ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.151
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.151.1
एवमुक्तो महाबाहुर्भीमसेनः प्रतापवान् ।
प्रणिपत्य ततः प्रीत्या भ्रातरं हृष्टमानसः ॥ ३.१५१.१ ॥
ਏਦਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਮਹਾਬਾਹੂ, ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਭੀਮਸੇਨ ਨੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ, ਖ਼ੁਸ਼ ਮਨ ਨਾਲ ਭਰਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ।
3.151.2
उवाच श्लक्ष्णया वाचा हनूमन्तं कपीश्वरम् ।
मत्तो धन्यतरो नास्ति यदार्यं दृष्टवानहम् ॥ ३.१५१.२ ॥
ਮਿੱਠੀ ਬੋਲੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਕਪੀਸ਼ਵਰ ਹਨੂਮਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, "ਮੇਰੇ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਧੰਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੈਂ ਆਰਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।"
3.151.3
अनुग्रहो मे सुमहांस्तृप्तिश्च तव दर्शनात् ।
एतत्तु कृतमिच्छामि त्वयाऽऽर्येण प्रियं मम ॥ ३.१५१.३ ॥
ਤੁਹਾਡੇ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਵੱਡੀ ਮਿਹਰ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਪਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਹੇ ਆਰਿਆ, ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਇਹ ਪਿਆਰਾ ਕੰਮ ਕਰੋ।
3.151.4
यत्त्वेतदासीत्प्लवतः सागरं मकरालयम् ।
रूपमप्रतिमं वीर तदिच्छामि नीरीक्षितुम् ॥ ३.१५१.४ ॥
ਹੇ ਵੀਰ, ਮਗਰਮੱਛਾਂ ਦੇ ਘਰ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਟੱਪਦਿਆਂ ਜੋ ਬੇਮਿਸਾਲ ਰੂਪ ਤੁਹਾਡਾ ਸੀ, ਉਹ ਮੈਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
3.151.5
एवं तुष्टो मभिष्यामि श्रद्धास्यामि च ते वचः ।
एवमुक्तः स तेजस्वी प्रहस्य हरिरब्रवीत् ॥ ३.१५१.५ ॥
"ਏਦਾਂ ਮੈਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੇ ਬਚਨਾਂ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਕਰਾਂਗਾ।" ਏਦਾਂ ਆਖੇ ਜਾਣ ਤੇ ਤੇਜਸਵੀ ਹਰੀ (ਹਨੂਮਾਨ) ਹੱਸ ਕੇ ਬੋਲੇ।
3.151.6
न तच्छक्यं त्वया द्रष्टुं रूपं नान्येन केनचित् ।
कालावस्था तदा ह्यन्या वर्तते सा न सांप्रतम्।
ततोऽद्य दुष्करं द्रष्टुं मम रूपं नरोत्तम ॥ ३.१५१.६ ॥
"ਹੇ ਨਰੋੱਤਮ, ਮੇਰਾ ਉਹ ਰੂਪ ਤੁਸੀਂ ਵੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ, ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਵੱਲੋਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀ ਕਾਲ-ਅਵਸਥਾ ਵੱਖਰੀ ਸੀ, ਹੁਣ ਉਹ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਰੂਪ ਵੇਖਣਾ ਔਖਾ ਹੈ।"
3.151.7
अन्यः कृतयुगे कालश्रेतायां द्वापरे परः ।
अयं प्रध्वंसनः कालो नाद्य तद्रूपमस्ति मे ॥ ३.१५१.७ ॥
ਕ੍ਰਿਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕਾਲ ਹੋਰ ਸੀ, ਤ੍ਰੇਤਾ ਅਤੇ ਦ੍ਵਾਪਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਹੋਰ ਸੀ। ਇਹ ਕਾਲ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਉਹ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਹੈ।
3.151.8
भूमिर्नद्यो नगाः शैलाः सिद्धा देवा महर्षयः ।
कालं समनुवर्तन्ते यथा भावा युगेयुगे ॥ ३.१५१.८ ॥
ਧਰਤੀ, ਨਦੀਆਂ, ਰੁੱਖ, ਪਰਬਤ, ਸਿੱਧ, ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਮਹਾਂਰਿਸ਼ੀ — ਯੁਗੋ-ਯੁਗ ਸਭ ਹੋਂਦਾਂ ਕਾਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ।
3.151.9
