മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोपिताश्च दुरात्मभिः ।
धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर्निकृत्या द्विजसत्तम ॥ ३.१.१ ॥
നാരായണനെയും നരനെയും നരോത്തമനെയും നമസ്കരിച്ച്, ദേവി സരസ്വതിയെയും വ്യാസനെയും നമസ്കരിച്ച്, പിന്നീട് 'ജയം' ഉച്ചരിക്കണം. ഇങ്ങനെ ചൂതിൽ തോറ്റ പാർത്ഥന്മാർ, ദുരാത്മാക്കളായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരാലും മന്ത്രിമാരോടൊപ്പവും വഞ്ചനയാൽ കോപിതരായി. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ!
3.1.2
श्राविताः परुषा वाचः सृजन्तीर्वैरमुत्तमम् ।
किमकुर्वत कौरव्या मम पूर्वपितामहाः ॥ ३.१.२ ॥
കഠിനമായ വാക്കുകൾ കേൾപ്പിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ, മഹത്തായ വൈരം സൃഷ്ടിച്ചുകൊണ്ട്, എന്റെ പൂർവ്വ പിതാമഹന്മാരായ കൗരവർ എന്തു ചെയ്തു?
3.1.3
कथं चैश्वर्यभूयिष्ठाः सहसा दुःखमेयुषः ।
वने विजह्रिरे पार्थाः शक्रप्रतिमतेजसः ॥ ३.१.३ ॥
ഐശ്വര്യസമ്പന്നരായിരുന്ന, പെട്ടെന്ന് ദുഃഖത്തിലെത്തിയ, ഇന്ദ്രതുല്യ തേജസ്സുള്ള പാർത്ഥന്മാർ കാട്ടിൽ എങ്ങനെ വിഹരിച്ചു?
3.1.4
के चैतानन्ववर्तन्त प्राप्तान्व्यसनमुत्तमम् ।
किमाचाराः किमाहाराः क्वच वासो महात्मनाम् ॥ ३.१.४ ॥
ഈ മഹാവിപത്തിൽ പെട്ടവരെ ആരാണ് അനുഗമിച്ചത്? ആ മഹാത്മാക്കളുടെ നടപ്പും ആഹാരവും വാസസ്ഥലവും എവിടെയായിരുന്നു?
3.1.5
कथं द्वादश वर्षाणि वने तेषां महात्मनाम् ।
व्यतीयुर्ब्राह्मणश्रेष्ठ शूराणामनिवर्तिनाम् ॥ ३.१.५ ॥
ഹേ ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠാ, പിന്തിരിയാത്ത ആ മഹാത്മാവായ വീരന്മാരുടെ പന്ത്രണ്ടു വർഷം കാട്ടിൽ എങ്ങനെ കടന്നുപോയി?
3.1.6
कथं च राजपुत्री सा प्रवरा सर्वयोषिताम् ।
पतिव्रता महाभागा सततं प्रियवादिनी ॥ ३.१.६ ॥
സർവ്വ സ്ത്രീകളിലും ശ്രേഷ്ഠയും പതിവ്രതയും മഹാഭാഗ്യവതിയും എപ്പോഴും പ്രിയം പറയുന്നവളുമായ ആ രാജപുത്രി എങ്ങനെ ആയിരുന്നു?
3.1.7
वनवासमदुःखार्हा दारुणं प्रत्यपद्यत ।
एतदाचक्ष्व मे सर्वं विस्तरेण तपोधन ॥ ३.१.७ ॥
ദുഃഖത്തിന് അർഹയല്ലാത്തവൾ ഭയങ്കരമായ വനവാസം അനുഭവിച്ചു. തപോധനാ, ഇതെല്ലാം വിശദമായി എന്നോട് പറഞ്ഞാലും.
3.1.8
श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं भूरिद्रविणतेजसाम् ।
कथ्यमानं त्वया विप्र परं कौतूहलं हि मे ॥ ३.१.८ ॥
വലിയ സമ്പത്തും തേജസ്സുമുള്ള അവരെല്ലാവരെയും കുറിച്ച് എല്ലാം കേൾക്കാൻ ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. വിപ്രാ, നീ പറയുന്നത് കേൾക്കാൻ എനിക്ക് വലിയ ആകാംക്ഷയുണ്ട്.
