ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.191
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.191.1
ततः स पुनरेवाथ मार्कण्डेयं तपस्विनम् ।
पप्रच्छ विनयोपेतो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ३.१९१.१ ॥
ਫਿਰ ਵਿਨਯ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਧਰਮਰਾਜ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ਉਸ ਤਪਸਵੀ ਮਾਰਕੰਡੇਯ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪੁੱਛਿਆ।
3.191.2
नैके युगसहस्रान्तास्त्वया दृष्टा महामुने ।
न चापीह समः कश्चिदायुष्मान्दृश्यते तव ॥ ३.१९१.२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਮੁਨੀ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਕ-ਦੋ ਨਹੀਂ, ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵੇਖੇ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗਾ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ।
3.191.3
वर्जयित्वा महात्मानं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ।
न तेऽस्ति सदृशः कश्चिदायुषा ब्रह्मसत्तम ॥ ३.१९१.३ ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡੇ ਬਰਾਬਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
3.191.4
अथाऽन्तरिक्षे लोकेऽस्मिन्देवदानववर्जिते ।
त्वमेव प्रलये विप्र ब्रह्माणमुपतिष्ठसे ॥ ३.१९१.४ ॥
ਫਿਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਇਸ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਪ੍ਰਲੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਸੀਂ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹੋ।
3.191.5
प्रलये चापि निर्वृत्ते प्रबुद्धे च पितामहे ।
त्वमेकः सृज्यमानानि भूतानीह प्रपश्यसि ॥ ३.१९१.५ ॥
ਪ੍ਰਲੇ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ ਦੇ ਜਾਗਣ ਤੇ ਵੀ, ਇੱਥੇ ਸਿਰਜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਵੇਖਦੇ ਹੋ।
3.191.6
चतुर्विधानि विप्रर्षे यथावत्परमेष्ठिना ।
वायुभूता दिशः कृत्वा विक्षिप्यापस्ततस्ततः ॥ ३.१९१.६ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਨੇ ਯਥਾਵਤ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣੀ ਸਿਰਜੇ; ਵਾਯੂ ਬਣ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਰਚ ਕੇ, ਫਿਰ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਧਰ-ਉੱਧਰ ਖਿਲਾਰ ਦਿੱਤਾ।
3.191.7
त्वया लोकगुरुः साक्षात्सर्वलोकपितामहः ।
आराधितो द्विजश्रेष्ठ तत्परेण समाधिना ॥ ३.१९१.७ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਤੂੰ ਸਾਖਿਆਤ ਲੋਕਗੁਰੂ, ਸਰਬਲੋਕਪਿਤਾਮਹ ਦੀ ਇਕਾਗਰ ਸਮਾਧੀ ਨਾਲ ਆਰਾਧਨਾ ਕੀਤੀ।
3.191.8
स्वप्रमाणमथो विप्र त्वया कृतमनेकशः ।
घोरेणाविश्य तपसा वेधसो निर्जितास्त्वया ॥ ३.१९१.८ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪ੍ਰਮਾਣ ਨਾਲ ਕਈ ਵਾਰ, ਘੋਰ ਤਪ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਵੀ ਜਿੱਤਿਆ।
3.191.9
नारायणाङ्कप्रख्यस्त्वं सांपरायेऽतिपठ्यसे ॥ ३.१९१.९ ॥
ਤੂੰ ਨਾਰਾਇਣ ਦੀ ਗੋਦ ਵਰਗਾ ਹੈਂ; ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬਹੁਤ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈਂ।
3.191.10
भगवाननेकशः कृत्वा त्वया विष्णोश्च विश्वकृत् ।
कर्णिकोद्धरणं दिव्यं ब्रह्मणः कामरूपिणः।
रत्नालंकारयोगाभ्यां दृग्भ्यां दृष्टस्त्वया पुरा ॥ ३.१९१.१० ॥
ਭਗਵਾਨ, ਵਿਸ਼ਵਕਰਤਾ ਵਿਸ਼ਨੂ ਤੇ ਕਾਮਰੂਪੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਵਯ ਕਰਣਿਕਾ-ਉੱਧਰਣ ਤੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਕੀਤਾ; ਰਤਨ-ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਖਿਆ।
3.191.11
तस्मात्तवान्तको मृत्युर्जरा वा देहनाशिनी ।
न त्वां विशति विप्रर्षे प्रसादात्परमेष्ठिनः ॥ ३.१९१.११ ॥
ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਅੰਤਕ ਮ੍ਰਿਤੂ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਜਰਾ ਨਹੀਂ ਵੜਦੀ।
3.191.12
यदा नैव रविर्नाग्निर्न वायुर्न च चन्द्रमाः ।
नैवान्तरिक्षं नैवोर्वी शेषं भवति किंचन ॥ ३.१९१.१२ ॥
ਜਦੋਂ ਨਾ ਸੂਰਜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਅੱਗ, ਨਾ ਹਵਾ, ਨਾ ਚੰਦਰਮਾ; ਨਾ ਅਸਮਾਨ, ਨਾ ਧਰਤੀ, ਤਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
3.191.13
तस्मिन्नेकार्णवे लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे ।
नष्टे देवासुरगणे समुत्सन्नमहोरगे ॥ ३.१९१.१३ ॥
ਉਸ ਇਕੋ ਸਮੁੰਦਰ ਵਰਗੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਸਭ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰ ਸਮੂਹ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ, ਅਤੇ ਮਹਾਸਰਪ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟ ਗਏ।
3.191.14
शयानममितात्मानं पद्मे पद्मनिकेतनम् ।
त्वमेकः सर्वभूतेशं ब्रह्माणमुपतिष्ठसि ॥ ३.१९१.१४ ॥
ਕਮਲ ਉੱਤੇ ਸੁੱਤੇ ਹੋਏ, ਅਸੀਮ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ, ਕਮਲ ਹੀ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਹੈ, ਸਰਬ ਭੂਤਾਂ ਦੇ ਈਸ਼ਵਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤੂੰ ਇਕੱਲਾ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈਂ।
3.191.15
एतत्प्रत्यक्षतः सर्वं पूर्वं वृत्तं द्विजोत्तम ।
तस्मादिच्छाम्यहं श्रोतुं सर्वांहेत्वात्मिकां कथां ॥ ३.१९१.१५ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਪਹਿਲਾਂ ਜੋ ਕੁਝ ਵਾਪਰਿਆ, ਇਹ ਸਭ ਤੂੰ ਪ੍ਰਤੱਖ ਵੇਖਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਰਬ-ਕਾਰਣ ਵਾਲੀ ਉਹ ਕਥਾ ਮੈਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
3.191.16
अनुभूतं हि बहुशस्त्वयैकेन द्विजोत्तम ।
न तेऽस्त्यविदितं किंचित्सर्वलोकेषु नित्यदा ॥ ३.१९१.१६ ॥
ਹੇ ਦਵਿਜੋਤਮ, ਤੂੰ ਇਕੱਲੇ ਨੇ ਇਹ ਕਈ ਵਾਰ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਸਰਬ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕੁਝ ਵੀ ਕਦੇ ਅਣਜਾਣ ਨਹੀਂ।
3.191.17
हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवे ।
पुरुषाय पुराणाय शाश्वतायाव्ययाय च।
अव्यक्ताय सुसूक्ष्माय निर्गुणाय गुणात्मने ॥ ३.१९१.१७ ॥
ਹੁਣ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਕਥਾ ਸੁਣਾਵਾਂਗਾ, ਸਵੈਭੂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ — ਪੁਰਾਤਨ, ਸਨਾਤਨ, ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ, ਅਵਿਅਕਤ, ਅਤਿ ਸੂਖਮ, ਨਿਰਗੁਣ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ।
3.191.18
य एष पृथुदीर्घाक्षः पीतवासा जनार्दनः ।
एष कर्ता विकर्ता च भूतात्मा भूतकृत्प्रभुः ॥ ३.१९१.१८ ॥
ਵੱਡੀਆਂ ਤੇ ਲੰਮੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ, ਪੀਲੇ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨਣ ਵਾਲਾ ਇਹ ਜਨਾਰਦਨ — ਇਹੀ ਕਰਤਾ ਤੇ ਵਿਕਰਤਾ ਹੈ, ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਆਤਮਾ, ਭੂਤਾਂ ਦਾ ਸਿਰਜਕ ਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਹੈ।
3.191.19
अचिन्त्यं महदाश्चर्यं पवित्रमिति चोच्यते ।
अनादिनिधनं भूतं विश्वमव्ययमक्षयम् ॥ ३.१९१.१९ ॥
