ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 2.69
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.69.1
ततो युद्धाय संनद्धं चेदिराजं युधिष्ठिरः ।
दृष्ट्वा मतिमतां श्रेष्ठो नारदं समुवाच ह ॥ २.६९.१ ॥
ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਲਈ ਤਿਆਰ ਚੇਦੀਰਾਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਆਖਿਆ।
2.69.2
अन्तरिक्षे च भूमौ च तेऽस्त्यविदितं क्वचित् ।
यानि राजविनाशाय भौमानि च खगानि च ॥ २.६९.२ ॥
ਅਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਦੇ ਸੂਚਕ ਭੌਮ ਅਤੇ ਖ਼ਗ ਚਿੰਨ੍ਹ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ ਹਨ।
2.69.3
निमित्तानीह जायन्ते उत्पाताश्च पृथग्विधाः ।
एतदित्छामि कार्त्स्न्येन श्रोतुं त्वत्तो महामुने ॥ २.६९.३ ॥
ਇਥੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਸ਼ਗਨ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਉਤਪਾਤ, ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
2.69.4
इत्येवं मितमान्विप्रः कुरुराजस्य धीमतः ।
पृच्छतः सर्वमव्यग्रमाचचक्षे महायशाः ॥ २.६९.४ ॥
ਕੁਰੂ ਰਾਜੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਯੁਧਿਸ਼ਟਰ ਦੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁੱਛਣ ਤੇ, ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਮਹਾਯਸ਼ਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਦੱਸਿਆ।
2.69.5
पराक्रमं च मार्गं च संनिपातं समुच्छ्रयम् ।
आरोहणं कुरुश्रेष्ठ अन्योन्यं प्रतिसर्पणम् ॥ २.६९.५ ॥
ਪਰਾਕਰਮ, ਮਾਰਗ, ਟੱਕਰ, ਉੱਨਤੀ, ਚੜ੍ਹਾਈ, ਹੇ ਕੁਰੂਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਵੱਲ ਵਧਣਾ।
2.69.6
पश्मीनां व्यतिसंसर्गं व्यायामं वृत्तिपीडनम् ।
दर्शनादर्शनं चैव अदृश्यानां च दर्शनम् ॥ २.६९.६ ॥
ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸੀ ਮੇਲ, ਮੁਕਾਬਲਾ, ਰੋਜ਼ੀ ਦਾ ਪੀੜਨ, ਦਿਖਣਾ ਤੇ ਨਾ ਦਿਖਣਾ, ਅਤੇ ਅਦ੍ਰਿਸ਼ਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣਾ।
2.69.7
हानिं वृद्धिं च ह्रासं च वर्णस्थानं बलाबलम् ।
सर्वमेतत्परीक्षेत ग्रहाणां ग्रहकोविदः ॥ २.६९.७ ॥
ਹਾਨੀ, ਵਾਧਾ, ਘਾਟਾ, ਵਰਣ, ਸਥਾਨ ਅਤੇ ਬਲ-ਕਮਜ਼ੋਰੀ — ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਗ੍ਰਹਜ੍ਞ ਨੇ ਪਰਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.69.8
भौमाः पूर्वं प्रवर्तन्ते खेचराश्च ततः परम् ।
उत्पद्यन्ते च लोकेऽस्मिन्नुत्पाता देवनिर्मिताः ॥ २.६९.८ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਭੌਮ ਲੱਛਣ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਖੇਚਰ ਲੱਛਣ; ਅਤੇ ਇਸ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਚੇ ਉਤਪਾਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2.69.9
यदा तु सर्वभूतानां छाया न परिवर्तते ।
अपरेण गते सूर्ये तत्पराभवलक्षणम् ॥ २.६९.९ ॥
ਸੂਰਜ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਢਲ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਛਾਂ ਨਾ ਬਦਲੇ, ਤਾਂ ਇਹ ਹਾਰ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।
2.69.10
अच्छाये विमलच्छाया प्रतिच्छायेव दृश्यते ।
यत्र चैत्यकवृक्षाणां तत्र विद्यान्महद्भयम् ॥ २.६९.१० ॥
