महाभारत · अध्याय 3.186
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.186.1
तं विवक्षन्तमालक्ष्यकुरुराजो महामुनिम् ।
कथासंजननार्थाय चोदयामास पाण्डवः ॥ ३.१८६.१ ॥
बोलण्याच्या इच्छेने असलेल्या त्या महामुनींना पाहून कुरुराज पांडवाने कथा सुरू करण्यासाठी त्यांना प्रवृत्त केले.
3.186.2
भवान्दैवतदैत्यानामृषीणां च महात्मनाम् ।
राजर्षीणां च सर्वेषां चरितज्ञः पुरातनः ॥ ३.१८६.२ ॥
आपण देव, दैत्य, महात्मा ऋषी आणि सर्व राजर्षींचे चरित्र जाणणारे प्राचीन पुरुष आहात.
3.186.3
सेव्यश्चोपासितव्यश् मतो नः काङ्क्षितश्चिरम् ।
अयं च देवकीपुत्रः प्राप्तोऽस्मानवलोककः ॥ ३.१८६.३ ॥
आपण आमच्यासाठी सेवनीय व उपासनीय आहात, ज्यांची आम्ही फार काळ इच्छा केली. आणि हे देवकीपुत्रही आम्हाला भेटायला आले आहेत.
3.186.4
भ्रमत्येव हि मे बुद्धिर्दृष्ट्वाऽऽत्मानं सुखाच्च्युतम् ।
धार्तराष्ट्रांश्च रदुर्त्तानृद्ध्यतः प्रेक्ष्य सर्वशः ॥ ३.१८६.४ ॥
सुखापासून च्युत झालेल्या स्वतःला पाहून आणि धृतराष्ट्राचे पुत्र सर्व प्रकारे समृद्ध होत आहेत हे पाहून माझी बुद्धी खरोखरच गोंधळून जात आहे.
3.186.5
कर्मणः पुरुषः कर्ता शुभस्याप्यशुभस्य वा ।
स्वफलं तदुपाश्नापि कथं कर्ता स्विदीश्वरः ॥ ३.१८६.५ ॥
शुभ किंवा अशुभ कर्माचा कर्ता पुरुषच आहे; मग स्वतःच्या फलाचा उपभोग घेतानाही तो कर्ता ईश्वर कसा असेल?
3.186.6
अथवा सुखदुःखेषु नृणां ब्रह्मविदांवर ।
इह वा कृतमन्वेति परदेहेऽथवा पुनः ॥ ३.१८६.६ ॥
अथवा, हे ब्रह्मज्ञानींमध्ये श्रेष्ठ, माणसांच्या सुखदुःखात येथे केलेले कर्म दुसऱ्या देहात अनुसरते का, किंवा पुन्हा?
3.186.7
देही च देहं संत्यज्य मृग्यमाणः शुभाशुभैः ।
कथं संयुज्यतेप्रेत्य इह वा द्विजसत्तम ॥ ३.१८६.७ ॥
देह सोडलेला देही, शुभाशुभ कर्मांद्वारे शोधला जात असता, मृत्यूनंतर कसा जोडला जातो — येथे की अन्यत्र, हे द्विजश्रेष्ठा?
3.186.8
ऐहलौकिकमेवैतदुताहो पारलौकिकम् ।
क्व वा कर्माणि तिष्ठन्ति जन्तोः प्रेतस्य भार्गव ॥ ३.१८६.८ ॥
हे इहलोकाचे की परलोकाचे? हे भार्गवा, मृत प्राण्याची कर्मे कुठे राहतात?
3.186.9
त्वद्युक्तोऽयमनुप्रश्नो यथावद्वदतांवर ।
विदितं वेदितव्यं ते स्थित्यर्थं त्वं तु पृच्छसि ॥ ३.१८६.९ ॥
तुम्हास योग्यच हा अनुप्रश्न आहे, हे वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठा. तुम्हास जे जाणावयाचे ते आधीच ज्ञात आहे; स्थैर्यासाठीच तुम्ही विचारता.