कालंकालं समासाद्य नराणां नरपुङ्गव ।
बलवर्ष्मप्रभावा हि प्रहीयन्त्युद्भवन्ति च ॥ ३.१५१.९ ॥
ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ! ਸਮੇਂ-ਸਮੇਂ ਤੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਬਲ, ਸਰੀਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘਟਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫਿਰ ਉੱਭਰਦੇ ਹਨ।
3.151.10
तदलं बत तद्रूपं द्रष्टुं कुरुकुलोद्वह ।
युगं समनुवर्तामि कालो हि दुरतिक्रमः ॥ ३.१५१.१० ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਕੁਰੂਕੁਲ ਦੇ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੇ! ਉਹ ਰੂਪ ਵੇਖਣਾ ਵਿਅਰਥ ਹੈ। ਮੈਂ ਯੁਗ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਦਾ ਹਾਂ; ਕਾਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ।
3.151.11
युगसङ्ख्यां समाचक्ष्व आचारं च युगेयुगे ।
धर्मकामार्थभावांश्च कर्मवीर्ये भवाभवौ ॥ ३.१५१.११ ॥
ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੋ, ਯੁਗ-ਯੁਗ ਦਾ ਆਚਾਰ ਦੱਸੋ; ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਅਰਥ ਦੇ ਭਾਵ, ਕਰਮ ਅਤੇ ਵੀਰਜ, ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਨਾਸ਼ ਵੀ ਦੱਸੋ।
3.151.12
हनूमानुवाच ।
कृतं नाम युगं श्रेष्ठं यत्रधर्मः सनातनः।
कृतमेव न कर्तव्यं तस्मिन्काले युगोत्तमे ॥ ३.१५१.१२ ॥
ਹਨੂਮਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਦਾ ਯੁਗ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਟ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਨਾਤਨ ਧਰਮ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਤਮ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
3.151.13
न तत्र धर्माः सीदन्ति क्षीयन्ते न च वै प्रजाः ।
ततः कृतयुगं नाम कालेन गुणतां गतम् ॥ ३.१५१.१३ ॥
ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ, ਨਾ ਹੀ ਪਰਜਾ ਨਸ਼ਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਉਹ ਯੁਗ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਨਾਂ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਗਿਆ।
3.151.14
देवदानवगन्धर्वयक्षराक्षसपन्नगाः ।
नासन्कृतयुगे तात तदा न क्रयविक्रयः ॥ ३.१५१.१४ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਗੰਧਰਵ, ਯਕ੍ਸ਼, ਰਾਕ੍ਸ਼ਸ ਅਤੇ ਨਾਗ ਨਹੀਂ ਸਨ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਖਰੀਦ-ਵੇਚ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
3.151.15
न सामऋग्यजुर्वर्णाः क्रिया नासीच्च मानवी ।
अभिध्याय फलं तत्र धर्मः संन्यास एव च ॥ ३.१५१.१५ ॥
ਉੱਥੇ ਸਾਮ, ਰਿਗ, ਯਜੁਰ ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਵਰਣ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਮਨੁੱਖੀ ਕਰਮ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਫਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਧਰਮ ਹੀ ਸੰਨਿਆਸ ਸੀ।
3.151.16
न तस्मिन्युगसंसर्गे व्याधयो नेन्द्रियक्षयः ।
नासूया नापि रुदितं न दर्पो नापि वैकृतम् ॥ ३.१५१.१६ ॥
ਉਸ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਈਰਖਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਰੋਣਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ; ਹੰਕਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਵਿਕਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ।
3.151.17
न विग्रहः कुतस्तन्द्री न द्वेषो न च पैशुनम् ।
