ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोपिताश्च दुरात्मभिः ।
धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर्निकृत्या द्विजसत्तम ॥ ३.१.१ ॥
ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ନରଙ୍କୁ ଏବଂ ନରୋତ୍ତମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତା'ପରେ 'ଜୟ' ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ପାଶାଖେଳରେ ପରାଜିତ ପାର୍ଥମାନେ, ଦୁରାତ୍ମା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଛଳରେ କୁପିତ ହେଲେ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ!
3.1.2
श्राविताः परुषा वाचः सृजन्तीर्वैरमुत्तमम् ।
किमकुर्वत कौरव्या मम पूर्वपितामहाः ॥ ३.१.२ ॥
କଠୋର ବାକ୍ୟ ଶୁଣାଯିବା ପରେ, ମହା ଶତ୍ରୁତା ସୃଷ୍ଟି କରି, ମୋ ପୂର୍ବପିତାମହ କୌରବମାନେ କ'ଣ କଲେ?
3.1.3
कथं चैश्वर्यभूयिष्ठाः सहसा दुःखमेयुषः ।
वने विजह्रिरे पार्थाः शक्रप्रतिमतेजसः ॥ ३.१.३ ॥
ଐଶ୍ୱର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ହଠାତ୍ ଦୁଃଖ ପାଇଥିବା, ଇନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ତେଜସ୍ୱୀ ପାର୍ଥମାନେ ବନରେ କିପରି ବିଚରଣ କଲେ?
3.1.4
के चैतानन्ववर्तन्त प्राप्तान्व्यसनमुत्तमम् ।
किमाचाराः किमाहाराः क्वच वासो महात्मनाम् ॥ ३.१.४ ॥
ଏହି ମହା ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ କିଏ ଅନୁସରଣ କଲା? ସେହି ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ଆଚରଣ କିପରି ଥିଲା, ଆହାର କ'ଣ ଥିଲା, ଓ ବାସସ୍ଥାନ କେଉଁଠାରେ ଥିଲା?
3.1.5
कथं द्वादश वर्षाणि वने तेषां महात्मनाम् ।
व्यतीयुर्ब्राह्मणश्रेष्ठ शूराणामनिवर्तिनाम् ॥ ३.१.५ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପଛକୁ ନ ଫେରୁଥିବା ସେହି ମହାତ୍ମା ବୀରମାନଙ୍କର ବାର ବର୍ଷ ବନରେ କିପରି ବିତିଗଲା?
3.1.6
कथं च राजपुत्री सा प्रवरा सर्वयोषिताम् ।
पतिव्रता महाभागा सततं प्रियवादिनी ॥ ३.१.६ ॥
ସମସ୍ତ ନାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା, ପତିବ୍ରତା, ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଓ ସର୍ବଦା ପ୍ରିୟଭାଷିଣୀ ସେହି ରାଜକୁମାରୀ କିପରି ଥିଲେ?