ਜਿੱਥੇ ਛਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਾਫ਼ ਛਾਂ ਪ੍ਰਤੀਬਿੰਬ ਵਾਂਗ ਦਿਖੇ, ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਚੈਤਯ ਰੁੱਖ ਹੋਣ, ਉੱਥੇ ਵੱਡਾ ਭੈ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.69.11
शीर्णपर्णप्रवालाश्च शुष्कपर्णाश्च चैत्यकाः ।
अपभ्रष्टप्रवालाश्च तत्राभावं विनिर्दिशेत् ॥ २.६९.११ ॥
ਪੱਤੇ ਅਤੇ ਕੋਂਪਲਾਂ ਮੁਰਝਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ, ਪੱਤੇ ਸੁੱਕੇ ਅਤੇ ਕੋਂਪਲਾਂ ਡਿੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਚੈਤਯ ਰੁੱਖ ਜਿੱਥੇ ਹੋਣ, ਉੱਥੇ ਅਭਾਵ (ਵਿਨਾਸ਼) ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.69.12
स्निग्धपर्णप्रवालाश्च दृश्यन्ते यत्र चैत्यकाः ।
ईहमानाश्च वृक्षाश्च भावस्तत्र न संशयटः ॥ २.६९.१२ ॥
ਚਿਕਣੇ ਪੱਤਿਆਂ ਅਤੇ ਕੋਂਪਲਾਂ ਵਾਲੇ ਚੈਤਯ ਰੁੱਖ ਜਿੱਥੇ ਦਿਖਣ ਅਤੇ ਰੁੱਖ ਫਲਦੇ-ਫੁੱਲਦੇ ਹੋਣ, ਉੱਥੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
2.69.13
पुष्पे पुष्पं प्रजायेत फले वा फलमाश्रितम् ।
राजा वा राजमात्रो वा मरणायोपपद्यते ॥ २.६९.१३ ॥
ਫੁੱਲ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲ ਉੱਗੇ ਜਾਂ ਫਲ ਉੱਤੇ ਫਲ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਰਾਜਾ ਜਾਂ ਰਾਜਮੰਤਰੀ ਮੌਤ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.69.14
प्रावृट्छरदि हेमन्ते वसन्ते वापि सर्वशः ।
आकालिकं पुष्पफलं राष्ट्रक्षोभं विनिर्दिशेत् ॥ २.६९.१४ ॥
ਬਰਸਾਤ, ਸਰਦ, ਹੇਮੰਤ ਜਾਂ ਬਸੰਤ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਬੇਵਕਤ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਆਉਣ ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ।
2.69.15
नदीनां स्त्रोतसोऽकाले द्योतयन्ति महाभयम् ।
वनस्पतिः पूज्यमानः पूजितोऽपूजितोऽपि वा ॥ २.६९.१५ ॥
ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਹਾਅ ਬੇਵਕਤ ਮਹਾਨ ਭੈ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਰੁੱਖ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਨਾ ਪੂਜਿਆ ਗਿਆ, ਇਹੀ ਗੱਲ ਹੈ।
2.69.16
यदा भज्येत वातेन भिद्यते नमितोऽपि वा ।
अग्निवायुभयं विद्याच्छ्रेष्ठो वापि विनश्यति ॥ २.६९.१६ ॥
ਹਵਾ ਨਾਲ ਰੁੱਖ ਟੁੱਟੇ, ਪਾਟੇ, ਜਾਂ ਝੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਵੀ ਟੁੱਟੇ, ਤਾਂ ਅੱਗ ਤੇ ਹਵਾ ਦਾ ਡਰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.69.17
दिशः सर्वाश्च दीप्यन्ते जायन्ते राजविभ्रमाः ।
भिद्यमानो यदा वृक्षो निनदेच्चापि पातितः।
सह राष्ट्रं च पतितं नतं वृक्षं प्रपातयेत् ॥ २.६९.१७ ॥
ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਚਮਕਣ, ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਹੋਣ; ਰੁੱਖ ਫਟ ਕੇ ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਚੀਕੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਰਾਜ ਸਮੇਤ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ; ਝੁਕੇ ਹੋਏ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ।
2.69.18
अथैनं छेदयेत्कश्चित्प्रतिक्रुद्धो वनस्पतिः ।
छेत्ता भेत्ता पतिश्चैव क्षिप्रमेव नशिष्यति ॥ २.६९.१८ ॥
ਫਿਰ ਜੇ ਕੋਈ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਵਨਸਪਤੀ ਨੂੰ ਕੱਟੇ, ਤਾਂ ਕੱਟਣ ਵਾਲਾ, ਤੋੜਨ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਵਾਮੀ ਛੇਤੀ ਨਾਸ ਹੋ ਜਾਣਗੇ।
