મહાભારત · અધ્યાય 3.186
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.186.1
तं विवक्षन्तमालक्ष्यकुरुराजो महामुनिम् ।
कथासंजननार्थाय चोदयामास पाण्डवः ॥ ३.१८६.१ ॥
બોલવાની ઇચ્છા ધરાવતા તે મહામુનિને જોઈને કુરુરાજ પાંડવે કથા શરૂ કરવા તેમને પ્રેરિત કર્યા.
3.186.2
भवान्दैवतदैत्यानामृषीणां च महात्मनाम् ।
राजर्षीणां च सर्वेषां चरितज्ञः पुरातनः ॥ ३.१८६.२ ॥
તમે દેવો, દૈત્યો, મહાત્મા ઋષિઓ અને સર્વ રાજર્ષિઓના ચરિત્ર જાણનારા પ્રાચીન પુરુષ છો.
3.186.3
सेव्यश्चोपासितव्यश् मतो नः काङ्क्षितश्चिरम् ।
अयं च देवकीपुत्रः प्राप्तोऽस्मानवलोककः ॥ ३.१८६.३ ॥
તમે અમારા સેવનીય અને ઉપાસનીય છો, જેમની અમે લાંબા સમયથી ઇચ્છા રાખી હતી. અને આ દેવકીપુત્ર પણ અમને જોવા આવ્યા છે.
3.186.4
भ्रमत्येव हि मे बुद्धिर्दृष्ट्वाऽऽत्मानं सुखाच्च्युतम् ।
धार्तराष्ट्रांश्च रदुर्त्तानृद्ध्यतः प्रेक्ष्य सर्वशः ॥ ३.१८६.४ ॥
સુખથી ભ્રષ્ટ થયેલા મારી જાતને જોઈને અને ધૃતરાષ્ટ્રના પુત્રોને સર્વ રીતે સમૃદ્ધ થતા જોઈને મારી બુદ્ધિ ખરેખર ભ્રમિત થાય છે.
3.186.5
कर्मणः पुरुषः कर्ता शुभस्याप्यशुभस्य वा ।
स्वफलं तदुपाश्नापि कथं कर्ता स्विदीश्वरः ॥ ३.१८६.५ ॥
શુભ કે અશુભ કર્મનો કર્તા પુરુષ જ છે; તો પોતાના ફળનો ઉપભોગ કરતાં પણ તે કર્તા ઈશ્વર કેવી રીતે હોઈ શકે?
3.186.6
अथवा सुखदुःखेषु नृणां ब्रह्मविदांवर ।
इह वा कृतमन्वेति परदेहेऽथवा पुनः ॥ ३.१८६.६ ॥
અથવા, હે બ્રહ્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, મનુષ્યોના સુખ-દુઃખમાં અહીં કરેલું કર્મ બીજા દેહમાં અનુસરે છે કે ફરી?
3.186.7
देही च देहं संत्यज्य मृग्यमाणः शुभाशुभैः ।
कथं संयुज्यतेप्रेत्य इह वा द्विजसत्तम ॥ ३.१८६.७ ॥
દેહ છોડેલો દેહી, શુભાશુભ કર્મો વડે શોધાતો, મૃત્યુ પછી કેવી રીતે જોડાય છે — અહીં કે બીજે, હે દ્વિજોત્તમ?
3.186.8
ऐहलौकिकमेवैतदुताहो पारलौकिकम् ।
क्व वा कर्माणि तिष्ठन्ति जन्तोः प्रेतस्य भार्गव ॥ ३.१८६.८ ॥
આ આ લોકનું છે કે પરલોકનું? હે ભાર્ગવ, મૃત જીવના કર્મો ક્યાં રહે છે?
3.186.9
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो यथावद्वदतांवर ।
विदितं वेदितव्यं ते स्थित्यर्थं त्वं तु पृच्छसि ॥ ३.१८६.९ ॥
તમને યોગ્ય જ છે આ અનુપ્રશ્ન, હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ. તમને જે જાણવા યોગ્ય છે તે તો જાણેલું જ છે; સ્થિરતા માટે જ તમે પૂછો છો.
