มหาภารตะ · อัธยายะ 3.191
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.191.1
ततः स पुनरेवाथ मार्कण्डेयं तपस्विनम् ।
पप्रच्छ विनयोपेतो धर्मराजो युधिष्ठिरः ॥ ३.१९१.१ ॥
จากนั้น ธรรมราชายุธิษฐิระผู้ถ่อมตน ได้ทูลถามฤๅษีมารกัณเฑยะผู้บำเพ็ญตบะอีกครั้ง
3.191.2
नैके युगसहस्रान्तास्त्वया दृष्टा महामुने ।
न चापीह समः कश्चिदायुष्मान्दृश्यते तव ॥ ३.१९१.२ ॥
ข้าแต่มหามุนี ท่านได้เห็นยุคสิ้นสุดไม่ใช่เพียงไม่กี่หน หากนับเป็นพันยุค และในโลกนี้ก็ไม่เห็นผู้ใดมีอายุยืนเทียบเท่าท่าน
3.191.3
वर्जयित्वा महात्मानं ब्रह्माणं परमेष्ठिनम् ।
न तेऽस्ति सदृशः कश्चिदायुषा ब्रह्मसत्तम ॥ ३.१९१.३ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่พราหมณ์ ยกเว้นพระพรหมผู้เป็นใหญ่ผู้ทรงมหาตมัน ก็ไม่มีผู้ใดมีอายุยืนเทียบเท่าท่าน
3.191.4
अथाऽन्तरिक्षे लोकेऽस्मिन्देवदानववर्जिते ।
त्वमेव प्रलये विप्र ब्रह्माणमुपतिष्ठसे ॥ ३.१९१.४ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ ในโลกแห่งท้องฟ้านี้ซึ่งปราศจากเทพและทานพ มีเพียงท่านเท่านั้นที่ปรนนิบัติพระพรหมในเวลาแห่งการดับกัป
3.191.5
प्रलये चापि निर्वृत्ते प्रबुद्धे च पितामहे ।
त्वमेकः सृज्यमानानि भूतानीह प्रपश्यसि ॥ ३.१९१.५ ॥
เมื่อการดับกัปสิ้นสุดลงและพระปิตามหะตื่นขึ้นแล้ว มีเพียงท่านเท่านั้นที่เห็นสรรพสัตว์ซึ่งกำลังถูกสร้างขึ้นในที่นี้
3.191.6
चतुर्विधानि विप्रर्षे यथावत्परमेष्ठिना ।
वायुभूता दिशः कृत्वा विक्षिप्यापस्ततस्ततः ॥ ३.१९१.६ ॥
ข้าแต่ฤๅษีผู้เป็นพราหมณ์ พระผู้เป็นใหญ่สูงสุดทรงสร้างสรรพสัตว์สี่จำพวกตามควรแก่สภาพ ทรงกลายเป็นลมแล้วสร้างทิศทั้งหลาย จากนั้นจึงทรงซัดน้ำให้กระจายไปทั่ว
3.191.7
त्वया लोकगुरुः साक्षात्सर्वलोकपितामहः ।
आराधितो द्विजश्रेष्ठ तत्परेण समाधिना ॥ ३.१९१.७ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติ ท่านได้บูชาครูแห่งโลกทั้งหลาย คือพระปิตามหะผู้เป็นปู่ของสรรพโลกโดยตรง ด้วยสมาธิที่มุ่งมั่นอย่างยิ่ง
3.191.8
स्वप्रमाणमथो विप्र त्वया कृतमनेकशः ।
घोरेणाविश्य तपसा वेधसो निर्जितास्त्वया ॥ ३.१९१.८ ॥
ข้าแต่พราหมณ์ ท่านได้กระทำตามอำนาจของตนหลายครั้ง เข้าสู่ตบะอันร้อนแรงจนสามารถเอาชนะพระผู้สร้างได้