न भयं नापि संतापो न चेर्ष्या न च मत्सरः ॥ ३.१५१.१७ ॥
ਉੱਥੇ ਝਗੜਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਤਾਂ ਆਲਸ ਕਿੱਥੋਂ ਹੁੰਦਾ? ਦਵੈਸ਼ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਚੁਗਲੀ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਡਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸੰਤਾਪ ਵੀ ਨਹੀਂ; ਈਰਖਾ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਮਤਸਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।
3.151.18
ततः परमकं ब्रह्म सा गतिर्योगिनां परा ।
आत्मा च सर्वभूतानां शुक्लो नारायणस्तदा ॥ ३.१५१.१८ ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਪਰਮ ਗਤੀ ਸੀ; ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਆਤਮਾ ਸ਼ੁਕਲ ਨਾਰਾਇਣ ਸੀ।
3.151.19
ब्राह्मणआः क्षत्रिया वैश्याः शूद्राश्च कृतलक्षणाः ।
कृते युगे समभवन्स्वकर्मनिरताः प्रजाः ॥ ३.१५१.१९ ॥
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਖੱਤਰੀ, ਵੈਸ਼ ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ, ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕ੍ਰਿਤ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ।
3.151.20
समाश्रयं समाचारं समज्ञानं च केवलम् ।
तदा हि समकर्माणो वर्णा धर्मानवाप्नुवन् ॥ ३.१५१.२० ॥
ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਕੋਲ ਇੱਕੋ ਆਸਰਾ, ਇੱਕੋ ਆਚਾਰ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇੱਕੋ ਗਿਆਨ ਸੀ; ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਕਰਮ ਕਰਦਿਆਂ ਉਹ ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
3.151.21
एकदेवसदायुक्ता एकमन्त्रविधिक्रियाः ।
पृथग्धर्मास्त्वेकवेदा धर्ममेकमनुव्रताः ॥ ३.१५१.२१ ॥
ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੱਕ ਹੀ ਦੇਵਤੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ; ਇੱਕ ਮੰਤਰ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਸਨ; ਧਰਮ ਭਾਵੇਂ ਵੱਖਰੇ ਸਨ, ਵੇਦ ਇੱਕ ਸੀ; ਉਹ ਇੱਕੋ ਧਰਮ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੇ ਸਨ।
3.151.22
चातुराश्रम्ययुक्तेन कर्मणा कालयोगिना ।
अकामफलसंयोगात्प्राप्नुवन्ति परां गतिम् ॥ ३.१५१.२२ ॥
ਚਾਰ ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਦੇ ਯੋਗ, ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਨਾਲ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮੇਲ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਸਨ।
3.151.23
आत्मयोगसमायुक्तो धर्मोऽयं कृतलक्षणः ।
कृते युगे चतुष्पादश्चातुर्वर्ण्यस्य शाश्वतः ॥ ३.१५१.२३ ॥
ਆਤਮਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਹ ਧਰਮ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਤ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਚਾਤੁਰਵਰਣ ਲਈ ਸਦੀਵੀ ਸੀ।
3.151.24
कामः कामयमानेषु ब्राह्मणेषु तिरोहितः ।
एतत्कृतयुगं नाम त्रैगुण्यपरिवर्जितम् ॥ ३.१५१.२४ ॥
ਇੱਛਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਾਮਨਾ ਲੁਕੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ; ਇਸਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਸੀ।
3.151.25
त्रेतामपि निबोध त्वं यस्मन्सत्रं प्रवर्तते ।
पादेन ह्रसते धर्मो रक्ततां याति चाच्युतः ॥ ३.१५१.२५ ॥
ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯਗਿਆ ਦੇ ਸੱਤਰ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਨੂੰ ਵੀ ਜਾਣ ਲੈ। ਉੱਥੇ ਧਰਮ ਇੱਕ ਪੈਰ ਘੱਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਚਿਊਤ ਲਾਲੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
3.151.26
सत्यप्रवृत्ताश्च नराः क्रिया धर्मपरायणाः ।
ततो यज्ञाः प्रवर्तन्ते धर्माश्चविविधाः क्रियाः ॥ ३.१५१.२६ ॥
ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਮਨੁੱਖ, ਧਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ। ਤਦੋਂ ਯਗਿਆ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਧਰਮ-ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
3.151.27
त्रेतायां भावसंकल्पाः क्रियादानफलोपगाः ।
प्रचलन्ति न वै धर्मात्तपोदानपरायणाः।
स्वधर्मस्थाः क्रियावन्तो नरास्त्रेतायुगेऽभवन् ॥ ३.१५१.२७ ॥
ਤ੍ਰੇਤਾ ਵਿੱਚ ਭਾਵ-ਸੰਕਲਪ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਕਰਮ ਤੇ ਦਾਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ। ਉਹ ਧਰਮ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡਿੱਗਦੇ ਸਨ, ਤਪ ਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ, ਕਰਮ-ਪਰਾਇਣ ਹੋਏ।
3.151.28
द्वापरे च युगे धर्मो द्विभागो नः प्रवर्तते ।
विष्णुर्वै पीततां याति चतुर्धा वेद एव च ॥ ३.१५१.२८ ॥
ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਲਈ ਧਰਮ ਦੋ ਭਾਗਾਂ ਵਿੱਚ ਚੱਲਦਾ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਪੀਲਾਪਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.151.29
ततोऽन्ये च चतुर्वेदास्त्रिवेदाश्च तथा परे ।
द्विवेदाश्चैकवेदाश्चाप्यनृचश्च तथा परे ॥ ३.१५१.२९ ॥
ਫਿਰ ਕੁਝ ਚਾਰ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੁਝ ਤਿੰਨ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਹੋਰ ਦੋ ਵੇਦਾਂ ਵਾਲੇ, ਇੱਕ ਵੇਦ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਰਿਚਾ-ਰਹਿਤ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
3.151.30
एवं शास्त्रेषु भिननेषु बहुधा नीयते क्रिया ।
तपोदानप्रवृत्ता च राजसी भवति प्रजा ॥ ३.१५१.३० ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਦੇ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਤੇ ਕਰਮ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤਪ ਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਵੀ ਪਰਜਾ ਰਾਜਸੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
3.151.31
एकवेदस्य चाज्ञानाद्वेदास्ते बहवः कृताः ।
सत्यस्य चेह विभ्रंशात्सत्ये कश्चिदवस्थितः ॥ ३.१५१.३१ ॥
ਇੱਕ ਵੇਦ ਦੇ ਅਗਿਆਨ ਕਾਰਨ ਉਹ ਵੇਦ ਬਹੁਤ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਸੱਚ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਕਾਰਨ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਇੱਕ ਹੀ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
3.151.32
सत्यात्प्रच्यवमानानां व्याघयो बहवोऽभवन् ।
कामाश्चोपद्रवाश्चैव तदा वै दैवकारिताः ॥ ३.१५१.३२ ॥
ਸੱਚ ਤੋਂ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ; ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਛਾਵਾਂ ਅਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਵੀ ਦੈਵ ਦੁਆਰਾ ਰਚੇ ਗਏ ਸਨ।
3.151.33
यैरर्द्यभानाः सुभृशं तपस्तप्यन्ति मानवाः ।
कामकामाः स्वर्गकामा यज्ञांस्तन्वन्ति चापरे ॥ ३.१५१.३३ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ — ਕੋਈ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਾਲੇ, ਕੋਈ ਸਵਰਗ ਦੀ ਕਾਮਨਾ ਵਾਲੇ; ਅਤੇ ਹੋਰ ਯੱਗ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.151.34