ਉਹ ਅਚਿੰਤ੍ਯ, ਮਹਾਨ ਅਚਰਜ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਆਦਿ-ਅੰਤ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹੋਂਦ ਵਾਲਾ, ਵਿਸ਼ਵ-ਰੂਪ, ਅਵਿਅਯ ਅਤੇ ਅਕਸ਼ਯ ਹੈ।
3.191.20
एष कर्ता न क्रियते कारणं चापि पौरुषे ।
को ह्येनं परुषं वेत्ति देवा अपि न तं पौरषे ॥ ३.१९१.२० ॥
ਇਹ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ; ਪੁਰਸ਼ਾਰਥ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹਨਾਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਦੇਵਤੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
3.191.21
सर्वमाश्चर्यमेवैतन्निर्वृत्तं राजसत्तम ।
आदितो मनुजव्याघ्र कृत्स्नस्य जगतः क्षये ॥ ३.१९१.२१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਸ਼ਰੇਸ਼ਠ! ਇਹ ਸਭ ਅਚਰਜ ਹੀ ਹੈ; ਆਦਿ ਤੋਂ ਹੀ ਸੰਪੰਨ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਨਰ-ਵਿਆਘਰ! ਸਮੁੱਚੇ ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3.191.22
चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् ।
तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च तथाविधः ॥ ३.१९१.२२ ॥
ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਚਾਰ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੀ ਉਨ੍ਹੇ ਹੀ ਸੌ ਸਾਲ; ਸੰਧਿਆਂਸ਼ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ।
3.191.23
वीणि वर्षसहस्राणि त्रेतायुगमिहोच्यते ।
तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च ततः परं ॥ ३.१९१.२३ ॥
ਇੱਥੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸਦੀ ਸੰਧਿਆ ਵੀ ਉਨ੍ਹੇ ਹੀ ਸੌ ਸਾਲ; ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਧਿਆਂਸ਼।
3.191.24
तथा वर्षसहस्रे द्वे द्वापरं परिमाणतः ।
तस्यापि द्विशती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च तथाविधः ॥ ३.१९१.२४ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵਾਪਰ ਯੁਗ ਪਰਿਮਾਣ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ; ਉਸਦੀ ਸੰਧਿਆ ਦੋ ਸੌ ਸਾਲ; ਸੰਧਿਆਂਸ਼ ਵੀ ਉਹੋ ਜਿਹਾ।
3.191.25
सहस्रमेकं वर्षाणां ततः कलियुगं स्मृतम् ।
तस्य वर्षशतं सन्ध्या सन्ध्यांशश्च ततः परम् ॥ ३.१९१.२५ ॥
ਫਿਰ ਕਲਿਯੁਗ ਇੱਕ ਹਜ਼ਾਰ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸਦੀ ਸੰਧਿਆ ਸੌ ਸਾਲ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਸੰਧਿਆਂਸ਼ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ) ਹੈ।
3.191.26
सन्ध्यासंध्यांशयोस्तुल्यं प्रमाणमुपधारय ।
क्षीणे कलियुगे चैव प्रवर्तति कृतं युगम् ॥ ३.१९१.२६ ॥
ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਸੰਧਿਆਂਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝੋ। ਕਲਿਯੁਗ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਤ ਯੁਗ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ।
3.191.27
एषा द्वादशसाहस्री युगाख्या परिकीर्तिता ।
एतत्सहस्रपर्यन्तमहो ब्राह्ममुदाहृतम् ॥ ३.१९१.२७ ॥
ਇਹ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ (ਸਾਲਾਂ ਦੇ) ਯੁਗ ਦਾ ਨਾਮ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ (ਚੱਕਰ) ਹਜ਼ਾਰ (ਵਾਰ) ਤੱਕ ਚੱਲਦਾ ਹੈ; ਅਹੋ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ (ਦਿਨ) ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
3.191.28
विश्वं हि ब्रह्मभवने सर्वतः परिवर्तते ।
लोकानां मनुजवन्याघ्र प्रलयं तं विदुर्बुधाः ॥ ३.१९१.२८ ॥
ਸਾਰਾ ਵਿਸ਼ਵ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਭਵਨ ਵਿੱਚ ਹਰ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਘਰ, ਗਿਆਨੀ ਲੋਕ ਉਸਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਲੈ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
3.191.29
अल्पावशिष्टे तु तदा युगान्ते भरतर्षभ ।
सहस्रान्ते नराः सर्वे प्रायशोऽनृतवादिनः ॥ ३.१९१.२९ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲਦ, ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਹੀ ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਹਜ਼ਾਰ (ਸਾਲਾਂ) ਦੇ ਅੰਤ ਤੇ ਲਗਭਗ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.191.30
यज्ञप्रतिनिधिः पार्थ दानप्रतिनिधिस्तथा ।
व्रतप्रतिनिधिश्चैव तस्मिन्काले प्रवर्तते ॥ ३.१९१.३० ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਉਸ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ, ਦਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਅਤੇ ਵਰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧੀ ਹੀ ਪ੍ਰਵਰਤਦਾ ਹੈ।
3.191.31
ब्राह्मणाः शूद्रकर्माणस्तथा शूद्रा धनार्जकाः ।
क्षत्रधर्मेण वाऽप्यत्र वर्तयन्ति युगक्षये ॥ ३.१९१.३१ ॥
ਯੁਗਕ੍ਸ਼ਯ ਦੇ ਸਮੇਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰ ਕਰਮ ਕਰਨਗੇ, ਸ਼ੂਦਰ ਧਨ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ; ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਧਰਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜੀਵਿਕਾ ਚਲਾਉਣਗੇ।
3.191.32
निवृत्तयज्ञस्वाध्याया दण्डाजिनविवर्जिताः ।
ब्राह्मणा सर्वभक्षाश्च भविष्यन्ति कलौ युगे ॥ ३.१९१.३२ ॥
ਕਲਿਯੁਗ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਯੱਗ ਅਤੇ ਸਵਾਧਿਆਏ ਛੱਡ ਦੇਣਗੇ, ਦੰਡ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗਛਾਲ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ।
3.191.33
अजपा ब्राह्मणास्तात शूद्रा जपपरायणाः ।
विपरीते तदा लोके पूर्वरूपं क्षयस्य तत् ॥ ३.१९१.३३ ॥
ਹੇ ਤਾਤ, ਤਦੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਪ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ, ਸ਼ੂਦਰ ਜਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਗੇ; ਲੋਕ ਉਲਟ ਹੋਣਾ ਹੀ ਕ੍ਸ਼ਯ ਦਾ ਪੂਰਵਰੂਪ ਹੈ।
3.191.34
बहवो म्लेच्छराजानः पृथिव्यां मनुजाधिप ।
मृषानुशासिनः पापा मृषावादपरायणाः ॥ ३.१९१.३४ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਲੇਂਛ ਰਾਜੇ ਹੋਣਗੇ; ਉਹ ਝੂਠੇ ਹੁਕਮ ਦੇਣ ਵਾਲੇ, ਪਾਪੀ ਅਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿਣਗੇ।
3.191.35
आन्ध्राः शकाः पुलिन्दाश्च यवनाश्च नराधिपाः ।
काम्भोजा बाह्लिकाः शूराऽऽ भीरस्तथा नरोत्तमा ॥ ३.१९१.३५ ॥
ਆਂਧ੍ਰ, ਸ਼ਕ, ਪੁਲਿੰਦ, ਯਵਨ ਰਾਜੇ, ਕਾਂਬੋਜ, ਬਾਹ੍ਲਿਕ, ਸ਼ੂਰ, ਆਭੀਰ ਅਤੇ ਨਰੋਤਮ ਵੀ।
3.191.36
न तदा ब्राह्मणः कश्चित्स्वधर्ममुपजीवति ।
क्षत्रियाश्चापि वैश्याश्च विकर्मस्था नराधिप ॥ ३.१९१.३६ ॥
ਤਦੋਂ ਕੋਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੀਵਿਕਾ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ; ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਕ੍ਸ਼ਤ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਵੈਸ਼ ਵੀ ਵਿਕਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਗੇ।
3.191.37
अल्पायुषः स्वल्पबलाः स्वल्पवीर्यपराक्रमाः ।
अल्पसाराल्पदेहाश्च तथा सत्याल्पभाषिणः ॥ ३.१९१.३७ ॥
ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਲੋਕ ਥੋੜ੍ਹੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਬਲ ਵਾਲੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਵੀਰਜ ਅਤੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ, ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਾਰ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਸੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ।
3.191.38
बहुशून्या जनपदा मृगव्यालावृता दिशः ।
युगान्ते समनुप्राप्ते वृथा च ब्रह्मवादिनः ॥ ३.१९१.३८ ॥
ਯੁਗਾਂਤ ਆਉਣ ਤੇ ਜਨਪਦ ਬਹੁਤ ਸੁੰਨੇ ਹੋਣਗੇ, ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਮ੍ਰਿਗਾਂ ਤੇ ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀ ਵੀ ਵਿਅਰਥ ਬੋਲਣਗੇ।
3.191.39
भोवादिनस्तथा शूद्रा ब्राह्मणाश्चार्यवादिनः ।
युगान्ते मनुजव्याघ्र भवन्ति बहुजन्तवः ॥ ३.१९१.३९ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਘਰ, ਯੁਗਾਂਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਦਰ 'ਭੋ' ਆਖ ਕੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ 'ਆਰਿਆ' ਆਖ ਕੇ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ; ਬਹੁਤ ਜੀਵ ਹੋਣਗੇ।
3.191.40
न तथा घ्राणयुक्ताश्च सर्वगन्धा विशांपते ।
रसाश्च मनुजव्याघ्र न तथा स्वादुयोगिनः ॥ ३.१९१.४० ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਉਦੋਂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੰਧਾਂ ਨੱਕ ਨਾਲ ਓਨੀਆਂ ਨਹੀਂ ਜੁੜਨਗੀਆਂ; ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਘਰ, ਰਸ ਵੀ ਓਨੇ ਸੁਆਦਲੇ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ।
3.191.41
बहुप्रजा ह्रस्वदेहा शीलाचारविवर्जिताः ।
मुखेभगाः स्त्रियो राजन्भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९१.४१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯੁਗ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸਤਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੀਆਂ, ਛੋਟੇ ਸਰੀਰ ਵਾਲੀਆਂ, ਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਮੂੰਹ-ਭਗ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।
3.191.42
अट्टशूला जनपदाः शिवशूलाश्चतुष्पथाः ।
केशशूलाः स्त्रियो राजन्भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९१.४२ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਯੁਗ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਟਸ਼ੂਲ, ਚੌਰਾਹਿਆਂ ਤੇ ਸ਼ਿਵਸ਼ੂਲ, ਅਤੇ ਇਸਤਰੀਆਂ ਕੇਸਸ਼ੂਲ ਵਾਲੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ।
3.191.43
अल्पक्षीरास्तथा गावो भविष्यन्ति जनाधिप ।
अल्पपुष्पफलाश्चापि पादपा बहुवायसाः ॥ ३.१९१.४३ ॥
ਹੇ ਜਨਾਧਿਪ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਾਂਵਾਂ ਥੋੜ੍ਹਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣਗੀਆਂ; ਰੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਫੁੱਲ ਤੇ ਫਲ ਹੋਣਗੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤ ਕਾਂ ਹੋਣਗੇ।
3.191.44
ब्रह्मवध्यानुलिप्तानां तथा मिथ्याभिशंसिनाम् ।
नृपाणां पृथिवीपाल प्रतिगृह्णन्ति वै द्विजाः ॥ ३.१९१.४४ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਾਲ, ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆ ਦੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਲਿਬੜੇ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਦੋਸ਼ ਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਿਆਂ ਤੋਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾਨ ਲੈਣਗੇ।
3.191.45
लोभमोहपरीताश्च मिथ्याधर्मध्वजावृताः ।
भिक्षार्थं पृथिवीपाल चञ्चूर्यन्ते द्विजैर्दिशः ॥ ३.१९१.४५ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਾਲ, ਲੋਭ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਘਿਰੇ, ਝੂਠੇ ਧਰਮ-ਧਵਜਾਂ ਨਾਲ ਢਕੇ ਦ੍ਵਿਜ ਭਿੱਖਿਆ ਲਈ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਣਗੇ।
3.191.46
कराभारभयाद्भीता गृहस्थाः परिमोषकाः ।
मुनिच्छद्माकृतिच्छन्ना वाणिज्यमुपभुञ्जते ॥ ३.१९१.४६ ॥
ਟੈਕਸਾਂ ਦੇ ਬੋਝ ਦੇ ਡਰੋਂ ਡਰੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰਹਿਸਥੀ ਅਤੇ ਲੁਟੇਰੇ ਮੁਨੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਕੇ ਛੁਪ ਕੇ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.191.47
मित्या च नखरोमाणि धारयन्ति तदा द्विजाः ।
अर्थलोभान्नरव्याघ्र वृथा च ब्रह्मचारिणः ॥ ३.१९१.४७ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘ੍ਰ, ਉਦੋਂ ਦ੍ਵਿਜ ਨਹੁੰ ਅਤੇ ਵਾਲ ਰੱਖਣਗੇ; ਧਨ ਦੇ ਲੋਭ ਨਾਲ ਵਿਅਰਥ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਬਣਨਗੇ।
3.191.48
आश्रमेषु वृथाचार पारपा गुरुतल्पगाः ।
ऐहलौकिकमीहन्ते मांसशोणितवर्धनम् ॥ ३.१९१.४८ ॥
ਆਸ਼ਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਅਰਥ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ, ਗੁਰੂ-ਪਤਨੀ ਦੀ ਸੇਜ ਉੱਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਸ ਤੇ ਲਹੂ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲੌਕਿਕ ਭੋਗਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.191.49
पारलौकिककार्येषु प्रमत्ता भृशनास्तिकाः ।
बहुपाषण्डसंकीर्णाः परान्नगुणवादिनः।
आश्रमा मनुजव्याघ्र न भवन्ति युगक्षये ॥ ३.१९१.४९ ॥
ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਲਾਪਰਵਾਹ, ਬਹੁਤ ਨਾਸਤਿਕ, ਅਨੇਕ ਪਾਖੰਡਾਂ ਨਾਲ ਰਲੇ ਹੋਏ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਅੰਨ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਘਰ, ਯੁਗ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਤੇ ਆਸ਼ਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ।
3.191.50
यथर्तुवर्षी भगवान्न तथा पाकशासनः ।
न चापि सर्वभीजानि सम्यग्रोहन्ति भारत ॥ ३.१९१.५० ॥
ਜਿਵੇਂ ਰੁੱਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭਗਵਾਨ ਪਾਕਸ਼ਾਸਨ (ਇੰਦਰ) ਵਰਖਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉਵੇਂ ਹੁਣ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ; ਅਤੇ ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਾਰੇ ਬੀਜ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਉੱਗਦੇ।
3.191.51
फलं धर्मस्य राजेन्द्र सर्वत्र परिहीयते ।
हिंसाभिरामश्च जनस्तथा संपद्यतेऽशुचिः।
अधर्मफलमत्यर्थं तदा भवति चानघ ॥ ३.१९१.५१ ॥
ਹੇ ਰਾਜੇਂਦਰ, ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਹਰ ਥਾਂ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਹਿੰਸਾ ਵਿੱਚ ਖੁਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਅਨਘ, ਤਦ ਅਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.191.52
तदा च पृथिवीपाल यो भवेद्धर्मसंयुतः ।
अल्पायुः स हि मन्तव्यो न हि धर्मोस्ति कश्चन ॥ ३.१९१.५२ ॥
ਹੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਾਲ, ਤਦ ਜੋ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇ, ਉਸਨੂੰ ਅਲਪਾਯੂ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਸੱਚਮੁੱਚ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ।
