पापांपासून शुद्ध आत्मा, पवित्र आणि मन त्यातच लावलेला होतो.
18.5.85
इह कीर्तिं महत्प्राप्य भोगवान्सुखमश्नुते ।
व्यासप्रसादेन पुनः स्वर्गलोकं स गच्छति ॥ १८.५.८५ ॥
येथे महान कीर्ती मिळवून, भोगांनी युक्त होऊन तो सुख भोगतो; व्यासांच्या कृपेने पुन्हा तो स्वर्गलोकाला जातो.
18.5.86
एतद्विदित्वा सर्वं तु सर्ववेदार्थविद्भवेत् ।
पूजनीयश्च सततं माननीयो भवेद्द्विजः ॥ १८.५.८६ ॥
हे सर्व जाणणारा सर्व वेदांच्या अर्थाला जाणणारा होतो; आणि द्विज सतत पूजनीय व माननीय असावा.