3.1.7
वनवासमदुःखार्हा दारुणं प्रत्यपद्यत ।
एतदाचक्ष्व मे सर्वं विस्तरेण तपोधन ॥ ३.१.७ ॥
ଦୁଃଖର ଯୋଗ୍ୟ ନ ଥିବା ସେ ଭୟଙ୍କର ବନବାସ ପାଇଲେ। ହେ ତପୋଧନ, ଏ ସବୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କୁହନ୍ତୁ।
3.1.8
श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं भूरिद्रविणतेजसाम् ।
कथ्यमानं त्वया विप्र परं कौतूहलं हि मे ॥ ३.१.८ ॥
ପ୍ରଚୁର ଧନ ଓ ତେଜସମ୍ପନ୍ନ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ। ହେ ବିପ୍ର, ଆପଣ କହୁଥିବା ସବୁ ଶୁଣିବାକୁ ମୋର ବହୁତ କୌତୂହଳ।
3.1.9
एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोयिताश्च दुरात्मभिः ।
धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर्निर्ययुर्गजसाह्वयात् ॥ ३.१.९ ॥
ଏହିପରି ପାଶାଖେଳରେ ପରାଜିତ ପାଣ୍ଡବମାନେ, ଦୁରାତ୍ମା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଅମାତ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ ଗଜସାହ୍ୱୟରୁ ବାହାରିଗଲେ।
3.1.10
वर्धमानपुरद्वारादभिनिष्क्रम्य ते तदा ।
उदङ्मुखाः शस्त्रभृतः प्रययुः सह कृष्णया ॥ ३.१.१० ॥
ବର୍ଦ୍ଧମାନପୁରର ଦ୍ୱାରରୁ ବାହାରି ସେମାନେ ସେତେବେଳେ ଉତ୍ତରମୁଖୀ ହୋଇ, ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, କୃଷ୍ଣାଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ।
3.1.11
इन्द्रसेनादयश्चैतान्भृत्याः परिचतुर्दश ।
रथैरनुययुः शीघ्रैः स्त्रिय आदाय सर्वशः ॥ ३.१.११ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ପ୍ରମୁଖ ଚଉଦ ଜଣ ଭୃତ୍ୟ ଦ୍ରୁତ ରଥରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ; ସବୁ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାଥିରେ ନେଇ।
3.1.12
ततस्ते पुरुषव्याघ्रा रथानास्थाय भारत ।
ददृशुर्जाह्नवीतीरे प्रमाणाख्यं महावटम् ॥ ३.१.१२ ॥
ତା'ପରେ ସେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ରମାନେ ରଥରେ ଚଢ଼ି, ହେ ଭାରତ, ଗଙ୍ଗାତୀରରେ ପ୍ରମାଣ ନାମକ ମହାବଟ ଦେଖିଲେ।
3.1.13
व्रजतस्तान्विदित्वा तु पौराः शोकाभिपीडिताः ।
गर्हयन्तोऽसकृद्भीष्मविदुरद्रोणगौतमान्।
ऊचुर्वै समयं कृत्वा समागम्य परस्परम् ॥ ३.१.१३ ॥
ସେମାନଙ୍କୁ ଯାଉଥିବା ଦେଖି ଶୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ନଗରବାସୀମାନେ ଭୀଷ୍ମ, ବିଦୁର, ଦ୍ରୋଣ ଓ ଗୌତମଙ୍କୁ ବାରମ୍ବାର ନିନ୍ଦା କରି, ପରସ୍ପର ମିଳିତ ହୋଇ ଏକ ସମ୍ମତିରେ ପହଞ୍ଚି କହିଲେ।
3.1.14
नेदमस्ति कुलं सर्वं न वयं नच नो गृहाः ।
यत्रदुर्योधनः पापः सौबलेयेन पालितः।
कर्णदुःशासनाद्यैश्च राज्यमेतच्चिकीर्षति ॥ ३.१.१४ ॥
ଏହି ସମଗ୍ର କୁଳ ନାହିଁ, ଆମେ ନାହୁଁ, ଆମ ଘରମାନ ନାହିଁ — ସୌବଲେୟ (ଶକୁନି) ଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପାଳିତ ପାପୀ ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ କର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଶାସନ ପ୍ରଭୃତିଙ୍କ ସହାୟତାରେ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି।
3.1.15
न तत्कुलं न चाचारो न धर्मोऽर्थः कुतः सुखम् ।
यत्र पापसहायोऽयं पापो राज्यं चिकीर्षति ॥ ३.१.१५ ॥
ସେ କୁଳ ନାହିଁ, ଆଚାର ନାହିଁ, ଧର୍ମ ନାହିଁ, ଅର୍ଥ ନାହିଁ; ପାପସହାୟକ ସହିତ ଏ ପାପୀ ରାଜ୍ୟ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସ୍ଥାନରେ ସୁଖ କେଉଁଠୁ?
