Mahābhārata · Adhyāya 3.183
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.183.1
भवानेतादृशो लोके वेदवेदाङ्गपारगः ।
ब्रूहि किं कुर्वतः कर्म भवेद्गतिरनुत्तमा ॥ ३.१८३.१ ॥
Tú eres en este mundo un maestro de los Vedas y sus vedāṅgas. Dime: al realizar qué acción se alcanza el destino supremo?
3.183.2
पात्रे दत्त्वा प्रियाण्युक्त्वा सत्यमुक्त्वा च भारत ।
अहिंसानिरतः स्वर्गं गच्छेदिति मतिर्मम ॥ ३.१८३.२ ॥
Oh descendiente de Bharata, quien da a un receptor digno, dice palabras agradables, habla la verdad y se dedica a la ahiṃsā va al cielo; tal es mi opinión.
3.183.3
दानाद्वा सर्प सत्याद्वा किमतो गुरु दृश्यते ।
अहिंसाप्रिययोश्चैव गुरुलाघवमुच्यताम् ॥ ३.१८३.३ ॥
Oh serpiente, de la donación y de la verdad, ¿cuál se considera más importante? Dime el peso relativo de la ahiṃsā y de la palabra agradable.
3.183.4
दानं च सत्यं तत्त्वं वा अहिंसा प्रियमेव च ।
एषां कार्यगरीयस्त्वाद्दृश्यते गुरुलाघवम् ॥ ३.१८३.४ ॥
La donación, la verdad, la realidad esencial, la ahiṃsā y la palabra agradable: es por la importancia de sus efectos que se ve su peso relativo.
3.183.5
क्वचिद्दानप्रयोगाद्धि सत्यमेव विशिष्यते ।
सत्यवाक्याच्च राजेनद्र क्वचिद्दानं विशिष्यते ॥ ३.१८३.५ ॥
A veces, por la práctica de la donación, la verdad sola sobresale; y, oh rey de reyes, a veces, por una palabra veraz, la donación sobresale.
3.183.6
एवमेव महेष्वास प्रियवाक्यान्महीपते ।
अहिंसा दृश्यते गुर्वी ततश्च प्रियमिष्यते ॥ ३.१८३.६ ॥
Así pues, oh gran arquero, oh señor de la tierra, por la palabra agradable la ahiṃsā se ve como algo de gran peso; por eso también se desea la palabra agradable.
3.183.7
एवमेतद्भवेद्राजन्कार्यापेक्षमनन्तरम् ।
यदभिप्रेतमन्यत्ते ब्रूहि यावद्ब्रवीम्यहम् ॥ ३.१८३.७ ॥
Así sea, oh rey, según el asunto que se trate. Dime lo que más desees, en lo que yo pueda hablar.
3.183.8
कथं स्वर्गे गतिः सर्प कर्मणां च फलं ध्रुवम् ।
अशरीरस्य दृश्येत प्रब्रूहि विषयांश्च मे ॥ ३.१८३.८ ॥
¿Cómo hay un camino al cielo, oh serpiente, y cómo se ve con certeza el fruto de las acciones en quien no tiene cuerpo? Explícame también esos asuntos.
3.183.9
तिस्रो वै गतयो राजन्परिदृष्टाः स्वकर्मभिः ।
मानुषं स्वर्गवासश्च तिर्यग्योनिश्च तत्रिधा ॥ ३.१८३.९ ॥
Tres caminos, oh rey, han sido claramente vistos por las propias acciones: el nacimiento humano, la morada en el cielo y el nacimiento animal. Estos son triples.
3.183.10
तत्र वै मानुषाल्लोकाद्दानादिभिरनादिभिः ।
अहिंसार्थसमायुक्तैः कारणैः स्वर्गमश्नुते ॥ ३.१८३.१० ॥
Allí, desde el mundo humano, mediante dádivas y similares, y por causas unidas al propósito de la no violencia, el hombre alcanza el cielo.
