महाभारत · अध्याय 3.191
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.191.1
ततः स पुनरेवाथ मार्कण्डेयं तपस्विनम् ।
पप्रच्छ विनयोपेतो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ३.१९१.१ ॥
नंतर विनयसंपन्न धर्मराज युधिष्ठिराने त्या तपस्वी मार्कंडेयांना पुन्हा विचारले.
3.191.2
नैके युगसहस्रान्तास्त्वया दृष्टा महामुने ।
न चापीह समः कश्चिदायुष्मान्दृश्यते तव ॥ ३.१९१.२ ॥
हे महामुने, आपण एक-दोन नव्हे तर हजारो युगांचे अंत पाहिले आहेत; येथे आपल्यासारखा दीर्घायुषी कोणी दिसत नाही.
3.191.3
वर्जयित्वा महात्मानं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ।
न तेऽस्ति सदृशः कश्चिदायुषा ब्रह्मसत्तम ॥ ३.१९१.३ ॥
महात्मा परमेष्ठी ब्रह्मदेवांखेरीज, हे ब्रह्मश्रेष्ठा, आयुष्यात आपल्यासारखा कोणीही नाही.
3.191.4
अथाऽन्तरिक्षे लोकेऽस्मिन्देवदानववर्जिते ।
त्वमेव प्रलये विप्र ब्रह्माणमुपतिष्ठसे ॥ ३.१९१.४ ॥
नंतर देव-दानवांविरहित या अंतरिक्षलोकात, हे विप्रा, प्रलयकाळी आपणच ब्रह्मदेवांची सेवा करता.
3.191.5
प्रलये चापि निर्वृत्ते प्रबुद्धे च पितामहे ।
त्वमेकः सृज्यमानानि भूतानीह प्रपश्यसि ॥ ३.१९१.५ ॥
प्रलय संपल्यावर आणि पितामह जागे झाल्यावरही, येथे निर्माण होणाऱ्या प्राण्यांना आपण एकटेच पाहता.
3.191.6
चतुर्विधानि विप्रर्षे यथावत्परमेष्ठिना ।
वायुभूता दिशः कृत्वा विक्षिप्यापस्ततस्ततः ॥ ३.१९१.६ ॥
हे विप्रर्षी, परमेष्ठींनी यथावत चार प्रकारचे प्राणी निर्माण केले; वायू होऊन दिशा निर्माण करून, मग पाणी इकडे-तिकडे विखरून टाकले.
3.191.7
त्वया लोकगुरुः साक्षात्सर्वलोकपितामहः ।
आराधितो द्विजश्रेष्ठ तत्परेण समाधिना ॥ ३.१९१.७ ॥
हे द्विजश्रेष्ठा, तू साक्षात लोकगुरू, सर्वलोकपितामह यांची एकाग्र समाधीने आराधना केलीस.
3.191.8
स्वप्रमाणमथो विप्र त्वया कृतमनेकशः ।
घोरेणाविश्य तपसा वेधसो निर्जितास्त्वया ॥ ३.१९१.८ ॥
हे विप्रा, तू आपल्याच प्रमाणाने अनेकदा घोर तपात प्रवेश करून ब्रह्मदेवालाही जिंकलेस.
3.191.9
नारायणाङ्कप्रख्यस्त्वं सांपरायेऽतिपठ्यसे ॥ ३.१९१.९ ॥
तू नारायणाच्या मांडीसारखा आहेस; युद्धात तुझे फार गुणगान होते.
3.191.10
भगवाननेकशः कृत्वा त्वया विष्णोश्च विश्वकृत् ।
कर्णिकोद्धरणं दिव्यं ब्रह्मणः कामरूपिणः।
रत्नालंकारयोगाभ्यां दृग्भ्यां दृष्टस्त्वया पुरा ॥ ३.१९१.१० ॥
भगवान, विश्वकर्ता विष्णू आणि कामरूपी ब्रह्मदेव यांचे दिव्य कर्णिकोद्धरण तू अनेकदा केलेस; रत्नालंकारांच्या योगाने तुझ्या डोळ्यांनी पूर्वी ते पाहिले.
3.191.11
तस्मात्तवान्तको मृत्युर्जरा वा देहनाशिनी ।
न त्वां विशति विप्रर्षे प्रसादात्परमेष्ठिनः ॥ ३.१९१.११ ॥
म्हणून, हे विप्रर्षी, परमेष्ठींच्या प्रसादाने तुला अंतक मृत्यू किंवा देहनाशिनी जरा प्रवेश करत नाही.
3.191.12
यदा नैव रविर्नाग्निर्न वायुर्न च चन्द्रमाः ।
नैवान्तरिक्षं नैवोर्वी शेषं भवति किंचन ॥ ३.१९१.१२ ॥
जेव्हा सूर्य नसतो, अग्नी नसतो, वायू नसतो, चंद्रही नसतो; आकाश नसते, पृथ्वीही नसते, तेव्हा काहीच उरत नाही.
3.191.13
तस्मिन्नेकार्णवे लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे ।
नष्टे देवासुरगणे समुत्सन्नमहोरगे ॥ ३.१९१.१३ ॥
त्या एकार्णव लोकात, स्थावर आणि जंगम नष्ट झाले असता, देव-असुरगण नष्ट झाले असता, महासर्प पूर्णपणे लोप पावले असता.
3.191.14
शयानममितात्मानं पद्मे पद्मनिकेतनम् ।
त्वमेकः सर्वभूतेशं ब्रह्माणमुपतिष्ठसि ॥ ३.१९१.१४ ॥
कमळावर शयन करणाऱ्या, अमित आत्म्याच्या, कमळ ज्याचे निवासस्थान आहे अशा, सर्वभूतेश्वर ब्रह्मदेवाची तू एकटाच उपासना करतोस.
3.191.15
एतत्प्रत्यक्षतः सर्वं पूर्वं वृत्तं द्विजोत्तम ।
तस्मादिच्छाम्यहं श्रोतुं सर्वांहेत्वात्मिकां कथां ॥ ३.१९१.१५ ॥
हे द्विजोत्तमा, पूर्वी जे जे घडले ते सर्व तू प्रत्यक्ष पाहिले आहेस. म्हणून सर्वकारणात्मक ती कथा मला ऐकावीशी वाटते.
3.191.16
अनुभूतं हि बहुशस्त्वयैकेन द्विजोत्तम ।
न तेऽस्त्यविदितं किंचित्सर्वलोकेषु नित्यदा ॥ ३.१९१.१६ ॥
हे द्विजोत्तमा, तू एकट्याने हे अनेक वेळा अनुभवले आहेस. सर्व लोकांत तुला काहीही सदैव अज्ञात नाही.
3.191.17
हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवे ।
पुरुषाय पुराणाय शाश्वतायाव्ययाय च।
अव्यक्ताय सुसूक्ष्माय निर्गुणाय गुणात्मने ॥ ३.१९१.१७ ॥
आता मी तुला कथा सांगेन. स्वयंभूला नमस्कार करून — जो पुरातन, शाश्वत, अव्यय, अव्यक्त, अतिसूक्ष्म, निर्गुण व गुणात्मा तो पुरुष, त्याला नमस्कार करून.
3.191.18
य एष पृथुदीर्घाक्षः पीतवासा जनार्दनः ।
एष कर्ता विकर्ता च भूतात्मा भूतकृत्प्रभुः ॥ ३.१९१.१८ ॥
विशाल व दीर्घ नेत्रांचा, पीतवस्त्रधारी हा जनार्दन — हाच कर्ता व विकर्ता, भूतांचा, भूतांचा निर्माता आणि प्रभु आहे.