2.69.19
देवतानां च पतनं मष्टपानां च पातनम् ।
अचलानां प्रकम्पश्च तत्पराभवलक्षणम् ॥ २.६९.१९ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਡਿੱਗਣਾ, ਮਸ਼ਟਪਾਂ (ਪਵਿੱਤਰ ਰੁੱਖਾਂ ਜਾਂ ਮੰਦਰਾਂ) ਦਾ ਢਾਹਿਆ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਪਹਾੜਾਂ ਦਾ ਕੰਬਣਾ — ਇਹ ਹਾਰ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ।
2.69.20
निशि चेन्द्रधनुर्दृष्टं ततोपि च महद्भयम् ।
तद्द्रष्टरेव भीतिः स्यान्नान्येषां भरतर्षभ ॥ २.६९.२० ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਦਿਖੇ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਵੱਡੇ ਡਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ; ਉਸਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਡਰ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਭਰਤਰਸ਼ਭ।
2.69.21
रात्राविन्द्रधनुर्दृष्ट्वा तद्राष्ट्रं परिवर्जयेत् ॥ २.६९.२१ ॥
ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੰਦਰਧਨੁਸ਼ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.69.22
अर्चा यत्र प्रनृत्यन्त नदन्ति च हसन्ति च ।
उन्मीलन्ति निमीलन्ति राष्ट्रक्षोभं विनिर्दिशेत् ॥ २.६९.२२ ॥
ਜਿੱਥੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨੱਚਦੀਆਂ, ਗਰਜਦੀਆਂ, ਹੱਸਦੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਦੀਆਂ-ਬੰਦ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ — ਉੱਥੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵਿੱਚ ਹਲਚਲ ਹੋਵੇਗੀ, ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.69.23
शिला यदि प्रसिञ्चन्ति स्नेहांश्चोदकसम्भवान् ।
अन्यद्वा विकृतं किञ्चित्तद्भयस्य निदर्शनम् ॥ २.६९.२३ ॥
ਜੇ ਪੱਥਰ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਨਮੀ ਛੱਡਣ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਵਿਗੜੀ ਚੀਜ਼ ਵਾਪਰੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਡਰ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।
2.69.24
म्रियन्ते वा महामात्रा राजा सपरिवारकः ।
पुरस्य या भवेद्व्याधी राष्ट्रे देशे च विभ्रमाः ॥ २.६९.२४ ॥
ਵੱਡੇ ਮੰਤਰੀ ਮਰਨ, ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਰਾਜਾ ਮਰੇ, ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਤੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗੜਬੜੀਆਂ ਹੋਣ।
2.69.25
देवतानां यदाऽऽवासे राज्ञां वा यत्र वेश्मनि ।
भाण्डागारायुधागारे निविशेत यदा मधु ॥ २.६९.२५ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਿੱਚ, ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ, ਭੰਡਾਰ ਜਾਂ ਸ਼ਸਤਰਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਸ਼ਹਿਦ ਵੱਸ ਜਾਵੇ, ਤਦ (ਇਹ ਅਸ਼ੁਭ ਹੈ)।
2.69.26
सर्वं तदा भवेत्स्थानं हन्यमानं बलीयसा ।
आगन्तुकं भयं तत्र भवेदित्येव निर्दिशेत् ॥ २.६९.२६ ॥
ਤਦ ਉਹ ਸਾਰਾ ਸਥਾਨ ਬਲਵਾਨ ਦੁਆਰਾ ਮਾਰਿਆ ਜਾਵੇਗਾ; ਉੱਥੇ ਬਾਹਰੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਭੈ ਹੋਵੇਗਾ, ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.69.27
पादपश्चैव यो यत्र रक्तं स्रवति शोणितम् ।
दन्ताग्रात्कुञ्जरो वापि शृङ्गाद्वा वृषभस्तथा ॥ २.६९.२७ ॥
