మహాభారతం · అధ్యాయం 3.183
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.183.1
भवानेतादृशो लोके वेदवेदाङ्गपारगः ।
ब्रूहि किं कुर्वतः कर्म भवेद्गतिरनुत्तमा ॥ ३.१८३.१ ॥
మీరు లోకంలో వేదాలు, వేదాంగాల పారంగతులు. ఏ కర్మ చేయడం వల్ల ఉత్తమ గతి కలుగుతుందో చెప్పండి.
3.183.2
पात्रे दत्त्वा प्रियाण्युक्त्वा सत्यमुक्त्वा च भारत ।
अहिंसानिरतः स्वर्गं गच्छेदिति मतिर्मम ॥ ३.१८३.२ ॥
భరతవంశీ, సత్పాత్రునికి దానం చేసి, ప్రియమైన మాటలు చెప్పి, సత్యం పలికి, అహింసలో నిరతుడైనవాడు స్వర్గానికి పోతాడని నా అభిప్రాయం.
3.183.3
दानाद्वा सर्प सत्याद्वा किमतो गुरु दृश्यते ।
अहिंसाप्रिययोश्चैव गुरुलाघवमुच्यताम् ॥ ३.१८३.३ ॥
సర్పమా, దానం వల్లనా, సత్యం వల్లనా—వీటిలో ఏది గొప్పగా కనిపిస్తుంది? అహింస, ప్రియవచనం వీటి గురుత్వ-లఘుత్వాన్ని చెప్పు.
3.183.4
दानं च सत्यं तत्त्वं वा अहिंसा प्रियमेव च ।
एषां कार्यगरीयस्त्वाद्दृश्यते गुरुलाघवम् ॥ ३.१८३.४ ॥
దానం, సత్యం, తత్త్వం, అహింస, ప్రియవచనం—వీటి కార్యఫలం గొప్పదనం వల్లనే గురుత్వ-లఘుత్వం కనిపిస్తుంది.
3.183.5
क्वचिद्दानप्रयोगाद्धि सत्यमेव विशिष्यते ।
सत्यवाक्याच्च राजेनद्र क्वचिद्दानं विशिष्यते ॥ ३.१८३.५ ॥
కొన్నిసార్లు దాన ప్రయోగం వల్ల సత్యమే ఉత్కృష్టమవుతుంది; రాజేంద్రా, కొన్నిసార్లు సత్యవాక్యం వల్ల దానమే ఉత్కృష్టమవుతుంది.
3.183.6
एवमेव महेष्वास प्रियवाक्यान्महीपते ।
अहिंसा दृश्यते गुर्वी ततश्च प्रियमिष्यते ॥ ३.१८३.६ ॥
ఇలాగే, మహాధనుర్ధరా, మహీపతీ, ప్రియవచనం వల్ల అహింస గొప్పదిగా కనిపిస్తుంది; కాబట్టి ప్రియవచనం కూడా కోరదగినది.
3.183.7
एवमेतद्भवेद्राजन्कार्यापेक्षमनन्तरम् ।
यदभिप्रेतमन्यत्ते ब्रूहि यावद्ब्रवीम्यहम् ॥ ३.१८३.७ ॥
అలాగే అవుతుంది, ఓ రాజా; ఇది పని మీద ఆధారపడి ఉంటుంది. నీకు ఇంకేదైనా చెప్పాలనుకుంటే చెప్పు, నేను చెప్పగలిగినంత వరకు చెబుతాను.
3.183.8
कथं स्वर्गे गतिः सर्प कर्मणां च फलं ध्रुवम् ।
अशरीरस्य दृश्येत प्रब्रूहि विषयांश्च मे ॥ ३.१८३.८ ॥
ఓ సర్పమా, స్వర్గంలో గతి ఎలా ఉంటుంది, కర్మల ఫలం ఖచ్చితంగా ఎలా కనిపిస్తుంది, శరీరం లేనివానికి? ఆ విషయాలను నాకు వివరించు.
