ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.183
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.183.1
भवानेतादृशो लोके वेदवेदाङ्गपारगः ।
ब्रूहि किं कुर्वतः कर्म भवेद्गतिरनुत्तमा ॥ ३.१८३.१ ॥
ਤੁਸੀਂ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਗਾਂ ਦੇ ਪਾਰੰਗਤ ਹੋ। ਦੱਸੋ, ਕਿਹੜਾ ਕਰਮ ਕਰਨ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਗਤੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।
3.183.2
पात्रे दत्त्वा प्रियाण्युक्त्वा सत्यमुक्त्वा च भारत ।
अहिंसानिरतः स्वर्गं गच्छेदिति मतिर्मम ॥ ३.१८३.२ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ ਦਾਨ ਦੇ ਕੇ, ਪਿਆਰੇ ਬਚਨ ਬੋਲ ਕੇ, ਸੱਚ ਬੋਲ ਕੇ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।
3.183.3
दानाद्वा सर्प सत्याद्वा किमतो गुरु दृश्यते ।
अहिंसाप्रिययोश्चैव गुरुलाघवमुच्यताम् ॥ ३.१८३.३ ॥
ਹੇ ਸਰਪ, ਦਾਨ ਤੋਂ ਜਾਂ ਸੱਚ ਤੋਂ—ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਹੜਾ ਵੱਡਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ? ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰੇ ਬਚਨ ਦਾ ਗੁਰੂ-ਲਘੂਪਣ ਦੱਸੋ।
3.183.4
दानं च सत्यं तत्त्वं वा अहिंसा प्रियमेव च ।
एषां कार्यगरीयस्त्वाद्दृश्यते गुरुलाघवम् ॥ ३.१८३.४ ॥
ਦਾਨ, ਸੱਚ, ਤੱਤ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਪਿਆਰਾ ਬਚਨ—ਇਹਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਜ ਦੇ ਮਹੱਤਵ ਕਾਰਨ ਹੀ ਗੁਰੂ-ਲਘੂਪਣ ਦਿਸਦਾ ਹੈ।
3.183.5
क्वचिद्दानप्रयोगाद्धि सत्यमेव विशिष्यते ।
सत्यवाक्याच्च राजेनद्र क्वचिद्दानं विशिष्यते ॥ ३.१८३.५ ॥
ਕਦੇ ਦਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਨਾਲ ਸੱਚ ਹੀ ਵਧੀਆ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਕਦੇ ਸੱਚੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਦਾਨ ਹੀ ਵਧੀਆ ਠਹਿਰਦਾ ਹੈ।
3.183.6
एवमेव महेष्वास प्रियवाक्यान्महीपते ।
अहिंसा दृश्यते गुर्वी ततश्च प्रियमिष्यते ॥ ३.१८३.६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਹੇ ਮਹਾਧਨੁਰਧਰ, ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਪਿਆਰੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਅਹਿੰਸਾ ਭਾਰੀ ਦਿਸਦੀ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਪਿਆਰਾ ਬਚਨ ਵੀ ਚਾਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.183.7
एवमेतद्भवेद्राजन्कार्यापेक्षमनन्तरम् ।
यदभिप्रेतमन्यत्ते ब्रूहि यावद्ब्रवीम्यहम् ॥ ३.१८३.७ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਹੇ ਰਾਜਨ; ਇਹ ਕਾਰਜ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੈ। ਤੈਨੂੰ ਹੋਰ ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਹੋਵੇ ਕਹਿ, ਜਿੰਨਾ ਮੈਂ ਕਹਿ ਸਕਾਂ ਓਨਾ ਕਹਾਂਗਾ।
3.183.8
कथं स्वर्गे गतिः सर्प कर्मणां च फलं ध्रुवम् ।
अशरीरस्य दृश्येत प्रब्रूहि विषयांश्च मे ॥ ३.१८३.८ ॥
ਹੇ ਸੱਪਾ, ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਗਤੀ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਬਿਨਾਂ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਦਿਸਦਾ ਹੈ? ਉਹ ਗੱਲਾਂ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਸਮਝਾ।
3.183.9
तिस्रो वै गतयो राजन्परिदृष्टाः स्वकर्मभिः ।
मानुषं स्वर्गवासश्च तिर्यग्योनिश्च तत्रिधा ॥ ३.१८३.९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਗਤੀਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਵੇਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ: ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ, ਸਵਰਗਵਾਸ ਅਤੇ ਤਿਰਯਗ ਯੋਨੀ। ਇਹ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਹਨ।
3.183.10
तत्र वै मानुषाल्लोकाद्दानादिभिरनादिभिः ।
अहिंसार्थसमायुक्तैः कारणैः स्वर्गमश्नुते ॥ ३.१८३.१० ॥