3.183.11
विपरीतैश्च राजेन्द्र कारणैर्मानुषो भवेत् ।
तिर्यग्योनिस्तथा तात विशेषश्चात्र वक्ष्यते ॥ ३.१८३.११ ॥
Y por las causas contrarias, oh señor de reyes, se llega a ser humano; y asimismo, querido, el nacimiento animal. Y aquí se dirá una distinción particular.
3.183.12
क्रामक्रोधसमायुक्तो हिंसालोभसमनवितः ।
मनुष्यत्वात्परिब्रष्टस्तिर्यग्योनौ प्रसूयते ॥ ३.१८३.१२ ॥
Quien está unido al deseo y a la ira, dotado de violencia y codicia, caído del estado humano, nace en una matriz animal.
3.183.13
तिर्यग्योन्याः पृथग्भावो मनुष्यार्थे विधीयते ।
गवादिभ्यस्तथाऽश्वेभ्यो देवत्वमपि दृश्यते ॥ ३.१८३.१३ ॥
La condición separada de las matrices animales se ordena en favor de la vida humana; incluso de las vacas y similares, y de los caballos, se observa el estado de dios.
3.183.14
सोयमेता गतीस्तात जन्तुश्चरति कार्यवान् ।
निम्ने महति चात्मानमवस्थाप्य च वै नृप ॥ ३.१८३.१४ ॥
Querido, este ser vivo, atado a sus acciones, vaga por estos destinos, oh rey, habiéndose establecido en lugares bajos y altos.
3.183.15
जातो जातश्च बलवान्भुङ्क्ते नाम्नाऽथ देहवान् ।
फलार्थस्तात निष्पृक्तः प्रजालक्षणभावनः ॥ ३.१८३.१५ ॥
Naciendo una y otra vez, fuerte y encarnado, goza por su nombre; querido, aunque busca el fruto, permanece desapegado, cultivando la naturaleza de las criaturas.
3.183.16
शब्दे स्पर्शे च रूपे च तथैव रसगन्धयोः ।
तस्याधिष्ठानमव्यग्रो ब्रूहि सर्प यथातथम् ॥ ३.१८३.१६ ॥
En el sonido, en el tacto, en la forma, y asimismo en el sabor y el olor: ¿cuál es su asiento? Oh serpiente, dilo tal como es, con serenidad.
3.183.17
किं न गृह्णासि विषयान्युगपत्त्वं महामते ।
एतावदुच्यतां चोक्तं सर्वं पन्नगसत्तम ॥ ३.१८३.१७ ॥
¿Por qué no captas los objetos de los sentidos todos a la vez? Oh de gran mente, que se diga esto, y todo lo que se ha dicho, oh mejor de las serpientes.
3.183.18
तदात्मद्रव्यमायुष्मन्देहसंश्रयणान्वितम् ।
करणाधिष्ठितं भोगानुपभुङ्क्ते यथाविथि ॥ ३.१८३.१८ ॥
Esa sustancia del yo, oh longevo, unida a su dependencia del cuerpo y asentada en los sentidos, disfruta de los placeres conforme a la norma.
3.183.19
ज्ञानं चैवात्र बुद्धिश्च कमश्च भरतर्षभ ।
तस्य भोगाधिकरणे करणानि निबोध मे ॥ ३.१८३.१९ ॥
Aquí también están el conocimiento, el intelecto y la acción, oh toro de los Bhāratas. Comprende de mí los instrumentos que existen en la sede de su disfrute.
3.183.20
मनसा तात पर्येति क्रमशो विषयानिमान् ।
विषयायतनत्वेन भूतात्मा क्षेत्रविष्ठितः ॥ ३.१८३.२० ॥
Querido, solo por medio de la mente el alma de los seres recorre estos objetos en orden; el alma de los seres, situada en el campo del cuerpo, se convierte en la sede de los objetos.
3.183.21
तत्रचापि नरव्याघ्र मनो जन्तोर्विधीयते ।
तस्माद्युगपदत्रास्य ग्रहणं नोपपद्यते ॥ ३.१८३.२१ ॥
Allí también, oh tigre entre los hombres, la mente del ser está dispuesta (a uno solo). Por eso aquí no es posible captar todo esto a la vez.