3.191.53
भूयिष्ठं कूटमानैश्च पण्यं विक्रीणते जनाः ।
वणिजश्च नरव्याघ्र बहुमाया भवन्त्युत ॥ ३.१९१.५३ ॥
ਲੋਕ ਬਹੁਤਾਤ ਵਿੱਚ ਝੂਠੇ ਮਾਪਾਂ ਨਾਲ ਮਾਲ ਵੇਚਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਵਪਾਰੀ ਵੀ ਬਹੁਤ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.191.54
धर्मिष्ठाः परिहीयन्ते पापीयान्वर्धते जनः ।
धर्मस्य बलहानिः स्यादधर्मश्च बलायते ॥ ३.१९१.५४ ॥
ਧਰਮੀ ਲੋਕ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਪਾਪੀ ਵਧਦੇ ਹਨ; ਧਰਮ ਦਾ ਬਲ ਘਟਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਰਮ ਬਲਵਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3.191.55
अल्पायुषो दरिद्राश्च धर्मिष्ठा मानवास्तथा ।
दीर्घायुषः समृद्धाश्च विधर्माणो युगक्षये ॥ ३.१९१.५५ ॥
ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਧਰਮਨਿਸ਼ਠ ਮਨੁੱਖ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗਰੀਬ ਹੋਣਗੇ, ਅਤੇ ਅਧਰਮੀ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਹੋਣਗੇ।
3.191.56
नगराणआं विहारेषु विधर्माणो युगक्षये ।
अधर्मिष्ठैरुपायैश् प्रजा व्यवहरन्त्युत ॥ ३.१९१.५६ ॥
ਯੁਗ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਅਧਰਮੀ ਰਹਿਣਗੇ; ਪਰਜਾ ਅਧਰਮੀ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਵਿਹਾਰ ਕਰੇਗੀ।
3.191.57
संचयेन तथाऽल्पेन भवन्त्याढ्यमदान्विताः ।
धनं विश्वासतो न्यस्तं मिथो भूयिष्ठशो नराः ॥ ३.१९१.५७ ॥
ਥੋੜ੍ਹੇ ਸੰਚੇ ਨਾਲ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਧਨ ਦੇ ਮਦ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਣਗੇ; ਭਰੋਸੇ ਨਾਲ ਸੌਂਪਿਆ ਧਨ ਉਹ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੜੱਪਣਗੇ।
3.191.58
हर्तुं व्यवसिता राजन्पापाचारसमनविताः ।
नैतदस्तीति मनुजा वर्तन्ते निरपत्रपाः ॥ ३.१९१.५८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਪਾਪਾਚਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ ਮਨੁੱਖ ਧਨ ਹੜੱਪਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਇਰਾਦਾ ਕਰਨਗੇ; ਬੇਸ਼ਰਮ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਹਿਣਗੇ, 'ਇਹ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ।'
3.191.59
पुरुषादानि सत्वानि पक्षिणोऽथ मृगास्तथा ।
नगराणां विहारेषु चैत्येष्वपि च शेरते ॥ ३.१९१.५९ ॥
ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਜੀਵ, ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਗ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ਾਂ ਅਤੇ ਚੈਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਲੇਟਣਗੇ।
3.191.60
सप्तवर्षाष्टवर्षाश्च स्त्रियो गर्भधरा नृप ।
दशद्वादशवर्षाणां पुंसां पुत्रः प्रजायते ॥ ३.१९१.६० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਸੱਤ-ਅੱਠ ਸਾਲ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਗਰਭ ਧਾਰਨ ਕਰਨਗੀਆਂ; ਦਸ-ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਦੇ ਮਰਦਾਂ ਦੇ ਵੀ ਪੁੱਤਰ ਜੰਮਣਗੇ।
3.191.61
भवन्ति षोडशे वर्षे नराः पलितिनस्तथा ।
आयुःक्षयो मनुष्याणां क्षिप्रमेव प्रपद्यते ॥ ३.१९१.६१ ॥
ਸੋਲ੍ਹਵੇਂ ਸਾਲ ਮਨੁੱਖ ਚਿੱਟੇ ਵਾਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਛੇਤੀ ਹੀ ਘਟਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ।
3.191.62
क्षीणायुषो महाराज तरुणा वृद्धशीलिनः ।
तरुणानां च यच्छीलं तद्वृद्धेषु प्रजायते ॥ ३.१९१.६२ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਘਟ ਗਈ ਹੈ, ਉਹ ਜਵਾਨ ਵੀ ਬੁੱਢਿਆਂ ਵਰਗੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਵਾਨਾਂ ਦਾ ਜੋ ਸੁਭਾਅ ਹੈ, ਉਹ ਬੁੱਢਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.191.63
विपरीतास्तदा नार्यो वञ्चयित्वाऽर्हतः पतीन् ।
व्युच्चरन्त्यपि दुःशीला दासैः पशुभिरेव च ॥ ३.१९१.६३ ॥
ਉਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਉਲਟ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ; ਯੋਗ ਪਤੀਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀ ਔਰਤਾਂ ਨੌਕਰਾਂ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਭਟਕਣਗੀਆਂ।
3.191.64
वीरपत्न्यस्तथा नार्यः संश्रयन्ति नरान्नृप ।
भर्तारमपि जीवन्तमन्यान्व्यभिचरन्त्युत ॥ ३.१९१.६४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਵੀਰਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣਗੀਆਂ; ਜੀਉਂਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੀ ਉਹ ਦੂਜਿਆਂ ਨਾਲ ਵਿਭਚਾਰ ਕਰਨਗੀਆਂ।
3.191.65
तस्मिन्युगसहस्रान्ते संप्राप्ते चायुषः क्षये ।
अनावृष्टिर्महाराज जायते बहुवार्षिकी ॥ ३.१९१.६५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਸ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁਗਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਉਮਰ ਦਾ ਖੈ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਬਹੁਤ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਸੋਕਾ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
3.191.66
ततस्तान्यल्पसाराणि सत्वानि क्षुधितानि वै ।
प्रलयं यान्ति भूयिष्ठं पृथिव्यां पृथिवीपते ॥ ३.१९१.६६ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਜੀਵ ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਕੇ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਬਹੁਤੇ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਲਯ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.191.67
ततो दिनकरैर्दीप्तैः सप्तभिर्मनुजाधिप ।
पीयते सलिलं सर्वं समुद्रेषु सरित्सु च ॥ ३.१९१.६७ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਫਿਰ ਸੱਤ ਚਮਕਦੇ ਸੂਰਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਅਤੇ ਦਰਿਆਵਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਣੀ ਪੀ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.191.68
यच्च रकाष्ठं तृणं चापि शुष्कं चार्द्रं च भारत ।
सर्वं तद्भस्मसाद्भूतं दृश्यते भरतर्षभ ॥ ३.१९१.६८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਲੱਕੜ, ਘਾਹ, ਸੁੱਕਾ ਜਾਂ ਗਿੱਲਾ ਜੋ ਵੀ ਹੈ, ਸਭ ਰਾਖ ਹੋਇਆ ਦਿਸਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ ਬਲਦ।
3.191.69
ततः संवर्तको वह्निर्वायुना सह भारत ।
लोकमाविशते पूर्वमादित्यैरुपशोषितम् ॥ ३.१९१.६९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਫਿਰ ਸੰਵਰਤਕ ਅਗਨੀ ਹਵਾ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਸੂਰਜਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸੁਕਾਏ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ।
3.191.70
ततः स पृथिवीं भित्त्वा प्रविश्य च रसातलम् ।
रदेवदानवयक्षाणां भयं जनयते महत् ॥ ३.१९१.७० ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਪਾੜ ਕੇ ਰਸਾਤਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦਾਨਵਾਂ ਤੇ ਯਕਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਡਰ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
3.191.71