3.191.9
नारायणाङ्कप्रख्यस्त्वं सांपरायेऽतिपठ्यसे ॥ ३.१९१.९ ॥
ท่านมีรูปลักษณ์คล้ายตักของพระนารายณ์ และในการสงครามท่านเป็นที่ยกย่องสรรเสริญอย่างยิ่ง
3.191.10
भगवाननेकशः कृत्वा त्वया विष्णोश्च विश्वकृत् ।
कर्णिकोद्धरणं दिव्यं ब्रह्मणः कामरूपिणः।
रत्नालंकारयोगाभ्यां दृग्भ्यां दृष्टस्त्वया पुरा ॥ ३.१९१.१० ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ท่านได้ยกดอกบัวทิพย์ที่เป็นเกสรกลางของพระวิษณุผู้สร้างจักรวาล และของพระพรหมผู้แปลงรูปได้ตามใจปรารถนา ขึ้นมาหลายครั้ง และในอดีตท่านได้เห็นดอกบัวนั้นด้วยดวงตาเมื่อประดับด้วยเครื่องอาภรณ์อัญมณี
3.191.11
तस्मात्तवान्तको मृत्युर्जरा वा देहनाशिनी ।
न त्वां विशति विप्रर्षे प्रसादात्परमेष्ठिनः ॥ ३.१९१.११ ॥
เพราะเหตุนี้ ข้าแต่ฤๅษีผู้เป็นพราหมณ์ ด้วยพระกรุณาของพระผู้สูงสุด ทั้งความตายผู้ทำลายและความแก่ที่ผลาญร่างกาย ก็ไม่เข้ามาถึงท่าน
3.191.12
यदा नैव रविर्नाग्निर्न वायुर्न च चन्द्रमाः ।
नैवान्तरिक्षं नैवोर्वी शेषं भवति किंचन ॥ ३.१९१.१२ ॥
เมื่อไม่มีทั้งดวงอาทิตย์ ไฟ ลม หรือดวงจันทร์ ไม่มีท้องฟ้าและไม่มีแผ่นดิน สิ่งใดก็ไม่เหลืออยู่เลย
3.191.13
तस्मिन्नेकार्णवे लोके नष्टे स्थावरजङ्गमे ।
नष्टे देवासुरगणे समुत्सन्नमहोरगे ॥ ३.१९१.१३ ॥
ในโลกที่กลายเป็นมหาสมุทรเดียวนั้น เมื่อสิ่งที่ไม่เคลื่อนที่และสิ่งที่เคลื่อนที่ได้พินาศไปแล้ว เมื่อหมู่เทพและอสูรสิ้นไป และมหานาคทั้งหลายถูกทำลายสิ้นเชิง
3.191.14
शयानममितात्मानं पद्मे पद्मनिकेतनम् ।
त्वमेकः सर्वभूतेशं ब्रह्माणमुपतिष्ठसि ॥ ३.१९१.१४ ॥
ท่านผู้เดียวปรนนิบัติพระพรหมผู้บรรทมอยู่บนดอกบัว ผู้มีมหาตมันไร้ขอบเขต มีดอกบัวเป็นที่อยู่ และเป็นเจ้าแห่งสรรพสัตว์
3.191.15
एतत्प्रत्यक्षतः सर्वं पूर्वं वृत्तं द्विजोत्तम ।
तस्मादिच्छाम्यहं श्रोतुं सर्वांहेत्वात्मिकां कथां ॥ ३.१९१.१५ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติ ท่านได้เห็นเหตุการณ์ทั้งหมดนี้ด้วยตาตนเองตั้งแต่ครั้งก่อน ฉะนั้นข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องราวนั้น ซึ่งเป็นเหตุของทุกสิ่ง
3.191.16
अनुभूतं हि बहुशस्त्वयैकेन द्विजोत्तम ।