3.183.9
तिस्रो वै गतयो राजन्परिदृष्टाः स्वकर्मभिः ।
मानुषं स्वर्गवासश्च तिर्यग्योनिश्च तत्रिधा ॥ ३.१८३.९ ॥
ఓ రాజా, తమ కర్మల ద్వారా మూడు గతులు స్పష్టంగా చూడబడ్డాయి: మానవ జన్మ, స్వర్గవాసం, తిర్యగ్యోని. ఇవి మూడు రకాలు.
3.183.10
तत्र वै मानुषाल्लोकाद्दानादिभिरनादिभिः ।
अहिंसार्थसमायुक्तैः कारणैः स्वर्गमश्नुते ॥ ३.१८३.१० ॥
అక్కడ, మానవలోకం నుండి, దానాది కారణాల ద్వారా, అహింసా ఉద్దేశంతో కూడిన కారణాల ద్వారా మనిషి స్వర్గాన్ని పొందుతాడు.
3.183.11
विपरीतैश्च राजेन्द्र कारणैर्मानुषो भवेत् ।
तिर्यग्योनिस्तथा तात विशेषश्चात्र वक्ष्यते ॥ ३.१८३.११ ॥
ఓ రాజేంద్రా, విరుద్ధ కారణాల వల్ల మనిషి (జన్మ) అవుతాడు; అలాగే తిర్యగ్యోని కూడా, కుమారా. ఇక్కడ ప్రత్యేక భేదం కూడా చెప్పబడుతుంది.
3.183.12
क्रामक्रोधसमायुक्तो हिंसालोभसमनवितः ।
मनुष्यत्वात्परिब्रष्टस्तिर्यग्योनौ प्रसूयते ॥ ३.१८३.१२ ॥
కామం, కోపంతో కూడినవాడు, హింస, లోభంతో కూడినవాడు, మనుష్యత్వం నుండి జారినవాడు తిర్యగ్యోనిలో జన్మిస్తాడు.
3.183.13
तिर्यग्योन्याः पृथग्भावो मनुष्यार्थे विधीयते ।
गवादिभ्यस्तथाऽश्वेभ्यो देवत्वमपि दृश्यते ॥ ३.१८३.१३ ॥
తిర్యగ్యోనుల పృథక్ స్థితి మనిషి కోసమే విధించబడింది. ఆవు మొదలైన వాటి నుండి, గుర్రాల నుండి కూడా దేవత్వం కనిపిస్తుంది.
3.183.14
सोयमेता गतीस्तात जन्तुश्चरति कार्यवान् ।
निम्ने महति चात्मानमवस्थाप्य च वै नृप ॥ ३.१८३.१४ ॥
తాతా, కర్మబంధంలో ఉన్న ఈ జీవి ఈ గతులలో సంచరిస్తుంది; రాజా, తక్కువ స్థానంలోనూ ఎక్కువ స్థానంలోనూ తనను నిలుపుకొని.
3.183.15
जातो जातश्च बलवान्भुङ्क्ते नाम्नाऽथ देहवान् ।
फलार्थस्तात निष्पृक्तः प्रजालक्षणभावनः ॥ ३.१८३.१५ ॥
పుట్టి పుట్టి బలవంతుడై, దేహధారిగా, పేరుతో అనుభవిస్తాడు; తాతా, ఫలాన్ని కోరినవాడైనా అనాసక్తుడై, ప్రజల లక్షణాలను భావించేవాడై.
3.183.16
शब्दे स्पर्शे च रूपे च तथैव रसगन्धयोः ।
तस्याधिष्ठानमव्यग्रो ब्रूहि सर्प यथातथम् ॥ ३.१८३.१६ ॥
శబ్దంలో, స్పర్శలో, రూపంలో, అలాగే రుచి, వాసనలలో; దాని అధిష్ఠానం ఏది? సర్పమా, ప్రశాంతంగా ఉన్నది ఉన్నట్లుగా చెప్పు.
3.183.17
किं न गृह्णासि विषयान्युगपत्त्वं महामते ।
एतावदुच्यतां चोक्तं सर्वं पन्नगसत्तम ॥ ३.१८३.१७ ॥
నువ్వు విషయాలను ఒకేసారి ఎందుకు గ్రహించవు? మహామతీ, ఇంత చెప్పబడాలి; చెప్పబడినదంతా, సర్పశ్రేష్ఠా.
