മഹാഭാരതം · അധ്യായം 2.72
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
2.72.1
ततः स कुरुराजस्य सर्वकर्मसमृद्धिमान् ।
यज्ञः प्रीतिकरो राजन्संबभौ विपुलोत्सवः ॥ २.७२.१ ॥
അപ്പോൾ കുരുരാജന്റെ ആ യജ്ഞം, എല്ലാ കർമ്മങ്ങളിലും സമൃദ്ധമായി, രാജാവേ, സന്തോഷം നൽകിക്കൊണ്ട്, മഹത്തായ ഉത്സവത്തോടെ പ്രകാശിച്ചു.
2.72.2
शान्तविघ्नः सुखारम्भः प्रभूतधनधान्यवान् ।
अन्नवान्बहुभक्ष्यश्च केशवेन सुरक्षितः ॥ २.७२.२ ॥
തടസ്സങ്ങൾ ശമിച്ച്, സുഖമായി ആരംഭിച്ച്, സമൃദ്ധമായ ധനവും ധാന്യവും അന്നവും പലവിധ ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കളും നിറഞ്ഞ്, കേശവനാൽ നന്നായി സംരക്ഷിക്കപ്പെട്ടു.
2.72.3
समापयामास च तं राजसूयं महाक्रतुम् ।
कोटिसहस्रं प्रददौ ब्राह्मणानां महात्मनाम् ॥ २.७२.३ ॥
അദ്ദേഹം ആ രാജസൂയ മഹായജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി, മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണർക്ക് കോടി കണക്കിന് ദാനം നൽകി.
2.72.4
न करिष्यति तं लोके कश्चिदन्यो महीपतिः ।
याजकाः सर्वकामैश्च सततं ततृपुर्धनैः ॥ २.७२.४ ॥
ലോകത്തിൽ മറ്റൊരു രാജാവും അതുപോലൊരു യജ്ഞം ചെയ്യുകയില്ല; യാജകർ എല്ലാ കാമനകളാലും സമ്പത്തിനാലും എപ്പോഴും സംതൃപ്തരായി.
2.72.5
ततश्चावभृथस्नातः स राजा पाण्डुनन्दनः ।
व्यासं धौम्यं वसिष्ठं च नारदं च महामुनिम् ॥ २.७२.५ ॥
പിന്നെ അവഭൃഥസ്നാനം ചെയ്ത പാണ്ഡുപുത്രനായ ആ രാജാവ് വ്യാസൻ, ധൗമ്യൻ, വസിഷ്ഠൻ, നാരദൻ, മഹാമുനി എന്നിവരെ (ആദരിച്ചു).
2.72.6
सुमन्तु जैमिनिं पैलं वैशम्पायनमेव च ।
याज्ञवल्क्यं च कपिलं कपालं कौशिकं तथा।
सर्वांश्च ऋत्विक्प्रवरान्पूजयामास सत्कृतान् ॥ २.७२.६ ॥
സുമന്തു, ജൈമിനി, പൈലൻ, വൈശമ്പായനൻ, യാജ്ഞവല്ക്യൻ, കപിലൻ, കപാലൻ, കൗശികൻ എന്നിവരെയും എല്ലാ ശ്രേഷ്ഠ ഋത്വിക്കുകളെയും അദ്ദേഹം ആദരപൂർവ്വം പൂജിച്ചു.
2.72.7
युष्मत्प्रसादात्प्राप्तोऽयं राजसूयो महाक्रतुः ।
जनार्दनप्रसादाद्धि सम्पूर्णो मे मनोरथः ॥ २.७२.७ ॥
നിങ്ങളുടെ അനുഗ്രഹത്താലാണ് ഈ രാജസൂയ മഹായജ്ഞം ലഭിച്ചത്. ജനാർദ്ദനന്റെ അനുഗ്രഹത്താലാണ് എന്റെ മനോരഥം പൂർണ്ണമായത്.
