મહાભારત · અધ્યાય 2.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.72.1
ततः स कुरुराजस्य सर्वकर्मसमृद्धिमान् ।
यज्ञः प्रीतिकरो राजन्संबभौ विपुलोत्सवः ॥ २.७२.१ ॥
ત્યારે કુરુરાજનો તે યજ્ઞ, સર્વ કર્મોમાં સમૃદ્ધ થઈને, હે રાજન, આનંદ આપતો, મહાન ઉત્સવ સાથે શોભી ઊઠ્યો.
2.72.2
शान्तविघ्नः सुखारम्भः प्रभूतधनधान्यवान् ।
अन्नवान्बहुभक्ष्यश्च केशवेन सुरक्षितः ॥ २.७२.२ ॥
વિઘ્નો શાંત થયાં, સુખપૂર્વક આરંભ થયો, પ્રચુર ધનધાન્ય, અન્ન અને અનેક ભોજ્ય પદાર્થોથી યુક્ત એ યજ્ઞ કેશવ દ્વારા સારી રીતે સુરક્ષિત રહ્યો.
2.72.3
समापयामास च तं राजसूयं महाक्रतुम् ।
कोटिसहस्रं प्रददौ ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ २.७२.३ ॥
તેણે તે રાજસૂય મહાયજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો અને મહાત્મા બ્રાહ્મણોને કરોડો-હજારોનું દાન આપ્યું.
2.72.4
न करिष्यति तं लोके कश्चिदन्यो महीपतिः ।
याजकाः सर्वकामैश्च सततं ततृपुर्धनैः ॥ २.७२.४ ॥
જગતમાં બીજો કોઈ રાજા તેવો યજ્ઞ નહીં કરે; યાજકો સર્વ કામનાઓ અને ધનથી સતત તૃપ્ત થયા.
2.72.5
ततश्चावभृथस्नातः स राजा पाण्डुनन्दनः ।
व्यासं धौम्यं वसिष्ठं च नारदं च महामुनिम् ॥ २.७२.५ ॥
પછી અવભૃથ સ્નાન કરીને પાંડુપુત્ર તે રાજાએ વ્યાસ, ધૌમ્ય, વસિષ્ઠ, નારદ અને મહામુનિને (સન્માન્યા).
2.72.6
सुमन्तु जैमिनिं पैलं वैशम्पायनमेव च ।
याज्ञवल्क्यं च कपिलं कपालं कौशिकं तथा।
सर्वांश्च ऋत्विक्प्रवरान्पूजयामास सत्कृतान् ॥ २.७२.६ ॥
સુમંતુ, જૈમિનિ, પૈલ, વૈશંપાયન, યાજ્ઞવલ્ક્ય, કપિલ, કપાલ અને કૌશિક, તથા સર્વ શ્રેષ્ઠ ઋત્વિજોનું તેણે આદરપૂર્વક પૂજન કર્યું.
2.72.7
युष्मत्प्रसादात्प्राप्तोऽयं राजसूयो महाक्रतुः ।
जनार्दनप्रसादाद्धि सम्पूर्णो मे मनोरथः ॥ २.७२.७ ॥
તમારી કૃપાથી આ રાજસૂય મહાયજ્ઞ સંપન્ન થયો છે. જનાર્દનની કૃપાથી જ મારો મનોરથ પૂર્ણ થયો છે.
2.72.8
अथ यज्ञं समाप्यान्ते पूजयामास माधवम् ।
बलदेव च देवेशं भीष्माद्यांश्च कुरूद्वहान् ॥ २.७२.८ ॥
યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી તેમણે માધવ, દેવેશ બલદેવ અને ભીષ્માદિ કુરુશ્રેષ્ઠોનો સત્કાર કર્યો.
2.72.9
ततस्त्ववभृथस्नातं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
समस्तं पार्थिवं क्षत्रमुपगम्येदमब्रवीत् ॥ २.७२.९ ॥
પછી અવભૃથ સ્નાન કરેલા ધર્માત્મા યુધિષ્ઠિર પાસે સર્વ ક્ષત્રિય રાજાઓ આવીને આ બોલ્યા.