ਉੱਥੇ, ਮਨੁੱਖੀ ਲੋਕ ਤੋਂ, ਦਾਨ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕਾਰਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮਨੁੱਖ ਸਵਰਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3.183.11
विपरीतैश्च राजेन्द्र कारणैर्मानुषो भवेत् ।
तिर्यग्योनिस्तथा तात विशेषश्चात्र वक्ष्यते ॥ ३.१८३.११ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਉਲਟ ਕਾਰਨਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ (ਜਨਮ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਰਯਗ ਯੋਨੀ ਵੀ, ਹੇ ਤਾਤ। ਇੱਥੇ ਖ਼ਾਸ ਭੇਦ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
3.183.12
क्रामक्रोधसमायुक्तो हिंसालोभसमनवितः ।
मनुष्यत्वात्परिब्रष्टस्तिर्यग्योनौ प्रसूयते ॥ ३.१८३.१२ ॥
ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ, ਹਿੰਸਾ ਤੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਭਰਿਆ, ਮਨੁੱਖਤਾ ਤੋਂ ਡਿੱਗਿਆ ਹੋਇਆ ਤਿਰਯਗ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
3.183.13
तिर्यग्योन्याः पृथग्भावो मनुष्यार्थे विधीयते ।
गवादिभ्यस्तथाऽश्वेभ्यो देवत्वमपि दृश्यते ॥ ३.१८३.१३ ॥
ਤਿਰਯਗ੍ਯੋਨੀਆਂ ਦੀ ਵੱਖਰੀ ਅਵਸਥਾ ਮਨੁੱਖ ਲਈ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਗਾਂ ਆਦਿ ਤੋਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੀ ਦੇਵਤਾਪਣ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.183.14
सोयमेता गतीस्तात जन्तुश्चरति कार्यवान् ।
निम्ने महति चात्मानमवस्थाप्य च वै नृप ॥ ३.१८३.१४ ॥
ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝਿਆ ਇਹ ਜੀਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨੀਵੀਂ ਅਤੇ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ।
3.183.15
जातो जातश्च बलवान्भुङ्क्ते नाम्नाऽथ देहवान् ।
फलार्थस्तात निष्पृक्तः प्रजालक्षणभावनः ॥ ३.१८३.१५ ॥
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਬਲਵਾਨ ਅਤੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨਾਮ ਨਾਲ ਭੋਗ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਪੁੱਤਰ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਉਹ ਨਿਰਲੇਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3.183.16
शब्दे स्पर्शे च रूपे च तथैव रसगन्धयोः ।
तस्याधिष्ठानमव्यग्रो ब्रूहि सर्प यथातथम् ॥ ३.१८३.१६ ॥
ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ, ਛੋਹ ਵਿੱਚ, ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਅਤੇ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਸ ਅਤੇ ਗੰਧ ਵਿੱਚ; ਉਸਦਾ ਅਧਿਸ਼ਠਾਨ ਕੀ ਹੈ? ਹੇ ਸਰਪ, ਸ਼ਾਂਤ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸ।
3.183.17
किं न गृह्णासि विषयान्युगपत्त्वं महामते ।
एतावदुच्यतां चोक्तं सर्वं पन्नगसत्तम ॥ ३.१८३.१७ ॥
ਤੂੰ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਵੇਲੇ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਦਾ? ਹੇ ਮਹਾਮਤੀ, ਇੰਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ; ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਉਹ ਸਭ, ਹੇ ਸਰਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
3.183.18
तदात्मद्रव्यमायुष्मन्देहसंश्रयणान्वितम् ।
करणाधिष्ठितं भोगानुपभुङ्क्ते यथाविथि ॥ ३.१८३.१८ ॥
ਉਹ ਆਤਮ-ਦ੍ਰਵ੍ਯ, ਹੇ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਦੇਹ ਦੇ ਆਸਰੇ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ, ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਭੋਗ ਭੋਗਦਾ ਹੈ।
3.183.19
ज्ञानं चैवात्र बुद्धिश्च कमश्च भरतर्षभ ।
तस्य भोगाधिकरणे करणानि निबोध मे ॥ ३.१८३.१९ ॥
ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਇੱਥੇ ਗਿਆਨ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਕਰਮ ਵੀ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਭੋਗ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਕਰਣਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਸਮਝ।
3.183.20
मनसा तात पर्येति क्रमशो विषयानिमान् ।
विषयायतनत्वेन भूतात्मा क्षेत्रविष्ठितः ॥ ३.१८३.२० ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਮਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ (ਜੀਵ) ਇਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਆਸਪਾਸ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਕਸ਼ੇਤਰ (ਸਰੀਰ) ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਭੂਤਾਤਮਾ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਆਇਤਨ ਬਣਦਾ ਹੈ।
3.183.21
तत्रचापि नरव्याघ्र मनो जन्तोर्विधीयते ।
तस्माद्युगपदत्रास्य ग्रहणं नोपपद्यते ॥ ३.१८३.२१ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਉੱਥੇ ਵੀ ਜੀਵ ਦਾ ਮਨ (ਇੱਕ ਹੀ) ਨਿਯਤ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇੱਥੇ ਇਸਦਾ ਗ੍ਰਹਣ ਇਕੱਠੇ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ।
3.183.22
स आत्मा पुरुषव्याघ्र भ्रुवोरन्तरमाश्रितः ।
बुद्धिं द्रव्येषु सृजति विविधेषु परावराम् ॥ ३.१८३.२२ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘਰ, ਉਹ ਆਤਮਾ ਭੌਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਆਸ਼ਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵਿਭਿੰਨ ਦ੍ਰਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਤੇ ਨੀਵੀਂ ਬੁੱਧੀ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.183.23
बुद्धेरुत्तरकालं च वेदना दृश्यते बुधैः ।
एष वै राजशार्दूल विधिः क्षेत्रज्ञभावनः ॥ ३.१८३.२३ ॥
ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਮਗਰੋਂ ਗਿਆਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਵੇਦਨਾ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਾਰਦੂਲ, ਇਹੀ ਵਿਧੀ ਕਸ਼ੇਤਰਜ੍ਞ-ਭਾਵਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
3.183.24
मनसश्चापि बुद्धेश्च ब्रूहि मे लक्षणं परम् ।
एतदध्यात्मविदुषां परं कार्यं विधीयते ॥ ३.१८३.२४ ॥
ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਪਰਮ ਲੱਛਣ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ। ਅਧਿਆਤਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਇਹ ਪਰਮ ਕਰਤੱਵ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
3.183.25
बुद्धिरात्मानुगाऽतीव उत्पातेन विधीयते ।
तदाश्रिता हि सा ज्ञेया बुद्धिस्तस्यैषिणी भवेत् ॥ ३.१८३.२५ ॥
ਬੁੱਧੀ ਆਤਮਾ ਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਦੀ ਹੈ; ਉਤਪਾਤ ਨਾਲ ਇਹ ਬਹੁਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਉੱਤੇ ਨਿਰਭਰ ਇਸਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਬੁੱਧੀ ਉਸਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ।
3.183.26
बुद्धिरुत्पद्यते कार्यान्मनस्तूत्पन्नमेव हि ।
बुद्धेर्गुणविधानेन मनस्तद्गुणवद्भवेत् ॥ ३.१८३.२६ ॥
ਬੁੱਧੀ ਕਰਮ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੀ ਹੈ; ਮਨ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬੁੱਧੀ ਦੇ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਨਾਲ ਮਨ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.183.27
एतद्विशेषणं तात मनोबुद्ध्योर्मयेरितम् ।
त्वमप्यत्राभिसंबुद्धः कथं वा मन्यसे स्वयम् ॥ ३.१८३.२७ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਦਾ ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਛਣ ਮੈਂ ਦੱਸਿਆ। ਤੂੰ ਵੀ ਇਸ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਆਪ ਇਸਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈਂ?
