มหาภารตะ · อัธยายะ 3.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्
एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोपिताश्च दुरात्मभिः ।
धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर्निकृत्या द्विजसत्तम ॥ ३.१.१ ॥
หลังจากนมัสการพระนารายณ์ และนระผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ และเทวีสรัสวตี และพระวยาสแล้ว พึงสวด ชัย ต่อไป เมื่อพวกปาณฑพถูกพนันเอาชนะ และถูกบรรดาโอรสชั่วของธฤตราษฎร์พร้อมด้วยเหล่าอำมาตย์ยั่วยุด้วยการหลอกลวง โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์ ก็เป็นเช่นนี้
3.1.2
श्राविताः परुषा वाचः सृजन्तीर्वैरमुत्तमम् ।
किमकुर्वत कौरव्या मम पूर्वपितामहाः ॥ ३.१.२ ॥
เมื่อได้มีการกล่าวถ้อยคำหยาบคายให้ได้ยิน ก่อให้เกิดเวรอันยิ่งใหญ่ บรรดาเการพผู้เป็นปู่ทวดของข้าพเจ้าได้ทำอะไรลงไปบ้าง
3.1.3
कथं चैश्वर्यभूयिष्ठाः सहसा दुःखमेयुषः ।
वने विजह्रिरे पार्थाः शक्रप्रतिमतेजसः ॥ ३.१.३ ॥
ปาณฑพผู้ถึงพร้อมด้วยอำนาจปกครอง มีรัศมีเทียบเท่าพระอินทร์ ตกอยู่ในความทุกข์โดยฉับพลันได้อย่างไร และพากันเที่ยวไปในป่าได้อย่างไร
3.1.4
के चैतानन्ववर्तन्त प्राप्तान्व्यसनमुत्तमम् ।
किमाचाराः किमाहाराः क्वच वासो महात्मनाम् ॥ ३.१.४ ॥
ใครบ้างที่ติดตามบรรดาผู้ที่ประสบความหายนะอันยิ่งใหญ่นี้ ผู้มีความประพฤติและอาหารเช่นใด และที่พักอาศัยของบรรดามหาตมาอยู่ที่ไหน
3.1.5
कथं द्वादश वर्षाणि वने तेषां महात्मनाम् ।
व्यतीयुर्ब्राह्मणश्रेष्ठ शूराणामनिवर्तिनाम् ॥ ३.१.५ ॥
โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์ สิบสองปีในป่าของบรรดามหาตมาเหล่านั้น ซึ่งเป็นวีรบุรุษที่ไม่เคยถอยกลับ ผ่านไปได้อย่างไร
3.1.6
कथं च राजपुत्री सा प्रवरा सर्वयोषिताम् ।
पतिव्रता महाभागा सततं प्रियवादिनी ॥ ३.१.६ ॥
และพระราชธิดาองค์นั้น ผู้เลิศกว่าสตรีทั้งปวง ซื่อสัตย์ต่อสามี มีโชคอันยิ่งใหญ่ และพูดจาอ่อนหวานอยู่เสมอ ได้ประสบเช่นใด
3.1.7
वनवासमदुःखार्हा दारुणं प्रत्यपद्यत ।
एतदाचक्ष्व मे सर्वं विस्तरेण तपोधन ॥ ३.१.७ ॥
นางผู้ควรปราศจากความทุกข์ ได้เผชิญกับการเนรเทศอันโหดร้ายในป่า โอ้ผู้เป็นขุมทรัพย์แห่งการบำเพ็ญตบะ ขอท่านโปรดเล่าเรื่องทั้งหมดนี้ให้ข้าพเจ้าฟังโดยละเอียด
3.1.8