3.183.18
तदात्मद्रव्यमायुष्मन्देहसंश्रयणान्वितम् ।
करणाधिष्ठितं भोगानुपभुङ्क्ते यथाविथि ॥ ३.१८३.१८ ॥
ఆ ఆత్మద్రవ్యం, దీర్ఘాయుష్మంతుడా, దేహాన్ని ఆశ్రయించి, ఇంద్రియాలలో నెలకొని, విధి ప్రకారం భోగాలను అనుభవిస్తుంది.
3.183.19
ज्ञानं चैवात्र बुद्धिश्च कमश्च भरतर्षभ ।
तस्य भोगाधिकरणे करणानि निबोध मे ॥ ३.१८३.१९ ॥
భరతశ్రేష్ఠా, ఇక్కడ జ్ఞానమూ, బుద్ధియూ, కర్మమూ కూడా ఉన్నాయి. దాని భోగాధారంలోని కరణాలను నా నుండి తెలుసుకో.
3.183.20
मनसा तात पर्येति क्रमशो विषयानिमान् ।
विषयायतनत्वेन भूतात्मा क्षेत्रविष्ठितः ॥ ३.१८३.२० ॥
ప్రియమైనవాడా, మనస్సుతోనే (జీవుడు) ఈ విషయాలను క్రమంగా చుట్టుతిరుగుతాడు. క్షేత్రంలో (శరీరంలో) నిలిచిన భూతాత్మ విషయాలకు ఆయతనంగా మారుతాడు.
3.183.21
तत्रचापि नरव्याघ्र मनो जन्तोर्विधीयते ।
तस्माद्युगपदत्रास्य ग्रहणं नोपपद्यते ॥ ३.१८३.२१ ॥
నరవ్యాఘ్రా, అక్కడ కూడా ప్రాణి మనస్సు (ఒక్కటే) నియమించబడింది. అందువల్ల ఇక్కడ దాని గ్రహణం ఏకకాలంలో సాధ్యం కాదు.
3.183.22
स आत्मा पुरुषव्याघ्र भ्रुवोरन्तरमाश्रितः ।
बुद्धिं द्रव्येषु सृजति विविधेषु परावराम् ॥ ३.१८३.२२ ॥
పురుషవ్యాఘ్రా, ఆ ఆత్మ కనుబొమల మధ్య ఆశ్రయించి, వివిధ ద్రవ్యాలలో ఉన్నత, నీచ బుద్ధిని సృష్టిస్తుంది.
3.183.23
बुद्धेरुत्तरकालं च वेदना दृश्यते बुधैः ।
एष वै राजशार्दूल विधिः क्षेत्रज्ञभावनः ॥ ३.१८३.२३ ॥
బుద్ధి తరువాత పండితులచే వేదన కనిపిస్తుంది. రాజశార్దూలా, ఇదే క్షేత్రజ్ఞ భావనను కలిగించే విధి.
3.183.24
मनसश्चापि बुद्धेश्च ब्रूहि मे लक्षणं परम् ।
एतदध्यात्मविदुषां परं कार्यं विधीयते ॥ ३.१८३.२४ ॥
మనస్సు, బుద్ధి యొక్క పరమ లక్షణాన్ని నాకు చెప్పు. ఇది అధ్యాత్మవేత్తలకు పరమ కర్తవ్యంగా విధించబడింది.
3.183.25
बुद्धिरात्मानुगाऽतीव उत्पातेन विधीयते ।
तदाश्रिता हि सा ज्ञेया बुद्धिस्तस्यैषिणी भवेत् ॥ ३.१८३.२५ ॥
బుద్ధి ఆత్మను అనుసరిస్తుంది; అది ఒక కల్లోలం వల్ల అత్యంతంగా ఏర్పడుతుంది. దాని మీద ఆధారపడినదిగా దానిని తెలుసుకోవాలి; బుద్ధి దానిని అన్వేషించేదిగా ఉంటుంది.