निरदहन्नागलोकं च यच्च किंचित्क्षिताविह ।
अधस्तात्पृथिवीपाल सर्वं नाशयते क्षणात् ॥ ३.१९१.७१ ॥
ਉਹ ਨਾਗਲੋਕ ਨੂੰ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਜੋ ਵੀ ਹੈ ਸਭ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਪਲ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3.191.72
ततो योजनविंशानां सहस्राणि शतानि च ।
निर्दहत्यशिवो वायुः स च संवर्तकोऽनलः ॥ ३.१९१.७२ ॥
ਫਿਰ ਵੀਹ ਯੋਜਨ ਦੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਤੇ ਸੈਂਕੜੇ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਅਸ਼ੁਭ ਹਵਾ ਅਤੇ ਉਹ ਸੰਵਰਤਕ ਅਗਨੀ ਸਾੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3.191.73
सदेवासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् ।
ततो दहति दीप्तः स सर्वमेव जगद्विभुः ॥ ३.१९१.७३ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਅਸੁਰਾਂ, ਗੰਧਰਵਾਂ, ਯਕਸ਼ਾਂ, ਨਾਗਾਂ ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਉਹ ਦੀਪਤ ਵਿਭੂ ਫਿਰ ਸਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
3.191.74
ततो गजकुलप्रख्यास्तजिन्मालाविभूषिताः ।
उत्तिष्ठन्ति महामेघा नभस्यद्भुतदर्शनाः ॥ ३.१९१.७४ ॥
ਫਿਰ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਵਰਗੇ, ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ, ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਦਭੁਤ ਦਿੱਖ ਵਾਲੇ ਮਹਾਮੇਘ ਉੱਠਦੇ ਹਨ।
3.191.75
केचिन्नीलोत्पलश्यामाः केचित्कुमुदसन्निभाः ।
केचित्किञ्जल्कसंकाशाः केचित्पीताः पयोधराः ॥ ३.१९१.७५ ॥
ਕੁਝ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੇ ਸ਼ਿਆਮ, ਕੁਝ ਕੁਮੁਦ ਵਰਗੇ, ਕੁਝ ਕਮਲ-ਪਰਾਗ ਵਰਗੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਪੀਲੇ ਮੇਘ।
3.191.76
केचिद्धारिद्रसंकाशाः कारण्डवनिभास्तथा ।
केचित्कमलपत्राभाः केचिद्धिङ्गुलसप्रभाः ॥ ३.१९१.७६ ॥
ਕੁਝ ਹਲਦੀ ਵਰਗੇ ਰੰਗ ਦੇ, ਕੁਝ ਕਾਰੰਡਵ ਪੰਛੀ ਵਰਗੇ, ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਝ ਕਮਲ-ਪੱਤੇ ਦੀ ਆਭਾ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਹਿੰਗੁਲ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੇ।
3.191.77
केचित्पुरवराकाराः केचिद्गजकुलोपमाः ।
केचिदञ्जनसंकाशाः केचिन्मकरसन्निभाः ॥ ३.१९१.७७ ॥
ਕੁਝ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਗਰਾਂ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੇ, ਕੁਝ ਹਾਥੀਆਂ ਦੇ ਝੁੰਡ ਵਰਗੇ, ਕੁਝ ਕਾਜਲ ਵਰਗੇ, ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਕਰ ਵਰਗੇ।
3.191.78
विद्युन्मालापिनद्धाङ्गाः समुत्तिष्ठन्ति वै घनाः ।
घोररूपा महाराज घोरस्वननिनादिताः ॥ ३.१९१.७८ ॥
ਬਿਜਲੀ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਅੰਗ ਲਪੇਟੇ ਹੋਏ ਸੰਘਣੇ ਮੇਘ ਉੱਠਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਗਰਜ ਨਾਲ ਗੂੰਜਦੇ ਹਨ।
3.191.79
ततो जलघराः सर्वं व्याप्नुवनति नभस्तलम् ।
गर्जन्तः पृथिवीपाल पृथिवीधरसन्निभाः ॥ ३.१९१.७९ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਜਲਧਰ ਮੇਘ ਸਾਰੇ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਢਕਣ ਲੱਗੇ; ਹੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀਪਾਲ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤਾਂ ਵਰਗੇ ਗਰਜਦੇ ਹੋਏ।
3.191.80
तैरियं पृथिवी सर्वा सपर्वतवनाकरा ।
आपूर्यते महाराज सलिलौघपरिप्लुता ॥ ३.१९१.८० ॥
ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪਰਬਤਾਂ, ਜੰਗਲਾਂ ਅਤੇ ਖਾਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਪਾਣੀ ਦੇ ਵਹਾਅ ਨਾਲ ਭਰ ਗਈ।
3.191.81
ततस्ते जलदा घोरा राविणः पुरुषर्षभ ।
पर्वतान्प्लावयन्त्याशु चोदिताः परमेष्ठिना ॥ ३.१९१.८१ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਗਰਜਦੇ ਮੇਘ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ਰਸ਼ਭ, ਪਰਮੇਸ਼ਠੀ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਛੇਤੀ ਹੀ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਡੁਬੋਣ ਲੱਗੇ।
3.191.82
वर्षमाणा महत्तोयं पूरयन्तो वसुंधराम् ।
सुघोरमशिवं रौद्रं नाशयनति च पावकम् ॥ ३.१९१.८२ ॥
ਵੱਡਾ ਜਲ ਵਰਸਾਉਂਦੇ, ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਭਰਦੇ, ਅਤਿ ਭਿਆਨਕ, ਅਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਉਗਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਉਹਨਾਂ ਅੱਗ ਨੂੰ ਵੀ ਬੁਝਾ ਦਿੱਤਾ।
3.191.83
ततो द्वादशवर्षाणि पयोदास्त उपप्लवे ।
धाराभिः पूरयन्तो वै चोद्यमाना महात्मना ॥ ३.१९१.८३ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਪ੍ਰਲਯ ਵਿੱਚ, ਉਹ ਮੇਘ ਮਹਾਤਮਾ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਬਾਰਾਂ ਸਾਲ ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਭਰਦੇ ਰਹੇ।
3.191.84
ततः समुद्रः स्वां वेलामतिक्रामति भारत ।
पर्वताश्च विदीर्यन्ते मही चापि विदीर्यते ॥ ३.१९१.८४ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਮੁੰਦਰ ਆਪਣੀ ਸੀਮਾ ਟੱਪ ਗਿਆ; ਪਰਬਤ ਪਾਟ ਗਏ, ਧਰਤੀ ਵੀ ਪਾਟ ਗਈ।
3.191.85
सर्वतः सहसा भ्रान्तास्ते पयोदा नभस्तलम् ।
संवेष्टयित्वा नश्यन्ति वायुवेगपराहताः ॥ ३.१९१.८५ ॥
ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਅਚਾਨਕ ਭਟਕੇ ਹੋਏ ਉਹ ਬੱਦਲ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.191.86
कततस्तं मारुतं घोरं स्वयंभूर्मनुजाधिप ।
आदिः पद्मालयो देवः पीत्वा स्वपिति भारत ॥ ३.१९१.८६ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਹਵਾ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ ਸਵਯੰਭੂ, ਆਦਿ ਦੇਵ, ਕਮਲ-ਵਾਸੀ ਦੇਵਤਾ ਸੌਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
3.191.87
तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे ।
नष्टे देवासुरगणए यक्षराक्षसवर्जिते ॥ ३.१९१.८७ ॥
ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਇਕ-ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ, ਸਥਾਵਰ ਤੇ ਜੰਗਮ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ, ਦੇਵ-ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਗਣ ਨਸ਼ਟ ਹੋਣ ਤੇ, ਯਕਸ਼-ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਣ ਤੇ।
3.191.88
निर्मनुष्ये महीपाल निःश्वापदमहीरुहे ।
अनन्तरिक्षे लोकेऽस्मिन्भ्रमाम्येकोऽहमातुरः ॥ ३.१९१.८८ ॥
ਹੇ ਰਾਜਾ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਹਿੰਸਕ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅਸਮਾਨ ਤੋਂ ਵੀ ਰਹਿਤ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਦੁਖੀ ਹੋ ਕੇ ਭਟਕਦਾ ਹਾਂ।
3.191.89
एकार्णवे जले घोरे विचरन्पार्थिवोत्तम ।
अपश्यन्सर्वभूतानि वैक्लब्यमगमं ततः ॥ ३.१९१.८९ ॥
ਹੇ ਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਸ ਭਿਆਨਕ ਇਕ-ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਵੇਖ ਕੇ ਮੈਂ ਤਦੋਂ ਵਿਆਕੁਲ ਹੋ ਗਿਆ।
3.191.90
ततः सुदीर्घं गत्वाऽहं प्लवमानो धराधिप ।