3.186.10
अत्र ते कथयिष्यामि तदिहैकमनाः शृणु ।
यथेहामुत्र च नर सुखदुःखमुपाश्नुते ॥ ३.१८६.१० ॥
याविषयी मी तुम्हास सांगेन; येथे एकाग्र चित्ताने ऐका, हे नरा — येथे आणि तेथे मनुष्य सुख-दुःख कसे अनुभवतो ते.
3.186.11
निर्मलानि शरीराणि विशुद्धानि शरीरिणाम् ।
ससर्ज धऱ्मतन्त्राणि पूर्वोत्पन्नः प्रजापतिः ॥ ३.१८६.११ ॥
पूर्वी जन्मलेल्या प्रजापतीने देहधारी प्राण्यांसाठी निर्मल, शुद्ध आणि धर्मनियंत्रित देह निर्माण केले.
3.186.12
अमोघफलसंकल्पाः सुव्रताः सत्यवादिनः ।
ब्रह्मभूता नराः पुण्याः पुराणाः कुरुसत्तम ॥ ३.१८६.१२ ॥
अमोघ फल देणारे संकल्प असलेले, सुव्रती, सत्यवादी, ब्रह्मरूप झालेले पुण्यवान प्राचीन मनुष्य — हे कुरुश्रेष्ठा.
3.186.13
सर्वे देवैः समायान्ति स्वच्छन्देन नभस्तलम् ।
ततश्च पुनरायान्ति सर्वे स्वच्छन्दचारिणः ॥ ३.१८६.१३ ॥
सर्व देवांसह स्वेच्छेने आकाशतलावर येतात. नंतर स्वेच्छेने संचार करणारे ते सर्व पुन्हा परत येतात.
3.186.14
स्वच्चन्दमरणाश्चासन्नराः स्वच्छन्दजीविनः ।
अल्पबाधा निरातङ्काः सिद्धार्था निरुपद्रवाः ॥ ३.१८६.१४ ॥
ते स्वेच्छेने मरणारे आणि स्वेच्छेने जगणारे होते; अल्प पीडा असलेले, निर्भय, सिद्धार्थ आणि उपद्रवरहित होते.
3.186.15
द्रष्टारोदेवसङ्घानामृषीणां च महात्मनाम् ।
प्रत्यक्षाः सर्वधर्माणां दान्ता विगतमत्सराः ॥ ३.१८६.१५ ॥
ते देवसमूहांचे आणि महात्मा ऋषींचे दर्शन घेणारे होते; सर्व धर्म त्यांना प्रत्यक्ष होते, ते दान्त आणि मत्सररहित होते.
3.186.16
आसन्वर्षसहस्राणि तथा पुत्रसहस्रिणः ।
ततः कालान्तरे तस्मिन्पृथिवीतलचारिणः ॥ ३.१८६.१६ ॥
ते हजारो वर्षे जगत आणि हजारो पुत्रांचे होते. नंतर कालांतराने ते पृथ्वीतलावर संचार करणारे झाले.
3.186.17
कामक्रोधाभिभूतास्ते मायाव्याजोपजीविनः ।
लोभमोहाभिभूताश्च त्यक्ता देवैस्ततो नराः ॥ ३.१८६.१७ ॥
काम-क्रोधाने अभिभूत झालेले, माया आणि कपटावर उपजीविका करणारे, लोभ-मोहाने अभिभूत झालेले, देवांनी त्याग केलेले ते मानव झाले.
3.186.18
अशुभैः कर्मभिः पापास्तिर्यङ्गिरयगामिनः ।
संसारेषु विचित्रेषु पच्यमानाः पुनः पुनः ॥ ३.१८६.१८ ॥
अशुभ कर्मांमुळे पापी होऊन ते तिर्यग्योनी आणि नरकाकडे जाणारे झाले; विचित्र संसारांत पुन्हा पुन्हा होरपळत राहिले.