3.1.9
एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोयिताश्च दुरात्मभिः ।
धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर्निर्ययुर्गजसाह्वयात् ॥ ३.१.९ ॥
ഇങ്ങനെ ചൂതിൽ തോറ്റ പാണ്ഡവർ, ദുഷ്ടാത്മാക്കളായ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാരാൽ പീഡിതരായി, അമാത്യരോടൊപ്പം ഗജസാഹ്വയത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു.
3.1.10
वर्धमानपुरद्वारादभिनिष्क्रम्य ते तदा ।
उदङ्मुखाः शस्त्रभृतः प्रययुः सह कृष्णया ॥ ३.१.१० ॥
വർധമാനപുരത്തിന്റെ വാതിലിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ട്, അവർ അപ്പോൾ വടക്കോട്ട് മുഖം തിരിച്ച്, ആയുധമേന്തി, കൃഷ്ണയോടൊപ്പം പോയി.
3.1.11
इन्द्रसेनादयश्चैतान्भृत्याः परिचतुर्दश ।
रथैरनुययुः शीघ्रैः स्त्रिय आदाय सर्वशः ॥ ३.१.११ ॥
ഇന്ദ്രസേനൻ മുതലായ പതിനാല് ഭൃത്യന്മാർ വേഗമുള്ള രഥങ്ങളിൽ ഇവരെ പിന്തുടർന്നു; എല്ലാ സ്ത്രീകളെയും കൂട്ടിക്കൊണ്ടായിരുന്നു.
3.1.12
ततस्ते पुरुषव्याघ्रा रथानास्थाय भारत ।
ददृशुर्जाह्नवीतीरे प्रमाणाख्यं महावटम् ॥ ३.१.१२ ॥
പിന്നെ ആ പുരുഷവ്യാഘ്രന്മാർ രഥങ്ങളിൽ കയറി, ഭാരതാ, ഗംഗാതീരത്ത് പ്രമാണം എന്ന പേരുള്ള വലിയ ആൽമരം കണ്ടു.
3.1.13
व्रजतस्तान्विदित्वा तु पौराः शोकाभिपीडिताः ।
गर्हयन्तोऽसकृद्भीष्मविदुरद्रोणगौतमान्।
ऊचुर्वै समयं कृत्वा समागम्य परस्परम् ॥ ३.१.१३ ॥
അവർ പോകുന്നത് കണ്ട് ദുഃഖത്താൽ പീഡിതരായ പൗരന്മാർ ഭീഷ്മർ, വിദുരർ, ദ്രോണർ, ഗൗതമർ എന്നിവരെ ആവർത്തിച്ച് നിന്ദിച്ചുകൊണ്ട് പരസ്പരം കൂടി ഒരു ധാരണയിലെത്തി പറഞ്ഞു.
3.1.14
नेदमस्ति कुलं सर्वं न वयं नच नो गृहाः ।
यत्रदुर्योधनः पापः सौबलेयेन पालितः।
कर्णदुःशासनाद्यैश्च राज्यमेतच्चिकीर्षति ॥ ३.१.१४ ॥
ഈ കുലം മുഴുവനില്ല; നാമുമില്ല, നമ്മുടെ വീടുകളുമില്ല — സൗബലേയനാൽ (ശകുനി) നയിക്കപ്പെട്ട പാപി ദുര്യോധനൻ കർണ്ണൻ, ദുശ്ശാസനൻ മുതലായവരുടെ സഹായത്തോടെ ഈ രാജ്യം കൈവശപ്പെടുത്താൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
3.1.15
न तत्कुलं न चाचारो न धर्मोऽर्थः कुतः सुखम् ।
यत्र पापसहायोऽयं पापो राज्यं चिकीर्षति ॥ ३.१.१५ ॥
ആ കുലമില്ല, ആചാരവുമില്ല, ധർമ്മവുമില്ല, അർത്ഥവുമില്ല; പാപികളായ സഹായികളോടൊപ്പം ഈ പാപി രാജ്യം ആഗ്രഹിക്കുന്നിടത്ത് സുഖം എവിടെനിന്ന്?
3.1.16
दुर्योधनो गुरुद्वेषी त्यक्तधर्मः प्रियानृतः ।
अर्तलुब्धोऽभिमानी च नीचः प्रकृतिनिर्घृणः ॥ ३.१.१६ ॥
ദുര്യോധനൻ ഗുരുക്കന്മാരെ വെറുക്കുന്നവനും ധർമ്മം ഉപേക്ഷിച്ചവനും അസത്യം പ്രിയമായി കാണുന്നവനും ധനലോഭിയും അഹങ്കാരിയും നീചനും സ്വഭാവത്താൽ നിർദ്ദയനുമാണ്.