3.186.10
अत्र ते कथयिष्यामि तदिहैकमनाः शृणु ।
यथेहामुत्र च नर सुखदुःखमुपाश्नुते ॥ ३.१८६.१० ॥
આ વિષે હું તમને કહીશ; અહીં એકાગ્ર મનથી સાંભળો, હે નર — અહીં અને ત્યાં મનુષ્ય સુખ-દુઃખ કેવી રીતે ભોગવે છે તે.
3.186.11
निर्मलानि शरीराणि विशुद्धानि शरीरिणाम् ।
ससर्ज धऱ्मतन्त्राणि पूर्वोत्पन्नः प्रजापतिः ॥ ३.१८६.११ ॥
પૂર્વે ઉત્પન્ન થયેલા પ્રજાપતિએ દેહધારીઓ માટે નિર્મળ, શુદ્ધ અને ધર્મથી નિયંત્રિત શરીરો સર્જ્યાં.
3.186.12
अमोघफलसंकल्पाः सुव्रताः सत्यवादिनः ।
ब्रह्मभूता नराः पुण्याः पुराणाः कुरुसत्तम ॥ ३.१८६.१२ ॥
અમોઘ ફળ આપતા સંકલ્પવાળા, સુવ્રતી, સત્યવાદી, બ્રહ્મરૂપ થયેલા પુણ્યવાન પ્રાચીન મનુષ્યો — હે કુરુશ્રેષ્ઠ.
3.186.13
सर्वे देवैः समायान्ति स्वच्छन्देन नभस्तलम् ।
ततश्च पुनरायान्ति सर्वे स्वच्छन्दचारिणः ॥ ३.१८६.१३ ॥
બધા દેવો સાથે ઇચ્છા મુજબ આકાશતલ પર આવે છે. પછી ઇચ્છા મુજબ વિચરતા તેઓ બધા ફરી પાછા આવે છે.
3.186.14
स्वच्चन्दमरणाश्चासन्नराः स्वच्छन्दजीविनः ।
अल्पबाधा निरातङ्काः सिद्धार्था निरुपद्रवाः ॥ ३.१८६.१४ ॥
તેઓ ઇચ્છા મુજબ મૃત્યુ પામનારા અને ઇચ્છા મુજબ જીવનારા હતા; થોડી પીડાવાળા, ભયરહિત, સિદ્ધાર્થ અને ઉપદ્રવરહિત હતા.
3.186.15
द्रष्टारोदेवसङ्घानामृषीणां च महात्मनाम् ।
प्रत्यक्षाः सर्वधर्माणां दान्ता विगतमत्सराः ॥ ३.१८६.१५ ॥
તેઓ દેવસમૂહો અને મહાત્મા ઋષિઓનાં દર્શન કરનારા હતા; સર્વ ધર્મો તેમને પ્રત્યક્ષ હતા, તેઓ દાંત અને મત્સરરહિત હતા.
3.186.16
आसन्वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः ।
ततः कालान्तरे तस्मिन्पृथिवीतलचारिणः ॥ ३.१८६.१६ ॥
તેઓ હજારો વર્ષો જીવતા અને હજારો પુત્રોવાળા હતા. પછી કાળાંતરે તેઓ પૃથ્વીતલ પર વિચરનારા થયા.
3.186.17
कामक्रोधाभिभूतास्ते मायाव्याजोपजीविनः ।
लोभमोहाभिभूताश्च त्यक्ता देवैस्ततो नराः ॥ ३.१८६.१७ ॥
કામ અને ક્રોધથી અભિભૂત, માયા અને છળથી જીવનારા, લોભ અને મોહથી અભિભૂત, દેવો દ્વારા ત્યજાયેલા માનવો બન્યા.
3.186.18
अशुभैः कर्मभिः पापास्तिर्यङ्गिरयगामिनः ।
संसारेषु विचित्रेषु पच्यमानाः पुनः पुनः ॥ ३.१८६.१८ ॥
અશુભ કર્મોથી પાપી થઈને તેઓ તિર્યક યોનિ અને નરક તરફ જનારા થયા; વિચિત્ર સંસારોમાં વારંવાર પકવાતા રહ્યા.
3.186.19
मोघेष्टा मोघसंकल्पा मोघज्ञाना विचेतसः ।
काङ्क्षिणः सर्वकामानां नास्तिका भिन्नसेतवः ॥ ३.१८६.१९ ॥
વ્યર્થ ઇચ્છાઓ, વ્યર્થ સંકલ્પો, વ્યર્થ જ્ઞાન ધરાવનારા; વિચલિત મનના; સર્વ કામનાઓની ઝંખના કરનારા; નાસ્તિકો; સેતુઓ તોડી નાખનારા.