2.72.10
दिष्ट्या वर्धसि धर्मज्ञ साम्राज्यं प्राप्तवानसि ।
आजमीढाजमीढानां यशः संवर्धितं त्वया ॥ २.७२.१० ॥
સદ્ભાગ્યે, હે ધર્મજ્ઞ, તું સમૃદ્ધ થઈ રહ્યો છે, સામ્રાજ્ય પ્રાપ્ત કર્યું છે. હે અજમીઢવંશજ, તેં અજમીઢોનો યશ વધાર્યો છે.
2.72.11
कर्मणैतेन राजेन्द्र धर्मश्च सुमहान्कृतः ।
आपृच्छामो नरव्याघ्र सर्वकामैः सूपूजिताः ॥ २.७२.११ ॥
આ કર્મથી, હે રાજેન્દ્ર, મહાન ધર્મ સંપન્ન થયો છે. હે નરવ્યાઘ્ર, સર્વ કામનાઓથી સારી રીતે સત્કૃત થયેલા અમે વિદાય માગીએ છીએ.
2.72.12
स्वराष्ट्राणि गमिष्यामस्तदनुज्ञातुमर्हसि ।
श्रुत्वा तु वचनं राज्ञां धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ २.७२.१२ ॥
અમે અમારા પોતાના રાજ્યોમાં જઈશું, તેથી તમારે અમને અનુમતિ આપવી જોઈએ. રાજાઓના આ વચનો સાંભળીને ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિરે...
2.72.13
यथार्हं पूज्य नृपतीन्भ्रातॄन्सर्वानुवाच ह ।
राजानः सर्व एवैते प्रीत्याऽस्मान्प्तमुपागताः ॥ २.७२.१३ ॥
યથોચિત સન્માન આપીને તેમણે સર્વ રાજાઓ અને ભાઈઓને કહ્યું — 'આ બધા રાજાઓ પ્રેમથી આપણી પાસે આવ્યા છે.'
2.72.14
प्रस्थिताः स्वानि राष्ट्राणि मामापृच्छय परन्तपाः ।
अनुव्रजत भद्रं वो विषयान्तं नृपोत्तमान् ॥ २.७२.१४ ॥
'શત્રુઓને તપાવનારા રાજાઓ! મારી અનુમતિ લઈને પોતપોતાના રાજ્યોમાં પ્રયાણ કરો. તમારું કલ્યાણ થાઓ. હે શ્રેષ્ઠ નૃપતિઓ, તમારી રાજ્યસીમા સુધી અમે તમારી સાથે આવીશું.'
2.72.15
भ्रातुर्वचनमाज्ञाय पाण्डवा धर्मचारिणः ।
यथार्हं नृपतीन्सर्वानेकैकं समनुव्रजन् ॥ २.७२.१५ ॥
ભાઈનાં વચન સમજીને ધર્માચરણ કરનારા પાંડવો યથોચિત રીતે દરેક રાજા સાથે ચાલીને તેમને વિદાય આપ્યા.
2.72.16
विरायटमन्वायात्तूर्णं धृष्टह्युम्नः प्रतापवान् ।
धनञ्जयो यज्ञसेनं महात्मानं महारथम् ॥ २.७२.१६ ॥
પ્રતાપી ધૃષ્ટદ્યુમ્ન તરત વિરાટની પાછળ ગયો; ધનંજય મહાત્મા મહારથી યજ્ઞસેન (દ્રુપદ)ની પાછળ ગયો.
2.72.17
भीष्मं च धृतराष्ट्रं च भीमसेनो महाबलः ।
द्रोणं तु ससुतं वीरं सहदेवो युधां पतिः ॥ २.७२.१७ ॥
મહાબલી ભીમસેન ભીષ્મ અને ધૃતરાષ્ટ્રની પાછળ ગયો; યોદ્ધાઓના સ્વામી સહદેવ પુત્ર સહિત વીર દ્રોણની પાછળ ગયો.
2.72.18
नकुलः सुबलं राजन्सहपुत्रं समन्वयात् ।
द्रौपदेयाः ससौभद्राः पार्वतीयान्महारथान् ॥ २.७२.१८ ॥
હે રાજન! નકુલ પુત્ર સહિત સુબલની પાછળ ગયો; દ્રૌપદીના પુત્રો સૌભદ્ર સહિત પર્વતીય મહારથીઓની પાછળ ગયા.