3.1.16
दुर्योधनो गुरुद्वेषी त्यक्तधर्मः प्रियानृतः ।
अर्तलुब्धोऽभिमानी च नीचः प्रकृतिनिर्घृणः ॥ ३.१.१६ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ଗୁରୁଜନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷୀ, ଧର୍ମତ୍ୟାଗୀ, ମିଥ୍ୟାକୁ ପ୍ରିୟ ମାନୁଥିବା, ଧନଲୋଭୀ, ଅଭିମାନୀ, ନୀଚ ଓ ସ୍ୱଭାବରୁ ନିର୍ଦ୍ଦୟ।
3.1.17
नेयमस्ति मही कृत्स्ना यत्र दुर्योधनो नृपः ।
साधु गच्छामहे सर्वे यत्र गच्छन्ति पाण्डवाः ॥ ३.१.१७ ॥
ଦୁର୍ଯ୍ୟୋଧନ ରାଜା ଥିବା ସ୍ଥାନ ଏହି ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେଉଁଠି ଯାଉଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଭଲଭାବେ ଯିବା।
3.1.18
सानुक्रोशा महात्मानो विजितेन्द्रियशत्रवः ।
हीमन्तः कीर्तिमन्तश्च धर्माचारपरायणाः ॥ ३.१.१८ ॥
ଦୟାଳୁ, ମହାତ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଜୟ କରିଥିବା, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, କୀର୍ତ୍ତିମାନ ଓ ଧର୍ମାଚରଣରେ ନିରତ।
3.1.19
एवमुक्त्वाऽनुजग्मुस्ते पाण्डवांस्तान्समेत्य च ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे तान्कुन्तीमाद्रिनन्दनान् ॥ ३.१.१९ ॥
ଏହିପରି କହି ସେମାନେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଗଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଭେଟି ସମସ୍ତେ ଯୋଡ଼ହାତରେ କୁନ୍ତୀଙ୍କ ସେହି ଆଦ୍ରିନନ୍ଦନମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
3.1.20
क्वगमिष्यथ भद्रंवस्त्यक्त्वाऽस्मान्दुःखभागिनः ।
वयमप्यनुयास्यामो यत्र यूयं गमिष्यथ ॥ ३.१.२० ॥
ତୁମେମାନେ କେଉଁଠି ଯିବ? ତୁମମାନଙ୍କର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ! ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ଆମକୁ ଛାଡ଼ି; ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଯିବ, ଆମେ ମଧ୍ୟ ସେଠାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବୁ।
3.1.21
अधर्मेण जिताञ्श्रुत्वा युष्मांस्त्यक्तघृणैः परैः ।
उद्विग्नाः स्मो भृशं सर्वे नास्मान्हातुमिहार्हथ ॥ ३.१.२१ ॥
ଅଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା ତୁମେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇଛ ବୋଲି ଶୁଣି ଆମେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ; ଏଠାରେ ଆମକୁ ଛାଡ଼ିବା ତୁମମାନଙ୍କ ପକ୍ଷେ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
3.1.22
भक्तानुरक्तान्सुहृदः सदा प्रियहिते रतान् ।
कुराजाघिष्ठिते राज्ये न विनश्येम सर्वशः ॥ ३.१.२२ ॥
ଭକ୍ତ, ଅନୁରକ୍ତ, ସର୍ବଦା ପ୍ରିୟ ଓ ହିତରେ ରତ ହିତୈଷୀ ଆମେ, କୁରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାସିତ ରାଜ୍ୟରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିନଷ୍ଟ ନ ହେଉ।
3.1.23
श्रूयतां चाभिधास्यामो गुणदोषान्नरर्षभाः ।
शुभाशुभाधिवासेन संसर्गः कुरुते यथा ॥ ३.१.२३ ॥