3.191.19
अचिन्त्यं महदाश्चर्यं पवित्रमिति चोच्यते ।
अनादिनिधनं भूतं विश्वमव्ययमक्षयम् ॥ ३.१९१.१९ ॥
तो अचिंत्य, महान आश्चर्य व पवित्र म्हणून सांगितला जातो; आदि-अंतरहित, सत्तास्वरूप, विश्वरूप, अव्यय व अक्षय आहे.
3.191.20
एष कर्ता न क्रियते कारणं चापि पौरुषे ।
को ह्येनं परुषं वेत्ति देवा अपि न तं पौरषे ॥ ३.१९१.२० ॥
हा कर्ता आहे, कोणाकडून निर्माण केला जात नाही; पौरुषातही याला कारण नाही. या पुरुषाला कोण जाणतो? देवसुद्धा त्याला जाणत नाहीत.
3.191.21
सर्वमाश्चर्यमेवैतन्निर्वृत्तं राजसत्तम ।
आदितो मनुजव्याघ्र कृत्स्नस्य जगतः क्षये ॥ ३.१९१.२१ ॥
हे राजश्रेष्ठा! हे सर्व आश्चर्यच आहे; आदिपासून निर्वृत्त झालेले. हे मनुजव्याघ्रा! सर्व जगाच्या क्षयातही हेच घडते.
3.191.22
चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् ।
तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च तथाविधः ॥ ३.१९१.२२ ॥
कृतयुग चार हजार वर्षांचे म्हणतात; त्याची संध्या तितकीच शे वर्षे; संध्यांशही तसाच.
3.191.23
वीणि वर्षसहस्राणि त्रेतायुगमिहोच्यते ।
तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च ततः परं ॥ ३.१९१.२३ ॥
येथे त्रेतायुग तीन हजार वर्षांचे म्हटले जाते; त्याची संध्या तितकीच शे वर्षे; त्यानंतर संध्यांश.
3.191.24
तथा वर्षसहस्रे द्वे द्वापरं परिमाणतः ।
तस्यापि द्विशती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च तथाविधः ॥ ३.१९१.२४ ॥
तसेच द्वापरयुग परिमाणाने दोन हजार वर्षांचे; त्याची संध्या दोनशे वर्षे; संध्यांशही तसाच.
3.191.25
सहस्रमेकं वर्षाणां ततः कलियुगं स्मृतम् ।
तस्य वर्षशतं सन्ध्या सन्ध्यांशश्च ततः परम् ॥ ३.१९१.२५ ॥
नंतर कलियुग हजार वर्षांचे मानले गेले आहे. त्याची संध्या शंभर वर्षे, आणि त्याचा संध्यांशही त्यानंतर (तसाच) आहे.
3.191.26
सन्ध्यासंध्यांशयोस्तुल्यं प्रमाणमुपधारय ।
क्षीणे कलियुगे चैव प्रवर्तति कृतं युगम् ॥ ३.१९१.२६ ॥
संध्या आणि संध्यांश यांचे प्रमाण सारखे समजा. कलियुग संपले की कृतयुग प्रवृत्त होते.
3.191.27
एषा द्वादशसाहस्री युगाख्या परिकीर्तिता ।
एतत्सहस्रपर्यन्तमहो ब्राह्ममुदाहृतम् ॥ ३.१९१.२७ ॥
ही बारा हजार (वर्षांची) युग-संज्ञा सांगितली आहे. हे (चक्र) हजार (वेळा) पर्यंत चालते; अहो, हे ब्रह्मदेवाचा (दिवस) असे सांगितले आहे.
3.191.28
विश्वं हि ब्रह्मभवने सर्वतः परिवर्तते ।
लोकानां मनुजवन्याघ्र प्रलयं तं विदुर्बुधाः ॥ ३.१९१.२८ ॥
सारे विश्व ब्रह्मदेवांच्या भवनात सर्वत्र फिरत राहते. हे मनुष्यांतील व्याघ्रा, ज्ञानी लोक त्याला लोकांचा प्रलय जाणतात.
3.191.29
अल्पावशिष्टे तु तदा युगान्ते भरतर्षभ ।
सहस्रान्ते नराः सर्वे प्रायशोऽनृतवादिनः ॥ ३.१९१.२९ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, युगाच्या अंती थोडेच उरले असता, हजार (वर्षांच्या) अंती जवळजवळ सर्व माणसे असत्य बोलणारी होतात.
3.191.30
यज्ञप्रतिनिधिः पार्थ दानप्रतिनिधिस्तथा ।
व्रतप्रतिनिधिश्चैव तस्मिन्काले प्रवर्तते ॥ ३.१९१.३० ॥
हे पार्था, त्या काळात यज्ञाचा प्रतिनिधी, दानाचा प्रतिनिधी आणि व्रताचा प्रतिनिधीच प्रवृत्त होतो.
3.191.31
ब्राह्मणाः शूद्रकर्माणस्तथा शूद्रा धनार्जकाः ।
क्षत्रधर्मेण वाऽप्यत्र वर्तयन्ति युगक्षये ॥ ३.१९१.३१ ॥
युगक्षयाच्या काळी ब्राह्मण शूद्रकर्मे करतील, शूद्र धनार्जन करणारे होतील; आणि क्षात्रधर्माने सुद्धा उपजीविका करतील.
3.191.32
निवृत्तयज्ञस्वाध्याया दण्डाजिनविवर्जिताः ।
ब्राह्मणा सर्वभक्षाश्च भविष्यन्ति कलौ युगे ॥ ३.१९१.३२ ॥
कलियुगात ब्राह्मण यज्ञ व स्वाध्याय सोडतील, दंड व अजिन नसलेले होऊन सर्वभक्षक होतील.
3.191.33
अजपा ब्राह्मणास्तात शूद्रा जपपरायणाः ।
विपरीते तदा लोके पूर्वरूपं क्षयस्य तत् ॥ ३.१९१.३३ ॥
हे तात, तेव्हा ब्राह्मण जप न करणारे होतील आणि शूद्र जपपरायण होतील; जग विपरीत झाले की तो क्षयाचा पूर्वरूप आहे.
3.191.34
बहवो म्लेच्छराजानः पृथिव्यां मनुजाधिप ।
मृषानुशासिनः पापा मृषावादपरायणाः ॥ ३.१९१.३४ ॥
हे मनुजाधिपा, पृथ्वीवर अनेक म्लेच्छ राजे असतील; ते खोटे आदेश देणारे, पापी आणि असत्य भाषणात रत असतील.
3.191.35
आन्ध्राः शकाः पुलिन्दाश्च यवनाश्च नराधिपाः ।
काम्भोजा बाह्लिकाः शूराऽऽ भीरस्तथा नरोत्तमा ॥ ३.१९१.३५ ॥
आंध्र, शक, पुलिंद, यवन राजे, कांबोज, बाह्लिक, शूर, आभीर आणि नरोत्तमही (त्या काळी राज्य करतील).
3.191.36
न तदा ब्राह्मणः कश्चित्स्वधर्ममुपजीवति ।
क्षत्रियाश्चापि वैश्याश्च विकर्मस्था नराधिप ॥ ३.१९१.३६ ॥
तेव्हा कोणीही ब्राह्मण स्वधर्माने उपजीविका करणार नाही; हे नराधिपा, क्षत्रिय व वैश्यही विकर्मात असतील.