श्रान्तः क्वचिन्न शरणं लब्धवानस्म्यतन्द्रितः ॥ ३.१९१.९० ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਪਤੀ, ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਤੱਕ ਤੈਰ ਕੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ, ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਕਿਤੇ ਵੀ ਸ਼ਰਣ ਨਾ ਲੱਭ ਸਕਿਆ; ਮੈਂ ਆਲਸ ਰਹਿਤ ਸੀ।
3.191.91
ततः कदाचित्पश्यामि तस्मिन्सलिलसंनिघौ ।
न्यग्रोधं सुमहान्तं वै विशालं पृथिवीपते ॥ ३.१९१.९१ ॥
ਫਿਰ ਕਦੇ ਉਸ ਪਾਣੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਮੈਂ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਬੋਹੜ ਦਾ ਰੁੱਖ ਦੇਖਿਆ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਵਾਮੀ।
3.191.92
शाखायां तस्य वृक्षस्य विस्तीर्णायां नराधिप ।
पर्यङ्के पृथिवीपाल दिव्यास्तरणसंस्तृते ॥ ३.१९१.९२ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਸ ਰੁੱਖ ਦੀ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਟਹਿਣੀ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਦਿਵ੍ਯ ਵਿਛੌਣਿਆਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਪਲੰਘ ਉੱਤੇ।
3.191.93
उपविष्टं महाराज पद्मेन्दुसदृशाननम् ।
फुल्लपद्मविशालाक्षं बालं पश्यामि भारत ॥ ३.१९१.९३ ॥
ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਮੁਖ ਕਮਲ ਅਤੇ ਚੰਦ ਵਰਗਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਖਿੜੇ ਕਮਲਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਸਨ।
3.191.94
ततो मे पृतिवीपाल विस्मयः सुमहाभूत् ।
कथं त्वयं शिशुः शेते लोके नाशमुपागते ॥ ३.१९१.९४ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਧਰਤੀ ਦੇ ਰਖਵਾਲੇ, ਜਦੋਂ ਸੰਸਾਰ ਨਾਸ਼ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਬਾਲਕ ਕਿਵੇਂ ਸੌਂ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ।
3.191.95
तपसा चिन्तयंश्चापि तं शिशुं नोपलक्षये ।
भूतं भव्यं भविष्यं च जानन्नपि नराधिप ॥ ३.१९१.९५ ॥
ਤਪ ਨਾਲ ਵਿਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਮੈਂ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਪਛਾਣ ਨਾ ਸਕਿਆ, ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ; ਭਾਵੇਂ ਮੈਂ ਭੂਤ, ਭਵਿੱਖ ਅਤੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਭ ਜਾਣਦਾ ਸੀ।
3.191.96
अतसीपुष्पवर्णाभः श्रीवत्सकृतभूषणः ।
साक्षाल्लक्ष्म्या इवावास स तदा प्रतिभाति मे ॥ ३.१९१.९६ ॥
ਅਲਸੀ ਦੇ ਫੁੱਲ ਦੇ ਰੰਗ ਦੀ ਆਭਾ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ; ਉਹ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੈਨੂੰ ਸਾਖਸ਼ਾਤ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਵਾਂਗ ਜਾਪਿਆ।
3.191.97
ततो मामब्रवीद्बालः स पद्मनिभलोचनः ।
श्रीवत्सधारी द्युतिमान्वाक्यं श्रुतिसुखावहम् ॥ ३.१९१.९७ ॥
ਤਦ ਕਮਲ-ਨੈਣਾਂ ਵਾਲਾ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਧਾਰੀ, ਤੇਜਸਵੀ ਬਾਲਕ ਮੈਨੂੰ ਕੰਨਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਦਾਈ ਬਚਨ ਬੋਲਿਆ।
3.191.98
जानामि त्वां परिश्रान्तं तात विश्रामकाङ्क्षिणम् ।
मार्कण्डेय महासत्वं यावदिच्छसि भार्गव ॥ ३.१९१.९८ ॥
ਪੁੱਤਰ, ਮੈਂ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ ਤੂੰ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈਂ ਅਤੇ ਆਰਾਮ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ। ਹੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਮਹਾਤਮਾ ਭਾਰਗਵ, ਜਿੰਨਾ ਚਾਹੇਂ ਆਰਾਮ ਕਰ।
3.191.99
अभ्यन्तरं शरीरं मे प्रविश्य मुनिसत्तम ।
आस्खेह विहितो वासः प्रसादस्ते कृतो मया ॥ ३.१९१.९९ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੇਰੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ। ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਲਈ ਨਿਵਾਸ ਨਿਯਤ ਹੈ; ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਇਹ ਕਿਰਪਾ ਮੈਂ ਕੀਤੀ ਹੈ।
3.191.100
ततो बालेन तेनैव मुक्तस्यासीत्तदा मम ।
निर्वेदो जीविते दीर्घे मनुष्यत्वे च भारत ॥ ३.१९१.१०० ॥
ਤਦ ਉਸੇ ਬਾਲਕ ਦੁਆਰਾ ਛੁਡਾਏ ਜਾਣ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਲੰਬੀ ਉਮਰ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਜਨਮ ਪ੍ਰਤੀ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰ ਵਿਰਾਗ ਜਾਗਿਆ।
3.191.101
ततो बालेन तेनास्यं सहसा विवृतं कृतम् ।
तस्याहमवशो वक्रे दैवयोगात्प्रवेशितः ॥ ३.१९१.१०१ ॥
ਤਦ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੇ ਅਚਾਨਕ ਆਪਣਾ ਮੂੰਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਦੈਵ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
3.191.102
ततः प्रविष्टस्तत्कुक्षिं सहसा मनुजाधिप ।
सराष्ट्रनगराकीर्णां कृत्स्नां पश्यामि मेदिनीम् ॥ ३.१९१.१०२ ॥
ਤਦ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ, ਅਚਾਨਕ ਉਸਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਮੈਂ ਰਾਸ਼ਟਰਾਂ ਅਤੇ ਨਗਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰੀ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਵੇਖੀ।
3.191.103
गङ्गां शतद्रुं सीतां च यमुनामथ कौशिकीम् ।
चर्मण्वतींवेत्रवतीं चन्द्रभागां सरस्वतीम् ॥ ३.१९१.१०३ ॥
ਗੰਗਾ, ਸ਼ਤਦ੍ਰੂ, ਸੀਤਾ, ਯਮੁਨਾ, ਫਿਰ ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਚਰ੍ਮਣ੍ਵਤੀ, ਵੇਤ੍ਰਵਤੀ, ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ ਅਤੇ ਸਰਸ੍ਵਤੀ।
3.191.104
सिन्धुं चैव विपाशां च नदीं गोदावरीमपि ।
वस्वोकसारां नलिनीं नर्मदां चैव भारत ॥ ३.१९१.१०४ ॥
ਸਿੰਧੂ, ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਨਦੀ, ਗੋਦਾਵਰੀ ਵੀ, ਵਸ੍ਵੋਕਸਾਰਾ, ਨਲਿਨੀ ਅਤੇ ਨਰਮਦਾ, ਹੇ ਭਾਰਤ।
3.191.105
नदीं ताम्रां च वेणां च पुण्यतोयां शुभावहाम् ।
सुवेणां कृष्णवेणां च इरामां च महानदीम् ॥ ३.१९१.१०५ ॥
ਤਾਮ੍ਰਾ ਨਦੀ ਅਤੇ ਵੇਣਾ, ਪੁੰਨ ਜਲ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨਦੀ, ਸੁਵੇਣਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵੇਣਾ ਅਤੇ ਮਹਾਨਦੀ ਇਰਾਮਾ।
3.191.106
वितस्तां च महाराज कावेरीं च महानदीम् ।
तुङ्गभद्रां कृष्णवेणीं कमलां च महानदीम्।
शोणं च पुरुषव्याघ्र विशल्यां किंपुनामपि ॥ ३.१९१.१०६ ॥
ਵਿਤਸਤਾ, ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮਹਾਨਦੀ ਕਾਵੇਰੀ, ਤੁੰਗਭਦ੍ਰਾ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਵੇਣੀ, ਮਹਾਨਦੀ ਕਮਲਾ, ਹੇ ਪੁਰੁਸ਼ਵਿਆਘ੍ਰ, ਸ਼ੋਣ, ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਾ ਅਤੇ ਕਿੰਪੁਨਾ ਵੀ।
3.191.107
एताश्चान्याश्च नद्योऽहं पृथिव्यां या नरोत्तम ।
परिक्रामन्प्रपश्यामि तस्य कुक्षौ महात्मनः ॥ ३.१९१.१०७ ॥
ਇਹ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਨਦੀਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਨਰੋਤਮ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
3.191.108
ततः समुद्रं पश्मामि यादोगणनिषेवितम् ।
रत्नाकरममित्रघ्न पयसोनिधिमुत्तमम् ॥ ३.१९१.१०८ ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਜਲ-ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਝੁੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸੇਵਿਤ, ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਖਾਣ, ਹੇ ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ, ਪਾਣੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਭੰਡਾਰ।