3.186.19
मोघेष्टा मोघसंकल्पा मोघज्ञाना विचेतसः ।
काङ्क्षिणः सर्वकामानां नास्तिका भिन्नसेतवः ॥ ३.१८६.१९ ॥
व्यर्थ इच्छा, व्यर्थ संकल्प, व्यर्थ ज्ञान असलेले; विचलित मनाचे; सर्व कामनांची इच्छा करणारे; नास्तिक; सेतू तोडलेले.
3.186.20
सर्वाभिशङ्खिनश्चैव संवृत्ताः क्लेदायिनः ।
अशुभैः कर्मभिश्चापि प्रायशः परिचिह्निताः ॥ ३.१८६.२० ॥
ते सर्वांबद्दल शंकेखोर होतात, नाश घडवणारे बनतात; बहुधा अशुभ कर्मांनी चिन्हांकित होतात.
3.186.21
दौष्कुल्या व्याधिबहुला दुरात्मानोऽभितापिनः ।
भवन्त्यल्पायुषः पापा रौद्रकर्मफलोदयाः।
नाथन्तः सर्वकामानां नास्तिका भिन्नचेतसः ॥ ३.१८६.२१ ॥
ते हीन कुळात जन्मतात, रोगांनी भरलेले असतात, दुरात्मे व पीडित असतात; ते अल्पायुषी, पापी आणि क्रूर कर्मांची फळे भोगणारे असतात; सर्व कामनांच्या अंती त्यांना आधार नसतो; ते नास्तिक आणि विचलित मनाचे असतात.
3.186.22
जन्तोः प्रेतस्य कौन्तेय गतिः स्वैरिह कर्मभिः ।
प्राज्ञस्य हीनबुद्धेश्च कर्मकोशः क्व तिष्ठति ॥ ३.१८६.२२ ॥
हे कुंतीपुत्रा! जीव आणि मृत यांची गती येथे स्वतःच्या कर्मांनीच ठरते. ज्ञानी आणि मूर्ख यांचा कर्मकोश कुठे राहतो?
3.186.23
क्वस्थस्तत्समुपाश्नाति सुकृतं यदि वेतरत् ।
इति ते दर्शनं यच्च तत्राप्यनुनयं शृणु ॥ ३.१८६.२३ ॥
कुठे राहून तो पुण्याचे फळ भोगतो, किंवा त्याच्या उलट? हेच तुझे मत आहे; आता त्याचे समाधानही ऐक.
3.186.24
अयमादिशरीरेण देवसृष्टेन मानवः ।
शुभानामशुभानां च कुरुते संचयं महत् ॥ ३.१८६.२४ ॥
हा मानव देवांनी निर्माण केलेल्या आदि शरीरासह शुभ आणि अशुभ कर्मांचा मोठा संचय करतो.
3.186.25
आयुषोऽन्ते प्रहायेदं क्षीणप्रायं कलेबरम् ।
संभवत्येव युगपद्योनौ नास्त्यन्तराऽभवः ॥ ३.१८६.२५ ॥
आयुष्याच्या शेवटी, जवळजवळ क्षीण झालेले हे शरीर सोडून तो लगेच गर्भात जन्म घेतो; मध्ये कोणतीही अंतराभव अवस्था नसते.
3.186.26
तत्रास्य स्वकृतं कर्म च्छायेवानुगतं सदा ।
फलत्यथ सुखार्हो वा दुःखार्होवाऽथ जायते ॥ ३.१८६.२६ ॥
तेथे त्याचे स्वकृत कर्म सावलीप्रमाणे सदैव त्याच्या मागोमाग राहून फल देते; तेव्हा तो सुखाला वा दुःखाला पात्र होऊन जन्म घेतो.
3.186.27
कृतान्तविधिसंयुक्तः स जन्तुर्लक्षणैः शुभैः ।
अशुभैर्वा निरादानो लक्ष्यते ज्ञानदृष्टिभिः ॥ ३.१८६.२७ ॥
यमाच्या विधानाने युक्त असलेला तो जीव शुभ किंवा अशुभ लक्षणांनी, किंवा आसक्तिशून्यपणे, ज्ञानदृष्टीने ओळखला जातो.
