మహాభారతం · అధ్యాయం 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोपिताश्च दुरात्मभिः ।
धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर्निकृत्या द्विजसत्तम ॥ ३.१.१ ॥
నారాయణుడికి, నరునికి, నరోత్తముడికి నమస్కరించి, దేవి సరస్వతికి, వ్యాసునికి నమస్కరించి, అప్పుడు 'జయ'ను పఠించాలి. ఈ విధంగా జూదంలో ఓడిన పార్థులు, దుష్టాత్ముడైన ధృతరాష్ట్రుని కుమారులచేత, మంత్రులతో కలిసి, మోసంతో కోపగించారు. ఓ ద్విజోత్తమా!
3.1.2
श्राविताः परुषा वाचः सृजन्तीर्वैरमुत्तमम् ।
किमकुर्वत कौरव्या मम पूर्वपितामहाः ॥ ३.१.२ ॥
కఠిన పదాలు వినిపించబడి, గొప్ప వైరాన్ని సృష్టిస్తుండగా, నా పూర్వ పితామహులైన కౌరవులు ఏమి చేశారు?
3.1.3
कथं चैश्वर्यभूयिष्ठाः सहसा दुःखमेयुषः ।
वने विजह्रिरे पार्थाः शक्रप्रतिमतेजसः ॥ ३.१.३ ॥
ఐశ్వర్యంతో నిండినవారై, అకస్మాత్తుగా దుఃఖాన్ని పొంది, ఇంద్రునితో సమానమైన తేజస్సుగల పార్థులు అడవిలో ఎలా తిరిగారు?
3.1.4
के चैतानन्ववर्तन्त प्राप्तान्व्यसनमुत्तमम् ।
किमाचाराः किमाहाराः क्वच वासो महात्मनाम् ॥ ३.१.४ ॥
ఈ గొప్ప విపత్తును పొందిన వారిని ఎవరు అనుసరించారు? ఆ మహాత్ములు ఎలా ప్రవర్తించారు, ఎలాంటి ఆహారం తీసుకున్నారు, ఎక్కడ నివసించారు?
3.1.5
कथं द्वादश वर्षाणि वने तेषां महात्मनाम् ।
व्यतीयुर्ब्राह्मणश्रेष्ठ शूराणामनिवर्तिनाम् ॥ ३.१.५ ॥
ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, వెనుదిరగని ఆ మహాత్ములైన వీరులకు అడవిలో పన్నెండు సంవత్సరాలు ఎలా గడిచాయి?
3.1.6
कथं च राजपुत्री सा प्रवरा सर्वयोषिताम् ।
पतिव्रता महाभागा सततं प्रियवादिनी ॥ ३.१.६ ॥
సర్వ స్త్రీలలో శ్రేష్ఠురాలు, పతివ్రత, గొప్ప భాగ్యవతి, ఎల్లప్పుడూ ప్రియమైన మాటలు పలికే ఆ రాజపుత్రిక ఎలా ఉండెను?
3.1.7
वनवासमदुःखार्हा दारुणं प्रत्यपद्यत ।
एतदाचक्ष्व मे सर्वं विस्तरेण तपोधन ॥ ३.१.७ ॥
దుఃఖానికి అర్హురాలు కాని ఆమె భయంకరమైన వనవాసాన్ని పొందింది. తపోధనా, ఇదంతా నాకు విపులంగా చెప్పు.
3.1.8
श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं भूरिद्रविणतेजसाम् ।
कथ्यमानं त्वया विप्र परं कौतूहलं हि मे ॥ ३.१.८ ॥
అపారమైన సంపదను, తేజస్సును కలిగిన వారందరి గురించి అంతా వినాలనుకుంటున్నాను. విప్రుడా, నీవు చెప్పేది వినాలన్న ఆసక్తి నాకు ఎంతో ఉంది.
3.1.9
एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोयिताश्च दुरात्मभिः ।
धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर्निर्ययुर्गजसाह्वयात् ॥ ३.१.९ ॥
ఇలా జూదంలో ఓడిపోయిన పాండవులు, దుష్టాత్ములైన ధృతరాష్ట్ర పుత్రులచే పీడింపబడి, అమాత్యులతో కలిసి గజసాహ్వయం నుండి బయలుదేరారు.
3.1.10
वर्धमानपुरद्वारादभिनिष्क्रम्य ते तदा ।
उदङ्मुखाः शस्त्रभृतः प्रययुः सह कृष्णया ॥ ३.१.१० ॥
వర్ధమానపురం ద్వారం నుండి బయలుదేరి, వారు అప్పుడు ఉత్తరముఖంగా, ఆయుధాలు ధరించి, కృష్ణతో కలిసి వెళ్లారు.