3.1.17
नेयमस्ति मही कृत्स्ना यत्र दुर्योधनो नृपः ।
साधु गच्छामहे सर्वे यत्र गच्छन्ति पाण्डवाः ॥ ३.१.१७ ॥
ദുര്യോധനൻ രാജാവായിരിക്കുന്ന ഇടം ഈ മുഴുവൻ ഭൂമിയിലുമില്ല; അതിനാൽ പാണ്ഡവർ പോകുന്നിടത്തേക്ക് നമുക്കെല്ലാവർക്കും നന്നായി പോകാം.
3.1.18
सानुक्रोशा महात्मानो विजितेन्द्रियशत्रवः ।
हीमन्तः कीर्तिमन्तश्च धर्माचारपरायणाः ॥ ३.१.१८ ॥
ദയയുള്ളവർ, മഹാത്മാക്കൾ, ഇന്ദ്രിയശത്രുക്കളെ ജയിച്ചവർ, ലജ്ജാശീലർ, കീർത്തിമാന്മാർ, ധർമ്മാചാരത്തിൽ മുഴുകിയവർ.
3.1.19
एवमुक्त्वाऽनुजग्मुस्ते पाण्डवांस्तान्समेत्य च ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे तान्कुन्तीमाद्रिनन्दनान् ॥ ३.१.१९ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അവർ പാണ്ഡവരെ അനുഗമിച്ചു; അവരെ സമീപിച്ച് എല്ലാവരും കൈകൂപ്പി കുന്തിയുടെ ആ ആദ്രിനന്ദനന്മാരോട് സംസാരിച്ചു.
3.1.20
क्वगमिष्यथ भद्रंवस्त्यक्त्वाऽस्मान्दुःखभागिनः ।
वयमप्यनुयास्यामो यत्र यूयं गमिष्यथ ॥ ३.१.२० ॥
നിങ്ങൾ എവിടേക്ക് പോകും? നിങ്ങൾക്ക് മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ! ദുഃഖം പങ്കിടുന്ന ഞങ്ങളെ വിട്ടിട്ട്; നിങ്ങൾ എവിടേക്ക് പോകുന്നുവോ അവിടേക്ക് ഞങ്ങളും പിന്തുടരും.
3.1.21
अधर्मेण जिताञ्श्रुत्वा युष्मांस्त्यक्तघृणैः परैः ।
उद्विग्नाः स्मो भृशं सर्वे नास्मान्हातुमिहार्हथ ॥ ३.१.२१ ॥
അധർമ്മത്താൽ നിങ്ങൾ തോൽപ്പിക്കപ്പെട്ടു എന്ന് ദയയില്ലാത്ത ശത്രുക്കളാൽ കേട്ട്, ഞങ്ങളെല്ലാവരും അത്യന്തം ഉദ്വേഗത്തിലാണ്; ഇവിടെ ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് നിങ്ങൾക്ക് ഉചിതമല്ല.
3.1.22
भक्तानुरक्तान्सुहृदः सदा प्रियहिते रतान् ।
कुराजाघिष्ठिते राज्ये न विनश्येम सर्वशः ॥ ३.१.२२ ॥
ഭക്തരും അനുരക്തരും എപ്പോഴും പ്രിയത്തിലും ഹിതത്തിലും രമിക്കുന്ന സുഹൃത്തുക്കളുമായ ഞങ്ങൾ, ദുഷ്ടരാജാവ് ഭരിക്കുന്ന രാജ്യത്തിൽ പൂർണ്ണമായി നശിക്കരുത്.
3.1.23
श्रूयतां चाभिधास्यामो गुणदोषान्नरर्षभाः ।
शुभाशुभाधिवासेन संसर्गः कुरुते यथा ॥ ३.१.२३ ॥
ഹേ നരശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, കേട്ടാലും; ഗുണദോഷങ്ങളെ ഞങ്ങൾ വിവരിക്കാം—നല്ലതും തീയതുമായ വാസത്താൽ സംസർഗം എങ്ങനെ ഫലം ചെയ്യുന്നുവെന്ന്.