3.191.37
अल्पायुषः स्वल्पबलाः स्वल्पवीर्यपराक्रमाः ।
अल्पसाराल्पदेहाश्च तथा सत्याल्पभाषिणः ॥ ३.१९१.३७ ॥
त्या काळातील लोक अल्पायुषी, अल्पबली, अल्पवीर्य व पराक्रमी, अल्पसार व लहान देहाचे, आणि सत्य अल्प बोलणारे असतील.
3.191.38
बहुशून्या जनपदा मृगव्यालावृता दिशः ।
युगान्ते समनुप्राप्ते वृथा च ब्रह्मवादिनः ॥ ३.१९१.३८ ॥
युगान्त आल्यावर जनपद फार ओसाड होतील, दिशा मृग व हिंस्र पशूंनी व्यापलेल्या असतील, आणि ब्रह्मवादीही व्यर्थ बोलतील.
3.191.39
भोवादिनस्तथा शूद्रा ब्राह्मणाश्चार्यवादिनः ।
युगान्ते मनुजव्याघ्र भवन्ति बहुजन्तवः ॥ ३.१९१.३९ ॥
हे मनुजव्याघ्रा, युगान्ती शूद्र 'भो' म्हणून बोलणारे होतील, आणि ब्राह्मण 'आर्य' म्हणून बोलणारे होतील; तेव्हा बहुत जीव असतील.
3.191.40
न तथा घ्राणयुक्ताश्च सर्वगन्धा विशांपते ।
रसाश्च मनुजव्याघ्र न तथा स्वादुयोगिनः ॥ ३.१९१.४० ॥
हे प्रजापते, तेव्हा सर्व गंध नाकाशी तसे युक्त होणार नाहीत; हे मनुजव्याघ्रा, रसही तसे स्वादिष्ट होणार नाहीत.
3.191.41
बहुप्रजा ह्रस्वदेहा शीलाचारविवर्जिताः ।
मुखेभगाः स्त्रियो राजन्भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९१.४१ ॥
हे राजन, युगक्षयात स्त्रिया बहुसंतती, लहान देहाच्या, शील-आचारहीन, मुख-भगयुक्त असतील.
3.191.42
अट्टशूला जनपदाः शिवशूलाश्चतुष्पथाः ।
केशशूलाः स्त्रियो राजन्भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९१.४२ ॥
हे राजन, युगक्षयात जनपदांत अट्टशूल, चौरस्त्यांवर शिवशूल असतील, आणि स्त्रिया केशशूलयुक्त असतील.
3.191.43
अल्पक्षीरास्तथा गावो भविष्यन्ति जनाधिप ।
अल्पपुष्पफलाश्चापि पादपा बहुवायसाः ॥ ३.१९१.४३ ॥
हे जनाधिपा, तसेच गायी अल्प दूध देतील; वृक्षांना अल्प फुले व फळे येतील आणि त्यांवर बहुत कावळे असतील.
3.191.44
ब्रह्मवध्यानुलिप्तानां तथा मिथ्याभिशंसिनाम् ।
नृपाणां पृथिवीपाल प्रतिगृह्णन्ति वै द्विजाः ॥ ३.१९१.४४ ॥
हे पृथ्वीपाला, ब्रह्महत्येच्या पापाने लिप्त आणि खोटे आरोप करणाऱ्या राजांकडून ब्राह्मण दान स्वीकारतील.
3.191.45
लोभमोहपरीताश्च मिथ्याधर्मध्वजावृताः ।
भिक्षार्थं पृथिवीपाल चञ्चूर्यन्ते द्विजैर्दिशः ॥ ३.१९१.४५ ॥
हे पृथ्वीपाला, लोभ आणि मोहाने ग्रस्त, खोट्या धर्मध्वजांनी झाकलेले द्विज भिक्षेसाठी दिशादिशांत फिरतील.
3.191.46
कराभारभयाद्भीता गृहस्थाः परिमोषकाः ।
मुनिच्छद्माकृतिच्छन्ना वाणिज्यमुपभुञ्जते ॥ ३.१९१.४६ ॥
करभाराच्या भीतीने घाबरलेले गृहस्थ आणि लुटारू मुनीचे सोंग घेऊन लपून व्यापार करतात.
3.191.47
मित्या च नखरोमाणि धारयन्ति तदा द्विजाः ।
अर्थलोभान्नरव्याघ्र वृथा च ब्रह्मचारिणः ॥ ३.१९१.४७ ॥
हे नरव्याघ्रा, तेव्हा द्विज नखे व केस राखतील; धनलोभाने व्यर्थच ब्रह्मचारी बनतील.
3.191.48
आश्रमेषु वृथाचार पारपा गुरुतल्पगाः ।
ऐहलौकिकमीहन्ते मांसशोणितवर्धनम् ॥ ३.१९१.४८ ॥
आश्रमांत व्यर्थ आचार करणारे, गुरुपत्नीशी संग करणारे, मांस-रक्त वाढवणाऱ्या ऐहिक भोगांची इच्छा करतात.
3.191.49
पारलौकिककार्येषु प्रमत्ता भृशनास्तिकाः ।
बहुपाषण्डसंकीर्णाः परान्नगुणवादिनः।
आश्रमा मनुजव्याघ्र न भवन्ति युगक्षये ॥ ३.१९१.४९ ॥
परलोकाच्या कार्यांत प्रमादी, अत्यंत नास्तिक, अनेक पाषंडांनी मिसळलेले, दुसऱ्याच्या अन्नाच्या गुणांची स्तुती करणारे असतात; हे नरव्याघ्रा, युगक्षयात आश्रम राहत नाहीत.
3.191.50
यथर्तुवर्षी भगवान्न तथा पाकशासनः ।
न चापि सर्वभीजानि सम्यग्रोहन्ति भारत ॥ ३.१९१.५० ॥
पूर्वीप्रमाणे भगवान पाकशासन (इंद्र) ऋतूनुसार पाऊस पाडत नाहीत; हे भारता, सर्व बीजेही नीट अंकुरत नाहीत.
3.191.51
फलं धर्मस्य राजेन्द्र सर्वत्र परिहीयते ।
हिंसाभिरामश्च जनस्तथा संपद्यतेऽशुचिः।
अधर्मफलमत्यर्थं तदा भवति चानघ ॥ ३.१९१.५१ ॥
हे राजेंद्रा, धर्माचे फळ सर्वत्र घटते; हिंसेत रमणारे लोक अशुद्ध होतात; हे निष्पापा, तेव्हा अधर्माचे फळ अत्यधिक होते.
3.191.52
तदा च पृथिवीपाल यो भवेद्धर्मसंयुतः ।
अल्पायुः स हि मन्तव्यो न हि धर्मोस्ति कश्चन ॥ ३.१९१.५२ ॥
हे पृथ्वीपाला, तेव्हा जो धर्मयुक्त असेल, त्याला अल्पायुषी समजावे; खरोखर कोणताही धर्म उरत नाही.
3.191.53
भूयिष्ठं कूटमानैश्च पण्यं विक्रीणते जनाः ।
वणिजश्च नरव्याघ्र बहुमाया भवन्त्युत ॥ ३.१९१.५३ ॥
लोक बहुतांशी खोट्या मापांनी माल विकतात; हे नरव्याघ्रा, व्यापारीही फार कपटी होतात.