एवं द्वापरमासाद्य प्रजाः क्षीयन्त्यधर्मतः ।
पादेनैकेन कौन्तेय धर्मः कलियुगे स्थितः ॥ ३.१५१.३४ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਆਉਣ ਤੇ ਪਰਜਾ ਅਧਰਮ ਨਾਲ ਖੀਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਇੱਕ ਹੀ ਪੈਰ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ।
3.151.35
तामसं युगमासाद्य कृष्णो भवति केशवः ।
वेदाचाराः प्रशाम्यन्ति धर्मयज्ञक्रियास्तथा ॥ ३.१५१.३५ ॥
ਤਾਮਸ ਯੁਗ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ (ਕਾਲਾ) ਕੇਸ਼ਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਵੇਦ ਦੇ ਆਚਾਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਧਰਮ, ਯੱਗ ਤੇ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਵੀ ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
3.151.36
ईतयो व्याधयस्तन्द्री दोषाः क्रोधादयस्तथा ।
उपद्रवाः प्रवर्तन्ते आधयो व्याधयस्तथा ॥ ३.१५१.३६ ॥
ਈਤੀਆਂ (ਕਾਲ, ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਆਦਿ ਉਪਦ੍ਰਵ), ਬੀਮਾਰੀਆਂ, ਆਲਸ, ਕ੍ਰੋਧ ਆਦਿ ਦੋਸ਼ ਅਤੇ ਉਪਦ੍ਰਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾਂ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਰੋਗ ਵੀ।
3.151.37
युगेष्वावर्तमानेषु धर्मो व्यावर्तते पुनः ।
धर्मे व्यावर्तमाने तु लोको व्यावर्तते पुनः ॥ ३.१५१.३७ ॥
ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਘੁੰਮਣ ਨਾਲ ਧਰਮ ਫਿਰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਪਿੱਛੇ ਹਟਣ ਨਾਲ ਲੋਕ ਵੀ ਫਿਰ ਪਿੱਛੇ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.151.38
लोके क्षीणे क्षयं यानति भावा लोकप्रवर्तकाः ।
युगक्षयकृता धर्माः प्रार्थनानि विकुर्वते ॥ ३.१५१.३८ ॥
ਲੋਕ ਦੇ ਖੀਣ ਹੋਣ ਤੇ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭਾਵ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਯੁਗ-ਕਸ਼ਯ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਧਰਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾਵਾਂ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
3.151.39
एतत्कलियुगं नाम अचिराद्यत्प्रवर्तते ।
युगानुवर्तनं त्वेतत्कुर्वन्ति चिरजीविनः ॥ ३.१५१.३९ ॥
ਇਹ ਕਲਿਯੁਗ ਨਾਮ ਦਾ ਯੁਗ ਹੈ, ਜੋ ਛੇਤੀ ਹੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਯੁਗ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਇਹੀ ਹੈ; ਚਿਰਜੀਵੀ ਇਹ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.151.40
यच्च ते मत्परिज्ञाने कौतूहलमरिंदम ।
अनर्थकेषु को भावः पुरुषस्य विजानतः ॥ ३.१५१.४० ॥
ਹੇ ਅਰਿੰਦਮ, ਮੈਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਿੱਚ ਤੇਰੀ ਜੋ ਉਤਸੁਕਤਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਵਿਅਰਥ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਣਕਾਰ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਭਾਵ ਕੀ ਹੈ—
3.151.41
एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
युगसङ्ख्यां महाबाहो स्वस्ति प्राप्नुहि गम्यताम् ॥ ३.१५१.४१ ॥
ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਜੋ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ ਉਹ ਸਭ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਯੁਗਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਕਲਿਆਣ ਪਾ; ਹੁਣ ਜਾ।