Vedyatra वेदयात्रा
खोजें

महाभारत · अध्याय 3.165

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

अर्थ सहित पढ़ें

3.165.1

तस्मिन्नगेन्द्रे वसतां तु तेषां ।
महात्मनां सद्व्रतमास्थितानाम्।
रतिः प्रमोदश्च बभूव तेषा-
माकाङ्क्षतां दर्शनमर्जुनस्य ॥ ३.१६५.१ ॥

उस पर्वतराज पर निवास करते हुए, उत्तम व्रत धारण किए उन महात्माओं को अर्जुन के दर्शन की आकांक्षा थी, और उनमें प्रीति तथा आनंद उत्पन्न हुआ।

3.165.2

तान्वीर्ययुक्तान्सुविशुद्धसत्वां-
स्तेजस्विनः सत्यधृतिप्रधानान्।
संप्रीयमाणा बहवोऽबिजग्मु-
र्गन्धर्वसङ्घाश्च महर्षयश्च ॥ ३.१६५.२ ॥

वीर्य से युक्त, अत्यंत शुद्ध स्वभाव वाले, तेजस्वी और सत्य-धैर्य में प्रधान उन पांडवों के पास प्रसन्न होकर बहुत से गंधर्व-समूह और महर्षि आए।

3.165.3

तं पादपैः पुष्पफलैरुपेतं ।
नगोत्तमं प्राप्य महारथानाम्।
मनःप्रसादः परमो बभूव ।
यथा दिवं प्राप्य मरुद्गणानाम् ॥ ३.१६५.३ ॥

वृक्षों और पुष्प-फलों से भरे उस श्रेष्ठ पर्वत पर पहुँचकर महारथियों के मन में परम प्रसन्नता उत्पन्न हुई, जैसे स्वर्ग पहुँचकर मरुद्गणों को होती है।

3.165.4

मयूरहंसस्वननादितानि ।
पुष्पोपकीर्णानि महाचलस्य।
शृङ्गाणि सानूनि च पश्यमाना ।
गिरेः परं हर्षमवाप्य तस्थुः ॥ ३.१६५.४ ॥

मोरों और हंसों की ध्वनि से गूँजते, फूलों से बिखरे हुए उस महान पर्वत के शिखरों और ढलानों को देखते हुए वे परम हर्ष को प्राप्त होकर खड़े रहे।

3.165.5

साक्षात्कुबेरेण कृताश्च तस्मि-
न्नगोत्तमे संवृतकूटगुल्माः।
कादम्बकारण्डवहंसजुष्टाः ।
पद्माकुलाः पुष्करिणीरपश्यन् ॥ ३.१६५.५ ॥

उस श्रेष्ठ पर्वत पर साक्षात् कुबेर द्वारा निर्मित, कूटों और झाड़ियों से घिरी, कादंब, कारंडव और हंसों से सेवित, कमलों से भरी पुष्करिणियाँ उन्होंने देखीं।

3.165.6

क्रीडाप्रदेशांस्च समृद्धरूपा-
न्सवेदिकांस्ते न्यवसन्सुवेशान्।
मणिप्रकीर्णांश्च मनोरमांश्च ।
यथा भवेयुर्नदस्य राज्ञः ॥ ३.१६५.६ ॥

वे उन क्रीड़ा-स्थलों में रहे, जो समृद्ध रूप वाले, वेदियों से युक्त, सुंदर सज्जा वाले, मणियों से बिखरे हुए और मनोरम थे, मानो वे राजा नद के हों।

3.165.7

अनेकवर्णैश् सुगन्धिभिश्च ।
महाद्रुमैः संततमभ्रजालैः।
तपःप्रधानाः सततं चरन्तः ।
शृङ्गं गिरेश्चिन्तयितुं न शेकुः ॥ ३.१६५.७ ॥

अनेक वर्णों वाले, सुगंधित, बड़े वृक्षों और बादलों के जालों से सदा घिरे हुए, तपस्या में लगे हुए और निरंतर विचरण करते हुए वे पर्वत के शिखर का विचार भी न कर सके।

3.165.8

स्वतेजसा तस्य नगोत्तमस्य ।
महौषधीनां च तथा प्रभावात्।
विभक्तरूपः सविता बभूव ।
निशामुखं प्राप्य नरर्षभाणाम् ॥ ३.१६५.८ ॥

उस श्रेष्ठ पर्वत के अपने तेज से और महौषधियों के प्रभाव से सविता (सूर्य) अपने रूप को बाँटे हुए हो गए, और रात्रि के आरंभ तक पहुँचकर वे श्रेष्ठ नरों के लिए (प्रकट) हुए।

3.165.9

यमास्थितः स्थावरजङ्गमानां ।
विभावसुर्भाविता हरीशः।
तस्योदयं चास्तमनं च वीर-
स्तत्रस्थितास्ते ददृशुर्नृसिंहाः ॥ ३.१६५.९ ॥

जिस पर स्थावर और जंगम प्राणियों के (आधार) के रूप में विभावसु (सूर्य), जो किरणों के स्वामी हरीश हैं, आश्रित थे, उनके उदय और अस्त को वीर, नरसिंह, वहाँ खड़े हुए उन लोगों ने देखा।

3.165.10

रवेस्तमिस्रागमनिर्गमांस्ते ।
तथोदयं चास्तमनं च वीराः।
समावृताः प्रेक्ष्य तमोनुदस्य ।
गभस्तिजालैः प्रदिशो दिशश्च ॥ ३.१६५.१० ॥