3.183.22
स आत्मा पुरुषव्याघ्र भ्रुवोरन्तरमाश्रितः ।
बुद्धिं द्रव्येषु सृजति विविधेषु परावराम् ॥ ३.१८३.२२ ॥
Ese alma, oh tigre entre los hombres, residiendo entre las cejas, produce el intelecto superior e inferior en las diversas sustancias.
3.183.23
बुद्धेरुत्तरकालं च वेदना दृश्यते बुधैः ।
एष वै राजशार्दूल विधिः क्षेत्रज्ञभावनः ॥ ३.१८३.२३ ॥
Tras el intelecto, los sabios perciben la sensación. Este, oh tigre entre los reyes, es el procedimiento que produce la conciencia del conocedor del campo.
3.183.24
मनसश्चापि बुद्धेश्च ब्रूहि मे लक्षणं परम् ।
एतदध्यात्मविदुषां परं कार्यं विधीयते ॥ ३.१८३.२४ ॥
Dime la característica suprema de la mente y del intelecto. Esto está prescrito como el deber supremo de quienes conocen el alma.
3.183.25
बुद्धिरात्मानुगाऽतीव उत्पातेन विधीयते ।
तदाश्रिता हि सा ज्ञेया बुद्धिस्तस्यैषिणी भवेत् ॥ ३.१८३.२५ ॥
El intelecto sigue al yo y se produce en gran medida mediante una perturbación. Apoyado en eso, debe conocerse; el intelecto llega a ser su buscador.
3.183.26
बुद्धिरुत्पद्यते कार्यान्मनस्तूत्पन्नमेव हि ।
बुद्धेर्गुणविधानेन मनस्तद्गुणवद्भवेत् ॥ ३.१८३.२६ ॥
El intelecto surge de la acción, y la mente ya ha surgido. Por la disposición de las cualidades del intelecto, la mente llega a poseer esas mismas cualidades.
3.183.27
एतद्विशेषणं तात मनोबुद्ध्योर्मयेरितम् ।
त्वमप्यत्राभिसंबुद्धः कथं वा मन्यसे स्वयम् ॥ ३.१८३.२७ ॥
Querido hijo, te he declarado esta característica distintiva de la mente y del intelecto. Tú también estás plenamente despierto a ella; ¿cómo la consideras tú mismo?
3.183.28
अहो बुद्धिमतांश्रेष्ठ शुभा बुद्धिरियं तव ।
विदितं वेदितव्यं ते कस्मान्नहुष पृच्छसि ॥ ३.१८३.२८ ॥
¡Ah, el mejor de los sabios! Tu intelecto es auspicioso. Lo que debe saberse ya lo conoces; ¿por qué preguntas, oh Nahuṣa?
3.183.29
सर्वज्ञं त्वां कथं मोह आविशत्स्वर्गवासिनम् ।
एवमद्भुतकर्माणमिति मे संशयो महान् ॥ ३.१८३.२९ ॥
¿Cómo entró la ilusión en ti, que todo lo sabes, morador del cielo? Esta es mi gran duda acerca de ti, que realizas hazañas tan maravillosas.
3.183.30
सुप्रज्ञमपि चेच्छूरमृद्धिर्मोहयते नरम् ।
वर्तमानः सुखे सर्वो नावैतीति मतिर्मम ॥ ३.१८३.३० ॥
Si la prosperidad confunde incluso al hombre de gran sabiduría y valor, cada uno que vive en la felicidad no lo comprende; tal es mi opinión.
3.183.31
सोहमैश्वर्यमोहेन मदाविष्टो युधिष्ठिर ।
पतितः प्रतिसंबुद्धस्त्वां तु संबोधयाम्यहम् ॥ ३.१८३.३१ ॥
Yo, poseído por la embriaguez de la ilusión del poder, oh Yudhiṣṭhira, caí; ahora, habiendo recobrado el sentido, te despierto.