3.191.109
ततः पश्यामि गगनं चन्द्रसूर्यविराजितम् ।
जाज्वल्यमानं तेजोभिः पावकार्कसमप्रभम् ॥ ३.१९१.१०९ ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਚੰਦਰਮਾ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਆਕਾਸ਼ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਆਪਣੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦਾ, ਅੱਗ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਰਗਾ।
3.191.110
पश्यामि च महीं राजन्काननैरुपशोभिताम् ।
सपर्वतवनद्वीपां निम्नगाशतसंकुलाम् ॥ ३.१९१.११० ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਜੰਗਲਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਿਤ ਧਰਤੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਪਰਬਤਾਂ, ਬਣਾਂ ਅਤੇ ਟਾਪੂਆਂ ਵਾਲੀ, ਸੈਂਕੜੇ ਨਦੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀ।
3.191.111
यजन्ते हि ततो राजन्ब्राह्मणा बहुभिर्मखैः ।
क्षत्रियाश् प्रवर्तन्ते सर्ववर्णानुरञ्जनैः ॥ ३.१९१.१११ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬਹੁਤ ਯੱਗਾਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਖੱਤਰੀ ਸਾਰੇ ਵਰਣਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਵਰਤਦੇ ਹਨ।
3.191.112
वैश्याः कृषिं यथान्यायं कारयन्ति नराधिप ।
शुश्रूषायां च निरता द्विजानां वृषलास्तथा ॥ ३.१९१.११२ ॥
ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਵੈਸ਼ ਨਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਖੇਤੀ ਕਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਸ਼ੂਦਰ ਵੀ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
3.191.113
ततः परिपतन्राजंस्तस्य कुक्षौ महात्मनः ।
हिमवन्तं च पश्यामि हेमकूटं च पर्वतम् ॥ ३.१९१.११३ ॥
ਫਿਰ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਿਆਂ ਮੈਂ ਹਿਮਾਲਿਆ ਅਤੇ ਹੇਮਕੂਟ ਪਰਬਤ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
3.191.114
निषधं चापि पश्यामि श्वेतं च रजतान्वितम् ।
पश्यामि च महीपाल पर्वतं गन्धमादनम् ॥ ३.१९१.११४ ॥
ਨਿਸ਼ਧ ਪਰਬਤ ਵੀ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਚਾਂਦੀ ਵਾਲਾ ਸ਼ਵੇਤ ਪਰਬਤ ਵੀ; ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ, ਮੈਂ ਗੰਧਮਾਦਨ ਪਰਬਤ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
3.191.115
मन्दरं मनुजव्याघ्र नीलं चापि महागिरिम् ।
पश्यामि च महाराज मेरु कनकपर्वतम् ॥ ३.१९१.११५ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਘਰ, ਮੈਂ ਮੰਦਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਨੀਲ ਮਹਾਗਿਰੀ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਮੈਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਪਰਬਤ ਮੇਰੂ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
3.191.116
महेन्द्रं चैव पश्यामि विन्ध्यं च गिरिमुत्तमम् ।
मलयं चापि पश्यामि पारियात्रं च पर्वतम् ॥ ३.१९१.११६ ॥
ਮੈਂ ਮਹੇਂਦਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਪਰਬਤ ਵਿੰਧਿਆ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਮਲਯ ਨੂੰ ਵੀ ਅਤੇ ਪਾਰਿਯਾਤ੍ਰ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
3.191.117
एते चान्ये च बहवो यावन्तः पृथिवीधराः ।
तस्योदरे मया दृष्टाः सर्वे रत्नविभूषिताः ॥ ३.१९१.११७ ॥
ਇਹ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜਿੰਨੇ ਵੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਰਬਤ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਰਤਨਾਂ ਨਾਲ ਸਜੇ ਹੋਏ ਉਸਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਮੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖੇ ਗਏ।
3.191.118
सिंहान्व्याघ्रान्वराहांश्च पश्यामि मनुजाधिप ।
पृथिव्यां यानि चान्यानि सत्त्वानि जगतीपते।
तानि सर्वाण्यहं तत्र पश्यन्पर्यचरं तदा ॥ ३.१९१.११८ ॥
ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਮੈਂ ਸ਼ੇਰ, ਬਾਘ ਅਤੇ ਸੂਰ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਜੋ ਹੋਰ ਜੀਵ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਉੱਥੇ ਵੇਖਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਵਿਚਰਦਾ ਰਿਹਾ।
3.191.119
कुक्षौ तस् नरव्याघ्र प्रविष्टः संचरन्दिशः ।
शक्रादींश्चापि पश्यामि कृत्स्नान्देवगणानहम् ॥ ३.१९१.११९ ॥
ਹੇ ਨਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਘਰ, ਉਸ ਦੇ ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਕੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਸਮੂਹਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
3.191.120
साध्यान्रुद्रांस्तथाऽऽदित्यान्गुह्यकान्पितरस्तथा ।
सर्पान्नागान्सुपर्णांश्च वसूनप्यश्विनावपि ॥ ३.१९१.१२० ॥
ਸਾਧਯ, ਰੁਦਰ, ਅਤੇ ਆਦਿੱਤਯ, ਗੁਹਿਆਕ ਅਤੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੱਪਾਂ, ਨਾਗਾਂ, ਸੁਪਰਣਾਂ, ਵਸੂਆਂ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਕੁਮਾਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ।
3.191.121
गन्धर्वाप्सरसो यक्षानृषींश्चैव महीपते ।
दैत्यदानवसङ्घांश्च नागांश्च मनुजाधिप ॥ ३.१९१.१२१ ॥
ਹੇ ਮਹੀਪਤੀ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾਵਾਂ, ਯਕਸ਼, ਰਿਸ਼ੀ, ਦੈਤ ਅਤੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਅਤੇ ਨਾਗ, ਹੇ ਮਨੁਜਾਧਿਪ।
3.191.122
सिंहिकातनयांश्चापि ये चान्ये सुरशत्रवः ।
यच्च किंचिन्मया लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९१.१२२ ॥
ਸਿੰਹਿਕਾ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਹੋਰ ਵੈਰੀ, ਅਤੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਵੇਖਿਆ ਹੈ।
3.191.123
सर्वं पश्याम्यहं राजंस्तस्य कुक्षौ महात्मनः ।
त्वरमाणः फलाहारः कृत्स्नं जगदिदं विभो ॥ ३.१९१.१२३ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ; ਫਲਾਹਾਰ ਲਈ ਕਾਹਲੀ ਕਰਦੇ, ਹੇ ਵਿਭੋ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ।
3.191.124
अन्तःशरीरे तस्याहं वर्षाणामधिकं शतम् ।
न च पश्यामि यस्याहं देहस्यान्तं कदाचन ॥ ३.१९१.१२४ ॥
ਉਸ ਦੇ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਮੈਂ ਸੌ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਾਲ ਰਿਹਾ; ਪਰ ਉਸ ਦੇਹ ਦਾ ਅੰਤ ਮੈਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ।
3.191.125
सततं धावमानश्च चिन्तयानो विशांपते ।
भ्रमंस्तत्र महीपाल यदा वर्षगणान्बहून्।
आसादयामि नैवान्तं तस्य राजन्महात्मनः ॥ ३.१९१.१२५ ॥
ਹੇ ਵਿਸ਼ਾਂਪਤੀ, ਹੇ ਮਹੀਪਾਲ, ਲਗਾਤਾਰ ਦੌੜਦਾ ਅਤੇ ਸੋਚਦਾ ਮੈਂ ਉੱਥੇ ਭਟਕਦਾ ਰਿਹਾ; ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਬੀਤ ਗਏ, ਪਰ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਅੰਤ ਮੈਨੂੰ ਨਾ ਮਿਲਿਆ।
3.191.126
ततस्तमेव शरणं गतोस्मि विधिवत्तदा ।
वरेण्यं वरदं देवं मनसा कर्मणैव च ॥ ३.१९१.१२६ ॥