3.1.24
वस्त्रमापस्तिलान्भूमिं गन्धो वासयते यथा ।
पुष्पाणामधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः ॥ ३.१.२४ ॥
പൂക്കളുടെ വാസത്താൽ വസ്ത്രം, വെള്ളം, എള്ള്, ഭൂമി എന്നിവ സുഗന്ധമാകുന്നതുപോലെ, സംസർഗത്തിൽ നിന്ന് ജനിക്കുന്ന ഗുണങ്ങളും.
3.1.25
मोहजालस्य योनिर्हि मूढैरेव समागमः ।
अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः ॥ ३.१.२५ ॥
മോഹജാലത്തിന്റെ ഉറവിടം മൂഢരുമായുള്ള സമാഗമമാണ്; ധർമ്മത്തിന്റെ ഉറവിടമോ ദിനംതോറും സാധുക്കളുമായുള്ള സമാഗമമാണ്.
3.1.26
तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च सुस्वभावैस्तपस्विभिः ।
सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः ॥ ३.१.२६ ॥
അതുകൊണ്ട് ശമത്തിൽ നിരതരായവർ ജ്ഞാനികളോടും വൃദ്ധരോടും സുസ്വഭാവികളായ തപസ്വികളോടും സജ്ജനങ്ങളോടും സഹവസിക്കണം.
3.1.27
येषां त्रीण्यवदातानि विद्या योनिश्च कर्म च ।
ते सेव्यास्तैः समास्याहि शास्त्रेभ्योपि गरीयसी ॥ ३.१.२७ ॥
വിദ്യ, ജന്മം, കർമ്മം എന്നീ മൂന്നു നിർമ്മലതകളുള്ളവരെയാണ് സേവിക്കേണ്ടത്; അവരുമായി സഹവസിക്കൂ, അത് ശാസ്ത്രങ്ങളേക്കാളും ഗുരുതരമാണ്.
3.1.28
निरारम्भा ह्यपि वयं पुण्यशीलेषु साधुषु ।
पुण्यमेवाप्नुयामेह पापं पापोपसेवनात् ॥ ३.१.२८ ॥
ഞങ്ങൾ കർമ്മമൊന്നും ചെയ്തില്ലെങ്കിലും പുണ്യശീലരായ സാധുക്കളുടെ ഇടയിൽ ഇവിടെ പുണ്യം തന്നെ നേടും; പാപികളെ സേവിക്കുന്നതിനാൽ പാപം നേടും.
3.1.29
असतां दर्शनात्स्पर्शात्संजल्पाच्च सहासवात् ।
धर्माचाराः प्रहीयन्ते सिद्ध्यन्ति च न मानवाः ॥ ३.१.२९ ॥
ദുഷ്ടരെ കാണുന്നതിനാലും തൊടുന്നതിനാലും അവരോട് സംസാരിക്കുന്നതിനാലും അവരോടൊപ്പം മദ്യം കഴിക്കുന്നതിനാലും മനുഷ്യരുടെ ധർമ്മാചാരങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുന്നു; അവർ സിദ്ധി നേടുന്നതുമില്ല.
3.1.30
बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात् ।
मध्यमैर्मध्यतां याति श्रेष्ठैः श्रेष्ठत्वमाप्नुयुः ॥ ३.१.३० ॥
നീചരുമായുള്ള സമാഗമത്താൽ മനുഷ്യരുടെ ബുദ്ധി ക്ഷയിക്കുന്നു; മധ്യമരാൽ മധ്യത്വവും ശ്രേഷ്ഠരാൽ ശ്രേഷ്ഠത്വവും അവർ നേടുന്നു.
3.1.31
अनीचैर्नाप्यविषयैर्नाधर्मिष्ठैर्विशेषतः ।
ये गुणाः कीर्तिता लोके धर्मकामार्थसंभवाः।
लोकाचारेषु संभूता वेदोक्ताः शिष्टसंमताः ॥ ३.१.३१ ॥
നീചന്മാരോടും ഇന്ദ്രിയാസക്തരോടും വിശേഷിച്ച് അധർമ്മികളോടും ചേരാതിരിക്കുന്നതിനാൽ ലോകത്തിൽ കീർത്തിക്കപ്പെട്ട ഗുണങ്ങൾ, ധർമ്മം, കാമം, അർത്ഥം എന്നിവയിൽ നിന്നുണ്ടാകുന്നവ, ലോകാചാരങ്ങളിൽ ഉണ്ടായവ, വേദോക്തങ്ങൾ, ശിഷ്ടന്മാർ അംഗീകരിച്ചവ.