ହେ ନରଶ୍ରେଷ୍ଠଗଣ, ଶୁଣନ୍ତୁ; ଗୁଣଦୋଷ ବିଷୟରେ ଆମେ କହିବୁ—ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭର ବାସରେ ସଂସର୍ଗ କିପରି ଫଳ ଦିଏ।
3.1.24
वस्त्रमापस्तिलान्भूमिं गन्धो वासयते यथा ।
पुष्पाणामधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः ॥ ३.१.२४ ॥
ଫୁଲର ବାସରେ ଯେପରି ବସ୍ତ୍ର, ଜଳ, ତିଳ ଓ ଭୂମି ସୁଗନ୍ଧିତ ହୁଏ, ସେହିପରି ସଂସର୍ଗରୁ ଜାତ ଗୁଣମାନ ମଧ୍ୟ।
3.1.25
मोहजालस्य योनिर्हि मूढैरेव समागमः ।
अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः ॥ ३.१.२५ ॥
ମୋହଜାଳର ଉତ୍ପତ୍ତି ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ହିଁ; ଧର୍ମର ଉତ୍ପତ୍ତି ପ୍ରତିଦିନ ସାଧୁମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ।
3.1.26
तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च सुस्वभावैस्तपस्विभिः ।
सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः ॥ ३.१.२६ ॥
ତେଣୁ ଶମପରାୟଣ ଲୋକମାନେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ବୃଦ୍ଧ, ସୁସ୍ୱଭାବୀ ତପସ୍ୱୀ ଓ ସଜ୍ଜନମାନଙ୍କ ସହ ସଂସର୍ଗ କରିବା ଉଚିତ।
3.1.27
येषां त्रीण्यवदातानि विद्या योनिश्च कर्म च ।
ते सेव्यास्तैः समास्याहि शास्त्रेभ्योपि गरीयसी ॥ ३.१.२७ ॥
ଯାହାଙ୍କ ଠାରେ ବିଦ୍ୟା, ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମ ଏହି ତିନି ଶୁଦ୍ଧତା ଅଛି, ସେମାନେ ସେବନୀୟ; ସେମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗ କର, ତାହା ଶାସ୍ତ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଗୁରୁତର।
3.1.28
निरारम्भा ह्यपि वयं पुण्यशीलेषु साधुषु ।
पुण्यमेवाप्नुयामेह पापं पापोपसेवनात् ॥ ३.१.२८ ॥
ଆମେ କର୍ମ ନ ଆରମ୍ଭ କଲେ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ସାଧୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆମେ ପୁଣ୍ୟ ହିଁ ପାଇବା; ପାପୀମାନଙ୍କ ସେବାରୁ ପାପ।
3.1.29
असतां दर्शनात्स्पर्शात्संजल्पाच्च सहासवात् ।
धर्माचाराः प्रहीयन्ते सिद्ध्यन्ति च न मानवाः ॥ ३.१.२९ ॥
ଅସତ୍ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ, ସେମାନଙ୍କ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ସହ ମଦ୍ୟପାନରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ଧର୍ମାଚାର କ୍ଷୀଣ ହୁଏ; ଏବଂ ସେମାନେ ସିଦ୍ଧି ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
3.1.30
बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात् ।
मध्यमैर्मध्यतां याति श्रेष्ठैः श्रेष्ठत्वमाप्नुयुः ॥ ३.१.३० ॥
ନୀଚମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗରୁ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି କ୍ଷୀଣ ହୁଏ; ମଧ୍ୟମମାନଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟମତା ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ସହ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଆନ୍ତି।
3.1.31
अनीचैर्नाप्यविषयैर्नाधर्मिष्ठैर्विशेषतः ।