3.183.32
कृतंकार्यं महाराज त्वया मम परंतप ।
क्षीणः शाप सुकृच्छ्रो मे त्वया संभाष्य साधुना ॥ ३.१८३.३२ ॥
Has cumplido mi tarea, oh gran rey, oh abrasador de enemigos; habiendo conversado contigo, el virtuoso, mi dura maldición se ha agotado.
3.183.33
अहं हि दिवि दिव्येन विमानन चरन्पुरा ।
अभिमानेन मत्तः सन्कंचिन्नान्यमचिन्तयम् ॥ ३.१८३.३३ ॥
Antes me movía por el cielo en un carro celestial divino; embriagado por la arrogancia, no pensaba en nadie más.
3.183.34
ब्रह्मर्षिदेघगन्धर्वयक्षराक्षसपन्नगाः ।
वरं मम प्रयच्छन्ति सर्वे त्रैलोक्यवासिनः ॥ ३.१८३.३४ ॥
Los brahmarṣis, los dioses, los gandharvas, los yakṣas, los rākṣasas y las serpientes—todos los habitantes de los tres mundos—me concedían dones.
3.183.35
चक्षुषा यं प्रपश्यामि प्राणिनं पृथिवीपते ।
तस्य तेजो हराम्याशु तद्धि दृष्टेर्बलं मम ॥ ३.१८३.३५ ॥
Oh señor de la tierra, al ser vivo que contemplo con mi ojo le arrebato de inmediato su resplandor, pues mi poder está en mi mirada.
3.183.36
ब्रह्मर्षीणां सरस्रं हि उवाह शिबिकां मम ।
कस मामपनयो राजन्भ्रंशयामास वै श्रियः ॥ ३.१८३.३६ ॥
Los brahmarṣis solían cargar mi palanquín; oh rey, ¿quién me apartó y me hizo caer de mi esplendor?
3.183.37
तत्र ह्यगस्त्यः पादेन वहन्स्पृष्टो महामुनिः ।
अगस्त्येन ततोस्म्युक्तो ध्वंस सर्पेति वैरुषा ॥ ३.१८३.३७ ॥
Allí el gran sabio Agastya, mientras cargaba la litera, me tocó con su pie. Entonces Agastya dijo airado: '¡Serpiente, cae!'
3.183.38
ततस्तस्माद्विमानाग्र्यात्प्रच्युतश्च्युतलक्षणः ।
प्रपतन्बुबुधेऽऽत्मानं व्यालीभूतमधोमुखम् ॥ ३.१८३.३८ ॥
Entonces, caído de aquel excelso carro celeste, con las señales de la caída, al caer comprendí que me había convertido en serpiente, con el rostro hacia abajo.
3.183.39
अयाचं तमहं विप्रं शापस्यान्तो भवेदिति ।
प्रमादात्संप्रमूढस्य भगवन्क्षन्तुमर्हसि ॥ ३.१८३.३९ ॥
Supliqué a aquel brahmán: 'Que haya un fin para la maldición.' Oh venerable, debes perdonarme, extraviado por la negligencia.
3.183.40
ततः स मामुवाचेदं प्रपतन्तं कृपानवितः ।
युधिष्ठिरो धर्मराजः शापात्त्वां मोक्षयिष्यति ॥ ३.१८३.४० ॥
Entonces él, lleno de compasión, me dijo mientras caía: 'Yudhiṣṭhira, el rey del dharma, te liberará de esta maldición.'
3.183.41
अभिमानस्य वै तस्य बलस्य च नराधिप ।
फले क्षीणे महाराज फलं पुण्यमवाप्स्यसि ॥ ३.१८३.४१ ॥
Oh señor de los hombres, cuando el fruto de su orgullo y de su fuerza se agote, oh gran rey, obtendrás el fruto del mérito.
3.183.42
ततो मे विस्मयो जातस्तद्दृष्ट्वा तपसो बलम् ।
ब्रह्म च ब्राह्मणत्वं च येन त्वाऽहमचूचुदम् ॥ ३.१८३.४२ ॥
Entonces me asombré al ver el poder de aquella ascesis, el saber sagrado y la condición de brahmán, por lo cual te hice decir esto.