3.191.54
धर्मिष्ठाः परिहीयन्ते पापीयान्वर्धते जनः ।
धर्मस्य बलहानिः स्यादधर्मश्च बलायते ॥ ३.१९१.५४ ॥
धर्मिष्ठ लोक घटतात, पापी लोक वाढतात; धर्माचे बल क्षीण होते आणि अधर्म बलवान होतो.
3.191.55
अल्पायुषो दरिद्राश्च धर्मिष्ठा मानवास्तथा ।
दीर्घायुषः समृद्धाश्च विधर्माणो युगक्षये ॥ ३.१९१.५५ ॥
युगाच्या अंती धर्मनिष्ठ मानव अल्पायु आणि दरिद्री होतील; अधर्मी दीर्घायु आणि समृद्ध होतील.
3.191.56
नगराणआं विहारेषु विधर्माणो युगक्षये ।
अधर्मिष्ठैरुपायैश् प्रजा व्यवहरन्त्युत ॥ ३.१९१.५६ ॥
युगाच्या अंती नगरांच्या विहारस्थळी अधर्मी लोक असतील; प्रजा अधर्मी मार्गांनी व्यवहार करील.
3.191.57
संचयेन तथाऽल्पेन भवन्त्याढ्यमदान्विताः ।
धनं विश्वासतो न्यस्तं मिथो भूयिष्ठशो नराः ॥ ३.१९१.५७ ॥
थोड्या संचयानेही माणसे धनमदाने भरतील; विश्वासाने ठेवलेले धन ते परस्पर हडपतील.
3.191.58
हर्तुं व्यवसिता राजन्पापाचारसमनविताः ।
नैतदस्तीति मनुजा वर्तन्ते निरपत्रपाः ॥ ३.१९१.५८ ॥
हे राजा, पापाचारी माणसे धन हडपण्याचा निश्चय करतील; निर्लज्जपणे 'असे काही नाहीच' असे ते म्हणतील.
3.191.59
पुरुषादानि सत्वानि पक्षिणोऽथ मृगास्तथा ।
नगराणां विहारेषु चैत्येष्वपि च शेरते ॥ ३.१९१.५९ ॥
नरभक्षक प्राणी, पक्षी आणि मृग नगरांच्या विहारस्थळी व चैत्यांतही झोपतील.
3.191.60
सप्तवर्षाष्टवर्षाश्च स्त्रियो गर्भधरा नृप ।
दशद्वादशवर्षाणां पुंसां पुत्रः प्रजायते ॥ ३.१९१.६० ॥
हे नृपा, सात-आठ वर्षांच्या स्त्रिया गर्भ धारण करतील; दहा-बारा वर्षांच्या पुरुषांनाही पुत्र होतील.
3.191.61
भवन्ति षोडशे वर्षे नराः पलितिनस्तथा ।
आयुःक्षयो मनुष्याणां क्षिप्रमेव प्रपद्यते ॥ ३.१९१.६१ ॥
सोळाव्या वर्षी माणसे पिकलेल्या केसांची होतात; माणसांचे आयुष्य लवकरच क्षीण होऊ लागते.
3.191.62
क्षीणायुषो महाराज तरुणा वृद्धशीलिनः ।
तरुणानां च यच्छीलं तद्वृद्धेषु प्रजायते ॥ ३.१९१.६२ ॥
हे महाराजा, क्षीण आयुष्य असलेले तरुणही वृद्धांच्या स्वभावाचे होतात; आणि तरुणांचा जो स्वभाव तो वृद्धांमध्ये उत्पन्न होतो.
3.191.63
विपरीतास्तदा नार्यो वञ्चयित्वाऽर्हतः पतीन् ।
व्युच्चरन्त्यपि दुःशीला दासैः पशुभिरेव च ॥ ३.१९१.६३ ॥
तेव्हा स्त्रिया विपरीत होतील; योग्य पतींना फसवून दुःशील स्त्रिया दास आणि पशूंसोबतही भटकतील.
3.191.64
वीरपत्न्यस्तथा नार्यः संश्रयन्ति नरान्नृप ।
भर्तारमपि जीवन्तमन्यान्व्यभिचरन्त्युत ॥ ३.१९१.६४ ॥
हे नृपा, वीरांच्या पत्नीही तसेच पुरुषांचा आश्रय घेतील; जिवंत पती असूनही त्या इतरांशी व्यभिचार करतील.
3.191.65
तस्मिन्युगसहस्रान्ते संप्राप्ते चायुषः क्षये ।
अनावृष्टिर्महाराज जायते बहुवार्षिकी ॥ ३.१९१.६५ ॥
हे महाराजा, त्या सहस्र युगांच्या अखेरीस, आयुष्याचा क्षय जवळ आल्यावर, अनेक वर्षे टिकणारा अनावृष्टीचा दुष्काळ उत्पन्न होतो.
3.191.66
ततस्तान्यल्पसाराणि सत्वानि क्षुधितानि वै ।
प्रलयं यान्ति भूयिष्ठं पृथिव्यां पृथिवीपते ॥ ३.१९१.६६ ॥
तेव्हा ते अल्पबल प्राणी भुकेने व्याकूळ होऊन, हे पृथ्वीपते, पृथ्वीवर बहुतांश प्रलयाला जातात.
3.191.67
ततो दिनकरैर्दीप्तैः सप्तभिर्मनुजाधिप ।
पीयते सलिलं सर्वं समुद्रेषु सरित्सु च ॥ ३.१९१.६७ ॥
हे मनुजाधिपा, मग सात तेजस्वी सूर्यांनी समुद्रांतील आणि नद्यांतील सर्व पाणी प्राशन केले जाते.
3.191.68
यच्च रकाष्ठं तृणं चापि शुष्कं चार्द्रं च भारत ।
सर्वं तद्भस्मसाद्भूतं दृश्यते भरतर्षभ ॥ ३.१९१.६८ ॥
हे भारता, लाकूड, गवत, कोरडे वा ओले जे काही आहे ते सर्व भस्म झालेले दिसते, हे भरतर्षभा.
3.191.69
ततः संवर्तको वह्निर्वायुना सह भारत ।
लोकमाविशते पूर्वमादित्यैरुपशोषितम् ॥ ३.१९१.६९ ॥
हे भारता, मग संवर्तक अग्नी वायूसह, सूर्यांनी आधीच शुष्क केलेल्या लोकात प्रवेश करतो.
3.191.70
ततः स पृथिवीं भित्त्वा प्रविश्य च रसातलम् ।
रदेवदानवयक्षाणां भयं जनयते महत् ॥ ३.१९१.७० ॥
मग ती पृथ्वी भेदून रसातलात प्रवेश करते आणि देव, दानव, यक्षांमध्ये मोठे भय निर्माण करते.
3.191.71
निरदहन्नागलोकं च यच्च किंचित्क्षिताविह ।
अधस्तात्पृथिवीपाल सर्वं नाशयते क्षणात् ॥ ३.१९१.७१ ॥
ती नागलोकाला आणि पृथ्वीवर किंवा खाली जे काही आहे ते पूर्ण जाळते; हे पृथ्वीपाला, क्षणात सर्व नष्ट करते.
3.191.72
ततो योजनविंशानां सहस्राणि शतानि च ।
निर्दहत्यशिवो वायुः स च संवर्तकोऽनलः ॥ ३.१९१.७२ ॥
मग वीस योजनांच्या हजारो व शेकडो प्रदेशाला अशुभ वायू आणि तो संवर्तक अग्नी जाळून टाकतात.