3.183.28
अहो बुद्धिमतांश्रेष्ठ शुभा बुद्धिरियं तव ।
विदितं वेदितव्यं ते कस्मान्नहुष पृच्छसि ॥ ३.१८३.२८ ॥
ਆਹ! ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤੇਰੀ ਇਹ ਬੁੱਧੀ ਸ਼ੁਭ ਹੈ। ਜੋ ਜਾਣਨ ਯੋਗ ਹੈ ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੀ ਹੈ; ਹੇ ਨਹੁਸ਼, ਕਿਉਂ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈਂ?
3.183.29
सर्वज्ञं त्वां कथं मोह आविशत्स्वर्गवासिनम् ।
एवमद्भुतकर्माणमिति मे संशयो महान् ॥ ३.१८३.२९ ॥
ਸਰਬਗਿਆ ਤੈਨੂੰ, ਸਵਰਗਵਾਸੀ ਤੈਨੂੰ, ਮੋਹ ਕਿਵੇਂ ਆ ਘੇਰਿਆ? ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਦਭੁਤ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਬਾਰੇ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਵੱਡਾ ਸੰਸ਼ਯ ਹੈ।
3.183.30
सुप्रज्ञमपि चेच्छूरमृद्धिर्मोहयते नरम् ।
वर्तमानः सुखे सर्वो नावैतीति मतिर्मम ॥ ३.१८३.३० ॥
ਬਹੁਤ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਅਤੇ ਸੂਰਮੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਵੀ ਜੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਮੋਹ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦਾ, ਇਹ ਮੇਰਾ ਮਤ ਹੈ।
3.183.31
सोहमैश्वर्यमोहेन मदाविष्टो युधिष्ठिर ।
पतितः प्रतिसंबुद्धस्त्वां तु संबोधयाम्यहम् ॥ ३.१८३.३१ ॥
ਮੈਂ, ਐਸ਼ਵਰਜ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਮਦ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਡਿੱਗ ਪਿਆ ਸੀ; ਹੁਣ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
3.183.32
कृतंकार्यं महाराज त्वया मम परंतप ।
क्षीणः शाप सुकृच्छ्रो मे त्वया संभाष्य साधुना ॥ ३.१८३.३२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੇ ਵੈਰੀ-ਤਾਪਣ, ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਕੰਮ ਪੂਰਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ; ਸਾਧੂ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਗੱਲ ਕਰਕੇ ਮੇਰਾ ਕਠਿਨ ਸਰਾਪ ਖ਼ਤਮ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
3.183.33
अहं हि दिवि दिव्येन विमानन चरन्पुरा ।
अभिमानेन मत्तः सन्कंचिन्नान्यमचिन्तयम् ॥ ३.१८३.३३ ॥
ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਦਿਵਿਆ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਸੀ; ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਮਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ।
3.183.34
ब्रह्मर्षिदेघगन्धर्वयक्षराक्षसपन्नगाः ।
वरं मम प्रयच्छन्ति सर्वे त्रैलोक्यवासिनः ॥ ३.१८३.३४ ॥
ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤੇ, ਗੰਧਰਵ, ਯੱਖ, ਰਾਖਸ਼ ਅਤੇ ਨਾਗ—ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਵਾਸੀ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਵਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ।
3.183.35
चक्षुषा यं प्रपश्यामि प्राणिनं पृथिवीपते ।
तस्य तेजो हराम्याशु तद्धि दृष्टेर्बलं मम ॥ ३.१८३.३५ ॥
ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਜਿਸ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਦਾ ਤੇਜ ਮੈਂ ਝੱਟ ਹਰ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਕਿਉਂਕਿ ਮੇਰੀ ਤਾਕਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਿੱਚ ਹੈ।
3.183.36
ब्रह्मर्षीणां सरस्रं हि उवाह शिबिकां मम ।
कस मामपनयो राजन्भ्रंशयामास वै श्रियः ॥ ३.१८३.३६ ॥
ਬ੍ਰਹਮਰਿਸ਼ੀ ਮੇਰੀ ਪਾਲਕੀ ਚੁੱਕਦੇ ਸਨ; ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਨੂੰ ਹਟਾ ਕੇ ਮੇਰੀ ਸ਼ੋਭਾ ਤੋਂ ਕਿਸ ਨੇ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ?