3.186.20
सर्वाभिशङ्खिनश्चैव संवृत्ताः क्लेदायिनः ।
अशुभैः कर्मभिश्चापि प्रायशः परिचिह्निताः ॥ ३.१८६.२० ॥
તેઓ સર્વ વિશે શંકાશીલ થાય છે, વિનાશ લાવનારા બને છે; મોટે ભાગે અશુભ કર્મોથી ચિહ્નિત થાય છે.
3.186.21
दौष्कुल्या व्याधिबहुला दुरात्मानोऽभितापिनः ।
भवन्त्यल्पायुषः पापा रौद्रकर्मफलोदयाः।
नाथन्तः सर्वकामानां नास्तिका भिन्नचेतसः ॥ ३.१८६.२१ ॥
તેઓ હલકા કુળમાં જન્મે છે, રોગોથી ભરેલા રહે છે, દુરાત્મા અને પીડિત હોય છે; તેઓ અલ્પાયુ, પાપી, ક્રૂર કર્મોનાં ફળ ભોગવનારા હોય છે; સર્વ કામનાઓના અંતે તેમને આધાર મળતો નથી; તેઓ નાસ્તિક અને ભ્રમિત ચિત્તના હોય છે.
3.186.22
जन्तोः प्रेतस्य कौन्तेय गतिः स्वैरिह कर्मभिः ।
प्राज्ञस्य हीनबुद्धेश्च कर्मकोशः क्व तिष्ठति ॥ ३.१८६.२२ ॥
હે કુંતીપુત્ર! જીવ અને મૃતની ગતિ અહીં પોતાનાં જ કર્મોથી થાય છે. જ્ઞાની અને મૂર્ખનો કર્મકોશ ક્યાં રહે છે?
3.186.23
क्वस्थस्तत्समुपाश्नाति सुकृतं यदि वेतरत् ।
इति ते दर्शनं यच्च तत्राप्यनुनयं शृणु ॥ ३.१८६.२३ ॥
ક્યાં રહીને તે પુણ્યનું ફળ ભોગવે છે, અથવા તેનાથી વિપરીત? આ જ તારો મત છે; હવે તેનો ઉકેલ પણ સાંભળ.
3.186.24
अयमादिशरीरेण देवसृष्टेन मानवः ।
शुभानामशुभानां च कुरुते संचयं महत् ॥ ३.१८६.२४ ॥
આ મનુષ્ય દેવોએ સર્જેલા આદિ શરીર સાથે શુભ અને અશુભ કર્મોનો મહાન સંચય કરે છે.
3.186.25
आयुषोऽन्ते प्रहायेदं क्षीणप्रायं कलेबरम् ।
संभवत्येव युगपद्योनौ नास्त्यन्तराऽभवः ॥ ३.१८६.२५ ॥
આયુષ્યના અંતે, લગભગ ક્ષીણ થયેલું આ શરીર છોડીને તે તરત ગર્ભમાં જન્મ લે છે; વચ્ચે કોઈ અંતરાભવ હોતો નથી.
3.186.26
तत्रास्य स्वकृतं कर्म च्छायेवानुगतं सदा ।
फलत्यथ सुखार्हो वा दुःखार्होवाऽथ जायते ॥ ३.१८६.२६ ॥
ત્યાં તેનું સ્વકૃત કર્મ છાયાની જેમ હંમેશાં તેની પાછળ રહીને ફળ આપે છે; ત્યારે તે સુખ કે દુઃખને યોગ્ય બનીને જન્મે છે.
3.186.27
कृतान्तविधिसंयुक्तः स जन्तुर्लक्षणैः शुभैः ।
अशुभैर्वा निरादानो लक्ष्यते ज्ञानदृष्टिभिः ॥ ३.१८६.२७ ॥
યમના વિધાનથી યુક્ત એ જીવ શુભ કે અશુભ લક્ષણોથી, અથવા આસક્તિ વિના, જ્ઞાનદૃષ્ટિથી ઓળખાય છે.