2.72.8
अथ यज्ञं समाप्यान्ते पूजयामास माधवम् ।
बलदेव च देवेशं भीष्माद्यांश्च कुरूद्वहान् ॥ २.७२.८ ॥
യജ്ഞം സമാപിച്ചശേഷം അദ്ദേഹം മാധവനെയും ദേവേശനായ ബലദേവനെയും ഭീഷ്മാദികളായ കുരുശ്രേഷ്ഠരെയും ആദരിച്ചു.
2.72.9
ततस्त्ववभृथस्नातं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
समस्तं पार्थिवं क्षत्रमुपगम्येदमब्रवीत् ॥ २.७२.९ ॥
പിന്നീട് അവഭൃഥസ്നാനം കഴിഞ്ഞ ധർമ്മാത്മാവായ യുധിഷ്ഠിരന്റെ അടുത്ത് എല്ലാ ക്ഷത്രിയ രാജാക്കന്മാരും ചെന്ന് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.72.10
दिष्ट्या वर्धसि धर्मज्ञ साम्राज्यं प्राप्तवानसि ।
आजमीढाजमीढानां यशः संवर्धितं त्वया ॥ २.७२.१० ॥
ഭാഗ്യവശാൽ, ധർമ്മജ്ഞാ, നീ അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു, സാമ്രാജ്യം നേടിയിരിക്കുന്നു. അജമീഢ വംശജാ, നീ അജമീഢന്മാരുടെ യശസ്സ് വർദ്ധിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു.
2.72.11
कर्मणैतेन राजेन्द्र धर्मश्च सुमहान्कृतः ।
आपृच्छामो नरव्याघ्र सर्वकामैः सूपूजिताः ॥ २.७२.११ ॥
ഈ കർമ്മത്താൽ, രാജേന്ദ്രാ, മഹത്തായ ധർമ്മം നിർവ്വഹിക്കപ്പെട്ടു. നരവ്യാഘ്രാ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളാലും നന്നായി ആദരിക്കപ്പെട്ട ഞങ്ങൾ യാത്ര ചോദിക്കുന്നു.
2.72.12
स्वराष्ट्राणि गमिष्यामस्तदनुज्ञातुमर्हसि ।
श्रुत्वा तु वचनं राज्ञां धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ २.७२.१२ ॥
ഞങ്ങൾ ഞങ്ങളുടെ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് പോകും, അതിനാൽ ഞങ്ങൾക്ക് അനുവാദം നൽകണം. രാജാക്കന്മാരുടെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട ധർമ്മരാജനായ യുധിഷ്ഠിരൻ...
2.72.13
यथार्हं पूज्य नृपतीन्भ्रातॄन्सर्वानुवाच ह ।
राजानः सर्व एवैते प्रीत्याऽस्मान्प्तमुपागताः ॥ २.७२.१३ ॥
യഥോചിതമായി രാജാക്കന്മാരെയും സഹോദരന്മാരെയും എല്ലാവരെയും ആദരിച്ച് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: 'ഈ രാജാക്കന്മാരെല്ലാം സ്നേഹത്താൽ നമ്മുടെ അടുത്ത് വന്നിരിക്കുന്നു.'
2.72.14
प्रस्थिताः स्वानि राष्ट्राणि मामापृच्छय परन्तपाः ।
अनुव्रजत भद्रं वो विषयान्तं नृपोत्तमान् ॥ २.७२.१४ ॥
'ശത്രുക്കളെ തപിപ്പിക്കുന്ന രാജാക്കന്മാരേ! എന്നോട് അനുവാദം ചോദിച്ച് നിങ്ങളുടെ രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് പോകൂ. നിങ്ങൾക്ക് മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ. ശ്രേഷ്ഠരായ രാജാക്കന്മാരേ, രാജ്യാതിർത്തി വരെ ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോടൊപ്പം വരാം.'
2.72.15
भ्रातुर्वचनमाज्ञाय पाण्डवा धर्मचारिणः ।
यथार्हं नृपतीन्सर्वानेकैकं समनुव्रजन् ॥ २.७२.१५ ॥
സഹോദരന്റെ വാക്ക് മനസ്സിലാക്കി ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന പാണ്ഡവർ യഥോചിതമായി ഓരോ രാജാവിനോടുമൊപ്പം നടന്ന് അവരെ യാത്രയാക്കി.