3.183.37
तत्र ह्यगस्त्यः पादेन वहन्स्पृष्टो महामुनिः ।
अगस्त्येन ततोस्म्युक्तो ध्वंस सर्पेति वैरुषा ॥ ३.१८३.३७ ॥
ਉੱਥੇ ਮਹਾਮੁਨੀ ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਪਾਲਕੀ ਚੁੱਕਦਿਆਂ ਪੈਰ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਛੂਹਿਆ। ਤਦ ਅਗਸਤਿ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਸਰਪ, ਡਿੱਗ ਪੈ!'
3.183.38
ततस्तस्माद्विमानाग्र्यात्प्रच्युतश्च्युतलक्षणः ।
प्रपतन्बुबुधेऽऽत्मानं व्यालीभूतमधोमुखम् ॥ ३.१८३.३८ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਿਮਾਨ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਡਿੱਗਣ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ, ਡਿੱਗਦਿਆਂ ਹੀ ਮੈਂ ਆਪਣੇ-ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਪ ਬਣਿਆ ਤੇ ਮੂੰਹ ਹੇਠਾਂ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਪਛਾਣਿਆ।
3.183.39
अयाचं तमहं विप्रं शापस्यान्तो भवेदिति ।
प्रमादात्संप्रमूढस्य भगवन्क्षन्तुमर्हसि ॥ ३.१८३.३९ ॥
'ਸਰਾਪ ਦਾ ਅੰਤ ਹੋਵੇ' ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਮੈਂ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤੋਂ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ ਭਰਮਿਤ ਹੋਏ ਮੈਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋ।
3.183.40
ततः स मामुवाचेदं प्रपतन्तं कृपानवितः ।
युधिष्ठिरो धर्मराजः शापात्त्वां मोक्षयिष्यति ॥ ३.१८३.४० ॥
ਫਿਰ ਡਿੱਗਦੇ ਮੈਨੂੰ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਭਰ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਕਿਹਾ: 'ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰੇਗਾ।'
3.183.41
अभिमानस्य वै तस्य बलस्य च नराधिप ।
फले क्षीणे महाराज फलं पुण्यमवाप्स्यसि ॥ ३.१८३.४१ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਸ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਅਤੇ ਬਲ ਦਾ ਫਲ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੂੰ ਪੁੰਨ ਦਾ ਫਲ ਪਾਵੇਂਗਾ।
3.183.42
ततो मे विस्मयो जातस्तद्दृष्ट्वा तपसो बलम् ।
ब्रह्म च ब्राह्मणत्वं च येन त्वाऽहमचूचुदम् ॥ ३.१८३.४२ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਤਪ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਪਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ; ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਮੈਂ ਤੈਥੋਂ ਇਹ ਕਹਿਲਵਾਇਆ।
3.183.43
सत्यं दमस्तपो योगमहिंसा ज्ञाननित्यता ।
साधकानि सतां पुंसां न जातिर्नकुलं नृप ॥ ३.१८३.४३ ॥
ਸੱਚ, ਦਮ, ਤਪ, ਯੋਗ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰਤਾ — ਇਹੀ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨ ਹਨ; ਜਨਮ ਜਾਂ ਕੁਲ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
3.183.44
अरिष्ट कएष ते भ्राता मुक्तो बीमो महाभुज ।
स्वस्ति तेऽस्तु महाराज गमिष्यामि दिवं पुनः ॥ ३.१८३.४४ ॥