3.183.26
बुद्धिरुत्पद्यते कार्यान्मनस्तूत्पन्नमेव हि ।
बुद्धेर्गुणविधानेन मनस्तद्गुणवद्भवेत् ॥ ३.१८३.२६ ॥
బుద్ధి కర్మ నుండి పుడుతుంది; మనస్సు అప్పటికే ఉత్పన్నమై ఉంటుంది. బుద్ధి గుణాల విధానం వల్ల మనస్సు కూడా ఆ గుణాలను కలిగినదిగా మారుతుంది.
3.183.27
एतद्विशेषणं तात मनोबुद्ध्योर्मयेरितम् ।
त्वमप्यत्राभिसंबुद्धः कथं वा मन्यसे स्वयम् ॥ ३.१८३.२७ ॥
ప్రియుడా, మనస్సు మరియు బుద్ధి యొక్క ఈ ప్రత్యేక లక్షణాన్ని నేను చెప్పాను. నీవు కూడా ఇందులో బాగా తెలుసుకున్నావు; నీవు స్వయంగా దీన్ని ఎలా భావిస్తావు?
3.183.28
अहो बुद्धिमतांश्रेष्ठ शुभा बुद्धिरियं तव ।
विदितं वेदितव्यं ते कस्मान्नहुष पृच्छसि ॥ ३.१८३.२८ ॥
ఆహా! బుద్ధిమంతులలో శ్రేష్ఠుడా! నీ ఈ బుద్ధి శుభప్రదమైనది. తెలుసుకోదగినది నీకు తెలిసినదే; నహుషా, ఎందుకు అడుగుతున్నావు?
3.183.29
सर्वज्ञं त्वां कथं मोह आविशत्स्वर्गवासिनम् ।
एवमद्भुतकर्माणमिति मे संशयो महान् ॥ ३.१८३.२९ ॥
సర్వజ్ఞుడవైన నిన్ను, స్వర్గవాసివైన నిన్ను, మోహం ఎలా ఆవహించింది? ఇలా అద్భుత కర్మలు చేసే నీ విషయంలో నాకు ఇది గొప్ప సందేహం.
3.183.30
सुप्रज्ञमपि चेच्छूरमृद्धिर्मोहयते नरम् ।
वर्तमानः सुखे सर्वो नावैतीति मतिर्मम ॥ ३.१८३.३० ॥
అత్యంత ప్రజ్ఞావంతుడైన, శూరుడైన మనిషిని కూడా సంపద మోహింపజేస్తే, సుఖంలో ఉన్నవారెవరూ దాన్ని అర్థం చేసుకోరు అనేది నా అభిప్రాయం.
3.183.31
सोहमैश्वर्यमोहेन मदाविष्टो युधिष्ठिर ।
पतितः प्रतिसंबुद्धस्त्वां तु संबोधयाम्यहम् ॥ ३.१८३.३१ ॥
నేను, ఐశ్వర్య మోహంతో మదావిష్టుడనై, ఓ యుధిష్ఠిరా, పడిపోయాను; ఇప్పుడు తెలివి తెచ్చుకొని నిన్ను మేల్కొలుపుతున్నాను.
3.183.32
कृतंकार्यं महाराज त्वया मम परंतप ।
क्षीणः शाप सुकृच्छ्रो मे त्वया संभाष्य साधुना ॥ ३.१८३.३२ ॥
ఓ మహారాజా, శత్రుసంహారకా, నీవు నా కార్యాన్ని నెరవేర్చావు; సాధువైన నీతో సంభాషించి నా కఠినమైన శాపం క్షీణించింది.
3.183.33
अहं हि दिवि दिव्येन विमानन चरन्पुरा ।
अभिमानेन मत्तः सन्कंचिन्नान्यमचिन्तयम् ॥ ३.१८३.३३ ॥
పూర్వం నేను ఆకాశంలో దివ్య విమానంలో విహరిస్తూ, అహంకారంతో మత్తెక్కి ఇతరులను ఎవరినీ ఆలోచించలేదు.
3.183.34
ब्रह्मर्षिदेघगन्धर्वयक्षराक्षसपन्नगाः ।
वरं मम प्रयच्छन्ति सर्वे त्रैलोक्यवासिनः ॥ ३.१८३.३४ ॥
బ్రహ్మర్షులు, దేవతలు, గంధర్వులు, యక్షులు, రాక్షసులు, నాగులు—త్రిలోకవాసులందరూ నాకు వరాలు ఇచ్చారు.