3.1.32
ते युष्मासु समस्ताश्च व्यस्ताश्चैवेह सद्गुणाः ।
इच्छामो गुणवन्मध्ये वस्तुं श्रेयोभिकाङ्क्षिणः ॥ ३.१.३२ ॥
നിങ്ങളിൽ സമഗ്രമായും വേറിട്ടും ഉള്ള ആ സദ്ഗുണങ്ങളോടുകൂടിയവരുടെ നടുവിൽ, ശ്രേയസ്സ് ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഞങ്ങൾ വസിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
3.1.33
धन्या वयं यदस्माकं स्नेहकारुण्ययन्त्रिताः ।
असतोऽपि गुणानाहुर्ब्राह्मणप्रमुखाः प्रजाः ॥ ३.१.३३ ॥
സ്നേഹത്താലും കാരുണ്യത്താലും ബന്ധിതരായ നാം ധന്യരാണ്; ബ്രാഹ്മണരാൽ നയിക്കപ്പെടുന്ന പ്രജകൾ അസത്തുക്കളിലും ഗുണം കാണുന്നു.
3.1.34
तदहं भ्रातृसहितः सर्वान्विज्ञापयामि वः ।
नान्यथा तद्धि कर्तव्यमस्मत्स्नेहानुकम्पया ॥ ३.१.३४ ॥
അതിനാൽ ഞാൻ സഹോദരന്മാരോടുകൂടി നിങ്ങളെല്ലാവരെയും അറിയിക്കുന്നു; ഞങ്ങളുടെ സ്നേഹകാരുണ്യം കൊണ്ട് അത് അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യണം, മറ്റൊന്നല്ല.
3.1.35
भीष्मः पितामहो राजा विदुरो जननी च मे ।
सुहृज्जनश्च प्रायो मे नगरे नागसाह्वये ॥ ३.१.३५ ॥
പിതാമഹൻ ഭീഷ്മൻ, രാജാവ്, വിദുരൻ, എന്റെ മാതാവ്, നാഗസാഹ്വയ നഗരത്തിലെ എന്റെ മിക്ക സുഹൃത്തുക്കളും.
3.1.36
ते त्वस्मद्धितकामार्थं पालनीयाः प्रयत्नतः ।
युष्माभिः सहिताः सर्वे शोकसंतापविह्वलाः ॥ ३.१.३६ ॥
അവർ നമ്മുടെ ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവരാണ്; നിങ്ങളെല്ലാവരും ചേർന്ന് പ്രയത്നത്തോടെ അവരെ പരിപാലിക്കണം; അവരെല്ലാവരും ശോകസന്താപങ്ങളാൽ വിഹ്വലരായിരിക്കുന്നു.
3.1.37
निवर्ततागता दूरं ममागमनकाङ्क्षिणः ।
स्वजने न्यासभूते मे कार्या स्नेहान्विता मतिः ॥ ३.१.३७ ॥
എന്റെ വരവ് ആഗ്രഹിച്ച് നിങ്ങൾ ദൂരെനിന്ന് വന്നിരിക്കുന്നു; ഇനി മടങ്ങിപ്പോകൂ. എനിക്ക് ന്യാസമായി ഏൽപ്പിക്കപ്പെട്ട സ്വജനങ്ങളോട് എന്റെ മനസ്സ് സ്നേഹം നിറഞ്ഞതായിരിക്കണം.
3.1.38
एतद्धि मम कार्याणां परमं हृदि संस्थितम् ।
कृता तेन तु तुष्टिर्मे सत्कारश्च भविष्यति ॥ ३.१.३८ ॥
എന്റെ കർത്തവ്യങ്ങളിൽ ഇതാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠം; ഇത് എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു. അതിനാൽ എനിക്ക് തൃപ്തിയും ആദരവും ലഭിക്കും.
3.1.39
तथानुमन्त्रितास्तेन धर्मराजेन ताः प्रजाः ।
चक्रुरार्तस्वरं घोरं हा राजन्निति दुःखिताः ॥ ३.१.३९ ॥
ധർമ്മരാജൻ ഇങ്ങനെ യാത്രയയച്ചപ്പോൾ ആ പ്രജകൾ ദുഃഖിതരായി ഭയങ്കരമായ ആർത്തസ്വരത്തിൽ 'ഹാ രാജാവേ!' എന്ന് നിലവിളിച്ചു.