3.1.11
इन्द्रसेनादयश्चैतान्भृत्याः परिचतुर्दश ।
रथैरनुययुः शीघ्रैः स्त्रिय आदाय सर्वशः ॥ ३.१.११ ॥
ఇంద్రసేనుడు మొదలైన పద్నాలుగు మంది సేవకులు వేగవంతమైన రథాలపై వారిని అనుసరించారు, స్త్రీలందరినీ తీసుకువెళ్తూ.
3.1.12
ततस्ते पुरुषव्याघ्रा रथानास्थाय भारत ।
ददृशुर्जाह्नवीतीरे प्रमाणाख्यं महावटम् ॥ ३.१.१२ ॥
అప్పుడు ఆ పురుషవ్యాఘ్రులు రథాలెక్కి, భారతా, గంగా తీరాన ప్రమాణం అనే గొప్ప మర్రిచెట్టును చూశారు.
3.1.13
व्रजतस्तान्विदित्वा तु पौराः शोकाभिपीडिताः ।
गर्हयन्तोऽसकृद्भीष्मविदुरद्रोणगौतमान्।
ऊचुर्वै समयं कृत्वा समागम्य परस्परम् ॥ ३.१.१३ ॥
వారు వెళ్లడం చూసి శోకంతో పీడితులైన పౌరులు భీష్ముడు, విదురుడు, ద్రోణుడు, గౌతముడు వీరిని మళ్ళీ మళ్ళీ నిందిస్తూ, ఒకరినొకరు కలిసి ఒక ఒప్పందం చేసుకొని ఇలా అన్నారు.
3.1.14
नेदमस्ति कुलं सर्वं न वयं नच नो गृहाः ।
यत्रदुर्योधनः पापः सौबलेयेन पालितः।
कर्णदुःशासनाद्यैश्च राज्यमेतच्चिकीर्षति ॥ ३.१.१४ ॥
ఈ కులం సమగ్రంగా లేదు; మనమూ లేము, మన ఇళ్లూ లేవు — సౌబలేయుడి (శకుని) ఆధ్వర్యంలో పాపి దుర్యోధనుడు, కర్ణుడు, దుశ్శాసనుడు మొదలైనవారితో కలిసి ఈ రాజ్యాన్ని చేజిక్కించుకోవాలనుకుంటున్నాడు.
3.1.15
न तत्कुलं न चाचारो न धर्मोऽर्थः कुतः सुखम् ।
यत्र पापसहायोऽयं पापो राज्यं चिकीर्षति ॥ ३.१.१५ ॥
ఆ కులం ఉండదు, ఆచారమూ ఉండదు, ధర్మమూ, అర్థమూ ఉండవు; పాపసహాయులతో ఈ పాపి రాజ్యాన్ని కోరుకునే చోట సుఖం ఎక్కడినుంచి వస్తుంది?
3.1.16
दुर्योधनो गुरुद्वेषी त्यक्तधर्मः प्रियानृतः ।
अर्तलुब्धोऽभिमानी च नीचः प्रकृतिनिर्घृणः ॥ ३.१.१६ ॥
దుర్యోధనుడు గురువులను ద్వేషించేవాడు, ధర్మాన్ని త్యజించినవాడు, అసత్యాన్ని ప్రియంగా భావించేవాడు, ధనలోభి, అహంకారి, నీచుడు, స్వభావంతోనే నిర్దయుడు.
3.1.17
नेयमस्ति मही कृत्स्ना यत्र दुर्योधनो नृपः ।
साधु गच्छामहे सर्वे यत्र गच्छन्ति पाण्डवाः ॥ ३.१.१७ ॥
దుర్యోధనుడు రాజుగా ఉండే చోటు ఈ మొత్తం భూమిలో లేదు; కాబట్టి పాండవులు వెళ్లిన చోటికే మనమందరం మంచిగా వెళ్దాం.
3.1.18
सानुक्रोशा महात्मानो विजितेन्द्रियशत्रवः ।
हीमन्तः कीर्तिमन्तश्च धर्माचारपरायणाः ॥ ३.१.१८ ॥
దయగలవారు, మహాత్ములు, ఇంద్రియ శత్రువులను జయించినవారు, సిగ్గుగలవారు, కీర్తిమంతులు, ధర్మాచరణంలో నిమగ్నులైనవారు.