श्रोतुमिच्छामि तत्सर्वं भूरिद्रविणतेजसाम् ।
कथ्यमानं त्वया विप्र परं कौतूहलं हि मे ॥ ३.१.८ ॥
ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องทั้งหมดนั้นเกี่ยวกับบรรดาผู้มีทรัพย์สมบัติและรัศมีอันยิ่งใหญ่ โอ้พราหมณ์ ความอยากรู้ของข้าพเจ้าต่อสิ่งที่ท่านเล่านั้นยิ่งใหญ่นัก
3.1.9
एवं द्यूतजिताः पार्थाः कोयिताश्च दुरात्मभिः ।
धार्तराष्ट्रैः सहामात्यैर्निर्ययुर्गजसाह्वयात् ॥ ३.१.९ ॥
ดังนั้น บรรดาโอรสของปฤถา ผู้พ่ายแพ้ในการเล่นพนัน และถูกบรรดาโอรสชั่วของธฤตราษฎร์พร้อมด้วยเหล่าอำมาตย์รังควาน จึงออกไปจากคชสาหวัย
3.1.10
वर्धमानपुरद्वारादभिनिष्क्रम्य ते तदा ।
उदङ्मुखाः शस्त्रभृतः प्रययुः सह कृष्णया ॥ ३.१.१० ॥
เมื่อออกจากประตูเมืองวรรธมานแล้ว ในตอนนั้นพวกเขาเดินทางไปทางทิศเหนือ ถืออาวุธ พร้อมด้วยพระกฤษณา
3.1.11
इन्द्रसेनादयश्चैतान्भृत्याः परिचतुर्दश ।
रथैरनुययुः शीघ्रैः स्त्रिय आदाय सर्वशः ॥ ३.१.११ ॥
อินทรเสนาและคนรับใช้อื่นอีกสิบสี่คน ติดตามพวกเขาไปด้วยรถศึกที่คล่องแคล่ว พาสตรีทั้งหมดไปด้วย
3.1.12
ततस्ते पुरुषव्याघ्रा रथानास्थाय भारत ।
ददृशुर्जाह्नवीतीरे प्रमाणाख्यं महावटम् ॥ ३.१.१२ ॥
แล้วบรรดาผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์เหล่านั้น ขึ้นรถศึก โอ้ภารตะ ได้เห็นต้นไทรใหญ่ชื่อประมาณ ที่ฝั่งแม่น้ำคงคา
3.1.13
व्रजतस्तान्विदित्वा तु पौराः शोकाभिपीडिताः ।
गर्हयन्तोऽसकृद्भीष्मविदुरद्रोणगौतमान्।
ऊचुर्वै समयं कृत्वा समागम्य परस्परम् ॥ ३.१.१३ ॥
เมื่อชาวเมืองรู้ว่าพวกเขากำลังจะจากไป ก็เศร้าโศกเสียใจยิ่งนัก พวกเขาตำหนิภีษมะ วิทุระ โทรณะ และเคาตมะซ้ำแล้วซ้ำเล่า แล้วมาพบกันและตกลงกัน จากนั้นจึงกล่าวขึ้น
3.1.14
नेदमस्ति कुलं सर्वं न वयं नच नो गृहाः ।
यत्रदुर्योधनः पापः सौबलेयेन पालितः।
कर्णदुःशासनाद्यैश्च राज्यमेतच्चिकीर्षति ॥ ३.१.१४ ॥
ตระกูลทั้งหมดนี้ไม่มีอยู่แล้ว และเราก็ไม่มี บ้านเรือนของเราก็ไม่มี ที่ซึ่งทุรโยธน์ผู้ชั่วร้าย ได้รับการชี้นำจากสาอุพละ (ศกุนิ) พร้อมด้วยกรรณะ ทุรศาสนะ และคนอื่น ๆ ปรารถนาจะเอาราชอาณาจักรนี้ไป
3.1.15
न तत्कुलं न चाचारो न धर्मोऽर्थः कुतः सुखम् ।
यत्र पापसहायोऽयं पापो राज्यं चिकीर्षति ॥ ३.१.१५ ॥
ตระกูลนั้นย่อมไม่คงอยู่ ความประพฤติก็ไม่ ธรรมก็ไม่ ทรัพย์ก็ไม่ ที่ซึ่งผู้ชั่วร้ายนี้มีผู้ร่วมทางชั่วร้าย ปรารถนาราชอาณาจักร ความสุขจะมาจากไหนได้
