মহাভারত · অধ্যায় 2.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.100.1
आमन्त्रयामि भरतांस्तथा वृद्धं पितामहम् ।
राजानं सोमदत्तं च महाराजं च बाह्लिकम् ॥ २.१००.१ ॥
আমি ভরতবংশীয়দের, বৃদ্ধ পিতামহকে, রাজা সোমদত্তকে এবং মহারাজ বাহ্লিককে বিদায় জানাচ্ছি।
2.100.2
द्रोणं कृपं नृपांश्चान्यानश्वत्थामानमेव च ।
विदुरं धृतराष्ट्रं च धार्तराष्ट्रांश्च सर्वशः ॥ २.१००.२ ॥
দ্রোণ, কৃপ, অন্য রাজারা, অশ্বত্থামা, বিদুর, ধৃতরাষ্ট্র এবং ধৃতরাষ্ট্রের সকল পুত্র।
2.100.3
सौमदत्तिं महावीर्यं विकर्णं च महामतिम् ।
युयुत्सुं सञ्जयं चैव तथैवान्यान्सभासदः ॥ २.१००.३ ॥
সোমদত্তের মহাবীর্য পুত্র, মহামতি বিকর্ণ, যুযুৎসু, সঞ্জয় এবং সভার অন্যান্য সদস্যগণ।
2.100.4
गान्धारीं च महाभागां मातरं च तथा पृथाम् ।
सर्वानामन्त्र्य गच्छामि द्रष्टाऽस्मि पुनरेत्य वः ॥ २.१००.४ ॥
মহাভাগা গান্ধারী ও মাতা পৃথাকে এবং সকলকে বিদায় জানিয়ে আমি যাচ্ছি; আবার ফিরে এসে আপনাদের দেখব।
2.100.5
न च किञ्चिदथोचुस्तं ह्रियाऽऽसन्ना युधिष्ठिरम् ।
मनोभिरेव कल्याणं दध्युस्ते तस्य धीमतः ॥ २.१००.५ ॥
লজ্জায় যুধিষ্ঠিরের কাছে থেকেও তারা কিছুই বললেন না; মনে মনেই সেই বুদ্ধিমানের মঙ্গল কামনা করলেন।
2.100.6
आर्या पृथा राजपुत्री नारण्यं गन्तुमर्हति ।
सुकुमारी च वृद्धा च नित्यं चैव सुखोचिता ॥ २.१००.६ ॥
আর্যা পৃথা, রাজকন্যা, বনে যাওয়ার যোগ্য নন; তিনি সুকুমারী, বৃদ্ধা এবং চিরকাল সুখে অভ্যস্ত।
2.100.7
इह वत्स्यति कल्याणी सत्कृता मम वेश्मनि ।
इति पार्था विजानीध्वमगदं वोऽस्तु सर्वशः ॥ २.१००.७ ॥
এখানে কল্যাণী আমার গৃহে সম্মানের সঙ্গে বাস করবে। হে পৃথার পুত্রগণ, তোমরা জেনে রাখো; তোমাদের সর্বতোভাবে মঙ্গল হোক।
2.100.8
तथेत्युक्त्वाऽब्रुवन्सर्वे यथा नो वदसेऽनघ ।
त्वं पितृव्यः पितृसमो वयं च त्वत्परायणाः ॥ २.१००.८ ॥
"তথাস্তু" বলে সকলে বললেন: হে নিষ্পাপ, আপনি যেমন বলবেন তেমনই হবে। আপনি আমাদের পিতৃব্য, পিতার সমান; আমরা আপনারই আশ্রিত।
2.100.9
यथाऽऽज्ञापयसे विद्वंस्त्वं हि नः परमो गुरुः ।
यच्चान्यदपि कर्तव्यं तद्विधत्स्व महामते ॥ २.१००.९ ॥
হে বিদ্বান, আপনি যেমন আদেশ করেন; আপনিই আমাদের পরম গুরু। আর যা কিছু অন্য করণীয়, হে মহামতি, তারও ব্যবস্থা করুন।
2.100.10
युधिष्ठिर विजानीहि ममेदं भरतर्षभ ।
नाधर्मेण जितः कश्चिद्व्यथते वै पराजये ॥ २.१००.१० ॥
হে যুধিষ্ঠির, আমার এই কথা জানো, হে ভরতশ্রেষ্ঠ। অধর্মে যে জিত হয়নি, সে পরাজয়ে ব্যথিত হয় না।
2.100.11
त्वं वै धर्मं विजानीषे युद्धे जेता धनञ्जयः ।
हन्ताऽरीणां भीमसेनो नकुलस्त्वर्थसङ्ग्रही ॥ २.१००.११ ॥
তুমি ধর্ম জানো; যুদ্ধে বিজয়ী হবেন ধনঞ্জয়। শত্রুদের হননকারী ভীমসেন। আর নকুল ধনসংগ্রাহক।
2.100.12
संयन्ता सहदेवस्तु धौम्यो ब्रह्मविदुत्तमः ।
धर्मार्थकुशला चैव द्रौपदी धर्मचारिणी ॥ २.१००.१२ ॥
সংযমী সহদেব; এবং ব্রহ্মজ্ঞানীদের শ্রেষ্ঠ ধৌম্য। ধর্ম ও অর্থে নিপুণা, ধর্মচারিণী দ্রৌপদীও আছেন।
2.100.13
अन्योन्यस्य प्रियाः सर्वे तथैव प्रियदर्शनाः ।
परैरभेद्याः सन्तुष्टाः को वोन न स्पृहयेदिह ॥ २.१००.१३ ॥
তাঁরা সকলেই একে অপরের প্রিয় ছিলেন, তেমনই দর্শনে সুন্দর; অন্যের দ্বারা অভেদ্য, সন্তুষ্ট। এখানে কে তাঁদের স্পৃহা না করবে?