3.186.28
एषा तावदबुद्धीनां गतिरुक्ता युधिष्ठिर ।
अतः परं ज्ञानवतां निबोध गतिमुत्तमाम् ॥ ३.१८६.२८ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, આ તો અજ્ઞાનીઓની ગતિ કહેવાઈ; હવે આના પછી જ્ઞાનીઓની ઉત્તમ ગતિ જાણ.
3.186.29
मनुष्यास्तप्ततपसः सर्वागमपरायणाः ।
स्थिरव्रताः सत्यपरा गुरुशुश्रूषणे रताः ॥ ३.१८६.२९ ॥
તપથી તપેલા, સર્વ આગમોમાં નિષ્ઠ, સ્થિરવ્રતી, સત્યપરાયણ અને ગુરુસેવામાં રત મનુષ્યો.
3.186.30
सुशीलाः शुक्लजातीयाः क्षान्ता दान्ताः सुतेजसः ।
शुचियोन्यन्तरगताः प्रायशः शुभलक्षणाः ॥ ३.१८६.३० ॥
સુશીલ, શુક્લ જાતિના, ક્ષમાશીલ, દમનશીલ, અતિ તેજસ્વી; શુચિ યોનિઓમાં ગયેલા, મોટે ભાગે શુભ લક્ષણોવાળા.
3.186.31
जितेनद्रियत्वाद्वशिनः सत्कृत्यान्मन्दरागिणः ।
अल्पाबाधपरित्रासा भवन्ति निरुपद्रवाः ॥ ३.१८६.३१ ॥
ઇન્દ્રિયો જીતવાથી તેઓ વશ થાય છે, સત્કારથી અલ્પ રાગવાળા થાય છે, થોડી પીડા અને ભયવાળા થાય છે અને ઉપદ્રવરહિત રહે છે.
3.186.32
च्यवन्तं जायमानं च गर्भस्यं चैव सर्वशः ।
स्वमात्मानं परं चैव बुध्यन्ते ज्ञानचक्षुषः ॥ ३.१८६.३२ ॥
જ્ઞાનચક્ષુવાળા મૃત્યુ પામતા, જન્મતા અને ગર્ભમાં રહેલાને સર્વ રીતે, પોતાને અને બીજાને પણ જાણે છે.
3.186.33
ऋषयस्ते महात्मानः प्रत्यक्षागमबुद्धयः ।
कर्मभूमिमिमां प्राप्य पुनर्यान्ति सुरालयम्।
कृत्वा शुभानि कर्माणि ज्ञानेन भरतर्षभ ॥ ३.१८६.३३ ॥
પ્રત્યક્ષ અને આગમની બુદ્ધિવાળા એ મહાત્મા ઋષિઓ આ કર્મભૂમિ પામીને, જ્ઞાનથી શુભ કર્મો કરીને, ફરી દેવલોકે જાય છે. હે ભરતશ્રેષ્ઠ.
3.186.34
किंचिद्दैवाद्धठात्किंचित्किंचिदेव स्वकर्मभिः ।
प्राप्नुवन्ति नरा राजन्मा तेऽस्त्वन्याविचारणा ॥ ३.१८६.३४ ॥
કેટલુંક માણસો દૈવથી, કેટલુંક બળથી અને કેટલુંક પોતાના કર્મોથી જ પામે છે. હે રાજન, એમાં તારો બીજો વિચાર ન હો.
3.186.35
इमामत्रोपमां चापि निबोध वदतांवर ।
मनुष्यलोके यच्छ्रेयः परंमन्ये युधिष्ठिर ॥ ३.१८६.३५ ॥
હે વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, આ ઉપમા પણ સમજ. યુધિષ્ઠિર, મનુષ્યલોકમાં જે શ્રેયસ્કર હું માનું છું તે જાણ.
3.186.36
इहैवैकस्य नामुत्र अमुत्रैकस्य नो इह ।
इह चामुत्र चैकस् नामुत्रैकस्य नो इह ॥ ३.१८६.३६ ॥
એકને અહીં જ (સુખ), ત્યાં નહીં; એકને ત્યાં જ, અહીં નહીં. બીજાને અહીં અને ત્યાં બંને છે; એકને ત્યાં પણ નથી અને અહીં પણ નથી.