3.1.19
एवमुक्त्वाऽनुजग्मुस्ते पाण्डवांस्तान्समेत्य च ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे तान्कुन्तीमाद्रिनन्दनान् ॥ ३.१.१९ ॥
ఇలా చెప్పి వారు పాండవులను అనుసరించి వెళ్ళి, వారిని కలిసి, అందరూ చేతులు జోడించి కుంతీ కుమారులైన ఆ ఆద్రినందనులతో మాట్లాడారు.
3.1.20
क्वगमिष्यथ भद्रंवस्त्यक्त्वाऽस्मान्दुःखभागिनः ।
वयमप्यनुयास्यामो यत्र यूयं गमिष्यथ ॥ ३.१.२० ॥
మీరు ఎక్కడికి వెళ్తారు? మీకు శుభం కలుగు గాక! దుఃఖాన్ని పంచుకునే మమ్మల్ని విడిచి; మీరు ఎక్కడికి వెళ్తారో, అక్కడికి మేము కూడా అనుసరిస్తాము.
3.1.21
अधर्मेण जिताञ्श्रुत्वा युष्मांस्त्यक्तघृणैः परैः ।
उद्विग्नाः स्मो भृशं सर्वे नास्मान्हातुमिहार्हथ ॥ ३.१.२१ ॥
అధర్మంతో మీరు జయించబడ్డారని, దయలేని శత్రువుల చేత అని విని, మేమంతా మిక్కిలి కలత చెందాము; ఇక్కడ మమ్మల్ని విడిచిపెట్టడం మీకు తగదు.
3.1.22
भक्तानुरक्तान्सुहृदः सदा प्रियहिते रतान् ।
कुराजाघिष्ठिते राज्ये न विनश्येम सर्वशः ॥ ३.१.२२ ॥
భక్తితో, అనురాగంతో, సదా ప్రియహితాల్లో నిమగ్నమైన మిత్రులమైన మేము, దుష్టరాజు పాలించే రాజ్యంలో పూర్తిగా నశించకూడదు.
3.1.23
श्रूयतां चाभिधास्यामो गुणदोषान्नरर्षभाः ।
शुभाशुभाधिवासेन संसर्गः कुरुते यथा ॥ ३.१.२३ ॥
ఓ నరశ్రేష్ఠులారా, వినండి; గుణదోషాలను మేము వివరిస్తాము—శుభాశుభాల నివాసం వల్ల సంసర్గం ఎలా ఫలిస్తుందో.
3.1.24
वस्त्रमापस्तिलान्भूमिं गन्धो वासयते यथा ।
पुष्पाणामधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः ॥ ३.१.२४ ॥
పువ్వుల నివాసం వల్ల బట్ట, నీరు, నువ్వులు, భూమి సుగంధమవుతాయో, అలాగే సంసర్గం వల్ల పుట్టిన గుణాలు కూడా కలుగుతాయి.
3.1.25
मोहजालस्य योनिर्हि मूढैरेव समागमः ।
अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः ॥ ३.१.२५ ॥
మోహజాలానికి మూలం మూఢులతో కలయికే; ధర్మానికి మూలం ప్రతిదినం సాధువులతో సహవాసమే.
3.1.26
तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च सुस्वभावैस्तपस्विभिः ।
सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः ॥ ३.१.२६ ॥
కాబట్టి శమపరాయణులైనవారు ప్రాజ్ఞులు, వృద్ధులు, సుస్వభావులైన తపస్వులు, సత్పురుషులతో సంసర్గం చేయాలి.
3.1.27
येषां त्रीण्यवदातानि विद्या योनिश्च कर्म च ।
ते सेव्यास्तैः समास्याहि शास्त्रेभ्योपि गरीयसी ॥ ३.१.२७ ॥
విద్య, జన్మ, కర్మ అనే మూడు పవిత్రతలు కలవారినే సేవించాలి; వారితో సహవాసం చేయి, అది శాస్త్రాలకంటే కూడా గొప్పది.
3.1.28
निरारम्भा ह्यपि वयं पुण्यशीलेषु साधुषु ।
पुण्यमेवाप्नुयामेह पापं पापोपसेवनात् ॥ ३.१.२८ ॥
మేము కర్మలు చేయకపోయినా, పుణ్యశీలులైన సాధువుల మధ్య ఇక్కడ పుణ్యాన్నే పొందుతాము; పాపులను సేవించడం వల్ల పాపాన్నే పొందుతాము.