ये गुणाः कीर्तिता लोके धर्मकामार्थसंभवाः।
लोकाचारेषु संभूता वेदोक्ताः शिष्टसंमताः ॥ ३.१.३१ ॥
ନୀଚ, ବିଷୟାସକ୍ତ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଅଧାର୍ମିକମାନଙ୍କ ସହିତ ନ ମିଶିବାରୁ ଜଗତରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଯେଉଁ ଗୁଣସବୁ, ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଲୋକାଚାରରେ ଉଦ୍ଭୂତ, ବେଦୋକ୍ତ ଏବଂ ଶିଷ୍ଟସମ୍ମତ।
3.1.32
ते युष्मासु समस्ताश्च व्यस्ताश्चैवेह सद्गुणाः ।
इच्छामो गुणवन्मध्ये वस्तुं श्रेयोभिकाङ्क्षिणः ॥ ३.१.३२ ॥
ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ସମଗ୍ର ଭାବେ ଓ ପୃଥକ ଭାବେ ଥିବା ସେହି ସଦ୍ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ସହିତ, ଶ୍ରେୟ ଇଚ୍ଛୁକ ଆମେ ଗୁଣବାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାସ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁ।
3.1.33
धन्या वयं यदस्माकं स्नेहकारुण्ययन्त्रिताः ।
असतोऽपि गुणानाहुर्ब्राह्मणप्रमुखाः प्रजाः ॥ ३.१.३३ ॥
ସ୍ନେହ ଓ କରୁଣାରେ ବନ୍ଧା ଆମେ ଧନ୍ୟ; ବ୍ରାହ୍ମଣପ୍ରମୁଖ ପ୍ରଜାମାନେ ଅସତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ କହନ୍ତି।
3.1.34
तदहं भ्रातृसहितः सर्वान्विज्ञापयामि वः ।
नान्यथा तद्धि कर्तव्यमस्मत्स्नेहानुकम्पया ॥ ३.१.३४ ॥
ତେଣୁ ମୁଁ ଭାଇମାନଙ୍କ ସହିତ ତୁମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଉଛି; ଆମ ସ୍ନେହର କରୁଣାରୁ ତାହା ସେହିପରି କରିବା ଉଚିତ, ଅନ୍ୟଥା ନୁହେଁ।
3.1.35
भीष्मः पितामहो राजा विदुरो जननी च मे ।
सुहृज्जनश्च प्रायो मे नगरे नागसाह्वये ॥ ३.१.३५ ॥
ପିତାମହ ଭୀଷ୍ମ, ରାଜା, ବିଦୁର, ମୋ ମାତା ଏବଂ ନାଗସାହ୍ୱୟ ନଗରରେ ମୋର ଅଧିକାଂଶ ହିତୈଷୀ।
3.1.36
ते त्वस्मद्धितकामार्थं पालनीयाः प्रयत्नतः ।
युष्माभिः सहिताः सर्वे शोकसंतापविह्वलाः ॥ ३.१.३६ ॥
ସେମାନେ ଆମ ହିତକାମୀ; ତୁମେ ସମସ୍ତେ ମିଳିତ ହୋଇ ଯତ୍ନରେ ସେମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଶୋକ ଓ ସନ୍ତାପରେ ବିହ୍ୱଳ।
3.1.37
निवर्ततागता दूरं ममागमनकाङ्क्षिणः ।
स्वजने न्यासभूते मे कार्या स्नेहान्विता मतिः ॥ ३.१.३७ ॥
ମୋ ଆଗମନର ଇଚ୍ଛାରେ ଆପଣମାନେ ଦୂରରୁ ଆସିଛନ୍ତି; ଏବେ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ। ମୋ ପାଖରେ ନ୍ୟାସ ରୂପେ ସମର୍ପିତ ସ୍ୱଜନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମୋ ବୁଦ୍ଧି ସ୍ନେହପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ଉଚିତ।
3.1.38
एतद्धि मम कार्याणां परमं हृदि संस्थितम् ।
कृता तेन तु तुष्टिर्मे सत्कारश्च भविष्यति ॥ ३.१.३८ ॥
ମୋ କର୍ତ୍ତବ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଯାହା ମୋ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ। ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ମୋତେ ସନ୍ତୋଷ ଓ ସତ୍କାର ମିଳିବ।
3.1.39
तथानुमन्त्रितास्तेन धर्मराजेन ताः प्रजाः ।
चक्रुरार्तस्वरं घोरं हा राजन्निति दुःखिताः ॥ ३.१.३९ ॥