ਜਿੱਥੇ ਰੁੱਖ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਹਾਥੀ ਦੇ ਦੰਦ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੋਂ, ਜਾਂ ਬਲਦ ਦੇ ਸਿੰਗ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਹੈ।
2.69.28
पादपाद्राष्ट्रिविभ्रंशः कुञ्जराद्राजविभ्रमः ।
गोब्राह्मणविनाशः स्याद्वृवभस्येति निर्दिशेत् ॥ २.६९.२८ ॥
ਰੁੱਖ ਤੋਂ ਰਾਸ਼ਟਰ ਦਾ ਪਤਨ, ਹਾਥੀ ਤੋਂ ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਭੁਲੇਖਾ, ਬਲਦ ਤੋਂ ਗਊਆਂ ਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.69.29
छत्रं नरपतेर्यत्र निपतेत्पृथिवीतले ।
सराष्ट्रो नृपती राजन्क्षिप्रमेव विनश्यति ॥ २.६९.२९ ॥
ਰਾਜੇ ਦਾ ਛਤਰ ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗੇ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਹ ਰਾਜਾ ਰਾਸ਼ਟਰ ਸਮੇਤ ਛੇਤੀ ਹੀ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
2.69.30
देवागारेषु वा यत्र राज्ञो वा यत्र वेश्मनि ।
विकृतं यदि दृश्येत नागावासेषु वा पुनः ॥ २.६९.३० ॥
ਦੇਵ-ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਦੇ ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ, ਜਾਂ ਨਾਗਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੁਝ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਦਿਖੇ।
2.69.31
तस्य देशस्य पीडा स्याद्राज्ञो जनपदस्य वा ।
अनावृष्टिभयं घोरमतिदुर्भिक्षमादिशेत् ॥ २.६९.३१ ॥
ਉਸ ਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਰਾਜੇ ਜਾਂ ਜਨਪਦ ਨੂੰ ਪੀੜਾ ਹੋਵੇਗੀ; ਭਿਆਨਕ ਅਨਾਵ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਦਾ ਡਰ ਅਤੇ ਅਤਿ ਕਾਲ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਦੇਵੇ।
2.69.32
अर्चाया बाहुभङ्गेन गृहस्थानां भयं भवेत् ।
भग्ने प्रहरणे विद्यात्सेनापतिविनाशनम् ॥ २.६९.३२ ॥
ਮੂਰਤੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਟੁੱਟਣ ਨਾਲ ਗ੍ਰਹਿਸਥਾਂ ਨੂੰ ਡਰ ਹੋਵੇਗਾ; ਹਥਿਆਰ ਟੁੱਟੇ ਤਾਂ ਸੈਨਾਪਤੀ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.69.33
आगन्तुका तु प्रतिमा स्थानं यत्र न विन्दति ।
जभ्यन्तरेण षण्मासाद्राजा त्यजति तत्पुरम् ॥ २.६९.३३ ॥
ਆਗੰਤੁਕ ਮੂਰਤੀ ਨੂੰ ਜਿੱਥੇ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੀ, ਉੱਥੇ ਛੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਰਾਜਾ ਉਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
2.69.34
प्रदीर्यते मही यत्र विनदत्यपि पात्यते ।
म्रियते तत्र राजा च तत्र राष्ट्रं विनश्यति ॥ २.६९.३४ ॥
ਜਿੱਥੇ ਧਰਤੀ ਪਾਟਦੀ ਹੈ, ਗਰਜਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਡਿੱਗਦੀ ਵੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਮਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਰਾਸ਼ਟਰ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2.69.35
एणीपदान्वा सर्पान्वा डुण्डुभानथ दीप्यकान् ।
मण्डूको ग्रसते यत्र तत्र राजा विनश्यति ॥ २.६९.३५ ॥
ਜਿੱਥੇ ਡੱਡੂ ਏਣੀਪਦ, ਸੱਪਾਂ, ਡੁੰਡੁਭਾਂ ਜਾਂ ਦੀਪ੍ਯਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਰਾਜਾ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
2.69.36
अभिन्नं वाप्यपक्वं वा यत्रान्नमुपचीयते ।
जीर्यन्ते वा म्रियन्ते वा तदन्नं नोपभुञ्जते ॥ २.६९.३६ ॥