3.1.29
असतां दर्शनात्स्पर्शात्संजल्पाच्च सहासवात् ।
धर्माचाराः प्रहीयन्ते सिद्ध्यन्ति च न मानवाः ॥ ३.१.२९ ॥
దుష్టులను చూడడం, తాకడం, వారితో మాట్లాడడం, వారితో మద్యం సేవించడం వల్ల మానవుల ధర్మాచారాలు క్షీణిస్తాయి; వారు సిద్ధి పొందరు.
3.1.30
बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात् ।
मध्यमैर्मध्यतां याति श्रेष्ठैः श्रेष्ठत्वमाप्नुयुः ॥ ३.१.३० ॥
నీచులతో సహవాసం వల్ల మనుషుల బుద్ధి క్షీణిస్తుంది; మధ్యముల వల్ల మధ్యస్థతను, శ్రేష్ఠుల వల్ల శ్రేష్ఠతను పొందుతారు.
3.1.31
अनीचैर्नाप्यविषयैर्नाधर्मिष्ठैर्विशेषतः ।
ये गुणाः कीर्तिता लोके धर्मकामार्थसंभवाः।
लोकाचारेषु संभूता वेदोक्ताः शिष्टसंमताः ॥ ३.१.३१ ॥
నీచులతో, విషయాసక్తులతో, ముఖ్యంగా అధర్ములతో కలవకుండా ఉండటం వల్ల లోకంలో కీర్తించబడిన గుణాలు, ధర్మ-కామ-అర్థాల నుండి పుట్టినవి, లోకాచారాలలో ఉద్భవించినవి, వేదోక్తమైనవి, శిష్టులు ఆమోదించినవి.
3.1.32
ते युष्मासु समस्ताश्च व्यस्ताश्चैवेह सद्गुणाः ।
इच्छामो गुणवन्मध्ये वस्तुं श्रेयोभिकाङ्क्षिणः ॥ ३.१.३२ ॥
మీలో సమగ్రంగానూ, విడివిడిగానూ ఉన్న ఆ సద్గుణాలు కలిగిన వారి మధ్య, శ్రేయస్సును కోరే మేము నివసించాలని కోరుతున్నాము.
3.1.33
धन्या वयं यदस्माकं स्नेहकारुण्ययन्त्रिताः ।
असतोऽपि गुणानाहुर्ब्राह्मणप्रमुखाः प्रजाः ॥ ३.१.३३ ॥
స్నేహం, కారుణ్యంతో బంధించబడిన మనం ధన్యులం; బ్రాహ్మణులు ముందుండే ప్రజలు అసత్తులలో కూడా గుణాలను చెబుతారు.
3.1.34
तदहं भ्रातृसहितः सर्वान्विज्ञापयामि वः ।
नान्यथा तद्धि कर्तव्यमस्मत्स्नेहानुकम्पया ॥ ३.१.३४ ॥
కాబట్టి నేను సోదరులతో కలిసి మీ అందరికీ తెలియజేస్తున్నాను; మా స్నేహ కారుణ్యంతో అది ఆ విధంగానే చేయాలి, వేరుగా కాదు.
3.1.35
भीष्मः पितामहो राजा विदुरो जननी च मे ।
सुहृज्जनश्च प्रायो मे नगरे नागसाह्वये ॥ ३.१.३५ ॥
పితామహుడు భీష్ముడు, రాజు, విదురుడు, నా తల్లి, నాగసాహ్వయ నగరంలో నా మిత్రులలో అధికులు.
3.1.36
ते त्वस्मद्धितकामार्थं पालनीयाः प्रयत्नतः ।
युष्माभिः सहिताः सर्वे शोकसंतापविह्वलाः ॥ ३.१.३६ ॥
వారు మన శ్రేయస్సును కోరేవారు; మీరందరూ కలిసి ప్రయత్నపూర్వకంగా వారిని పాలించాలి; వారందరూ శోకసంతాపాలతో కలతచెందినవారు.
3.1.37
निवर्ततागता दूरं ममागमनकाङ्क्षिणः ।
स्वजने न्यासभूते मे कार्या स्नेहान्विता मतिः ॥ ३.१.३७ ॥
మీరు నా రాకను కోరి దూరం నుండి వచ్చారు; ఇప్పుడు తిరిగి వెళ్ళండి. నాకు న్యాసంగా అప్పగించబడిన బంధువుల పట్ల నా బుద్ధి స్నేహంతో నిండి ఉండాలి.
3.1.38
एतद्धि मम कार्याणां परमं हृदि संस्थितम् ।
कृता तेन तु तुष्टिर्मे सत्कारश्च भविष्यति ॥ ३.१.३८ ॥
నా కర్తవ్యాలలో ఇదే అత్యున్నతమైనది; ఇది నా హృదయంలో స్థిరంగా ఉంది. దాని వల్ల నాకు తృప్తి, గౌరవం కలుగుతాయి.