2.72.19
अन्वगच्छंस्तथैवान्यान्क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभाः ।
एवं सुपूजिताः सर्वे जग्मुर्विप्राः सहस्रशः ॥ २.७२.१९ ॥
ક્ષત્રિયોમાં શ્રેષ્ઠ રાજાઓ પણ બીજા ક્ષત્રિયોની પાછળ ગયા. આ રીતે સારી રીતે સત્કારાયેલા સર્વ બ્રાહ્મણો હજારોની સંખ્યામાં ચાલ્યા ગયા.
2.72.20
गतेषु पार्थिवेन्द्रेषु सर्वेषु ब्राह्मणेषु च ।
युधिष्ठिरमुवाचेदं वासुदेवः प्रतापवान् ॥ २.७२.२० ॥
બધા રાજાઓ અને બધા બ્રાહ્મણો ચાલ્યા ગયા પછી, પ્રતાપી વાસુદેવે યુધિષ્ઠિરને આ કહ્યું.
2.72.21
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि द्वारकां कुरुनन्दन ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं दिष्ट्या त्वं प्राप्तवानसि ॥ २.७२.२१ ॥
હે કુરુનંદન, હું તમારી પાસેથી વિદાય લઈને દ્વારકા જઈશ. સદ્ભાગ્યે તમે શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ રાજસૂય પ્રાપ્ત કર્યો છે.
2.72.22
तमुवाचैवमुक्तस्तु धर्मराजो जनार्दनम् ।
तव प्रसादाद्गोविन्द प्राप्तः क्रतुवरो मया ॥ २.७२.२२ ॥
આમ કહેવાયા પછી ધર્મરાજે જનાર્દનને કહ્યું: હે ગોવિંદ, તમારી કૃપાથી મેં આ શ્રેષ્ઠ યજ્ઞ પ્રાપ્ત કર્યો છે.
2.72.23
क्षत्रं समग्रमपि च त्वत्प्रसादाद्वशे स्थितम् ।
उपादाय बलिं मुख्यं मामेव समुपस्थितम् ॥ २.७२.२३ ॥
તમારી કૃપાથી સમગ્ર ક્ષત્રિય વર્ગ મારા વશમાં છે. મુખ્ય કર લઈને તેઓ બધા મારી પાસે જ હાજર થયા છે.
2.72.24
कथं त्वद्गमनार्थं मे वाणी वितरतेऽनघ ॥ २.७२.२४ ॥
હે નિષ્પાપ, તમારા પ્રસ્થાન માટે મારી વાણી કેવી રીતે સંમતિ આપે?
2.72.25
न ह्यहं त्वामृते वीरं रतिं प्राप्नोमि कर्हचित् ।
अवश्यं चैव गन्तव्या भवता द्वारका पुरी ॥ २.७२.२५ ॥
વીર, તારા વિના હું ક્યારેય આનંદ પામતો નથી; તારે અવશ્ય દ્વારકા નગરીએ જવું જોઈએ.
2.72.26
एवमुक्तः स धर्मात्मा युधिष्ठिरसहायवान् ।
अभिगम्याब्रवीत्प्रीतः पृथां पृथुयशा हरिः ॥ २.७२.२६ ॥
આમ કહેવાયેલા, ધર્મત્મા અને યુધિષ્ઠિરના સહાયક, વિપુલ યશવાળા હરિ પ્રસન્ન થઈ પૃથા પાસે જઈને બોલ્યા.
2.72.27
साम्राज्यं समनुप्राप्ताः पुत्रास्तेऽद्य पितृष्वसः ।
सिद्धार्था वसुमन्तश्च सा त्वं प्रीतिमवाप्नुहि ॥ २.७२.२७ ॥
ફોઈ, આજે તારા પુત્રોએ સામ્રાજ્ય મેળવ્યું છે; તેમના હેતુ સિદ્ધ થયા છે અને તેઓ ધનવાન બન્યા છે; તું આનંદ પામ.
2.72.28
अनुज्ञातस्त्वया चाहं द्वारकां गन्तुमुत्सहे ।
सुभद्रां द्रौपदीं चैव सभाजयत केशवः ॥ २.७२.२८ ॥
તારી અનુમતિ મળતાં હું દ્વારકા જવા ઉત્સુક છું; કેશવે સુભદ્રા અને દ્રૌપદીનો સત્કાર કર્યો.