3.1.16
दुर्योधनो गुरुद्वेषी त्यक्तधर्मः प्रियानृतः ।
अर्तलुब्धोऽभिमानी च नीचः प्रकृतिनिर्घृणः ॥ ३.१.१६ ॥
ทุรโยธน์เกลียดชังผู้ใหญ่ ละทิ้งธรรม ยึดถือการกล่าวเท็จไว้เป็นที่รัก โลภในทรัพย์ เย่อหยิ่ง ต่ำช้า และโดยธรรมชาติไร้ความกรุณา
3.1.17
नेयमस्ति मही कृत्स्ना यत्र दुर्योधनो नृपः ।
साधु गच्छामहे सर्वे यत्र गच्छन्ति पाण्डवाः ॥ ३.१.१७ ॥
แผ่นดินทั้งหมดนี้ไม่ใช่ที่ซึ่งทุรโยธน์เป็นกษัตริย์ ขอให้พวกเราทั้งหมดไปยังที่ซึ่งบรรดาปาณฑพกำลังไปเถิด
3.1.18
सानुक्रोशा महात्मानो विजितेन्द्रियशत्रवः ।
हीमन्तः कीर्तिमन्तश्च धर्माचारपरायणाः ॥ ३.१.१८ ॥
มีความเห็นอกเห็นใจ เป็นมหาตมา ได้พิชิตศัตรูคือสรรพสัมผัสแล้ว มีความละอาย มีเกียรติยศ และอุทิศตนแก่การปฏิบัติธรรม
3.1.19
एवमुक्त्वाऽनुजग्मुस्ते पाण्डवांस्तान्समेत्य च ।
ऊचुः प्राञ्जलयः सर्वे तान्कुन्तीमाद्रिनन्दनान् ॥ ३.१.१९ ॥
เมื่อกล่าวดังนี้แล้ว พวกเขาก็ติดตามบรรดาปาณฑพไป เมื่อพบกันแล้ว ทุกคนประนมมือกล่าวกับบรรดาโอรสของอาทริและโอรสของกุนตีเหล่านั้น
3.1.20
क्वगमिष्यथ भद्रंवस्त्यक्त्वाऽस्मान्दुःखभागिनः ।
वयमप्यनुयास्यामो यत्र यूयं गमिष्यथ ॥ ३.१.२० ॥
พวกท่านจะไปที่ไหน ขอให้พวกท่านโชคดี เมื่อละทิ้งพวกเราผู้มีส่วนร่วมในทุกข์ของท่าน ไม่ว่าท่านจะไปที่ใด พวกเราก็จะติดตามไปด้วย
3.1.21
अधर्मेण जिताञ्श्रुत्वा युष्मांस्त्यक्तघृणैः परैः ।
उद्विग्नाः स्मो भृशं सर्वे नास्मान्हातुमिहार्हथ ॥ ३.१.२१ ॥
เมื่อได้ยินว่าพวกท่านถูกศัตรูผู้ไร้ความปรานีเอาชนะโดยอธรรม พวกเราทุกคนต่างวิตกกังวลอย่างยิ่ง ท่านไม่สมควรทอดทิ้งพวกเราไว้ที่นี่
3.1.22
भक्तानुरक्तान्सुहृदः सदा प्रियहिते रतान् ।
कुराजाघिष्ठिते राज्ये न विनश्येम सर्वशः ॥ ३.१.२२ ॥
พวกเราผู้ภักดี ผูกพันและยินดีในสิ่งที่เป็นที่รักและเป็นประโยชน์แก่ท่านเสมอ ไม่ควรพินาศไปอย่างสิ้นเชิงในแคว้นที่ปกครองโดยกษัตริย์ชั่ว
3.1.23
श्रूयतां चाभिधास्यामो गुणदोषान्नरर्षभाः ।
शुभाशुभाधिवासेन संसर्गः कुरुते यथा ॥ ३.१.२३ ॥
ขอท่านจงฟังเถิด โอ้ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ พวกเราจะอธิบายคุณและโทษ เพราะการคบหาย่อมให้ผลตามที่อยู่ร่วมกับผู้ดีหรือผู้ชั่ว
3.1.24
वस्त्रमापस्तिलान्भूमिं गन्धो वासयते यथा ।