3.1.39
तथानुमन्त्रितास्तेन धर्मराजेन ताः प्रजाः ।
चक्रुरार्तस्वरं घोरं हा राजन्निति दुःखिताः ॥ ३.१.३९ ॥
ధర్మరాజు ఈ విధంగా వీడ్కోలు పలికిన ఆ ప్రజలు దుఃఖితులై భయంకరమైన ఆర్త స్వరంతో 'హా రాజా!' అని అరిచారు.
3.1.40
गुणान्पार्थस्य संस्मृत्य दुःखार्ताः परमातुराः ।
अकामाः संन्यवर्तन्त समागम्याथ पाण्डवान् ॥ ३.१.४० ॥
అర్జునుని గుణాలను స్మరించి దుఃఖార్తులై, మిక్కిలి ఆత్రుతతో, ఇష్టం లేకపోయినా పాండవులను కలిసి తిరిగి వెళ్ళారు.
3.1.41
निवृत्तेषु तुं पौरेषु रथानास्थाय पाण्डवाः ।
आजग्मुर्जाह्नवीतीरे प्रमाणाख्यं महावटम् ॥ ३.१.४१ ॥
పౌరులు తిరిగి వెళ్ళిన తర్వాత, పాండవులు రథాలను ఎక్కి గంగానది ఒడ్డున 'ప్రమాణం' అనే మహావటవృక్షం వద్దకు వచ్చారు.
3.1.42
ते तं दिषसशेषेण वटं गत्वा तु पाण्डवाः ।
ऊषुस्तां रजनीं वीराः संस्पृश्य सलिलं शुचि ॥ ३.१.४२ ॥
ఆ వీర పాండవులు పగటి మిగిలిన భాగంలో ఆ వటవృక్షం వద్దకు చేరి, పవిత్ర జలాన్ని స్పృశించి ఆ రాత్రి అక్కడే గడిపారు.
3.1.43
उदकेनैव तां रात्रिमृषुस्ते दुःखकर्शिताः ।
अनुजग्मुश्च तत्रैतान्स्नेहात्केचिद्द्विजातयः ॥ ३.१.४३ ॥
దుఃఖంతో క్షీణించిన వారు ఆ రాత్రిని కేవలం నీటితోనే గడిపారు; అక్కడ స్నేహం వల్ల కొందరు ద్విజులు వీరిని అనుసరించారు.
3.1.44
साग्रयोऽनग्नयश्चैव सशिष्यगणबान्धवाः ।
स तैः परिवृतो राजा शुशुभे ब्रह्मवादिभिः ॥ ३.१.४४ ॥
ముఖ్యులైన, అగ్ని ఉపాసకులైన బ్రాహ్మణులు కూడా తమ శిష్యులు, సమూహాలు, బంధువులతో అక్కడ ఉన్నారు; ఆ బ్రహ్మవాదులైన బ్రాహ్మణులతో చుట్టుముట్టబడి రాజు ప్రకాశించాడు.
3.1.45
तेषां प्रादुष्कृताग्नीनां मुहूर्ते रम्यदारुणे ।
ब्रह्मघोषपुरस्कारः संजल्पः समजायत ॥ ३.१.४५ ॥
అగ్నులను వెలిగించిన ఆ బ్రాహ్మణుల మధ్య, ఆ రమ్యమైనా భయంకరమైన ముహూర్తంలో, బ్రహ్మఘోషను ముందుంచుకుని సంభాషణ ధ్వని లేచింది.
3.1.46
राजानं तु कुरुश्रेष्ठं ते हंसमधुरस्वराः ।
आश्वासयन्तो विप्राग्र्याः क्षयां सर्वां व्यनोदयत् ॥ ३.१.४६ ॥
హంసల వంటి మధుర స్వరాలు గల ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులు కురువంశశ్రేష్ఠుడైన రాజును ఓదార్చుతూ ఆ రాత్రి అంతటినీ గడిపించారు.
3.1.47
राजा तु भ्रातृभिः सार्धं तथा सर्वैः सुहृद्गणैः ।
अशेत तां निशांराजन्दुःखशोकसमाहितः ॥ ३.१.४७ ॥
రాజు తమ్ముళ్లతో, సర్వ సుహృజ్జనులతో కూడి దుఃఖ శోకాలలో మునిగి ఆ రాత్రి నిద్రించాడు, ఓ రాజా.