3.186.28
एषा तावदबुद्धीनां गतिरुक्ता युधिष्ठिर ।
अतः परं ज्ञानवतां निबोध गतिमुत्तमाम् ॥ ३.१८६.२८ ॥
हे युधिष्ठिरा, ही अज्ञानी लोकांची गती सांगितली; आता यापुढे ज्ञानी लोकांची उत्तम गती जाणून घे.
3.186.29
मनुष्यास्तप्ततपसः सर्वागमपरायणाः ।
स्थिरव्रताः सत्यपरा गुरुशुश्रूषणे रताः ॥ ३.१८६.२९ ॥
तपाने तप्त झालेले, सर्व आगमांत निष्ठ असलेले, स्थिरव्रती, सत्यपरायण आणि गुरुसेवेत रत असलेले मनुष्य.
3.186.30
सुशीलाः शुक्लजातीयाः क्षान्ता दान्ताः सुतेजसः ।
शुचियोन्यन्तरगताः प्रायशः शुभलक्षणाः ॥ ३.१८६.३० ॥
सुशील, शुक्ल जातीचे, क्षमाशील, संयमी, अतितेजस्वी; शुचि योनींमध्ये गेलेले, बहुधा शुभ लक्षणांचे.
3.186.31
जितेनद्रियत्वाद्वशिनः सत्कृत्यान्मन्दरागिणः ।
अल्पाबाधपरित्रासा भवन्ति निरुपद्रवाः ॥ ३.१८६.३१ ॥
इंद्रियांवर विजय मिळवल्यामुळे ते वशी होतात, योग्य सत्काराने अल्प आसक्त होतात, त्यांना थोडे दुःख व भय असते आणि ते उपद्रवरहित होतात.
3.186.32
च्यवन्तं जायमानं च गर्भस्यं चैव सर्वशः ।
स्वमात्मानं परं चैव बुध्यन्ते ज्ञानचक्षुषः ॥ ३.१८६.३२ ॥
ज्ञानचक्षू असणारे च्यवणाऱ्या, जन्म घेणाऱ्या आणि गर्भात असणाऱ्यांना, सर्व प्रकारे, स्वतःला आणि इतरांनाही जाणतात.
3.186.33
ऋषयस्ते महात्मानः प्रत्यक्षागमबुद्धयः ।
कर्मभूमिमिमां प्राप्य पुनर्यान्ति सुरालयम्।
कृत्वा शुभानि कर्माणि ज्ञानेन भरतर्षभ ॥ ३.१८६.३३ ॥
प्रत्यक्ष आणि आगम यांचीच बुद्धी असलेले ते महात्मे ऋषी या कर्मभूमीत येऊन, ज्ञानाने शुभ कर्मे करून, पुन्हा देवलोकाला जातात. हे भरतश्रेष्ठा.
3.186.34
किंचिद्दैवाद्धठात्किंचित्किंचिदेव स्वकर्मभिः ।
प्राप्नुवन्ति नरा राजन्मा तेऽस्त्वन्याविचारणा ॥ ३.१८६.३४ ॥
काही माणसे दैवाने, काही बळाने आणि काही आपल्या कर्मांनीच मिळवतात. राजा, यात तुझा दुसरा विचार नसावा.
3.186.35
इमामत्रोपमां चापि निबोध वदतांवर ।
मनुष्यलोके यच्छ्रेयः परंमन्ये युधिष्ठिर ॥ ३.१८६.३५ ॥
वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठा, ही उपमाही समजून घे. युधिष्ठिरा, मनुष्यलोकात जे श्रेष्ठ आहे असे मला वाटते ते जाण.
3.186.36
इहैवैकस्य नामुत्र अमुत्रैकस्य नो इह ।
इह चामुत्र चैकस् नामुत्रैकस्य नो इह ॥ ३.१८६.३६ ॥
एखाला येथेच (सुख), तेथे नाही; एखाला तेथेच, येथे नाही. दुसऱ्याला येथे आणि तेथे दोन्हीही आहे; एखाला तेथेही नाही आणि येथेही नाही.
