マハーバーラタ · 章 3.183
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.183.1
भवानेतादृशो लोके वेदवेदाङ्गपारगः ।
ब्रूहि किं कुर्वतः कर्म भवेद्गतिरनुत्तमा ॥ ३.१८३.१ ॥
あなたはこの世で、ヴェーダとヴェーダーンガに通じた方です。どのような行為によって最上の帰趨に至るのか、お教えください。
3.183.2
पात्रे दत्त्वा प्रियाण्युक्त्वा सत्यमुक्त्वा च भारत ।
अहिंसानिरतः स्वर्गं गच्छेदिति मतिर्मम ॥ ३.१८३.२ ॥
バラタの子孫よ。ふさわしい人に施しをし、快い言葉を語り、真実を語り、非暴力に専念する者は天界に行く、それが私の考えだ。
3.183.3
दानाद्वा सर्प सत्याद्वा किमतो गुरु दृश्यते ।
अहिंसाप्रिययोश्चैव गुरुलाघवमुच्यताम् ॥ ३.१८३.३ ॥
蛇よ、布施と真実のうち、どちらがより重いと見えるか。非暴力と快い言葉の重さの違いを語れ。
3.183.4
दानं च सत्यं तत्त्वं वा अहिंसा प्रियमेव च ।
एषां कार्यगरीयस्त्वाद्दृश्यते गुरुलाघवम् ॥ ३.१८३.४ ॥
布施、真実、真理、非暴力、快い言葉——その働きの重大さゆえに、その重さの違いが現れる。
3.183.5
क्वचिद्दानप्रयोगाद्धि सत्यमेव विशिष्यते ।
सत्यवाक्याच्च राजेनद्र क्वचिद्दानं विशिष्यते ॥ ३.१८३.५ ॥
時には布施の実践によって真実だけが勝る。王中の王よ、時には真実の言葉によって布施が勝る。
3.183.6
एवमेव महेष्वास प्रियवाक्यान्महीपते ।
अहिंसा दृश्यते गुर्वी ततश्च प्रियमिष्यते ॥ ३.१८३.६ ॥
同様に、大弓の射手よ、大地の主よ。快い言葉によって非暴力は重く見える。ゆえに快い言葉もまた望まれる。
3.183.7
एवमेतद्भवेद्राजन्कार्यापेक्षमनन्तरम् ।
यदभिप्रेतमन्यत्ते ब्रूहि यावद्ब्रवीम्यहम् ॥ ३.१८३.७ ॥
王よ、そのとおりである。事の成り行き次第だ。ほかに望むことがあれば言いなさい。私が語れる限り語ろう。
3.183.8
कथं स्वर्गे गतिः सर्प कर्मणां च फलं ध्रुवम् ।
अशरीरस्य दृश्येत प्रब्रूहि विषयांश्च मे ॥ ३.१८३.८ ॥
蛇よ、天への道はどのようにあるのか。身体のない者にとって、行為の果は確かにどう見えるのか。それらのことも私に説明せよ。
3.183.9
तिस्रो वै गतयो राजन्परिदृष्टाः स्वकर्मभिः ।
मानुषं स्वर्गवासश्च तिर्यग्योनिश्च तत्रिधा ॥ ३.१८३.९ ॥
王よ、自らの行為によって三つの道が明らかに見られている。人間の生、天界での住処、そして畜生の生である。これは三つである。
3.183.10
तत्र वै मानुषाल्लोकाद्दानादिभिरनादिभिः ।
अहिंसार्थसमायुक्तैः कारणैः स्वर्गमश्नुते ॥ ३.१८३.१० ॥
そこで、人間の世界から、布施などによって、また不殺生の目的に結びついた原因によって、人は天に至る。
3.183.11
विपरीतैश्च राजेन्द्र कारणैर्मानुषो भवेत् ।
तिर्यग्योनिस्तथा तात विशेषश्चात्र वक्ष्यते ॥ ३.१८३.११ ॥
王の中の王よ、反対の原因によって人間となる。そして同様に、友よ、畜生の生もそうである。ここでは特別な区別も語られるであろう。
3.183.12
क्रामक्रोधसमायुक्तो हिंसालोभसमनवितः ।
मनुष्यत्वात्परिब्रष्टस्तिर्यग्योनौ प्रसूयते ॥ ३.१८३.१२ ॥
欲と怒りに結びつき、暴力と貪欲を備え、人であることから堕ちた者は、畜生の胎に生まれる。
3.183.13
तिर्यग्योन्याः पृथग्भावो मनुष्यार्थे विधीयते ।
गवादिभ्यस्तथाऽश्वेभ्यो देवत्वमपि दृश्यते ॥ ३.१८३.१३ ॥