3.183.35
चक्षुषा यं प्रपश्यामि प्राणिनं पृथिवीपते ।
तस्य तेजो हराम्याशु तद्धि दृष्टेर्बलं मम ॥ ३.१८३.३५ ॥
ఓ భూపతీ, నేను నా కంటితో ఏ ప్రాణిని చూస్తానో, దాని తేజస్సును వెంటనే హరిస్తాను; ఎందుకంటే దృష్టిలోనే నా బలం ఉంది.
3.183.36
ब्रह्मर्षीणां सरस्रं हि उवाह शिबिकां मम ।
कस मामपनयो राजन्भ्रंशयामास वै श्रियः ॥ ३.१८३.३६ ॥
బ్రహ్మర్షులు నా పల్లకీని మోశారు; ఓ రాజా, నన్ను తొలగించి నా సంపద నుండి నన్ను పడగొట్టినది ఎవరు?
3.183.37
तत्र ह्यगस्त्यः पादेन वहन्स्पृष्टो महामुनिः ।
अगस्त्येन ततोस्म्युक्तो ध्वंस सर्पेति वैरुषा ॥ ३.१८३.३७ ॥
అక్కడ మహాముని అగస్త్యుడు పల్లకి మోస్తూ తన కాలితో నన్ను తాకాడు. అప్పుడు అగస్త్యుడు కోపంతో 'సర్పమా, పడిపో!' అన్నాడు.
3.183.38
ततस्तस्माद्विमानाग्र्यात्प्रच्युतश्च्युतलक्षणः ।
प्रपतन्बुबुधेऽऽत्मानं व्यालीभूतमधोमुखम् ॥ ३.१८३.३८ ॥
అప్పుడు ఆ శ్రేష్ఠ విమానం నుండి జారిపడి, పతనలక్షణాలతో, పడుతూనే నేను పాముగా మారి, తల క్రిందికి ఉన్నానని గ్రహించాను.
3.183.39
अयाचं तमहं विप्रं शापस्यान्तो भवेदिति ।
प्रमादात्संप्रमूढस्य भगवन्क्षन्तुमर्हसि ॥ ३.१८३.३९ ॥
'శాపానికి అంతం కలగాలి' అని నేను ఆ బ్రాహ్మణుని వేడుకున్నాను. భగవాన్, ప్రమాదంతో మోహితుడైన నన్ను మీరు క్షమించదగినవారు.
3.183.40
ततः स मामुवाचेदं प्रपतन्तं कृपानवितः ।
युधिष्ठिरो धर्मराजः शापात्त्वां मोक्षयिष्यति ॥ ३.१८३.४० ॥
అప్పుడు పడుతున్న నా పట్ల దయతో ఆయన ఇలా అన్నాడు: 'ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు నిన్ను ఈ శాపం నుండి విముక్తుడిని చేస్తాడు.'
3.183.41
अभिमानस्य वै तस्य बलस्य च नराधिप ।
फले क्षीणे महाराज फलं पुण्यमवाप्स्यसि ॥ ३.१८३.४१ ॥
నరాధిపా, అతని గర్వం మరియు బలం ఫలం క్షీణించినప్పుడు, మహారాజా, నీవు పుణ్యఫలాన్ని పొందుతావు.
3.183.42
ततो मे विस्मयो जातस्तद्दृष्ट्वा तपसो बलम् ।
ब्रह्म च ब्राह्मणत्वं च येन त्वाऽहमचूचुदम् ॥ ३.१८३.४२ ॥
అప్పుడు ఆ తపశ్శక్తిని, బ్రహ్మాన్ని, బ్రాహ్మణత్వాన్ని చూసి నాకు ఆశ్చర్యం కలిగింది; దాని వల్లనే నేను నీతో ఇది చెప్పించాను.
3.183.43
सत्यं दमस्तपो योगमहिंसा ज्ञाननित्यता ।
साधकानि सतां पुंसां न जातिर्नकुलं नृप ॥ ३.१८३.४३ ॥
సత్యం, దమం, తపస్సు, యోగం, అహింస, జ్ఞానంలో నిత్యత — ఇవే సత్పురుషుల సాధనాలు; జాతి కాదు, కులం కాదు, ఓ రాజా.