3.186.37
धनानि येषां विपुलानि सन्ति ।
नित्यंरमन्ते सुविभूषिताङ्गाः।
तेषामयं शत्रुवरघ्नलोको ।
नासौ सदा ग्राम्यसुखे रतानाम् ॥ ३.१८६.३७ ॥
ज्यांच्याकडे विपुल धन आहे आणि जे सुशोभित अंगांनी नेहमी आनंद घेतात, त्यांचा हा लोक शत्रूंचा संहार करणाऱ्यांचा श्रेष्ठ लोक नाही; तो सदैव ग्राम्य सुखात रत असलेल्यांचा आहे.
3.186.38
ये योगयुक्तास्तपसि प्रसक्ताः ।
स्वाध्यायशीला जरयन्ति देहान्।
जितेन्द्रिया भूतहिते निविष्टा ।
स्तेषामसौ नायमरिघ्नलोकः ॥ ३.१८६.३८ ॥
जे योगयुक्त, तपात आसक्त, स्वाध्यायशील, देह झिजवणारे, इंद्रियांना जिंकलेले आणि प्राणिमात्रांच्या हितात रमलेले आहेत — त्यांचा तो लोक; हा शत्रुघ्नाचा लोक नाही.
3.186.39
ये धर्ममेव प्रथमं चरन्ति ।
धर्मेण लब्ध्वा च धनानि काले।
दारानवाप्य क्रतुभिर्यजन्ते ।
तेषामयं चैव परश्च लोकः ॥ ३.१८६.३९ ॥
जे प्रथम धर्माचेच आचरण करतात, धर्माने योग्य वेळी धन मिळवतात, पत्नी मिळवून यज्ञांनी यजन करतात — त्यांना हा लोक आणि परलोकही आहे.
3.186.40
ये नैव विद्यां न तपो न दानं ।
न चापि मूढाः प्रजने यतन्ते।
न चापिगच्छन्ति शुभान्यभाग्या-
स्तेषामयं चैव परश्च नास्ति ॥ ३.१८६.४० ॥
जे विद्या, तप किंवा दान काहीही करीत नाहीत, मूढ होऊन संततीसाठीही प्रयत्न करीत नाहीत, दुर्दैवाने शुभही मिळवीत नाहीत — त्यांना हा लोकही नाही आणि परलोकही नाही.
3.186.41
सर्वे भवन्तस्त्वतिवीर्यसत्वा ।
दिव्यौजसः संहननोपपन्नाः।
लोकादमुष्मादवनिं प्रपन्नाः ।
स्वधीतविद्याः सुरकार्यहेतोः ॥ ३.१८६.४१ ॥
तुम्ही सर्वजण अत्यंत पराक्रमी व सत्त्वशाली आहात; दिव्य तेज व दृढ देह असलेले आहात; त्या लोकातून देवकार्यासाठी पृथ्वीवर आलेले आहात; विद्या उत्तम प्रकारे शिकलेले आहात.
3.186.42
कृत्वैव कर्माणइ महान्ति शूरा-
स्तपोदमाचारविहारशीलाः।
देवानृषीन्प्रेतगतांसच् सर्वा-
न्संतर्पयित्वा विधिना परेण ॥ ३.१८६.४२ ॥
महान कर्मे करून, तप, दम, आचार आणि विहार यांच्या स्वभावाचे शूर, देव, ऋषी आणि प्रेतगत सर्वांना विधिपूर्वक परम श्रद्धेने तृप्त करून.
3.186.43
स्वर्गं परं पुण्यकृतां निवासं ।
क्रमेण संप्राप्स्यथ कर्मभिः स्वैः।
माभूद्विशङ्का तव कौरवेन्द्र ।
दृष्ट्वाऽऽत्मनः क्लेशमिमं सुखार्थम् ॥ ३.१८६.४३ ॥
पुण्यकर्म्यांचे परम निवासस्थान स्वर्ग तू आपल्या कर्मांनी क्रमाक्रमाने प्राप्त करशील. हे कौरवेंद्रा, सुखासाठी तुझा हा क्लेश पाहून तुझ्या मनात शंका नसावी.