畜生の胎の別の状態は人間の生のために定められている。牛などからも、馬からも、神の境地が見られる。
3.183.14
सोयमेता गतीस्तात जन्तुश्चरति कार्यवान् ।
निम्ने महति चात्मानमवस्थाप्य च वै नृप ॥ ३.१८३.१४ ॥
親愛なる者よ、業に縛られたこの生き物はこれらの趣を巡る。王よ、低き所にも高き所にも自らを置いて。
3.183.15
जातो जातश्च बलवान्भुङ्क्ते नाम्नाऽथ देहवान् ।
फलार्थस्तात निष्पृक्तः प्रजालक्षणभावनः ॥ ३.१८३.१५ ॥
生まれては生まれ、力強く身体を持ち、名のもとに享受する。子よ、果を求めながらも執着なく、生き物の性質を育む。
3.183.16
शब्दे स्पर्शे च रूपे च तथैव रसगन्धयोः ।
तस्याधिष्ठानमव्यग्रो ब्रूहि सर्प यथातथम् ॥ ३.१८३.१६ ॥
音、触、色、そして味と香において、その座は何か。蛇よ、落ち着いて、ありのままに語れ。
3.183.17
किं न गृह्णासि विषयान्युगपत्त्वं महामते ।
एतावदुच्यतां चोक्तं सर्वं पन्नगसत्तम ॥ ३.१८३.१७ ॥
なぜ諸の対象を同時に捉えないのか。大智の者よ、ここまで語られよ。語られたことすべてを、蛇の中の最上なる者よ。
3.183.18
तदात्मद्रव्यमायुष्मन्देहसंश्रयणान्वितम् ।
करणाधिष्ठितं भोगानुपभुङ्क्ते यथाविथि ॥ ३.१८३.१८ ॥
長命の者よ、その自己の実体は、身体への依存を伴い、諸根に住して、規則に従って諸々の享受を味わう。
3.183.19
ज्ञानं चैवात्र बुद्धिश्च कमश्च भरतर्षभ ।
तस्य भोगाधिकरणे करणानि निबोध मे ॥ ३.१८३.१९ ॥
バラタの雄牛よ、ここには知と覚と行為もある。その享受の座にある諸根を私から聞きなさい。
3.183.20
मनसा तात पर्येति क्रमशो विषयानिमान् ।
विषयायतनत्वेन भूतात्मा क्षेत्रविष्ठितः ॥ ३.१८३.२० ॥
愛しい者よ、意によって、生類の我はこれらの対象を順にめぐる。身体という田に住する生類の我は、対象の住処となる。
3.183.21
तत्रचापि नरव्याघ्र मनो जन्तोर्विधीयते ।
तस्माद्युगपदत्रास्य ग्रहणं नोपपद्यते ॥ ३.१८३.२१ ॥
人中の虎よ、そこでも生き物の意は（一つに）定められている。ゆえにここで同時にそれを捉えることはできない。
3.183.22
स आत्मा पुरुषव्याघ्र भ्रुवोरन्तरमाश्रितः ।
बुद्धिं द्रव्येषु सृजति विविधेषु परावराम् ॥ ३.१८३.२२ ॥
人中の虎よ、その我は眉の間に住し、種々の物において高下の覚を生ぜしめる。
3.183.23
बुद्धेरुत्तरकालं च वेदना दृश्यते बुधैः ।
एष वै राजशार्दूल विधिः क्षेत्रज्ञभावनः ॥ ३.१८३.२३ ॥
覚の後に、賢者たちによって受が見られる。王中の虎よ、これこそ田を知る者の観念を生じさせる次第である。
3.183.24
मनसश्चापि बुद्धेश्च ब्रूहि मे लक्षणं परम् ।
एतदध्यात्मविदुषां परं कार्यं विधीयते ॥ ३.१८३.२४ ॥
意と覚の最上の特相を私に説いてください。これは自己を知る者たちの最上の務めとして定められています。
3.183.25
बुद्धिरात्मानुगाऽतीव उत्पातेन विधीयते ।
तदाश्रिता हि सा ज्ञेया बुद्धिस्तस्यैषिणी भवेत् ॥ ३.१८३.२५ ॥
知性は自己に従い、動揺によって大いに生じる。それに依って知られるべきであり、知性はそれを求めるものとなる。
3.183.26
बुद्धिरुत्पद्यते कार्यान्मनस्तूत्पन्नमेव हि ।
बुद्धेर्गुणविधानेन मनस्तद्गुणवद्भवेत् ॥ ३.१८३.२६ ॥
知性は行為から生じ、意（マナス）はすでに生じている。知性の諸性質の配置によって、意もまたその性質を備えるようになる。
3.183.27