3.191.73
सदेवासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् ।
ततो दहति दीप्तः स सर्वमेव जगद्विभुः ॥ ३.१९१.७३ ॥
देव, असुर, गंधर्व, यक्ष, उरग व राक्षस यांच्यासह सर्व जगाला तो प्रज्वलित विभु मग जाळून टाकतो.
3.191.74
ततो गजकुलप्रख्यास्तजिन्मालाविभूषिताः ।
उत्तिष्ठन्ति महामेघा नभस्यद्भुतदर्शनाः ॥ ३.१९१.७४ ॥
मग हत्तींच्या कळपासारखे, विजेच्या माळांनी शोभिवंत, आकाशात अद्भुत दिसणारे महामेघ उठतात.
3.191.75
केचिन्नीलोत्पलश्यामाः केचित्कुमुदसन्निभाः ।
केचित्किञ्जल्कसंकाशाः केचित्पीताः पयोधराः ॥ ३.१९१.७५ ॥
काही निळ्या कमळासारखे श्यामल, काही कुमुदासारखे, काही कमळाच्या परागासारखे, तर काही पिवळे मेघ होते.
3.191.76
केचिद्धारिद्रसंकाशाः कारण्डवनिभास्तथा ।
केचित्कमलपत्राभाः केचिद्धिङ्गुलसप्रभाः ॥ ३.१९१.७६ ॥
काही हळदीच्या रंगाचे, काही कारंडव पक्ष्यासारखे, तसेच काही कमळपानाच्या कांतीचे, आणि काही हिंगुलासारखे तेजस्वी होते.
3.191.77
केचित्पुरवराकाराः केचिद्गजकुलोपमाः ।
केचिदञ्जनसंकाशाः केचिन्मकरसन्निभाः ॥ ३.१९१.७७ ॥
काही उत्तम नगरांच्या आकाराचे, काही हत्तींच्या कळपासारखे, काही अंजनासारखे, आणि काही मकरांसारखे होते.
3.191.78
विद्युन्मालापिनद्धाङ्गाः समुत्तिष्ठन्ति वै घनाः ।
घोररूपा महाराज घोरस्वननिनादिताः ॥ ३.१९१.७८ ॥
विजेच्या माळांनी अंग वेढलेले दाट मेघ उठतात; हे महाराजा, ते भयानक रूपाचे असून भयंकर गर्जनांनी दुमदुमलेले आहेत.
3.191.79
ततो जलघराः सर्वं व्याप्नुवनति नभस्तलम् ।
गर्जन्तः पृथिवीपाल पृथिवीधरसन्निभाः ॥ ३.१९१.७९ ॥
तेव्हा ते जलधर मेघ सर्व आकाश व्यापू लागले; हे पृथ्वीपाला, पृथ्वीला धारण करणाऱ्या पर्वतांसारखे गर्जत.
3.191.80
तैरियं पृथिवी सर्वा सपर्वतवनाकरा ।
आपूर्यते महाराज सलिलौघपरिप्लुता ॥ ३.१९१.८० ॥
त्यांनी ही सर्व पृथ्वी पर्वत, वने आणि खाणींसह, हे महाराजा, जलप्रवाहाने भरून गेली.
3.191.81
ततस्ते जलदा घोरा राविणः पुरुषर्षभ ।
पर्वतान्प्लावयन्त्याशु चोदिताः परमेष्ठिना ॥ ३.१९१.८१ ॥
तेव्हा ते भयानक, गर्जणारे मेघ, हे पुरुषर्षभा, परमेष्ठीने प्रेरित होऊन लगेच पर्वत बुडवू लागले.
3.191.82
वर्षमाणा महत्तोयं पूरयन्तो वसुंधराम् ।
सुघोरमशिवं रौद्रं नाशयनति च पावकम् ॥ ३.१९१.८२ ॥
महान जलवर्षाव करीत, पृथ्वी भरीत, अत्यंत भयानक, अशुभ आणि उग्र रूपात, त्यांनी अग्नीलाही विझवून टाकले.
3.191.83
ततो द्वादशवर्षाणि पयोदास्त उपप्लवे ।
धाराभिः पूरयन्तो वै चोद्यमाना महात्मना ॥ ३.१९१.८३ ॥
मग त्या प्रलयात, ते मेघ महात्म्याने प्रेरित होऊन बारा वर्षे धारांनी भरत राहिले.
3.191.84
ततः समुद्रः स्वां वेलामतिक्रामति भारत ।
पर्वताश्च विदीर्यन्ते मही चापि विदीर्यते ॥ ३.१९१.८४ ॥
मग, हे भारता, समुद्र आपली मर्यादा ओलांडला; पर्वत फुटले, पृथ्वीही फुटली.
3.191.85
सर्वतः सहसा भ्रान्तास्ते पयोदा नभस्तलम् ।
संवेष्टयित्वा नश्यन्ति वायुवेगपराहताः ॥ ३.१९१.८५ ॥
सर्व बाजूंनी अचानक भ्रमलेले ते मेघ आकाश वेढून वाऱ्याच्या वेगाने आदळून नष्ट होतात.
3.191.86
कततस्तं मारुतं घोरं स्वयंभूर्मनुजाधिप ।
आदिः पद्मालयो देवः पीत्वा स्वपिति भारत ॥ ३.१९१.८६ ॥
हे मनुजाधिपा, त्या भयंकर वाऱ्याचे प्राशन करून स्वयंभू, आदिदेव, कमलवासी देव झोपतो, हे भारता.
3.191.87
तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे ।
नष्टे देवासुरगणए यक्षराक्षसवर्जिते ॥ ३.१९१.८७ ॥
त्या भयंकर एकार्णवात, स्थावर-जंगम नष्ट झाले असता, देव-असुरगण नष्ट झाले असता, यक्ष-राक्षसांशिवाय झाले असता.
3.191.88
निर्मनुष्ये महीपाल निःश्वापदमहीरुहे ।
अनन्तरिक्षे लोकेऽस्मिन्भ्रमाम्येकोऽहमातुरः ॥ ३.१९१.८८ ॥
हे महीपाला, मनुष्यरहित, हिंस्र पशू व वृक्षरहित, आकाशहीन या जगात मी एकटा व्याकुळ होऊन भटकतो.
3.191.89
एकार्णवे जले घोरे विचरन्पार्थिवोत्तम ।
अपश्यन्सर्वभूतानि वैक्लब्यमगमं ततः ॥ ३.१९१.८९ ॥
हे श्रेष्ठ राजा, त्या भयंकर एकार्णवाच्या पाण्यात फिरताना, सर्व भूते न पाहिल्याने मी तेव्हा विषादाला प्राप्त झालो.
3.191.90
ततः सुदीर्घं गत्वाऽहं प्लवमानो धराधिप ।
श्रान्तः क्वचिन्न शरणं लब्धवानस्म्यतन्द्रितः ॥ ३.१९१.९० ॥
नंतर, हे धरणीपते, फार दूर पोहत जाऊनही, थकलेला असतानाही मला कुठेही आश्रय मिळाला नाही; मी आळसरहित होतो.
3.191.91
ततः कदाचित्पश्यामि तस्मिन्सलिलसंनिघौ ।
न्यग्रोधं सुमहान्तं वै विशालं पृथिवीपते ॥ ३.१९१.९१ ॥
नंतर एकदा त्या पाण्याजवळ मी एक अतिशय विशाल वडाचे झाड पाहिले, हे पृथ्वीपते.