ਅਰਿਸ਼ਟ! ਇਹ ਤੇਰਾ ਭਰਾ ਮਹਾਬਾਹੂ ਭੀਮ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਮਹਾਰਾਜ, ਤੇਰਾ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ; ਮੈਂ ਹੁਣ ਫਿਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਜਾਵਾਂਗਾ।
3.183.45
स चायं पुरुषव्याघ्र कालः पुण्य उपागतः ।
तदस्मात्कारणात्पार्थ कार्यं तन्मे महत्कृतम् ॥ ३.१८३.४५ ॥
ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ! ਉਹ ਪੁੰਨ ਸਮਾਂ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਨ, ਹੇ ਪਾਰਥ, ਮੇਰਾ ਉਹ ਵੱਡਾ ਕਾਰਜ ਪੂਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
3.183.46
ततस्तस्मिन्मुहूर्ते तु विमानं कामगामि वै ।
अवपातेन महता तत्रावाप तदुत्तमम् ॥ ३.१८३.४६ ॥
ਫਿਰ ਉਸੇ ਪਲ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਵਿਮਾਨ ਉੱਤਰ ਆਇਆ; ਉੱਥੇ ਵੱਡੇ ਉਤਰਾਅ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਉਹ ਉੱਤਮ ਵਿਮਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ।
3.183.47
इत्युक्त्वाऽऽजगरं देहं मुक्त्वा स नहुषो नृपः ।
दिव्यं वपुः समास्थाय गतस्त्रिदिवमेव ह ॥ ३.१८३.४७ ॥
ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਨਹੁਸ਼ ਰਾਜੇ ਨੇ ਅਜਗਰ ਦਾ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਦਿਵ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਚਲਾ ਗਿਆ।
3.183.48
युधिष्ठिरोपि धर्मात्मा भ्रात्रा भीमेन संगतः ।
धौम्येन सहितः श्रीमानाश्रमं पुनरागमत् ॥ ३.१८३.४८ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਵੀ ਭਰਾ ਭੀਮ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਧੌਮਯ ਸਮੇਤ ਉਸ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਆਸ਼ਰਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਆ ਗਿਆ।
3.183.49
ततो द्विजेभ्यः सर्वेभ्यः समेतेभ्यो यथातथम् ।
कथयामास तत्सर्वं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ३.१८३.४९ ॥
ਫਿਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਜਿਵੇਂ ਦਾ ਤਿਵੇਂ ਦੱਸਿਆ।
3.183.50
तच्छ्रुत्वा ते द्विजाः सर्वे भ्रातरश्चास्य ते त्रयः ।
आसन्सुव्रीडिता राजन्द्रौपदी च यशस्विनी ॥ ३.१८३.५० ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਉਸਦੇ ਤਿੰਨੇ ਭਰਾ ਅਤੇ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਮਿੰਦੇ ਹੋਏ, ਹੇ ਰਾਜਨ।
3.183.51
ते तु सर्वेद्विजश्रेष्ठाः पाण्डवानां हितेप्सया ।
मैवमित्यब्रुवन्भीमं गर्हयन्तोऽस् साहसम् ॥ ३.१८३.५१ ॥
ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੇ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਭਲੇ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਭੀਮ ਨੂੰ ਝਿੜਕਦਿਆਂ ਕਿਹਾ, "ਏਦਾਂ ਨਾ ਕਰ"।
3.183.52
पाण्डवास्तु भयान्पुक्तं प्रेक्ष्य भीमं महाबलम् ।
हर्षमाहारयांचक्रुर्विजह्रुश्च मुदा युताः ॥ ३.१८३.५२ ॥
ਪਰ ਪਾਂਡਵ, ਡਰ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਮਹਾਬਲੀ ਭੀਮ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਏ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਨਾਲ ਵਿਚਰਨ ਲੱਗੇ।