न तेऽस्त्यविदितं किंचित्सर्वलोकेषु नित्यदा ॥ ३.१९१.१६ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชาติ ท่านผู้เดียวได้ประสบเรื่องนี้มาหลายครั้งแล้ว ไม่มีสิ่งใดในโลกทั้งปวงที่ท่านไม่รู้เลยเป็นนิตย์
3.191.17
हन्त ते कथयिष्यामि नमस्कृत्वा स्वयंभुवे ।
पुरुषाय पुराणाय शाश्वतायाव्ययाय च।
अव्यक्ताय सुसूक्ष्माय निर्गुणाय गुणात्मने ॥ ३.१९१.१७ ॥
บัดนี้ ข้าพเจ้าจะเล่าเรื่องนั้นแก่ท่าน หลังจากถวายการนมัสการแด่พระสยัมภู พระผู้เป็นบุรุษ ผู้เก่าแก่ นิรันดร และไม่เสื่อมสลาย แด่พระผู้ไม่ปรากฏ ละเอียดยิ่ง ปราศจากคุณลักษณะ และเป็นตัวตนของคุณทั้งหลาย
3.191.18
य एष पृथुदीर्घाक्षः पीतवासा जनार्दनः ।
एष कर्ता विकर्ता च भूतात्मा भूतकृत्प्रभुः ॥ ३.१९१.१८ ॥
ผู้นี้คือพระชนารทน ผู้มีดวงตากว้างและยาว ทรงฉลองพระองค์สีเหลือง เป็นผู้สร้างและผู้ทำลาย เป็นอาตมันของสรรพสัตว์ เป็นผู้ให้กำเนิดสรรพสัตว์ และเป็นเจ้าผู้ยิ่งใหญ่
3.191.19
अचिन्त्यं महदाश्चर्यं पवित्रमिति चोच्यते ।
अनादिनिधनं भूतं विश्वमव्ययमक्षयम् ॥ ३.१९१.१९ ॥
กล่าวกันว่าพระองค์เป็นสิ่งที่ไม่อาจคิดนึกได้ เป็นความอัศจรรย์อันยิ่งใหญ่ และเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ไม่มีจุดเริ่มต้นและจุดสิ้นสุด ดำรงอยู่ เป็นจักรวาล ไม่เสื่อมสลายและไม่ผุพัง
3.191.20
एष कर्ता न क्रियते कारणं चापि पौरुषे ।
को ह्येनं परुषं वेत्ति देवा अपि न तं पौरषे ॥ ३.१९१.२० ॥
พระองค์เป็นผู้กระทำ ไม่มีผู้ใดให้กำเนิด และไม่มีเหตุของพระองค์ในความพยายามของมนุษย์ ใครเล่าจะรู้จักบุรุษผู้นี้ แม้เทพทั้งหลายก็ไม่รู้จักพระองค์
3.191.21
सर्वमाश्चर्यमेवैतन्निर्वृत्तं राजसत्तम ।
आदितो मनुजव्याघ्र कृत्स्नस्य जगतः क्षये ॥ ३.१९१.२१ ॥
ท่านผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่กษัตริย์ ทั้งหมดนี้เป็นความอัศจรรย์จริงๆ ที่เกิดขึ้นตั้งแต่ต้น ท่านผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ เช่นเดียวกันเมื่อโลกทั้งสิ้นถึงกาลสลาย
3.191.22
चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम् ।
तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च तथाविधः ॥ ३.१९१.२२ ॥
กล่าวกันว่ายุคกฤตะมีอายุสี่พันปี ช่วงสนธยาของยุคนั้นมีอายุเป็นร้อยปีเท่ากัน และส่วนของสนธยาก็เช่นเดียวกัน