एतद्विशेषणं तात मनोबुद्ध्योर्मयेरितम् ।
त्वमप्यत्राभिसंबुद्धः कथं वा मन्यसे स्वयम् ॥ ३.१८३.२७ ॥
愛する者よ、意と知性のこの特徴はわたしが説いた。おまえもこれについて十分に目覚めている。おまえ自身はこれをどう考えるのか。
3.183.28
अहो बुद्धिमतांश्रेष्ठ शुभा बुद्धिरियं तव ।
विदितं वेदितव्यं ते कस्मान्नहुष पृच्छसि ॥ ३.१८३.२८ ॥
ああ、智者の中で最も優れた者よ。あなたの知性は吉祥である。知るべきことはすでにあなたに知られている。ナフシャよ、なぜ問うのか。
3.183.29
सर्वज्ञं त्वां कथं मोह आविशत्स्वर्गवासिनम् ।
एवमद्भुतकर्माणमिति मे संशयो महान् ॥ ३.१८३.२९ ॥
全知であり天に住むあなたに、どうして迷いが入り込んだのか。このように驚くべき行いをするあなたについて、私にはこの大きな疑いがある。
3.183.30
सुप्रज्ञमपि चेच्छूरमृद्धिर्मोहयते नरम् ।
वर्तमानः सुखे सर्वो नावैतीति मतिर्मम ॥ ३.१८३.३० ॥
非常に賢く勇敢な人でさえ、繁栄によって惑わされる。幸福の中にある者は皆、そのことを理解しないのである、というのが私の考えだ。
3.183.31
सोहमैश्वर्यमोहेन मदाविष्टो युधिष्ठिर ।
पतितः प्रतिसंबुद्धस्त्वां तु संबोधयाम्यहम् ॥ ३.१८३.३१ ॥
権勢の迷妄によって慢心に囚われた私は、ユディシュティラよ、堕ちた。今や正気に返り、あなたを目覚めさせる。
3.183.32
कृतंकार्यं महाराज त्वया मम परंतप ।
क्षीणः शाप सुकृच्छ्रो मे त्वया संभाष्य साधुना ॥ ३.१८३.३२ ॥
偉大な王よ、敵を焼く者よ、あなたは私の務めを成し遂げた。善き人であるあなたと語らい、私の厳しい呪いは衰えた。
3.183.33
अहं हि दिवि दिव्येन विमानन चरन्पुरा ।
अभिमानेन मत्तः सन्कंचिन्नान्यमचिन्तयम् ॥ ३.१८३.३३ ॥
以前、私は天界で神聖な天車に乗って巡っていた。慢心に酔い、他の誰のことも考えなかった。
3.183.34
ब्रह्मर्षिदेघगन्धर्वयक्षराक्षसपन्नगाः ।
वरं मम प्रयच्छन्ति सर्वे त्रैलोक्यवासिनः ॥ ३.१८३.३४ ॥
ブラフマルシ、神々、ガンダルヴァ、ヤクシャ、ラークシャサ、蛇族——三界のすべての住人が私に恩寵を授けた。
3.183.35
चक्षुषा यं प्रपश्यामि प्राणिनं पृथिवीपते ।
तस्य तेजो हराम्याशु तद्धि दृष्टेर्बलं मम ॥ ३.१८३.३५ ॥
大地の主よ、私が眼で見つめる生き物の輝きを、私はたちまち奪う。私の力は視線にあるのだから。
3.183.36
ब्रह्मर्षीणां सरस्रं हि उवाह शिबिकां मम ।
कस मामपनयो राजन्भ्रंशयामास वै श्रियः ॥ ३.१८३.३६ ॥
ブラフマルシは私の輿を担いでいた。王よ、私を退け、栄光から失墜させたのは誰か。
3.183.37
तत्र ह्यगस्त्यः पादेन वहन्स्पृष्टो महामुनिः ।
अगस्त्येन ततोस्म्युक्तो ध्वंस सर्पेति वैरुषा ॥ ३.१८३.३७ ॥
そこで大聖者アガスティヤは輿をかついでいたとき、足で私に触れた。するとアガスティヤは怒って言った。「蛇よ、落ちよ！」
3.183.38
ततस्तस्माद्विमानाग्र्यात्प्रच्युतश्च्युतलक्षणः ।
प्रपतन्बुबुधेऽऽत्मानं व्यालीभूतमधोमुखम् ॥ ३.१८३.३८ ॥
そのとき、あの最上の天界の車から落ち、墜落の徴をまとって、落ちながら私は自分が蛇に変じ、顔を下に向けているのを知った。
3.183.39
अयाचं तमहं विप्रं शापस्यान्तो भवेदिति ।
प्रमादात्संप्रमूढस्य भगवन्क्षन्तुमर्हसि ॥ ३.१८३.३९ ॥
私はあのバラモンに懇願した。「呪いが終わりますように」と。尊い方よ、過ちによって惑った私をお赦しくださるべきです。