ଧର୍ମରାଜ ଏହିପରି ବିଦାୟ ଦେବାରୁ ସେହି ପ୍ରଜାମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଭୟଙ୍କର ଆର୍ତ୍ତସ୍ୱରରେ 'ହା ରାଜନ୍!' କହି କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
3.1.40
गुणान्पार्थस्य संस्मृत्य दुःखार्ताः परमातुराः ।
अकामाः संन्यवर्तन्त समागम्याथ पाण्डवान् ॥ ३.१.४० ॥
ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଗୁଣମାନଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ସେମାନେ, ଇଚ୍ଛା ନ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଭେଟି ଫେରିଗଲେ।
3.1.41
निवृत्तेषु तुं पौरेषु रथानास्थाय पाण्डवाः ।
आजग्मुर्जाह्नवीतीरे प्रमाणाख्यं महावटम् ॥ ३.१.४१ ॥
ନଗରବାସୀମାନେ ଫେରିଗଲା ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ରଥରେ ଚଢ଼ି ଗଙ୍ଗାତୀରରେ 'ପ୍ରମାଣ' ନାମକ ମହାବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ।
3.1.42
ते तं दिषसशेषेण वटं गत्वा तु पाण्डवाः ।
ऊषुस्तां रजनीं वीराः संस्पृश्य सलिलं शुचि ॥ ३.१.४२ ॥
ସେହି ବୀର ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦିନର ଅବଶିଷ୍ଟ ଭାଗରେ ସେହି ବଟବୃକ୍ଷ ନିକଟରେ ପହଞ୍ଚି, ପବିତ୍ର ଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସେହି ରାତ୍ରି ସେଠାରେ ରହିଲେ।
3.1.43
उदकेनैव तां रात्रिमृषुस्ते दुःखकर्शिताः ।
अनुजग्मुश्च तत्रैतान्स्नेहात्केचिद्द्विजातयः ॥ ३.१.४३ ॥
ଦୁଃଖରେ କୃଶ ହୋଇଥିବା ସେମାନେ ସେ ରାତ୍ରି କେବଳ ଜଳ ପିଇ କାଟିଲେ; ସେଠାରେ ସ୍ନେହ ଯୋଗୁ କେତେକ ଦ୍ୱିଜାତି (ବ୍ରାହ୍ମଣ) ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
3.1.44
साग्रयोऽनग्नयश्चैव सशिष्यगणबान्धवाः ।
स तैः परिवृतो राजा शुशुभे ब्रह्मवादिभिः ॥ ३.१.४४ ॥
ପ୍ରମୁଖ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଶିଷ୍ୟ, ଦଳ ଓ ବନ୍ଧୁଜନଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ; ସେହି ବ୍ରହ୍ମବାଦୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରି ରାଜା ଶୋଭିତ ହେଲେ।
3.1.45
तेषां प्रादुष्कृताग्नीनां मुहूर्ते रम्यदारुणे ।
ब्रह्मघोषपुरस्कारः संजल्पः समजायत ॥ ३.१.४५ ॥
ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳନକାରୀ ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସେହି ରମଣୀୟ ଅଥଚ ଭୟଙ୍କର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷକୁ ଆଗରେ ରଖି ଆଳାପର ସ୍ୱର ଉଠିଲା।
3.1.46
राजानं तु कुरुश्रेष्ठं ते हंसमधुरस्वराः ।
आश्वासयन्तो विप्राग्र्याः क्षयां सर्वां व्यनोदयत् ॥ ३.१.४६ ॥
ହଂସ ପରି ମଧୁର ସ୍ୱରବିଶିଷ୍ଟ ସେହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ ସମସ୍ତ ରାତ୍ରି କାଟିଲେ।
3.1.47
राजा तु भ्रातृभिः सार्धं तथा सर्वैः सुहृद्गणैः ।
अशेत तां निशांराजन्दुःखशोकसमाहितः ॥ ३.१.४७ ॥
ରାଜା ଭାଇମାନଙ୍କ ଓ ସମସ୍ତ ହିତୈଷୀଙ୍କ ସହିତ, ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ରାତ୍ରି ଶୟନ କଲେ।