2.100.14
एष वै सर्वकल्याणः समाधिस्तव भारत ।
नैनं शत्रुर्विषहते शक्रेणापि समोऽप्युत ॥ २.१००.१४ ॥
হে ভারত, এটিই তোমার সর্বমঙ্গলময় সমৃদ্ধি; শত্রু একে সহ্য করতে পারে না, ইন্দ্রের সমানও হলেও।
2.100.15
हिमवत्यनुशिष्टोऽसि मेरुसावर्णिना पुरा ।
द्वैपायनेन कृष्णेन नगरे वारणावते ॥ २.१००.१५ ॥
পূর্বে হিমালয়ে মেরুসাবর্ণি তোমাকে উপদেশ দিয়েছিলেন; বারণাবত নগরে দ্বৈপায়ন কৃষ্ণও।
2.100.16
भृगुतुङ्गे च रामेण दृष्टद्वत्यां च शम्भुना ।
अश्रौषीरसि तस्यापि महर्षेरञ्जनं प्रति ॥ २.१००.१६ ॥
ভৃগুতুঙ্গে পরশুরামের কাছে এবং দৃষদ্বতীর তীরে শম্ভুর কাছে তুমি শুনেছ; সেই মহর্ষির অঞ্জন-বিষয়ক উপদেশও তুমি শুনেছ।
2.100.17
कल्माषीतीरसंस्थस्य गतस्त्वं शिष्यतां भृगोः ।
द्रष्टा सदा नारदस्ते धौम्यस्तेऽयं पुरोहितः ॥ २.१००.१७ ॥
কল্মাষী তীরে অবস্থান করে তুমি ভৃগুর শিষ্যত্ব লাভ করেছ; নারদ সর্বদা তোমার দ্রষ্টা; আর এই ধৌম্য তোমার পুরোহিত।
2.100.18
माहासीः साम्पराये त्वं बुद्धिं तामृषिपूजिताम् ।
पुरूरवसमैलं त्वं बुद्ध्या जयसि पाण्डव ॥ २.१००.१८ ॥
যুদ্ধে ঋষিদের পূজিত সেই বুদ্ধি তুমি ত্যাগ করো না; হে পাণ্ডব, বুদ্ধির দ্বারাই তুমি ঐল পুরূরবাকেও জয় করো।
2.100.19
शक्त्या जयसि राज्ञोऽन्यानृषीन्धर्गोपसेवया ।
ऐन्द्रे जये धृतमना याम्ये कोपविधारणे ॥ २.१००.१९ ॥
তুমি শক্তির দ্বারা অন্য রাজাদের ও ঋষিদের জয় কর; ধর্মরক্ষকদের সেবার দ্বারা। ইন্দ্রদিকের জয়ে স্থিরচিত্তে এবং যমদিকে ক্রোধ সংযত করে।
2.100.20
तथा विसर्गे कौबेरे वारुणे कोपविधारणे ।
आत्मप्रदानं सौम्यत्वमद्भ्यश्चैवोपजीवनम् ॥ २.१००.२० ॥
তেমনই কুবেরদিকের দানে এবং বরুণদিকের ক্রোধ সংযমে। আত্মনিবেদন, কোমলতা, জল থেকেই জীবিকা অর্জন।
2.100.21
भूमेः क्षमा च तेजश्च समग्रं सूर्यमण्डलात् ।
वायोर्बलं प्राप्नुहि त्वं भूतेभ्यश्चात्मसम्पदम् ॥ २.१००.२१ ॥
পৃথিবী থেকে ক্ষমা ও সূর্যমণ্ডল থেকে সমগ্র তেজ লাভ কর। বায়ু থেকে বল, এবং প্রাণীদের থেকে আত্মসম্পদ লাভ কর।
2.100.22
अगदं वोऽस्तु भद्रं वो द्रष्टाऽस्मि पुनरागतान् ।
आपद्धर्मार्थकृच्छ्रेषु सर्वकार्येषु वा पुनः ॥ २.१००.२२ ॥
তোমাদের কল্যাণ হোক, তোমাদের মঙ্গল হোক। ফিরে আসা তোমাদের আমি আবার দেখব — বিপদে, ধর্মার্থের সংকটে, বা সমস্ত কাজে।
2.100.23
यथावत्प्रतिपद्येथाः काले काले युधिष्ठिर ।
आपृष्टोऽसीह कौन्तेय स्वस्ति प्राप्नुहि भारत ॥ २.१००.२३ ॥
হে যুধিষ্ঠির, প্রতিটি সময়ে যথাযথভাবে আচরণ কোরো। হে কৌন্তেয়, তুমি এখান থেকে বিদায় নিয়েছ; হে ভারত, কল্যাণ লাভ করো।
2.100.24
कृतार्थं स्वस्मिमन्तं त्वां द्रक्ष्यामः पुनरागतम् ।
न हि वो वृजिनं किञ्चिद्वेद कश्चित्पुराकृतम् ॥ २.१००.२४ ॥
তুমি নিজের কাজ সম্পন্ন করে ফিরে এলে আমরা তোমাকে দেখব। প্রকৃতপক্ষে তোমাদের পূর্বকৃত কোনো পাপ কেউই জানে না।
2.100.25
एवमुक्तस्तथेत्युक्त्वा पाण्डवः सत्यविक्रमः ।
भीष्मद्रोणौ नमस्कृत्य प्रातिष्ठत युधिष्ठिरः ॥ २.१००.२५ ॥
এইরূপ বলা হলে, সত্যপরাক্রম পাণ্ডব যুধিষ্ঠির 'তথাস্তু' বলে ভীষ্ম ও দ্রোণকে প্রণাম করে প্রস্থান করলেন।