2.72.16
विरायटमन्वायात्तूर्णं धृष्टह्युम्नः प्रतापवान् ।
धनञ्जयो यज्ञसेनं महात्मानं महारथम् ॥ २.७२.१६ ॥
പ്രതാപശാലിയായ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നൻ വേഗത്തിൽ വിരാടനെ പിന്തുടർന്നു; ധനഞ്ജയൻ മഹാത്മാവായ മഹാരഥൻ യജ്ഞസേനനെ (ദ്രുപദനെ) പിന്തുടർന്നു.
2.72.17
भीष्मं च धृतराष्ट्रं च भीमसेनो महाबलः ।
द्रोणं तु ससुतं वीरं सहदेवो युधां पतिः ॥ २.७२.१७ ॥
മഹാബലനായ ഭീമസേനൻ ഭീഷ്മരെയും ധൃതരാഷ്ട്രരെയും പിന്തുടർന്നു; യോദ്ധാക്കളുടെ നാഥനായ സഹദേവൻ വീരനായ ദ്രോണരെ മകനോടൊപ്പം പിന്തുടർന്നു.
2.72.18
नकुलः सुबलं राजन्सहपुत्रं समन्वयात् ।
द्रौपदेयाः ससौभद्राः पार्वतीयान्महारथान् ॥ २.७२.१८ ॥
ഹേ രാജാവേ! നകുലൻ മകനോടൊപ്പം സുബലനെ പിന്തുടർന്നു; ദ്രൗപദിയുടെ പുത്രന്മാർ സൗഭദ്രനോടൊപ്പം പർവതദേശത്തെ മഹാരഥന്മാരെ പിന്തുടർന്നു.
2.72.19
अन्वगच्छंस्तथैवान्यान्क्षत्रियान्क्षत्रियर्षभाः ।
एवं सुपूजिताः सर्वे जग्मुर्विप्राः सहस्रशः ॥ २.७२.१९ ॥
ക്ഷത്രിയരിൽ ശ്രേഷ്ഠരായ രാജാക്കന്മാരും മറ്റു ക്ഷത്രിയരെ അനുഗമിച്ചു. ഇപ്രകാരം നന്നായി ആദരിക്കപ്പെട്ട എല്ലാ ബ്രാഹ്മണരും ആയിരക്കണക്കിന് പേരായി മടങ്ങിപ്പോയി.
2.72.20
गतेषु पार्थिवेन्द्रेषु सर्वेषु ब्राह्मणेषु च ।
युधिष्ठिरमुवाचेदं वासुदेवः प्रतापवान् ॥ २.७२.२० ॥
രാജാക്കന്മാരും ബ്രാഹ്മണരും എല്ലാം പോയശേഷം, പ്രതാപവാനായ വാസുദേവൻ യുധിഷ്ഠിരനോട് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.
2.72.21
आपृच्छे त्वां गमिष्यामि द्वारकां कुरुनन्दन ।
राजसूयं क्रतुश्रेष्ठं दिष्ट्या त्वं प्राप्तवानसि ॥ २.७२.२१ ॥
കുരുനന്ദനാ, ഞാൻ നിന്നോട് യാത്ര ചോദിച്ച് ദ്വാരകയിലേക്ക് പോകും. ഭാഗ്യവശാൽ നീ ശ്രേഷ്ഠമായ രാജസൂയയാഗം നേടിയിരിക്കുന്നു.
2.72.22
तमुवाचैवमुक्तस्तु धर्मराजो जनार्दनम् ।
तव प्रसादाद्गोविन्द प्राप्तः क्रतुवरो मया ॥ २.७२.२२ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ധർമ്മരാജാവ് ജനാർദ്ദനനോട് പറഞ്ഞു: ഗോവിന്ദാ, നിന്റെ പ്രസാദത്താലാണ് ഞാൻ ഈ ശ്രേഷ്ഠയാഗം നേടിയത്.