3.183.44
अरिष्ट कएष ते भ्राता मुक्तो बीमो महाभुज ।
स्वस्ति तेऽस्तु महाराज गमिष्यामि दिवं पुनः ॥ ३.१८३.४४ ॥
అరిష్టా! ఇదిగో నీ సోదరుడు మహాబాహువు భీముడు విముక్తుడయ్యాడు. మహారాజా, నీకు శుభం కలుగుగాక; నేను మళ్ళీ స్వర్గానికి వెళ్తాను.
3.183.45
स चायं पुरुषव्याघ्र कालः पुण्य उपागतः ।
तदस्मात्कारणात्पार्थ कार्यं तन्मे महत्कृतम् ॥ ३.१८३.४५ ॥
పురుషవ్యాఘ్రా! ఆ పుణ్య సమయం వచ్చింది. అందువల్ల, పార్థా, నా ఆ మహత్కార్యం నెరవేరింది.
3.183.46
ततस्तस्मिन्मुहूर्ते तु विमानं कामगामि वै ।
अवपातेन महता तत्रावाप तदुत्तमम् ॥ ३.१८३.४६ ॥
అప్పుడు ఆ క్షణంలో కామగామి విమానం దిగివచ్చింది; అక్కడ మహత్తరమైన అవతరణ ద్వారా ఆ ఉత్తమ విమానాన్ని అతడు పొందాడు.
3.183.47
इत्युक्त्वाऽऽजगरं देहं मुक्त्वा स नहुषो नृपः ।
दिव्यं वपुः समास्थाय गतस्त्रिदिवमेव ह ॥ ३.१८३.४७ ॥
ఇలా చెప్పి, నహుష రాజు అజగర దేహాన్ని విడిచి, దివ్య రూపాన్ని ధరించి స్వర్గానికి వెళ్లిపోయాడు.
3.183.48
युधिष्ठिरोपि धर्मात्मा भ्रात्रा भीमेन संगतः ।
धौम्येन सहितः श्रीमानाश्रमं पुनरागमत् ॥ ३.१८३.४८ ॥
ధర్మాత్ముడైన యుధిష్ఠిరుడు కూడా సోదరుడు భీముడితో కలిసి, ధౌమ్యుడితో కూడి, ఆ శ్రీమంతమైన ఆశ్రమానికి మళ్ళీ వచ్చాడు.
3.183.49
ततो द्विजेभ्यः सर्वेभ्यः समेतेभ्यो यथातथम् ।
कथयामास तत्सर्वं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ३.१८३.४९ ॥
అప్పుడు అక్కడ సమావేశమైన బ్రాహ్మణులందరికీ ధర్మరాజు యుధిష్ఠిరుడు అదంతా యథాతథంగా చెప్పాడు.
3.183.50
तच्छ्रुत्वा ते द्विजाः सर्वे भ्रातरश्चास्य ते त्रयः ।
आसन्सुव्रीडिता राजन्द्रौपदी च यशस्विनी ॥ ३.१८३.५० ॥
ఆ మాట విని బ్రాహ్మణులందరూ, అతని ముగ్గురు సోదరులు, యశస్విని ద్రౌపది అందరూ ఎంతో సిగ్గుపడ్డారు, ఓ రాజా.
3.183.51
ते तु सर्वेद्विजश्रेष्ठाः पाण्डवानां हितेप्सया ।
मैवमित्यब्रुवन्भीमं गर्हयन्तोऽस् साहसम् ॥ ३.१८३.५१ ॥
కానీ ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణులందరూ పాండవుల హితాన్ని కోరి, భీముని సాహసాన్ని నిందిస్తూ, "ఇలా చేయకు" అని అన్నారు.
3.183.52
पाण्डवास्तु भयान्पुक्तं प्रेक्ष्य भीमं महाबलम् ।
हर्षमाहारयांचक्रुर्विजह्रुश्च मुदा युताः ॥ ३.१८३.५२ ॥
కానీ పాండవులు, భయం నుండి విముక్తుడైన మహాబలుడైన భీముని చూసి, సంతోషంతో ఆనందంగా విహరించారు.