पुष्पाणामधिवासेन तथा संसर्गजा गुणाः ॥ ३.१.२४ ॥
เหมือนผ้า น้ำ งาและแผ่นดิน ถูกทำให้หอมด้วยการอยู่ร่วมกับดอกไม้ฉันใด คุณความดีที่เกิดจากการคบหาก็ฉันนั้น
3.1.25
मोहजालस्य योनिर्हि मूढैरेव समागमः ।
अहन्यहनि धर्मस्य योनिः साधुसमागमः ॥ ३.१.२५ ॥
แท้จริงแล้ว รากเหง้าของตาข่ายแห่งโมหะคือการคบหากับผู้หลงผิดเท่านั้น รากเหง้าของธรรมวันแล้ววันเล่าคือการคบหากับผู้ดี
3.1.26
तस्मात्प्राज्ञैश्च वृद्धैश्च सुस्वभावैस्तपस्विभिः ।
सद्भिश्च सह संसर्गः कार्यः शमपरायणैः ॥ ३.१.२६ ॥
เพราะฉะนั้น ผู้มุ่งความสงบพึงคบหากับผู้มีปัญญา ผู้เฒ่า ผู้มีจิตใจดี ฤๅษีผู้บำเพ็ญตบะ และผู้ประพฤติดี
3.1.27
येषां त्रीण्यवदातानि विद्या योनिश्च कर्म च ।
ते सेव्यास्तैः समास्याहि शास्त्रेभ्योपि गरीयसी ॥ ३.१.२७ ॥
ผู้ที่มีความบริสุทธิ์สามประการ คือความรู้ กำเนิด และการกระทำ พึงได้รับการรับใช้ จงคบหากับเขาเถิด เพราะการคบหานั้นมีค่ายิ่งกว่าแม้คัมภีร์ทั้งหลาย
3.1.28
निरारम्भा ह्यपि वयं पुण्यशीलेषु साधुषु ।
पुण्यमेवाप्नुयामेह पापं पापोपसेवनात् ॥ ३.१.२८ ॥
แม้พวกเราจะไม่ลงมือกระทำการใด ๆ แต่เมื่ออยู่ท่ามกลางผู้ดีที่มีจิตใจประพฤติบุญ เราจะได้รับเพียงบุญในที่นี้ และเมื่อรับใช้ผู้ทำบาป ก็จะได้รับเพียงบาป
3.1.29
असतां दर्शनात्स्पर्शात्संजल्पाच्च सहासवात् ।
धर्माचाराः प्रहीयन्ते सिद्ध्यन्ति च न मानवाः ॥ ३.१.२९ ॥
เพราะการเห็นคนชั่ว การสัมผัส การสนทนา และการดื่มร่วมกับเขา ทำให้การประพฤติตามธรรมของมนุษย์เสื่อมลง และพวกเขาก็ไม่บรรลุความสำเร็จ
3.1.30
बुद्धिश्च हीयते पुंसां नीचैः सह समागमात् ।
मध्यमैर्मध्यतां याति श्रेष्ठैः श्रेष्ठत्वमाप्नुयुः ॥ ३.१.३० ॥
ปัญญาของมนุษย์ย่อมเสื่อมลงเพราะการคบหากับคนต่ำช้า เมื่อคบกับคนปานกลางก็ตกอยู่ในระดับปานกลาง และเมื่อคบกับผู้ประเสริฐก็ได้บรรลุความประเสริฐ
3.1.31
अनीचैर्नाप्यविषयैर्नाधर्मिष्ठैर्विशेषतः ।
ये गुणाः कीर्तिता लोके धर्मकामार्थसंभवाः।
लोकाचारेषु संभूता वेदोक्ताः शिष्टसंमताः ॥ ३.१.३१ ॥
คุณความดีที่ได้รับการสรรเสริญในโลก คือคุณที่เกิดจากธรรม กามและทรัพย์ ซึ่งเกิดขึ้นจากจารีตของโลก ที่ปรากฏในพระเวทและเป็นที่ยอมรับของผู้รู้ คือคุณที่เกิดจากการไม่คบหากับคนต่ำช้า ไม่คบกับผู้ไร้การควบคุมตน และโดยเฉพาะอย่างยิ่งไม่คบกับผู้อธรรมอย่างลึกซึ้ง