3.191.92
शाखायां तस्य वृक्षस्य विस्तीर्णायां नराधिप ।
पर्यङ्के पृथिवीपाल दिव्यास्तरणसंस्तृते ॥ ३.१९१.९२ ॥
हे नराधिपा, त्या वृक्षाच्या पसरलेल्या फांदीवर, हे पृथ्वीपाला, दिव्य आच्छादनांनी सजवलेल्या पलंगावर.
3.191.93
उपविष्टं महाराज पद्मेन्दुसदृशाननम् ।
फुल्लपद्मविशालाक्षं बालं पश्यामि भारत ॥ ३.१९१.९३ ॥
हे महाराजा, हे भारता, बसलेल्या एका बालकाला मी पाहिले; त्याचे मुख कमळ व चंद्रासारखे होते, आणि त्याचे विशाल डोळे उमललेल्या कमळांसारखे होते.
3.191.94
ततो मे पृतिवीपाल विस्मयः सुमहाभूत् ।
कथं त्वयं शिशुः शेते लोके नाशमुपागते ॥ ३.१९१.९४ ॥
तेव्हा, हे पृथ्वीपाला, जग नाशाला पोहोचलेले असताना हे बालक कसे झोपले आहे, याचे मला फार आश्चर्य वाटले.
3.191.95
तपसा चिन्तयंश्चापि तं शिशुं नोपलक्षये ।
भूतं भव्यं भविष्यं च जानन्नपि नराधिप ॥ ३.१९१.९५ ॥
तपाने विचार करूनही मला त्या बालकाचा बोध झाला नाही, हे नराधिपा; भूत, भविष्य व वर्तमान सर्व जाणत असूनही.
3.191.96
अतसीपुष्पवर्णाभः श्रीवत्सकृतभूषणः ।
साक्षाल्लक्ष्म्या इवावास स तदा प्रतिभाति मे ॥ ३.१९१.९६ ॥
अळशीच्या फुलाच्या रंगाची कांती असलेला, श्रीवत्स चिन्हाने शोभलेला तो मला तेव्हा साक्षात लक्ष्मीचे निवासस्थान भासला.
3.191.97
ततो मामब्रवीद्बालः स पद्मनिभलोचनः ।
श्रीवत्सधारी द्युतिमान्वाक्यं श्रुतिसुखावहम् ॥ ३.१९१.९७ ॥
तेव्हा कमळासारख्या नेत्रांचा, श्रीवत्सचिन्ह धारण करणारा, तेजस्वी तो बालक मला कानांना सुखद वाटणारे शब्द म्हणाला.
3.191.98
जानामि त्वां परिश्रान्तं तात विश्रामकाङ्क्षिणम् ।
मार्कण्डेय महासत्वं यावदिच्छसि भार्गव ॥ ३.१९१.९८ ॥
बाळा, तू थकलेला असून विश्रांती इच्छितोस हे मला ठाऊक आहे. मार्कंडेया, महात्मा भार्गवा, तुला हवे तितके विश्रांती घे.
3.191.99
अभ्यन्तरं शरीरं मे प्रविश्य मुनिसत्तम ।
आस्खेह विहितो वासः प्रसादस्ते कृतो मया ॥ ३.१९१.९९ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, माझ्या शरीरात आत प्रवेश कर. येथे तुझ्यासाठी निवास नेमलेला आहे; तुझ्यावर ही कृपा मी केली आहे.
3.191.100
ततो बालेन तेनैव मुक्तस्यासीत्तदा मम ।
निर्वेदो जीविते दीर्घे मनुष्यत्वे च भारत ॥ ३.१९१.१०० ॥
तेव्हा त्याच बालकाने मुक्त केल्यावर, हे भारता, दीर्घ आयुष्य आणि मनुष्यजन्माबद्दल माझ्या मनात विरक्ती निर्माण झाली.
3.191.101
ततो बालेन तेनास्यं सहसा विवृतं कृतम् ।
तस्याहमवशो वक्रे दैवयोगात्प्रवेशितः ॥ ३.१९१.१०१ ॥
तेव्हा त्या बालकाने अचानक आपले तोंड उघडले; दैवयोगाने मी असहाय्य होऊन त्याच्या मुखात प्रवेश केला.
3.191.102
ततः प्रविष्टस्तत्कुक्षिं सहसा मनुजाधिप ।
सराष्ट्रनगराकीर्णां कृत्स्नां पश्यामि मेदिनीम् ॥ ३.१९१.१०२ ॥
तेव्हा, हे मनुजाधिपा, अचानक त्याच्या उदरात प्रवेश करून राष्ट्रे आणि नगरांनी भरलेली संपूर्ण पृथ्वी मी पाहिली.
3.191.103
गङ्गां शतद्रुं सीतां च यमुनामथ कौशिकीम् ।
चर्मण्वतींवेत्रवतीं चन्द्रभागां सरस्वतीम् ॥ ३.१९१.१०३ ॥
गंगा, शतद्रू, सीता, यमुना, मग कौशिकी, चर्मण्वती, वेत्रवती, चंद्रभागा आणि सरस्वती.
3.191.104
सिन्धुं चैव विपाशां च नदीं गोदावरीमपि ।
वस्वोकसारां नलिनीं नर्मदां चैव भारत ॥ ३.१९१.१०४ ॥
सिंधू, विपाशा नदी, गोदावरीही, वस्वोकसारा, नलिनी आणि नर्मदा, हे भारता.
3.191.105
नदीं ताम्रां च वेणां च पुण्यतोयां शुभावहाम् ।
सुवेणां कृष्णवेणां च इरामां च महानदीम् ॥ ३.१९१.१०५ ॥
ताम्रा नदी आणि वेणा, पुण्यजल आणि शुभ देणारी नदी, सुवेणा, कृष्णवेणा आणि महानदी इरामा.
3.191.106
वितस्तां च महाराज कावेरीं च महानदीम् ।
तुङ्गभद्रां कृष्णवेणीं कमलां च महानदीम्।
शोणं च पुरुषव्याघ्र विशल्यां किंपुनामपि ॥ ३.१९१.१०६ ॥
वितस्ता, हे महाराजा, महानदी कावेरी, तुंगभद्रा, कृष्णवेणी, महानदी कमला, हे पुरुषव्याघ्रा, शोण, विशल्या आणि किंपुनाही.
3.191.107
एताश्चान्याश्च नद्योऽहं पृथिव्यां या नरोत्तम ।
परिक्रामन्प्रपश्यामि तस्य कुक्षौ महात्मनः ॥ ३.१९१.१०७ ॥
ह्या आणि पृथ्वीवरील इतर नद्या, हे नरोत्तमा, त्या महात्म्याच्या उदरात फिरताना मी पाहतो.
3.191.108
ततः समुद्रं पश्मामि यादोगणनिषेवितम् ।
रत्नाकरममित्रघ्न पयसोनिधिमुत्तमम् ॥ ३.१९१.१०८ ॥
मग मी समुद्र पाहतो, जलचरांच्या समूहांनी सेवलेला, रत्नांची खाण, हे शत्रुघ्ना, पाण्याचा उत्तम साठा.