3.1.40
गुणान्पार्थस्य संस्मृत्य दुःखार्ताः परमातुराः ।
अकामाः संन्यवर्तन्त समागम्याथ पाण्डवान् ॥ ३.१.४० ॥
അർജ്ജുനന്റെ ഗുണങ്ങൾ ഓർത്ത് ദുഃഖാർത്തരും അത്യന്തം വ്യാകുലരുമായ അവർ, ഇഷ്ടമില്ലാതെയെങ്കിലും പാണ്ഡവരെ കണ്ട് മടങ്ങി.
3.1.41
निवृत्तेषु तुं पौरेषु रथानास्थाय पाण्डवाः ।
आजग्मुर्जाह्नवीतीरे प्रमाणाख्यं महावटम् ॥ ३.१.४१ ॥
പൗരന്മാർ മടങ്ങിപ്പോയ ശേഷം പാണ്ഡവർ രഥങ്ങളിൽ കയറി ഗംഗാതീരത്തുള്ള 'പ്രമാണം' എന്ന മഹാവടവൃക്ഷത്തിനടുത്ത് എത്തി.
3.1.42
ते तं दिषसशेषेण वटं गत्वा तु पाण्डवाः ।
ऊषुस्तां रजनीं वीराः संस्पृश्य सलिलं शुचि ॥ ३.१.४२ ॥
ആ വീരന്മാരായ പാണ്ഡവർ പകലിന്റെ ശേഷഭാഗത്ത് ആ വടവൃക്ഷത്തിനടുത്ത് എത്തി, ശുദ്ധജലം തൊട്ടശേഷം ആ രാത്രി അവിടെ താമസിച്ചു.
3.1.43
उदकेनैव तां रात्रिमृषुस्ते दुःखकर्शिताः ।
अनुजग्मुश्च तत्रैतान्स्नेहात्केचिद्द्विजातयः ॥ ३.१.४३ ॥
ദുഃഖത്താൽ ക്ഷീണിതരായ അവർ ആ രാത്രി വെള്ളം മാത്രം കുടിച്ചു കഴിച്ചു; അവിടെ സ്നേഹം കൊണ്ട് ചില ദ്വിജന്മാർ ഇവരെ പിന്തുടർന്നു.
3.1.44
साग्रयोऽनग्नयश्चैव सशिष्यगणबान्धवाः ।
स तैः परिवृतो राजा शुशुभे ब्रह्मवादिभिः ॥ ३.१.४४ ॥
മുഖ്യരായ, അഗ്നിഹോത്രികളായ ബ്രാഹ്മണരും തങ്ങളുടെ ശിഷ്യഗണങ്ങളും ബന്ധുക്കളുമായി അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; ആ ബ്രഹ്മവാദികളായ ബ്രാഹ്മണരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് രാജാവ് തിളങ്ങി.
3.1.45
तेषां प्रादुष्कृताग्नीनां मुहूर्ते रम्यदारुणे ।
ब्रह्मघोषपुरस्कारः संजल्पः समजायत ॥ ३.१.४५ ॥
അഗ്നി ജ്വലിപ്പിച്ച ആ ബ്രാഹ്മണരുടെ ഇടയിൽ, മനോഹരവും ഭയങ്കരവുമായ ആ മുഹൂർത്തത്തിൽ, ബ്രഹ്മഘോഷത്തെ മുന്നിൽ നിർത്തി സംഭാഷണസ്വരം ഉയർന്നു.
3.1.46
राजानं तु कुरुश्रेष्ठं ते हंसमधुरस्वराः ।
आश्वासयन्तो विप्राग्र्याः क्षयां सर्वां व्यनोदयत् ॥ ३.१.४६ ॥
അരയന്നത്തിന്റേതുപോലെ മധുരസ്വരമുള്ള ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണർ കുരുശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവിനെ ആശ്വസിപ്പിച്ച് ആ രാത്രി മുഴുവൻ കഴിച്ചു.
3.1.47
राजा तु भ्रातृभिः सार्धं तथा सर्वैः सुहृद्गणैः ।
अशेत तां निशांराजन्दुःखशोकसमाहितः ॥ ३.१.४७ ॥
രാജാവ് സഹോദരന്മാരോടും എല്ലാ സുഹൃത്തുക്കളോടുമൊപ്പം, ദുഃഖശോകങ്ങളിൽ മുഴുകി ആ രാത്രി ഉറങ്ങി, ഓ രാജാവേ.