3.1.32
ते युष्मासु समस्ताश्च व्यस्ताश्चैवेह सद्गुणाः ।
इच्छामो गुणवन्मध्ये वस्तुं श्रेयोभिकाङ्क्षिणः ॥ ३.१.३२ ॥
คุณความดีเหล่านั้นมีอยู่ในพวกท่านทั้งโดยรวมและแต่ละส่วน พวกเราผู้ปรารถนาสิ่งที่ดีงามจึงอยากอยู่ท่ามกลางผู้มีคุณความดีในที่นี้
3.1.33
धन्या वयं यदस्माकं स्नेहकारुण्ययन्त्रिताः ।
असतोऽपि गुणानाहुर्ब्राह्मणप्रमुखाः प्रजाः ॥ ३.१.३३ ॥
พวกเราเป็นผู้มีบุญ ที่ถูกผูกพันด้วยความรักและความเมตตา ผู้คนซึ่งมีพราหมณ์เป็นหัวหน้ายังยกย่องคุณความดีให้แม้แก่ผู้ไม่คู่ควร
3.1.34
तदहं भ्रातृसहितः सर्वान्विज्ञापयामि वः ।
नान्यथा तद्धि कर्तव्यमस्मत्स्नेहानुकम्पया ॥ ३.१.३४ ॥
ดังนั้น ข้าพเจ้าพร้อมกับพี่น้องจึงขอแจ้งให้ทุกท่านทราบ ด้วยความเมตตาต่อความรักของพวกเรา สิ่งนี้ต้องกระทำเช่นนี้เท่านั้น จะเป็นอย่างอื่นไม่ได้
3.1.35
भीष्मः पितामहो राजा विदुरो जननी च मे ।
सुहृज्जनश्च प्रायो मे नगरे नागसाह्वये ॥ ३.१.३५ ॥
ท่านภีษมะผู้เป็นปู่ พระราชา วิทุระ มารดาของข้าพเจ้า และมิตรสหายส่วนใหญ่ของข้าพเจ้าในเมืองที่เรียกว่านาคสาหวัย
3.1.36
ते त्वस्मद्धितकामार्थं पालनीयाः प्रयत्नतः ।
युष्माभिः सहिताः सर्वे शोकसंतापविह्वलाः ॥ ३.१.३६ ॥
ผู้ที่ปรารถนาความเจริญของพวกเรา พวกท่านทั้งหมดพึงคุ้มครองด้วยความพยายาม พวกเขาทั้งหมดล้วนถูกความเศร้าโศกและความทุกข์ร้อนทำให้สับสนงุนงง
3.1.37
निवर्ततागता दूरं ममागमनकाङ्क्षिणः ।
स्वजने न्यासभूते मे कार्या स्नेहान्विता मतिः ॥ ३.१.३७ ॥
พวกท่านมาจากที่ไกลด้วยความปรารถนาจะให้ข้าพเจ้ามา บัดนี้จงหันกลับไปเถิด ต่อญาติพี่น้องของข้าพเจ้าซึ่งถูกมอบไว้ให้ข้าพเจ้าดูแลดั่งเป็นของฝาก ใจของข้าพเจ้าควรเปี่ยมด้วยความรัก
3.1.38
एतद्धि मम कार्याणां परमं हृदि संस्थितम् ।
कृता तेन तु तुष्टिर्मे सत्कारश्च भविष्यति ॥ ३.१.३८ ॥
หน้าที่ทั้งหลายของข้าพเจ้า หน้าที่นี้เป็นสูงสุดและตั้งมั่นอยู่ในใจของข้าพเจ้า ด้วยหน้าที่นี้ข้าพเจ้าจะได้รับความพอใจ และจะมีความเคารพนับถือ
3.1.39
तथानुमन्त्रितास्तेन धर्मराजेन ताः प्रजाः ।
चक्रुरार्तस्वरं घोरं हा राजन्निति दुःखिताः ॥ ३.१.३९ ॥
เมื่อพระธรรมราชาอำลาเช่นนั้น ประชาชนเหล่านั้นก็เศร้าโศก เปล่งเสียงคร่ำครวญอันน่าสะพรึงกลัวว่า ‘โอ้ท่านราชา เสียแล้ว!’