3.191.109
ततः पश्यामि गगनं चन्द्रसूर्यविराजितम् ।
जाज्वल्यमानं तेजोभिः पावकार्कसमप्रभम् ॥ ३.१९१.१०९ ॥
त्यानंतर चंद्र आणि सूर्याने शोभिवंत असलेले आकाश मी पाहतो; आपल्या तेजाने प्रज्वलित, अग्नी आणि सूर्याच्या प्रभेसमान.
3.191.110
पश्यामि च महीं राजन्काननैरुपशोभिताम् ।
सपर्वतवनद्वीपां निम्नगाशतसंकुलाम् ॥ ३.१९१.११० ॥
हे राजा, वनांनी शोभिवंत असलेली पृथ्वी मी पाहतो; पर्वत, वने आणि बेटांनी युक्त, शेकडो नद्यांनी भरलेली.
3.191.111
यजन्ते हि ततो राजन्ब्राह्मणा बहुभिर्मखैः ।
क्षत्रियाश् प्रवर्तन्ते सर्ववर्णानुरञ्जनैः ॥ ३.१९१.१११ ॥
मग, हे राजा, ब्राह्मण अनेक यज्ञांनी यजन करतात; क्षत्रिय सर्व वर्णांना संतुष्ट ठेवून आचरण करतात.
3.191.112
वैश्याः कृषिं यथान्यायं कारयन्ति नराधिप ।
शुश्रूषायां च निरता द्विजानां वृषलास्तथा ॥ ३.१९१.११२ ॥
हे नराधिपा, वैश्य यथान्याय शेती करवतात; आणि शूद्र द्विजांच्या सेवेत तत्पर असतात.
3.191.113
ततः परिपतन्राजंस्तस्य कुक्षौ महात्मनः ।
हिमवन्तं च पश्यामि हेमकूटं च पर्वतम् ॥ ३.१९१.११३ ॥
मग, हे राजा, त्या महात्म्याच्या उदरात फिरताना मी हिमवान आणि हेमकूट पर्वत पाहतो.
3.191.114
निषधं चापि पश्यामि श्वेतं च रजतान्वितम् ।
पश्यामि च महीपाल पर्वतं गन्धमादनम् ॥ ३.१९१.११४ ॥
निषध पर्वत मी पाहतो, आणि रुप्याने युक्त श्वेत पर्वतही; हे महीपाला, गंधमादन पर्वत मी पाहतो.
3.191.115
मन्दरं मनुजव्याघ्र नीलं चापि महागिरिम् ।
पश्यामि च महाराज मेरु कनकपर्वतम् ॥ ३.१९१.११५ ॥
हे मनुजव्याघ्रा, मी मंदराला आणि नील महागिरीलाही पाहतो. हे महाराजा, मी सुवर्णपर्वत मेरूला पाहतो.
3.191.116
महेन्द्रं चैव पश्यामि विन्ध्यं च गिरिमुत्तमम् ।
मलयं चापि पश्यामि पारियात्रं च पर्वतम् ॥ ३.१९१.११६ ॥
मी महेंद्र पर्वताला आणि उत्तम पर्वत विंध्याला पाहतो. मलय आणि पारियात्र पर्वतालाही मी पाहतो.
3.191.117
एते चान्ये च बहवो यावन्तः पृथिवीधराः ।
तस्योदरे मया दृष्टाः सर्वे रत्नविभूषिताः ॥ ३.१९१.११७ ॥
ही आणि इतरही जितके पृथ्वीला धारण करणारे पर्वत आहेत, ते सर्व रत्नांनी अलंकृत होऊन त्याच्या उदरात माझ्याकडून पाहिले गेले.
3.191.118
सिंहान्व्याघ्रान्वराहांश्च पश्यामि मनुजाधिप ।
पृथिव्यां यानि चान्यानि सत्त्वानि जगतीपते।
तानि सर्वाण्यहं तत्र पश्यन्पर्यचरं तदा ॥ ३.१९१.११८ ॥
हे मनुजाधिपा, मी सिंह, व्याघ्र आणि वराह पाहतो. हे जगत्पते, पृथ्वीवरील जे इतर प्राणी आहेत, ते सर्व तेथे पाहत मी तेव्हा संचार करत होतो.
3.191.119
कुक्षौ तस् नरव्याघ्र प्रविष्टः संचरन्दिशः ।
शक्रादींश्चापि पश्यामि कृत्स्नान्देवगणानहम् ॥ ३.१९१.११९ ॥
हे नरव्याघ्रा, त्याच्या उदरात प्रवेश करून दिशांमध्ये संचार करत मी इंद्रादींना आणि सर्व देवगणांना पाहतो.
3.191.120
साध्यान्रुद्रांस्तथाऽऽदित्यान्गुह्यकान्पितरस्तथा ।
सर्पान्नागान्सुपर्णांश्च वसूनप्यश्विनावपि ॥ ३.१९१.१२० ॥
साध्य, रुद्र, तसेच आदित्य, गुह्यक आणि पितर; तसेच सर्प, नाग, सुपर्ण, वसू आणि दोन अश्विनीकुमार यांनाही.
3.191.121
गन्धर्वाप्सरसो यक्षानृषींश्चैव महीपते ।
दैत्यदानवसङ्घांश्च नागांश्च मनुजाधिप ॥ ३.१९१.१२१ ॥
हे महीपते, गंधर्व, अप्सरा, यक्ष, ऋषी, दैत्य-दानवांचे समूह आणि नाग, हे मनुजाधिपा.
3.191.122
सिंहिकातनयांश्चापि ये चान्ये सुरशत्रवः ।
यच्च किंचिन्मया लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९१.१२२ ॥
सिंहिकेचे पुत्र आणि देवांचे इतर शत्रू, आणि जगात मी पाहिलेले जे काही स्थावर-जंगम आहे.
3.191.123
सर्वं पश्याम्यहं राजंस्तस्य कुक्षौ महात्मनः ।
त्वरमाणः फलाहारः कृत्स्नं जगदिदं विभो ॥ ३.१९१.१२३ ॥
हे राजा, त्या महात्म्याच्या उदरात मी सर्व पाहतो; फलाहारासाठी घाई करत, हे विभो, हे संपूर्ण जग.
3.191.124
अन्तःशरीरे तस्याहं वर्षाणामधिकं शतम् ।
न च पश्यामि यस्याहं देहस्यान्तं कदाचन ॥ ३.१९१.१२४ ॥
त्याच्या शरीरात मी शंभरहून अधिक वर्षे होतो; पण त्या देहाचा अंत मला कधीच दिसला नाही.
3.191.125
सततं धावमानश्च चिन्तयानो विशांपते ।
भ्रमंस्तत्र महीपाल यदा वर्षगणान्बहून्।
आसादयामि नैवान्तं तस्य राजन्महात्मनः ॥ ३.१९१.१२५ ॥
हे विशांपते, हे महीपाला, सतत धावत आणि विचार करत मी तेथे भटकत राहिलो; अनेक वर्षांचे समूह निघून गेले तरी, हे राजा, त्या महात्म्याचा अंत मला गवसला नाही.
3.191.126
ततस्तमेव शरणं गतोस्मि विधिवत्तदा ।
वरेण्यं वरदं देवं मनसा कर्मणैव च ॥ ३.१९१.१२६ ॥
मग मी विधिपूर्वक त्याच्याच शरण गेलो, त्या वरेण्य, वरदायी देवाला, मनाने आणि कर्मानेही.