2.72.23
क्षत्रं समग्रमपि च त्वत्प्रसादाद्वशे स्थितम् ।
उपादाय बलिं मुख्यं मामेव समुपस्थितम् ॥ २.७२.२३ ॥
നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ക്ഷത്രിയവംശം മുഴുവൻ എന്റെ വശത്തിലാണ്. മുഖ്യമായ കപ്പം സ്വീകരിച്ച് അവർ എന്റെ അടുത്തേക്കാണ് വന്നത്.
2.72.24
कथं त्वद्गमनार्थं मे वाणी वितरतेऽनघ ॥ २.७२.२४ ॥
കളങ്കമില്ലാത്തവനേ, നിന്റെ യാത്രയ്ക്ക് എന്റെ വാക്ക് എങ്ങനെ സമ്മതം നൽകും?
2.72.25
न ह्यहं त्वामृते वीरं रतिं प्राप्नोमि कर्हचित् ।
अवश्यं चैव गन्तव्या भवता द्वारका पुरी ॥ २.७२.२५ ॥
വീരാ, നിന്നെ വിട്ട് ഞാൻ ഒരിക്കലും സന്തോഷം നേടുന്നില്ല; നീ തീർച്ചയായും ദ്വാരകാപുരിയിലേക്ക് പോകണം.
2.72.26
एवमुक्तः स धर्मात्मा युधिष्ठिरसहायवान् ।
अभिगम्याब्रवीत्प्रीतः पृथां पृथुयशा हरिः ॥ २.७२.२६ ॥
ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ധർമാത്മാവും യുധിഷ്ഠിരന്റെ സഹായിയുമായ, വിപുലകീർത്തിയുള്ള ഹരി, സന്തോഷത്തോടെ പൃഥയുടെ അടുത്തുചെന്നു പറഞ്ഞു.
2.72.27
साम्राज्यं समनुप्राप्ताः पुत्रास्तेऽद्य पितृष्वसः ।
सिद्धार्था वसुमन्तश्च सा त्वं प्रीतिमवाप्नुहि ॥ २.७२.२७ ॥
അമ്മായീ, ഇന്ന് നിന്റെ പുത്രന്മാർ സാമ്രാജ്യം നേടി; അവരുടെ ലക്ഷ്യങ്ങൾ സഫലമായി, അവർ സമ്പന്നരായി; നീ സന്തോഷം നേടുക.
2.72.28
अनुज्ञातस्त्वया चाहं द्वारकां गन्तुमुत्सहे ।
सुभद्रां द्रौपदीं चैव सभाजयत केशवः ॥ २.७२.२८ ॥
നിന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ചു ഞാൻ ദ്വാരകയിലേക്ക് പോകാൻ ഉത്സാഹിക്കുന്നു; കേശവൻ സുഭദ്രയെയും ദ്രൗപദിയെയും ആദരിച്ചു.
2.72.29
निष्क्रम्यान्तः पुरात्तस्माद्युधिष्ठिरसहायवान् ।
स्नातश्च कृतजप्यश्च ब्राह्मणान्स्वस्ति वाच्य च ॥ २.७२.२९ ॥
ആ അന്തഃപുരത്തിൽനിന്ന് പുറത്തുവന്ന്, യുധിഷ്ഠിരനോടൊപ്പം, സ്നാനം ചെയ്ത് ജപം നടത്തി, ബ്രാഹ്മണരെക്കൊണ്ട് സ്വസ്തിവാചനം ചൊല്ലിച്ചു.
2.72.30
ततो मेघवपुः प्रग्व्यं स्यन्दनं च सुकल्पितम् ।
योजयित्वा महाबाहुर्दारुकः समुपस्थितः ॥ २.७२.३० ॥
പിന്നെ മേഘവർണ്ണനായ മഹാബാഹുവായ ദാരുകൻ മികച്ചതും നന്നായി ഒരുക്കിയതുമായ തേര് പൂട്ടി സന്നദ്ധനായി നിന്നു.