3.1.40
गुणान्पार्थस्य संस्मृत्य दुःखार्ताः परमातुराः ।
अकामाः संन्यवर्तन्त समागम्याथ पाण्डवान् ॥ ३.१.४० ॥
ระลึกถึงคุณความดีของปารถะ พวกเขาทุกข์ระทมและเศร้าโศกยิ่งนัก จึงพบกับพวกปาณฑพอย่างไม่เต็มใจแล้วก็หันกลับไป
3.1.41
निवृत्तेषु तुं पौरेषु रथानास्थाय पाण्डवाः ।
आजग्मुर्जाह्नवीतीरे प्रमाणाख्यं महावटम् ॥ ३.१.४१ ॥
เมื่อชาวเมืองกลับไปแล้ว ปาณฑพทั้งหลายจึงขึ้นรถศึก มาถึงต้นไทรใหญ่ชื่อปรมาณะ ริมฝั่งแม่น้ำคงคา
3.1.42
ते तं दिषसशेषेण वटं गत्वा तु पाण्डवाः ।
ऊषुस्तां रजनीं वीराः संस्पृश्य सलिलं शुचि ॥ ३.१.४२ ॥
ปาณฑพผู้กล้าหาญเหล่านั้น เมื่อมาถึงต้นไทรนั้นในเวลาที่เหลือของวัน ก็ชำระตนด้วยน้ำอันบริสุทธิ์ แล้วพักอยู่ที่นั่นตลอดคืนนั้น
3.1.43
उदकेनैव तां रात्रिमृषुस्ते दुःखकर्शिताः ।
अनुजग्मुश्च तत्रैतान्स्नेहात्केचिद्द्विजातयः ॥ ३.१.४३ ॥
ทั้งหมดอดทนต่อความทุกข์ใจ จึงผ่านคืนนั้นไปด้วยน้ำเพียงอย่างเดียว และมีพราหมณ์บางคนติดตามมาที่นั่นด้วยความรักใคร่
3.1.44
साग्रयोऽनग्नयश्चैव सशिष्यगणबान्धवाः ।
स तैः परिवृतो राजा शुशुभे ब्रह्मवादिभिः ॥ ३.१.४४ ॥
มีพราหมณ์ผู้ดูแลไฟชั้นเลิศอยู่ที่นั่นด้วย ทั้งผู้ที่ไม่ได้ดูแลไฟ พร้อมด้วยศิษย์ บริวาร และญาติพี่น้อง พระราชาถูกล้อมรอบด้วยพราหมณ์ผู้กล่าวถึงความรู้ศักดิ์สิทธิ์เหล่านั้น จึงทรงรุ่งโรจน์
3.1.45
तेषां प्रादुष्कृताग्नीनां मुहूर्ते रम्यदारुणे ।
ब्रह्मघोषपुरस्कारः संजल्पः समजायत ॥ ३.१.४५ ॥
ในขณะนั้น เมื่อไฟที่พวกเขาจุดไว้แล้วลุกโชน ในเวลาอันน่ารื่นรมย์และน่าสะพรึงกลัวปนกัน ก็มีเสียงสนทนาดังขึ้น นำด้วยเสียงสวดสรรเสริญของพราหมณ์
3.1.46
राजानं तु कुरुश्रेष्ठं ते हंसमधुरस्वराः ।
आश्वासयन्तो विप्राग्र्याः क्षयां सर्वां व्यनोदयत् ॥ ३.१.४६ ॥
พราหมณ์ชั้นเลิศเหล่านั้น มีเสียงไพเราะดุจหงส์ ได้ปลอบโยนพระราชาผู้เป็นยอดแห่งกุรุ และผ่านราตรีทั้งคืนไปด้วยกัน
3.1.47
राजा तु भ्रातृभिः सार्धं तथा सर्वैः सुहृद्गणैः ।
अशेत तां निशांराजन्दुःखशोकसमाहितः ॥ ३.१.४७ ॥
พระราชาพร้อมด้วยพระอนุชาและบริวารผู้หวังดีทั้งหมด ได้บรรทมในคืนนั้น ข้าแต่พระราชา ทรงจมอยู่ในความโศกและความทุกข์