2.72.29
निष्क्रम्यान्तः पुरात्तस्माद्युधिष्ठिरसहायवान् ।
स्नातश्च कृतजप्यश्च ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च ॥ २.७२.२९ ॥
તે અંતઃપુરમાંથી બહાર નીકળી, યુધિષ્ઠિર સાથે, સ્નાન અને જપ કરી, બ્રાહ્મણો પાસે સ્વસ્તિવાચન કરાવ્યું.
2.72.30
ततो मेघवपुः प्रग्व्यं स्यन्दनं च सुकल्पितम् ।
योजयित्वा महाबाहुर्दारुकः समुपस्थितः ॥ २.७२.३० ॥
ત્યારે મેઘ જેવા દેહવાળો, મહાબાહુ દારુક ઉત્તમ અને સારી રીતે સજાવેલો રથ જોડીને હાજર થયો.
2.72.31
उपस्थितं रथं दृष्ट्वा तार्क्ष्यप्रवरकेतनम् ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य समारुह्य महामनाः ॥ २.७२.३१ ॥
તૈયાર ઊભેલો, ગરુડધ્વજવાળો તે રથ જોઈને, મહામનસ્ક (કૃષ્ણ) પ્રદક્ષિણા કરીને તેના પર ચડ્યા.
2.72.32
प्रययौ पुण्डरीकाक्षस्ततो द्वारवतीं पुरीम् ॥ २.७२.३२ ॥
પછી કમળનયન (કૃષ્ણ) દ્વારકા નગરી તરફ ચાલ્યા.
2.72.33
तं पद्भ्यामनुवव्राज धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिः सहितः श्रीमान्वासुदेवं महाबलम् ॥ २.७२.३३ ॥
ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર ભાઈઓ સાથે પગપાળા તે મહાબલ વાસુદેવની પાછળ ચાલ્યા.
2.72.34
ततो मुहूर्तं सङ्गृह्य स्यन्दनप्रवरं हरिः ।
अब्रवीत्पुण्डरीकाक्षः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ २.७२.३४ ॥
પછી ક્ષણભર શ્રેષ્ઠ રથ રોકીને કમળનયન હરિએ કુંતીપુત્ર યુધિષ્ઠિરને કહ્યું.
2.72.35
अप्रमत्तः स्थितो नित्यं प्रजाः पाहि विशाम्पते ।
पर्जन्यमिव भूतानि महाद्रुममिव द्विजाः ॥ २.७२.३५ ॥
હે પ્રજાપતિ, સદા સાવધ રહીને પ્રજાનું રક્ષણ કરો; જેમ વાદળ જીવોનું અને પક્ષીઓ મોટા વૃક્ષનું રક્ષણ કરે.
2.72.36
बान्धवास्त्वोपजीवन्तु सहस्राक्षमिवामराः ।
कृत्वा परस्परेणैव संवादं कृष्णपाण्डवौ ॥ २.७२.३६ ॥
દેવો જેમ સહસ્રાક્ષ ઇન્દ્ર પર આધાર રાખે, તેમ બાંધવો તારા પર આધાર રાખે; કૃષ્ણ અને પાંડવો પરસ્પર સંવાદ કરે.
2.72.37
अन्योन्यं समनुज्ञाप्य जग्मतुः स्वगृहान्प्रति ।
गते द्वारवतीं कृष्णे सात्वतप्रवरे नृप ॥ २.७२.३७ ॥
એકબીજાની રજા લઈને તેઓ પોતપોતાના ઘરે ગયા. હે રાજન્, સાત્વતોમાં શ્રેષ્ઠ કૃષ્ણ દ્વારવતી ગયા પછી.
2.72.38
महादुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबलः ।
सूतपुत्रश्च गधेयः सह दुःशासनादिभिः ॥ २.७२.३८ ॥
મહારાજ દુર્યોધન, સુબલપુત્ર શકુનિ, સૂતપુત્ર (કર્ણ) અને ગાંધારીપુત્ર દુઃશાસન વગેરે સાથે.
2.72.39
सर्वकामगुणोपेतैरर्च्यमानास्तु भारत ।
तस्यां सभायां दिव्यायामवसंस्तत्र पाण्डवैः ॥ २.७२.३९ ॥
હે ભારત, સર્વ ઇચ્છિત ગુણોથી યુક્ત તે દિવ્ય સભામાં પાંડવો સાથે ત્યાં રહેતા તેઓ સન્માનિત થતા હતા.