3.191.127
ततोऽहं सहसा राजन्वायुवेगेन निःसृतः ।
महात्मनो मुखात्तस्य विवृतात्पुरुषोत्तम ॥ ३.१९१.१२७ ॥
तेव्हा, हे राजा, मी अचानक वायुवेगाने त्या महात्म्याच्या उघड्या मुखातून बाहेर पडलो, हे पुरुषोत्तमा.
3.191.128
ततस्तस्यैव शाखायां न्यग्रोधस्य विशांपते ।
आस्ते मनुजशार्दूल कृत्स्नमादाय वै जगत् ॥ ३.१९१.१२८ ॥
तेव्हा त्या वडाच्या फांदीवरच, हे विशांपते, हे मनुजशार्दूला, तो संपूर्ण जग धारण करून बसलेला आहे.
3.191.129
ते नैव बालवेषेण श्रीवत्सकृतलक्षणम् ।
आसीनं तं नरव्याघ्र पश्याम्यमिततेजसम् ॥ ३.१९१.१२९ ॥
हे नरव्याघ्रा, बालरूपात, श्रीवत्स चिन्हाने चिन्हित, बसलेल्या, अमित तेजस्वी त्याला मी पाहतो.
3.191.130
ततो मामब्रवीद्बालः स प्रीतः प्रहसन्निव ।
श्रीवत्सधारी द्युतिमान्पीतवासा महाद्युतिः ॥ ३.१९१.१३० ॥
तेव्हा तो बालक, प्रसन्न होऊन जणू हसत, मला म्हणाला — श्रीवत्स धारण करणारा, तेजस्वी, पीत वस्त्र नेसलेला, महातेजस्वी तो.
3.191.131
अपीदानीं शरीरेऽस्मिन्मामके मुनिसत्तम ।
उषितस्त्वं परिश्रान्तो मार्कण्डेय ब्रवीहि मे ॥ ३.१९१.१३१ ॥
हे मुनिश्रेष्ठा, आता माझ्या या शरीरात राहून तू थकला आहेस का? हे मार्कण्डेया, मला सांग.
3.191.132
मुहूर्तादथ मे दृष्टिः प्रादुर्भूता पुनर्नवा ।
मायानिर्मुक्तमात्मनमपश्यं लब्धचेतसम् ॥ ३.१९१.१३२ ॥
मग एका क्षणानंतर माझी दृष्टी नव्याने प्रकट झाली; मायेपासून मुक्त, चेतना परत मिळालेल्या स्वतःला मी पाहिले.
3.191.133
तस्य ताम्रतलौ तात चरणौ सुप्रतिष्ठितौ ।
सुजातौ मृदुरक्ताभिरङ्गुलीभिर्विराजितौ ॥ ३.१९१.१३३ ॥
त्याचे ताम्रवर्ण तळवे असलेले, हे तात, सुस्थिर ठेवलेले दोन चरण सुडौल होते, मृदू तांबूस बोटांनी शोभून दिसत होते.
3.191.134
प्रयत्नेन मया मूर्ध्ना गृहीत्वा ह्यभिवनदितौ ।
दृष्ट्वाऽपरिमितं तस् प्रभावममितौजसः ॥ ३.१९१.१३४ ॥
मी प्रयत्नाने मस्तकाने ते धरून वंदन केले; अमितौजाचा अपरिमित प्रभाव पाहिला.
3.191.135
विनयेनाञ्जलिं कृत्वाप्रयत्नेनोपगम्य ह ।
दृष्टो मया स भूतात्मा देवः कमललोचनः ॥ ३.१९१.१३५ ॥
विनयाने अंजली करून, सहजपणे जवळ जाऊन मी त्याला पाहिले — भूतात्मा, कमलनयन देव.
3.191.136
तमहं प्राञ्जलिर्भूत्वा नमस्कृत्येदमब्रवम् ।
ज्ञातुमिच्छामि देव त्वां मायां चैतां तवोत्तमाम् ॥ ३.१९१.१३६ ॥
मी हात जोडून त्याला नमस्कार करून हे म्हटले: 'हे देवा, तुला आणि तुझी ही उत्तम माया जाणण्याची माझी इच्छा आहे.'
3.191.137
आस्येनानुप्रविष्टोऽहं शरीरे भगवंस्तव ।
दृष्टवानखिलाँल्लोकान्समस्तान्जठरे हि ते ॥ ३.१९१.१३७ ॥
हे भगवंता, तुझ्या मुखातून मी तुझ्या शरीरात प्रवेश केला; तुझ्या उदरात सर्व लोक मी पाहिले.
3.191.138
तव देव शरीरस्था देवदानवराक्षसाः ।
यक्षगन्धर्वनागाश्च जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९१.१३८ ॥
हे देवा, तुझ्या शरीरात असलेले देव, दानव, राक्षस, यक्ष, गंधर्व आणि नाग, तसेच स्थावर-जंगम जग.
3.191.139
त्वत्प्रसादाच्च मे देव स्मृतिर्न परिहीयते ।
द्रुतमन्तःशरीरे ते सततं परिवर्तिनः ॥ ३.१९१.१३९ ॥
हे देवा, आपल्या प्रसादाने माझी स्मृती नष्ट होत नाही. आपल्या शरीरात सतत फिरणारे (जीव) लगेच (दिसले).
3.191.140
निर्गतोऽहमकामस्तु इच्छया ते महाप्रभो ।
यतिष्ये पुण्डरीकाक्ष ज्ञातुं त्वाऽहमनिन्दितं ॥ ३.१९१.१४० ॥
हे महाप्रभो, आपल्या इच्छेने मी कामनेशिवाय (शरीरातून) बाहेर पडलो. हे पुंडरीकाक्षा, त्या निर्दोषाला जाणण्याचा मी प्रयत्न करीन.
3.191.141
इह भूत्वा शिशुः साक्षात्किं भवानवतिष्ठते ।
पीत्वा जगदिदं सर्वमेतदाख्यातुमर्हसि ॥ ३.१९१.१४१ ॥
येथे प्रत्यक्ष बालक होऊन आपण का राहिला आहात? हे संपूर्ण जग गिळून, हे सर्व मला सांगण्यास आपण योग्य आहात.
3.191.142
किमर्थं च जगत्सर्वं शरीरस्थं तवानघ ।
कियन्तं च त्वया कालमिह स्थेयमरिंदम ॥ ३.१९१.१४२ ॥
हे निष्पापा, आपल्या शरीरात स्थित असलेले हे संपूर्ण जग कशासाठी? हे शत्रुदमना, आपण येथे किती काळ राहाल?
3.191.143
एतदिच्छामि देवेश श्रोतुं ब्राह्मणकाम्यया ।
त्वत्तः कमलपत्राक्षं विस्तरेण यथातथम्।
महद्ध्येतदचिन्त्यं च यदहं दृष्टवान्प्रभो ॥ ३.१९१.१४३ ॥
हे देवेशा, एका ब्राह्मणाच्या इच्छेने हे मला ऐकायचे आहे — हे कमलपत्राक्षा, आपल्याकडून विस्ताराने आणि जसे आहे तसे. हे प्रभो, मी जे पाहिले ते महान आणि अचिंत्य आहे.
3.191.144
इत्युक्तः स मया श्रीमान्देवदेवो महाद्युतिः ।
सान्त्वयन्मामिदं वाक्यमुवाच वदतांवरः ॥ ३.१९१.१४४ ॥
मी असे म्हटल्यावर त्या श्रीमान, देवांचा देव, महातेजस्वी, वक्त्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्यांनी मला धीर देत हे वचन म्हटले.