3.183.40
ततः स मामुवाचेदं प्रपतन्तं कृपानवितः ।
युधिष्ठिरो धर्मराजः शापात्त्वां मोक्षयिष्यति ॥ ३.१८३.४० ॥
すると彼は慈悲に満ちて、落ちる私に言った。「法の王ユディシュティラがお前をこの呪いから解き放つであろう。」
3.183.41
अभिमानस्य वै तस्य बलस्य च नराधिप ।
फले क्षीणे महाराज फलं पुण्यमवाप्स्यसि ॥ ३.१८३.४१ ॥
人の王よ、彼の慢心と力の果実が尽きたとき、偉大な王よ、あなたは功徳の果を得るでしょう。
3.183.42
ततो मे विस्मयो जातस्तद्दृष्ट्वा तपसो बलम् ।
ब्रह्म च ब्राह्मणत्वं च येन त्वाऽहमचूचुदम् ॥ ३.१८३.४२ ॥
そのとき私は、あの苦行の力、梵、そしてバラモンの身分を見て驚嘆した。だからこそ私はあなたにこれを言わせたのである。
3.183.43
सत्यं दमस्तपो योगमहिंसा ज्ञाननित्यता ।
साधकानि सतां पुंसां न जातिर्नकुलं नृप ॥ ३.१८३.४३ ॥
真実、自制、苦行、ヨーガ、不殺生、知の恒常性――これらこそ善人の成就の手段であり、生まれや家系ではない、王よ。
3.183.44
अरिष्ट कएष ते भ्राता मुक्तो बीमो महाभुज ।
स्वस्ति तेऽस्तु महाराज गमिष्यामि दिवं पुनः ॥ ३.१८३.४४ ॥
アリシュタよ、見よ、お前の兄、大腕のビーマは解放された。大王よ、お前に幸あれ。私は今、再び天界へ行こう。
3.183.45
स चायं पुरुषव्याघ्र कालः पुण्य उपागतः ।
तदस्मात्कारणात्पार्थ कार्यं तन्मे महत्कृतम् ॥ ३.१८३.४५ ॥
人中の虎よ、その吉祥の時が来た。それゆえ、プリターの子よ、私のあの大事は成し遂げられた。
3.183.46
ततस्तस्मिन्मुहूर्ते तु विमानं कामगामि वै ।
अवपातेन महता तत्रावाप तदुत्तमम् ॥ ३.१८३.४६ ॥
するとその瞬間、思うままに行く天空の車が降りてきた。そこで大いなる降下とともに、彼はその優れた乗り物を得た。
3.183.47
इत्युक्त्वाऽऽजगरं देहं मुक्त्वा स नहुषो नृपः ।
दिव्यं वपुः समास्थाय गतस्त्रिदिवमेव ह ॥ ३.१८३.४७ ॥
こう語ると、王ナフシャは大蛇の身を捨て、神聖な姿をとって天界へ去った。
3.183.48
युधिष्ठिरोपि धर्मात्मा भ्रात्रा भीमेन संगतः ।
धौम्येन सहितः श्रीमानाश्रमं पुनरागमत् ॥ ३.१८३.४८ ॥
法の心をもつユディシュティラもまた、兄ビーマと再会し、ダウミヤとともに、あの輝かしい隠棲所へ再び戻った。
3.183.49
ततो द्विजेभ्यः सर्वेभ्यः समेतेभ्यो यथातथम् ।
कथयामास तत्सर्वं धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ३.१८३.४९ ॥
そこで集まったすべてのバラモンに、法王ユディシュティラは一部始終をありのままに語った。
3.183.50
तच्छ्रुत्वा ते द्विजाः सर्वे भ्रातरश्चास्य ते त्रयः ।
आसन्सुव्रीडिता राजन्द्रौपदी च यशस्विनी ॥ ३.१८३.५० ॥
これを聞いて、すべてのバラモン、彼の三人の兄弟、そして栄光あるドラウパディーは深く恥じ入った、王よ。
3.183.51
ते तु सर्वेद्विजश्रेष्ठाः पाण्डवानां हितेप्सया ।
मैवमित्यब्रुवन्भीमं गर्हयन्तोऽस् साहसम् ॥ ३.१८३.५१ ॥
しかし、それらの優れたバラモンたちはパーンダヴァの利益を願い、ビーマの無謀さを咎めて言った、「そうしてはならない」と。
3.183.52
पाण्डवास्तु भयान्पुक्तं प्रेक्ष्य भीमं महाबलम् ।
हर्षमाहारयांचक्रुर्विजह्रुश्च मुदा युताः ॥ ३.१८३.५२ ॥
パーンダヴァたちは、恐れから解放された大力のビーマを見て喜びに満ち、楽しく過ごした。