सूर्य के अंधकार के आने-जाने को, तथा उसके उदय और अस्त को, वे वीर देखकर, अंधकार दूर करने वाले सूर्य की किरण-जालों से घिरे हुए, दिशाओं और उपदिशाओं को (देखते रहे)।

3.165.11

स्वाध्यायवन्तः सततक्रियाश्च ।
धर्मप्रधानाश्च शुचिव्रताश्च।
सत्ये स्थितास्तस्य महारथस्य ।
सत्यव्रतस्यागमनप्रतीक्षाः ॥ ३.१६५.११ ॥

स्वाध्यायपरायण, निरंतर कर्मनिष्ठ, धर्मप्रधान और पवित्र व्रतधारी वे सब उस महारथी सत्यव्रत के लौटने की प्रतीक्षा में सत्य में स्थित थे।

3.165.12

इहैव हर्षोऽस्तु समागतानां ।
क्षिप्रं कृतास्त्रेण धनंजयेन।
इति ब्रुवन्तः परमाशिपस्ते ।
पार्थास्तपोयोगपरा बभूवुः ॥ ३.१६५.१२ ॥

'यहीं पर समागत सभी को हर्ष हो, और कृतास्त्र धनंजय शीघ्र लौटें', ऐसा कहते हुए, उत्तम आशीर्वाद देते हुए, पार्थ तपस्या और योग में लगे रहे।

3.165.13

दृष्ट्वा विचित्राणि गिरौ वनानि ।
किरीटिनं चिन्तयतामभीक्ष्णम्।
बभूव राविर्दिवसश्च तेषां ।
संवत्सरेणैव समानरूपः ॥ ३.१६५.१३ ॥

पर्वत पर विचित्र वनों को देखते हुए, किरीटी का निरंतर चिंतन करते हुए उनके लिए रात और दिन एक वर्ष के समान हो गए।

3.165.14

यदैव धौम्यानुमते महात्मा ।
कृत्वा जटां प्रव्रजितः स जिष्णुः।
तदैव तेषां नबभूव हर्षः ।
कुतो रतिस्तद्गतमानसानाम् ॥ ३.१६५.१४ ॥

जब महात्मा धौम्य की अनुमति से जटा धारण करके जिष्णु (अर्जुन) प्रव्रजित हुए, उसी समय उनमें हर्ष नहीं रहा; जिनका मन उन्हीं में लगा था, उन्हें आनंद कैसे होता?

3.165.15

भ्रातुर्नियोगात्तु युधिष्ठिरस्य ।
वनादसौ वारणमत्तगामी।
यत्काम्यकात्प्रव्रजितः स जिष्णु-
स्तदैव ते शोकहता बभूवुः ॥ ३.१६५.१५ ॥

भाई युधिष्ठिर के आदेश से, जो मदमत्त हाथी के समान चलता है, वह जिष्णु जब काम्यक वन से प्रव्रजित हुआ, तभी वे शोक से आहत हो गए।

3.165.16

तथैव तं चिन्तयतां सिताश्व-
मस्त्रार्थिनं वासवमभ्युपेतम्।
कालः स कृच्छ्रेण महानतीत-
स्तस्मिन्नगे भारत भारतानाम् ॥ ३.१६५.१६ ॥

इस प्रकार उसकी चिंता करते हुए, जो श्वेत अश्वों वाले अर्जुन, अस्त्रों की इच्छा से इन्द्र के पास गए थे, हे भारत, भरतवंशियों के लिए वह लंबा समय उस पर्वत पर कठिनाई से बीत गया।

3.165.17

उषित्वा पञ्चवर्षाणि सहस्राक्षनिवेशने ।
अवाप्य दिव्यान्यस्त्राणि सर्वाणि विबुधेश्वरात् ॥ ३.१६५.१७ ॥

इन्द्र के निवास में पाँच वर्ष रहकर, देवताओं के स्वामी से सभी दिव्य अस्त्र प्राप्त किए।

3.165.18

आग्नेयं वारुणं सौम्यं वायव्यमथ वैष्णवम् ।
ऐन्द्रं पाशुपतं ब्राह्मं पारमेष्ठ्यं प्रजापतेः ॥ ३.१६५.१८ ॥

आग्नेय, वारुण, सौम्य, वायव्य, और वैष्णव; ऐन्द्र, पाशुपत, ब्राह्म, और प्रजापति का पारमेष्ठ्य।

3.165.19

यमस्य धातुः सवितुस्त्वष्टुर्वैश्रवणस्य चं ।
तानि प्राप्य सहस्राक्षादभिवाद्य शतक्रतुम् ॥ ३.१६५.१९ ॥

यम, धाता, सविता, त्वष्टा और वैश्रवण के भी अस्त्र; वे सब सहस्राक्ष से पाकर, शतक्रतु इन्द्र को प्रणाम करके।

3.165.20

अनुज्ञातस्तदा तेन कृत्वा चापि प्रदक्षिणम् ।
आगच्छदर्जुनः प्रीतः प्रहृष्टो गन्धपादनम् ॥ ३.१६५.२० ॥

तब उनसे आज्ञा पाकर, और प्रदक्षिणा करके, प्रसन्न और हर्षित अर्जुन गंधमादन की ओर आया।