2.72.31
उपस्थितं रथं दृष्ट्वा तार्क्ष्यप्रवरकेतनम् ।
प्रदक्षिणमुपावृत्य समारुह्य महामनाः ॥ २.७२.३१ ॥
തയ്യാറായി നിൽക്കുന്ന, ഗരുഡധ്വജമുള്ള ആ രഥം കണ്ട്, മഹാമനസ്കൻ പ്രദക്ഷിണം വെച്ച് അതിൽ കയറി.
2.72.32
प्रययौ पुण्डरीकाक्षस्ततो द्वारवतीं पुरीम् ॥ २.७२.३२ ॥
പിന്നെ താമരക്കണ്ണൻ ദ്വാരവതി നഗരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
2.72.33
तं पद्भ्यामनुवव्राज धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
भ्रातृभिः सहितः श्रीमान्वासुदेवं महाबलम् ॥ २.७२.३३ ॥
ധർമ്മരാജനായ യുധിഷ്ഠിരൻ സഹോദരന്മാരോടൊപ്പം കാൽനടയായി ആ മഹാബലനായ വാസുദേവനെ അനുഗമിച്ചു.
2.72.34
ततो मुहूर्तं सङ्गृह्य स्यन्दनप्रवरं हरिः ।
अब्रवीत्पुण्डरीकाक्षः कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ २.७२.३४ ॥
പിന്നെ ഒരു നിമിഷം ഉത്തമരഥം നിർത്തി, താമരക്കണ്ണനായ ഹരി കുന്തീപുത്രനായ യുധിഷ്ഠിരനോട് പറഞ്ഞു.
2.72.35
अप्रमत्तः स्थितो नित्यं प्रजाः पाहि विशाम्पते ।
पर्जन्यमिव भूतानि महाद्रुममिव द्विजाः ॥ २.७२.३५ ॥
ജനനായകാ, എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ നിന്ന് പ്രജകളെ രക്ഷിക്കുക; മേഘം ജീവികളെയും പക്ഷികൾ വലിയ വൃക്ഷത്തെയും എന്നപോലെ.
2.72.36
बान्धवास्त्वोपजीवन्तु सहस्राक्षमिवामराः ।
कृत्वा परस्परेणैव संवादं कृष्णपाण्डवौ ॥ २.७२.३६ ॥
ദേവന്മാർ ഇന്ദ്രനെ ആശ്രയിക്കുന്നതുപോലെ ബന്ധുക്കൾ നിന്നെ ആശ്രയിക്കട്ടെ; കൃഷ്ണനും പാണ്ഡവരും പരസ്പരം സംഭാഷണം നടത്തട്ടെ.
2.72.37
अन्योन्यं समनुज्ञाप्य जग्मतुः स्वगृहान्प्रति ।
गते द्वारवतीं कृष्णे सात्वतप्रवरे नृप ॥ २.७२.३७ ॥
പരസ്പരം യാത്ര പറഞ്ഞ് അവർ തങ്ങളുടെ ഭവനങ്ങളിലേക്ക് പോയി. ഓ രാജാവേ, സാത്വതന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കൃഷ്ണൻ ദ്വാരവതിയിലേക്ക് പോയ ശേഷം.
2.72.38
महादुर्योधनो राजा शकुनिश्चापि सौबलः ।
सूतपुत्रश्च गधेयः सह दुःशासनादिभिः ॥ २.७२.३८ ॥
മഹാരാജാവായ ദുര്യോധനനും സുബലന്റെ പുത്രൻ ശകുനിയും സൂതപുത്രനും (കർണ്ണനും) ഗാന്ധാരിപുത്രൻ ദുശ്ശാസനൻ മുതലായവരോടൊപ്പവും.
2.72.39
सर्वकामगुणोपेतैरर्च्यमानास्तु भारत ।
तस्यां सभायां दिव्यायामवसंस्तत्र पाण्डवैः ॥ २.७२.३९ ॥
ഓ ഭാരത, സർവ്വ കാമസുഖങ്ങളോടും കൂടിയ ആ ദിവ്യസഭയിൽ പാണ്ഡവരോടൊപ്പം അവിടെ വസിച്ചുകൊണ്ട് ആദരിക്കപ്പെട്ടു.