3.191.23
वीणि वर्षसहस्राणि त्रेतायुगमिहोच्यते ।
तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च ततः परं ॥ ३.१९१.२३ ॥
ที่นี่เรียกยุคเตรตาว่ามีอายุสามพันปี ช่วงสนธยาของยุคนั้นมีอายุเป็นร้อยปีเท่ากัน และนอกจากนั้นก็คือส่วนของสนธยา
3.191.24
तथा वर्षसहस्रे द्वे द्वापरं परिमाणतः ।
तस्यापि द्विशती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च तथाविधः ॥ ३.१९१.२४ ॥
เช่นเดียวกัน ยุคทวาปรมีขนาดสองพันปี ช่วงสนธยาของยุคนั้นมีอายุสองร้อยปี และส่วนของสนธยาก็เช่นเดียวกัน
3.191.25
सहस्रमेकं वर्षाणां ततः कलियुगं स्मृतम् ।
तस्य वर्षशतं सन्ध्या सन्ध्यांशश्च ततः परम् ॥ ३.१९१.२५ ॥
ต่อจากนั้นยุคกลีถูกจดจำว่ามีอายุหนึ่งพันปี ช่วงสนธยาของยุคนั้นมีอายุหนึ่งร้อยปี และส่วนของสนธยาเกินกว่านั้นก็เช่นเดียวกัน
3.191.26
सन्ध्यासंध्यांशयोस्तुल्यं प्रमाणमुपधारय ।
क्षीणे कलियुगे चैव प्रवर्तति कृतं युगम् ॥ ३.१९१.२६ ॥
จงเข้าใจว่าขนาดของสนธยาและส่วนของสนธยานั้นเท่ากัน เมื่อยุคกลีสิ้นสุดลง ยุคกฤตะก็เกิดขึ้น
3.191.27
एषा द्वादशसाहस्री युगाख्या परिकीर्तिता ।
एतत्सहस्रपर्यन्तमहो ब्राह्ममुदाहृतम् ॥ ३.१९१.२७ ॥
นี่คือยุคที่ประกาศว่ามีสิบสองพันปี เมื่อดำรงอยู่ตลอดหนึ่งพันของยุคเหล่านี้ ดูเถิด ก็ถูกกล่าวว่าเป็นหนึ่งวันของพระพรหม
3.191.28
विश्वं हि ब्रह्मभवने सर्वतः परिवर्तते ।
लोकानां मनुजवन्याघ्र प्रलयं तं विदुर्बुधाः ॥ ३.१९१.२८ ॥
จักรวาลทั้งสิ้นย่อมหมุนเวียนไปทุกทิศทางในที่อยู่ของพระพรหม ท่านผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ปราชญ์ทั้งหลายรู้ว่านั่นคือการสลายของโลกทั้งหลาย
3.191.29
अल्पावशिष्टे तु तदा युगान्ते भरतर्षभ ।
सहस्रान्ते नराः सर्वे प्रायशोऽनृतवादिनः ॥ ३.१९१.२९ ॥
ท่านผู้เป็นวัวประเสริฐแห่งภรตะ เมื่อเหลือน้อยเต็มทีในตอนสิ้นยุคนั้น ปลายพันปีมนุษย์ทั้งปวงส่วนใหญ่จะกลายเป็นผู้กล่าวคำเท็จ
3.191.30
यज्ञप्रतिनिधिः पार्थ दानप्रतिनिधिस्तथा ।
व्रतप्रतिनिधिश्चैव तस्मिन्काले प्रवर्तते ॥ ३.१९१.३० ॥
โอ้บุตรแห่งปฤถา ในกาลนั้นจะมีสิ่งที่มาแทนยัญ สิ่งที่มาแทนการให้ทาน และเช่นเดียวกัน สิ่งที่มาแทนวัตร เท่านี้เองที่จะเข้ามาปฏิบัติกัน
3.191.31