ਫਿਰ ਮੈਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਉਸੇ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਗਿਆ, ਉਸ ਵਰੇਣਯ, ਵਰਦਾਤਾ ਦੇਵਤਾ ਦੀ, ਮਨ ਅਤੇ ਕਰਮ ਨਾਲ ਵੀ।
3.191.127
ततोऽहं सहसा राजन्वायुवेगेन निःसृतः ।
महात्मनो मुखात्तस्य विवृतात्पुरुषोत्तम ॥ ३.१९१.१२७ ॥
ਤਦ ਹੇ ਰਾਜਨ, ਮੈਂ ਅਚਾਨਕ ਵਾਯੂ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਉਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਆਇਆ, ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ।
3.191.128
ततस्तस्यैव शाखायां न्यग्रोधस्य विशांपते ।
आस्ते मनुजशार्दूल कृत्स्नमादाय वै जगत् ॥ ३.१९१.१२८ ॥
ਫਿਰ ਉਸੇ ਬੋਹੜ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਉੱਤੇ, ਹੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਹੇ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ, ਉਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਧਾਰ ਕੇ ਬੈਠਾ ਹੈ।
3.191.129
ते नैव बालवेषेण श्रीवत्सकृतलक्षणम् ।
आसीनं तं नरव्याघ्र पश्याम्यमिततेजसम् ॥ ३.१९१.१२९ ॥
ਹੇ ਨਰਵਿਆਘਰ, ਬਾਲਕ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ, ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ, ਬੈਠੇ ਹੋਏ, ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਉਸਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ।
3.191.130
ततो मामब्रवीद्बालः स प्रीतः प्रहसन्निव ।
श्रीवत्सधारी द्युतिमान्पीतवासा महाद्युतिः ॥ ३.१९१.१३० ॥
ਤਦ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੇ, ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਹੱਸਦਿਆਂ, ਮੈਨੂੰ ਕਿਹਾ — ਸ਼੍ਰੀਵਤਸ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਦੀਪਤੀਮਾਨ, ਪੀਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ, ਮਹਾਦੀਪਤੀਵਾਨ।
3.191.131
अपीदानीं शरीरेऽस्मिन्मामके मुनिसत्तम ।
उषितस्त्वं परिश्रान्तो मार्कण्डेय ब्रवीहि मे ॥ ३.१९१.१३१ ॥
ਹੇ ਮੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਕੀ ਹੁਣ ਮੇਰੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਤੂੰ ਥੱਕ ਗਿਆ ਹੈਂ? ਹੇ ਮਾਰਕੰਡੇਯ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
3.191.132
मुहूर्तादथ मे दृष्टिः प्रादुर्भूता पुनर्नवा ।
मायानिर्मुक्तमात्मनमपश्यं लब्धचेतसम् ॥ ३.१९१.१३२ ॥
ਫਿਰ ਇੱਕ ਮੁਹਰਤ ਮਗਰੋਂ ਮੇਰੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਵੀਂ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਈ; ਮਾਇਆ ਤੋਂ ਮੁਕਤ, ਚੇਤਨਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ।
3.191.133
तस्य ताम्रतलौ तात चरणौ सुप्रतिष्ठितौ ।
सुजातौ मृदुरक्ताभिरङ्गुलीभिर्विराजितौ ॥ ३.१९१.१३३ ॥
ਉਸਦੇ ਤਾਂਬੇ ਰੰਗੇ ਤਲਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਹੇ ਤਾਤ, ਪੱਕੇ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਦੋਵੇਂ ਚਰਨ ਸੁਡੌਲ ਸਨ, ਕੋਮਲ ਲਾਲ ਉਂਗਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਦੇ ਸਨ।
3.191.134
प्रयत्नेन मया मूर्ध्ना गृहीत्वा ह्यभिवनदितौ ।
दृष्ट्वाऽपरिमितं तस् प्रभावममितौजसः ॥ ३.१९१.१३४ ॥
ਮੈਂ ਯਤਨ ਨਾਲ ਸਿਰ ਨਾਲ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਦਾ ਅਪਾਰ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੇਖਿਆ।
3.191.135
विनयेनाञ्जलिं कृत्वाप्रयत्नेनोपगम्य ह ।
दृष्टो मया स भूतात्मा देवः कमललोचनः ॥ ३.१९१.१३५ ॥
ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ, ਸਹਿਜੇ ਨੇੜੇ ਜਾ ਕੇ ਮੈਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ — ਭੂਤਾਤਮਾ, ਕਮਲਨੈਣ ਦੇਵ।
3.191.136
तमहं प्राञ्जलिर्भूत्वा नमस्कृत्येदमब्रवम् ।
ज्ञातुमिच्छामि देव त्वां मायां चैतां तवोत्तमाम् ॥ ३.१९१.१३६ ॥
ਮੈਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਕੇ ਇਹ ਕਿਹਾ: 'ਹੇ ਦੇਵ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਅਤੇ ਤੁਹਾਡੀ ਇਸ ਉੱਤਮ ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।'
3.191.137
आस्येनानुप्रविष्टोऽहं शरीरे भगवंस्तव ।
दृष्टवानखिलाँल्लोकान्समस्तान्जठरे हि ते ॥ ३.१९१.१३७ ॥
ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ; ਤੁਹਾਡੇ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵੇਖੇ।
3.191.138
तव देव शरीरस्था देवदानवराक्षसाः ।
यक्षगन्धर्वनागाश्च जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९१.१३८ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਦੇਵਤੇ, ਦਾਨਵ, ਰਾਕਸ਼ਸ, ਯਕਸ਼, ਗੰਧਰਵ ਅਤੇ ਨਾਗ, ਅਤੇ ਸਥਾਵਰ-ਜੰਗਮ ਜਗਤ।
3.191.139
त्वत्प्रसादाच्च मे देव स्मृतिर्न परिहीयते ।
द्रुतमन्तःशरीरे ते सततं परिवर्तिनः ॥ ३.१९१.१३९ ॥
ਹੇ ਦੇਵ, ਤੁਹਾਡੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਯਾਦਸ਼ਕਤੀ ਨਹੀਂ ਘਟਦੀ। ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਅੰਦਰ ਲਗਾਤਾਰ ਘੁੰਮਦੇ (ਜੀਵ) ਛੇਤੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਏ।
3.191.140
निर्गतोऽहमकामस्तु इच्छया ते महाप्रभो ।
यतिष्ये पुण्डरीकाक्ष ज्ञातुं त्वाऽहमनिन्दितं ॥ ३.१९१.१४० ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਭੂ, ਤੁਹਾਡੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਮਨਾ ਦੇ (ਸਰੀਰ ਤੋਂ) ਬਾਹਰ ਆਇਆ। ਹੇ ਪੁੰਡਰੀਕਾਕ੍ਸ਼, ਉਸ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਦਾ ਮੈਂ ਯਤਨ ਕਰਾਂਗਾ।
3.191.141
इह भूत्वा शिशुः साक्षात्किं भवानवतिष्ठते ।
पीत्वा जगदिदं सर्वमेतदाख्यातुमर्हसि ॥ ३.१९१.१४१ ॥
ਇੱਥੇ ਸਾਖਿਆਤ ਬੱਚਾ ਬਣ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂ ਠਹਿਰੇ ਹੋ? ਇਸ ਸਾਰੇ ਜਗਤ ਨੂੰ ਪੀ ਕੇ, ਇਹ ਸਭ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸਣ ਦੇ ਤੁਸੀਂ ਯੋਗ ਹੋ।
3.191.142
किमर्थं च जगत्सर्वं शरीरस्थं तवानघ ।
कियन्तं च त्वया कालमिह स्थेयमरिंदम ॥ ३.१९१.१४२ ॥
ਹੇ ਨਿਰਦੋਸ਼, ਤੁਹਾਡੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਕਿਸ ਕਾਰਨ ਹੈ? ਹੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੁਸੀਂ ਇੱਥੇ ਕਿੰਨਾ ਸਮਾਂ ਰਹੋਗੇ?
3.191.143
एतदिच्छामि देवेश श्रोतुं ब्राह्मणकाम्यया ।
त्वत्तः कमलपत्राक्षं विस्तरेण यथातथम्।
महद्ध्येतदचिन्त्यं च यदहं दृष्टवान्प्रभो ॥ ३.१९१.१४३ ॥
ਹੇ ਦੇਵੇਸ਼, ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਇਹ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ — ਹੇ ਕਮਲਪੱਤ੍ਰਾਕ੍ਸ਼, ਤੁਹਾਡੇ ਤੋਂ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਹੈ ਤਿਵੇਂ। ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਜੋ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ ਉਹ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਅਚਿੰਤ ਹੈ।
3.191.144
इत्युक्तः स मया श्रीमान्देवदेवो महाद्युतिः ।
सान्त्वयन्मामिदं वाक्यमुवाच वदतांवरः ॥ ३.१९१.१४४ ॥
ਮੇਰੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿਣ ਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਦੇਵ, ਮਹਾਤੇਜਸ੍ਵੀ, ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਮੈਨੂੰ ਧੀਰਜ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਬਚਨ ਬੋਲੇ।