ਜਿੱਥੇ ਅੰਨ ਨੂੰ ਬਿਨਾਂ ਤੋੜੇ ਜਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪਕਾਏ ਢੇਰ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਲੋਕ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੇ ਜਾਂ ਮਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਲੋਕ ਉਹ ਅੰਨ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ।
2.69.37
उदपाने च यत्रापो विवर्धन्ते युधिष्ठिर ।
स्थावरेषु प्रवर्तन्ते निर्गच्छेन्न पुनस्ततः ॥ २.६९.३७ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਜਿੱਥੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਵਧਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਥਿਰ ਵਸਤੂਆਂ ਵਿੱਚ (ਵਾਧਾ) ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੋਂ (ਖੁਸ਼ਹਾਲੀ) ਫਿਰ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ।
2.69.38
अपादं वा त्रिपादं वा द्विशीर्षं वा चतुर्भुजम् ।
स्त्रियो यत्र प्रसूयन्ते ब्रूयात्तत्र पराभवम् ॥ २.६९.३८ ॥
ਜਿੱਥੇ ਔਰਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪੈਰਾਂ, ਤਿੰਨ ਪੈਰਾਂ, ਦੋ ਸਿਰਾਂ ਜਾਂ ਚਾਰ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ (ਜੀਵਾਂ) ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹਾਰ ਦਾ ਲੱਛਣ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
2.69.39
अजैडकाः स्त्रियो गावो ये चान्ये च वियोनयः ।
विकृतानि प्रजायन्ते तत्र तत्र पराभवः ॥ २.६९.३९ ॥
ਬੱਕਰੀਆਂ, ਭੇਡਾਂ, ਔਰਤਾਂ, ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਸਹਿਜ ਜੋਨੀਆਂ ਵਾਲੇ (ਜੀਵ) ਜਿੱਥੇ ਵਿਕ੍ਰਿਤ (ਸੰਤਾਨ) ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉੱਥੇ ਹਾਰ ਹੈ।
2.69.40
नदी यत्र प्रतिस्रोता आवहेत्कलुषोदकम् ।
दिशश्च न प्रकाशन्ते तत्पराभवलक्षणम् ॥ २.६९.४० ॥
ਜਿੱਥੇ ਨਦੀ ਉਲਟੇ ਵਹਾਅ ਵਿੱਚ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਵਹਾਉਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਉਹ ਹਾਰ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ।
2.69.41
एतानि च निमित्तानि यानि चान्यानि भारत ।
केशवादेव जायन्ते भौमानि च खगानि च ॥ २.६९.४१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸ਼ਗਨ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਜੀਵ ਅਤੇ ਅਕਾਸ਼ ਦੇ ਪੰਛੀ ਵੀ ਕੇਸ਼ਵ ਤੋਂ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
2.69.42
चन्द्रादित्यौ ग्रहाश्चैव नक्षत्राणि च भारत ।
वायुरग्निस्तथा चापः पृथिवी च जनार्दनात् ॥ २.६९.४२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ, ਗ੍ਰਹਿ ਅਤੇ ਨਛੱਤਰ, ਅਤੇ ਹਵਾ, ਅੱਗ, ਪਾਣੀ ਤੇ ਧਰਤੀ ਵੀ ਜਨਾਰਦਨ ਤੋਂ ਹੀ (ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ)।
2.69.43
यस्य देशस्य हानिं वा वृद्धिं वा कर्तुमिच्छति ।
तस्मिन्देशे निमित्तानि तानि तानि करोत्ययम् ॥ २.६९.४३ ॥
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਹਾਨੀ ਜਾਂ ਵਾਧਾ ਉਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਇਹ ਇਹ ਚਿੰਨ੍ਹ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
2.69.44
सोसौ चेदिपतेस्तात विनाशं समुपस्थितम् ।
निवेदयति गोविन्दः स्वैरुपायैर्न संशयः ॥ २.६९.४४ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਚੇਦਿਰਾਜ ਦਾ ਨੇੜੇ ਆਇਆ ਵਿਨਾਸ਼ ਗੋਵਿੰਦ ਆਪਣੇ ਹੀ ਉਪਾਵਾਂ ਨਾਲ ਦੱਸ ਰਹੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