ब्राह्मणाः शूद्रकर्माणस्तथा शूद्रा धनार्जकाः ।
क्षत्रधर्मेण वाऽप्यत्र वर्तयन्ति युगक्षये ॥ ३.१९१.३१ ॥
พราหมณ์จะทำงานของศูทร และศูทรจะกลายเป็นผู้หาทรัพย์ ทั้งยังจะดำรงชีพด้วยธรรมของกษัตริย์ในตอนสิ้นยุคนี้
3.191.32
निवृत्तयज्ञस्वाध्याया दण्डाजिनविवर्जिताः ।
ब्राह्मणा सर्वभक्षाश्च भविष्यन्ति कलौ युगे ॥ ३.१९१.३२ ॥
พราหมณ์ที่ละทิ้งยัญและการศึกษาเวท ปราศจากไม้เท้าและหนังกวาง ในยุคกลีจะกลายเป็นผู้กินทุกสิ่ง
3.191.33
अजपा ब्राह्मणास्तात शूद्रा जपपरायणाः ।
विपरीते तदा लोके पूर्वरूपं क्षयस्य तत् ॥ ३.१९१.३३ ॥
ลูกรัก เมื่อนั้นพราหมณ์จะไม่สวดมนตร์ ส่วนศูทรจะทุ่มเทให้การสวดมนตร์ เมื่อโลกกลับตาลปัตรเช่นนี้ นั่นคือรูปลักษณ์เบื้องต้นของความเสื่อม
3.191.34
बहवो म्लेच्छराजानः पृथिव्यां मनुजाधिप ।
मृषानुशासिनः पापा मृषावादपरायणाः ॥ ३.१९१.३४ ॥
ท่านผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ กษัตริย์ป่าเถื่อนจำนวนมากจะอยู่บนแผ่นดิน ออกคำสั่งอันเป็นเท็จ เป็นคนบาป และยึดมั่นอยู่กับถ้อยคำมุสา
3.191.35
आन्ध्राः शकाः पुलिन्दाश्च यवनाश्च नराधिपाः ।
काम्भोजा बाह्लिकाः शूराऽऽ भीरस्तथा नरोत्तमा ॥ ३.१९१.३५ ॥
อานธระ ศกะ ปุลินทะ และกษัตริย์ยวนะ กัมโพชะ พาหลิกะ ผู้กล้าหาญ และอาภีระ รวมทั้งบุรุษที่ประเสริฐที่สุดด้วย
3.191.36
न तदा ब्राह्मणः कश्चित्स्वधर्ममुपजीवति ।
क्षत्रियाश्चापि वैश्याश्च विकर्मस्था नराधिप ॥ ३.१९१.३६ ॥
ในเวลานั้น พราหมณ์ไม่มีใครดำรงชีพด้วยธรรมของตน ท่านผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ กษัตริย์และแพศย์ก็จะประกอบกิจที่ต้องห้ามเช่นกัน
3.191.37
अल्पायुषः स्वल्पबलाः स्वल्पवीर्यपराक्रमाः ।
अल्पसाराल्पदेहाश्च तथा सत्याल्पभाषिणः ॥ ३.१९१.३७ ॥
มนุษย์จะมีอายุสั้น มีกำลังน้อย มีความกล้าและพลังน้อย มีแก่นสารน้อย มีร่างกายเล็ก และพูดความจริงน้อย
3.191.38
बहुशून्या जनपदा मृगव्यालावृता दिशः ।
युगान्ते समनुप्राप्ते वृथा च ब्रह्मवादिनः ॥ ३.१९१.३८ ॥
เมื่อยุคสิ้นสุดมาถึง แคว้นต่างๆ จะว่างเปล่าไปมาก ทิศทั้งหลายจะถูกกวางและสัตว์ร้ายปกคลุม และผู้กล่าวพระเวทจะกล่าวไปอย่างเปล่าประโยชน์
3.191.39
भोवादिनस्तथा शूद्रा ब्राह्मणाश्चार्यवादिनः ।