3.183.43
सत्यं दमस्तपो योगमहिंसा ज्ञाननित्यता ।
साधकानि सतां पुंसां न जातिर्नकुलं नृप ॥ ३.१८३.४३ ॥
La verdad, el dominio de sí, la austeridad, el yoga, la no violencia y la constancia en el conocimiento: éstos son los medios de los hombres buenos, no el nacimiento ni el linaje, oh rey.
3.183.44
अरिष्ट कएष ते भ्राता मुक्तो बीमो महाभुज ।
स्वस्ति तेऽस्तु महाराज गमिष्यामि दिवं पुनः ॥ ३.१८३.४४ ॥
¡Ariṣṭa! Aquí está tu hermano, el de poderosos brazos Bhīma, liberado. Que tengas bienestar, gran rey; ahora volveré al cielo.
3.183.45
स चायं पुरुषव्याघ्र कालः पुण्य उपागतः ।
तदस्मात्कारणात्पार्थ कार्यं तन्मे महत्कृतम् ॥ ३.१८३.४५ ॥
Y este, oh tigre entre los hombres, es el tiempo propicio que ha llegado. Por esta razón, oh hijo de Pṛthā, aquella gran tarea mía ha sido cumplida.
3.183.46
ततस्तस्मिन्मुहूर्ते तु विमानं कामगामि वै ।
अवपातेन महता तत्रावाप तदुत्तमम् ॥ ३.१८३.४६ ॥
Entonces, en ese mismo instante, descendió un carro celeste que se movía a voluntad, y allí, con un gran descenso, obtuvo aquel excelente vehículo.
3.183.47
इत्युक्त्वाऽऽजगरं देहं मुक्त्वा स नहुषो नृपः ।
दिव्यं वपुः समास्थाय गतस्त्रिदिवमेव ह ॥ ३.१८३.४७ ॥
Dicho esto, el rey Nahuṣa dejó el cuerpo de serpiente, tomó una forma divina y se fue al cielo.
3.183.48
युधिष्ठिरोपि धर्मात्मा भ्रात्रा भीमेन संगतः ।
धौम्येन सहितः श्रीमानाश्रमं पुनरागमत् ॥ ३.१८३.४८ ॥
También Yudhiṣṭhira, de alma justa, se reunió con su hermano Bhīma y, acompañado de Dhaumya, regresó de nuevo al glorioso ermitaño.
3.183.49
ततो द्विजेभ्यः सर्वेभ्यः समेतेभ्यो यथातथम् ।
कथयामास तत्सर्वं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ३.१८३.४९ ॥
Entonces, a todos los brahmanes reunidos, Yudhiṣṭhira, rey del dharma, les contó todo tal como había sucedido.
3.183.50
तच्छ्रुत्वा ते द्विजाः सर्वे भ्रातरश्चास्य ते त्रयः ।
आसन्सुव्रीडिता राजन्द्रौपदी च यशस्विनी ॥ ३.१८३.५० ॥
Al oír esto, todos los brahmanes, sus tres hermanos y la gloriosa Draupadī se avergonzaron profundamente, oh rey.
3.183.51
ते तु सर्वेद्विजश्रेष्ठाः पाण्डवानां हितेप्सया ।
मैवमित्यब्रुवन्भीमं गर्हयन्तोऽस् साहसम् ॥ ३.१८३.५१ ॥
Pero todos aquellos brahmanes eminentes, deseando el bienestar de los Pāṇḍava, reprendieron a Bhīma por su temeridad, diciendo: "¡No, así no!"
3.183.52
पाण्डवास्तु भयान्पुक्तं प्रेक्ष्य भीमं महाबलम् ।
हर्षमाहारयांचक्रुर्विजह्रुश्च मुदा युताः ॥ ३.१८३.५२ ॥
Los Pāṇḍava, viendo al poderoso Bhīma libre de temor, se llenaron de alegría y pasaron el tiempo con regocijo.