2.69.45
इयं प्रचलिता भूमिरशिवा वान्ति मारुताः ।
राहुश्चाप्यपतत्सोममपर्वणि विशाम्पते ॥ २.६९.४५ ॥
ਇਹ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਰਹੀ ਹੈ, ਅਸ਼ੁਭ ਹਵਾਵਾਂ ਵਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ; ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਅਪਰਵ ਵਿੱਚ ਰਾਹੂ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗਿਆ ਹੈ।
2.69.46
सनिर्घाताः पतन्त्युल्कास्तमः सञ्जायते भृशम् ।
चेदिराजविनाशाय हरिरेष विजृम्भते ॥ २.६९.४६ ॥
ਗਰਜ ਨਾਲ ਉਲਕਾਵਾਂ ਡਿੱਗ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਘੋਰ ਹਨੇਰਾ ਛਾ ਰਿਹਾ ਹੈ; ਚੇਦਿਰਾਜ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ ਲਈ ਇਹ ਹਰੀ ਜਾਗ ਰਹੇ ਹਨ।
2.69.47
एवमुक्त्वा तु देवर्षिर्नारदो विरराम ह ।
ताभ्यां पुरुषसिंहाभ्यां तस्मिन्युद्ध उपस्थिते। ॥ २.६९.४७ ॥
ਇਹ ਆਖ ਕੇ ਦੇਵਰਸ਼ੀ ਨਾਰਦ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਪੁਰਸ਼ਸਿੰਘਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਯੁੱਧ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਸੀ।
2.69.48
ददृशुर्भूमिपालास्ते घोरानौत्पातिकान्बहून् ।
तत्र वै दृश्यमानानां दिक्षु सर्वासु भारत। ॥ २.६९.४८ ॥
ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿਸਦੇ ਕਈ ਭਿਆਨਕ ਉਤਪਾਤ ਵੇਖੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
2.69.49
अश्रूयन्त तदा राजञ्छिवानामशिवा रवाः ।
ररास च मही कृत्स्ना सवृक्षवनपर्वता। ॥ २.६९.४९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਤਦ ਸ਼ੁਭ ਜੀਵਾਂ ਦੀਆਂ ਅਸ਼ੁਭ ਆਵਾਜ਼ਾਂ ਸੁਣਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀਆਂ; ਰੁੱਖਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਕੰਬ ਉੱਠੀ।
2.69.50
अपर्वणि च मध्याह्ने मूर्यं स्वर्भानुरग्रसत् ।
ध्वजाग्रे चेदिराजस्य सर्वरत्नपरिष्कृते। ॥ २.६९.५० ॥
ਬੇਵਕਤ, ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਸ੍ਵਰਭਾਨੂ ਨੇ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਨਿਗਲ ਲਿਆ; ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਚੇਦਿਰਾਜ ਦੇ ਝੰਡੇ ਦੇ ਸਿਰੇ ਉੱਤੇ।
2.69.51
अपतत्खाच्च्युतो गृध्रस्तीक्ष्णतुण्डः परन्तप ।
आरण्यैः सहसा हृष्टा ग्राम्याश्च मृगपक्षिणः। ॥ २.६९.५१ ॥
ਹੇ ਪਰੰਤਪ, ਅਸਮਾਨੋਂ ਤਿੱਖੀ ਚੁੰਝ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਗਿਰਝ ਡਿੱਗਿਆ; ਜੰਗਲੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਜੀਵ-ਪੰਛੀ ਅਚਾਨਕ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋ ਗਏ।
2.69.52
चुक्रुशुर्भैरवं तत्र तस्मिन्युद्ध उपस्थिते ।
एवमादिनि घोराणि भौमानि च स्वगानि च। ॥ २.६९.५२ ॥
ਉਸ ਯੁੱਧ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆਉਣ ਤੇ ਉੱਥੇ ਭਿਆਨਕ ਚੀਕਾਂ ਉੱਠੀਆਂ; ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਭੌਮ ਅਤੇ ਸਵਰਗੀ ਅਪਸ਼ਗਨ ਵੀ ਹੋਏ।
2.69.53
औत्पातिकान्यदृश्यन्त सङ्क्रुद्धे शार्ङ्गधन्वनि ॥ २.६९.५३ ॥
ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਸ਼ ਧਾਰੀ (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ) ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਣ ਤੇ ਅਪਸ਼ਗਨ ਦਿਸਣ ਲੱਗੇ।