3.186.37
धनानि येषां विपुलानि सन्ति ।
नित्यंरमन्ते सुविभूषिताङ्गाः।
तेषामयं शत्रुवरघ्नलोको ।
नासौ सदा ग्राम्यसुखे रतानाम् ॥ ३.१८६.३७ ॥
જેમની પાસે વિપુલ ધન છે અને જેઓ સુશોભિત અંગો સાથે નિત્ય આનંદ કરે છે, તેમનો આ લોક શત્રુઓનો સંહાર કરનારાઓનો શ્રેષ્ઠ લોક નથી; તે સદા ગ્રામ્ય સુખમાં રત રહેનારાઓનો છે.
3.186.38
ये योगयुक्तास्तपसि प्रसक्ताः ।
स्वाध्यायशीला जरयन्ति देहान्।
जितेन्द्रिया भूतहिते निविष्टा ।
स्तेषामसौ नायमरिघ्नलोकः ॥ ३.१८६.३८ ॥
જેઓ યોગયુક્ત, તપમાં આસક્ત, સ્વાધ્યાયશીલ, દેહને ઘસી નાખનારા, ઇન્દ્રિયજયી અને પ્રાણીઓના હિતમાં નિષ્ઠ છે — તેમનો તે લોક; આ શત્રુઘ્ન લોક નથી.
3.186.39
ये धर्ममेव प्रथमं चरन्ति ।
धर्मेण लब्ध्वा च धनानि काले।
दारानवाप्य क्रतुभिर्यजन्ते ।
तेषामयं चैव परश्च लोकः ॥ ३.१८६.३९ ॥
જેઓ પ્રથમ ધર્મનું જ આચરણ કરે છે, ધર્મથી યોગ્ય સમયે ધન મેળવે છે, પત્ની પામીને યજ્ઞો વડે યજન કરે છે — તેમને આ લોક અને પરલોક બંને છે.
3.186.40
ये नैव विद्यां न तपो न दानं ।
न चापि मूढाः प्रजने यतन्ते।
न चापिगच्छन्ति शुभान्यभाग्या-
स्तेषामयं चैव परश्च नास्ति ॥ ३.१८६.४० ॥
જેઓ વિદ્યા, તપ કે દાન કશું કરતા નથી, મૂઢ થઈને સંતાનોત્પત્તિ માટે પણ પ્રયત્ન કરતા નથી, અભાગ્યને કારણે શુભ પણ પામતા નથી — તેમને આ લોક પણ નથી અને પરલોક પણ નથી.
3.186.41
सर्वे भवन्तस्त्वतिवीर्यसत्वा ।
दिव्यौजसः संहननोपपन्नाः।
लोकादमुष्मादवनिं प्रपन्नाः ।
स्वधीतविद्याः सुरकार्यहेतोः ॥ ३.१८६.४१ ॥
તમે સૌ અતિ વીર્યશાળી અને સત્ત્વવાન છો; દિવ્ય તેજ અને દૃઢ શરીરથી યુક્ત છો; તે લોકમાંથી દેવકાર્ય માટે પૃથ્વી પર આવ્યા છો; વિદ્યાનો સારી રીતે અભ્યાસ કર્યો છે.
3.186.42
कृत्वैव कर्माणइ महान्ति शूरा-
स्तपोदमाचारविहारशीलाः।
देवानृषीन्प्रेतगतांसच् सर्वा-
न्संतर्पयित्वा विधिना परेण ॥ ३.१८६.४२ ॥
મહાન કર્મો કરીને, તપ, દમ, આચાર અને વિહારના સ્વભાવવાળા શૂરવીરો, દેવો, ઋષિઓ અને પ્રેતગત સર્વને વિધિપૂર્વક પરમ શ્રદ્ધાથી તૃપ્ત કરીને.
3.186.43
स्वर्गं परं पुण्यकृतां निवासं ।
क्रमेण संप्राप्स्यथ कर्मभिः स्वैः।
माभूद्विशङ्का तव कौरवेन्द्र ।
दृष्ट्वाऽऽत्मनः क्लेशमिमं सुखार्थम् ॥ ३.१८६.४३ ॥
પુણ્યકર્મીઓનું પરમ નિવાસસ્થાન સ્વર્ગ તું તારાં પોતાનાં કર્મોથી ક્રમશઃ પ્રાપ્ત કરીશ. હે કૌરવેન્દ્ર, સુખ માટે આ તારા ક્લેશને જોઈને તને શંકા ન થાય.