युगान्ते मनुजव्याघ्र भवन्ति बहुजन्तवः ॥ ३.१९१.३९ ॥
ท่านผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ เมื่อสิ้นยุค ศูทรจะพูดว่า “โภ” และพราหมณ์จะพูดว่า “อารยะ” และจะมีสัตว์มากมาย
3.191.40
न तथा घ्राणयुक्ताश्च सर्वगन्धा विशांपते ।
रसाश्च मनुजव्याघ्र न तथा स्वादुयोगिनः ॥ ३.१९१.४० ॥
ท่านผู้เป็นเจ้าแห่งมนุษย์ กลิ่นทั้งปวงจะไม่เข้ามากระทบจมูกเช่นนั้น และรสทั้งหลาย ท่านผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ก็จะไม่หวานเช่นนั้นเช่นกัน
3.191.41
बहुप्रजा ह्रस्वदेहा शीलाचारविवर्जिताः ।
मुखेभगाः स्त्रियो राजन्भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९१.४१ ॥
พระราชาเอ๋ย เมื่อยุคเสื่อมสิ้น สตรีจะมีบุตรมาก มีร่างกายเตี้ย ขาดความประพฤติและศีลธรรม และจะเปิดเผยใบหน้าและอวัยวะเพศของตน
3.191.42
अट्टशूला जनपदाः शिवशूलाश्चतुष्पथाः ।
केशशूलाः स्त्रियो राजन्भविष्यन्ति युगक्षये ॥ ३.१९१.४२ ॥
พระราชาเอ๋ย เมื่อยุคเสื่อมสิ้น แคว้นทั้งหลายจะมีหอคอยสูงเป็นหลักแหลม สี่แยกจะมีหลักของพระศิวะ และสตรีจะมีผมเป็นหลักแหลม
3.191.43
अल्पक्षीरास्तथा गावो भविष्यन्ति जनाधिप ।
अल्पपुष्पफलाश्चापि पादपा बहुवायसाः ॥ ३.१९१.४३ ॥
โอ้เจ้าแห่งมนุษย์ ในทำนองเดียวกัน โคจะให้น้ำนมน้อย และต้นไม้จะมีดอกและผลน้อย พร้อมกับมีกาอยู่มากมาย
3.191.44
ब्रह्मवध्यानुलिप्तानां तथा मिथ्याभिशंसिनाम् ।
नृपाणां पृथिवीपाल प्रतिगृह्णन्ति वै द्विजाः ॥ ३.१९१.४४ ॥
ผู้พิทักษ์แผ่นดินเอ๋ย พวกพราหมณ์จะรับของทำบุญจากพระราชาที่เปื้อนบาปฆ่าพราหมณ์และกล่าวหาผู้อื่นอย่างเท็จ
3.191.45
लोभमोहपरीताश्च मिथ्याधर्मध्वजावृताः ।
भिक्षार्थं पृथिवीपाल चञ्चूर्यन्ते द्विजैर्दिशः ॥ ३.१९१.४५ ॥
ผู้พิทักษ์แผ่นดินเอ๋ย พวกพราหมณ์ที่ถูกความโลภและความหลงครอบงำ และถูกธงธรรมปลอมปกคลุม จะเที่ยวเร่ร่อนไปทั่วทุกทิศเพื่อขอทาน
3.191.46
कराभारभयाद्भीता गृहस्थाः परिमोषकाः ।
मुनिच्छद्माकृतिच्छन्ना वाणिज्यमुपभुञ्जते ॥ ३.१९१.४६ ॥
คหบดีที่หวาดกลัวภาระภาษีและพวกปล้นที่ปลอมตัวเป็นฤๅษีและซ่อนตัว จะประกอบการค้าขาย
3.191.47
मित्या च नखरोमाणि धारयन्ति तदा द्विजाः ।
अर्थलोभान्नरव्याघ्र वृथा च ब्रह्मचारिणः ॥ ३.१९१.४७ ॥
ดูก่อนบุรุษผู้เป็นเสือในหมู่คน เมื่อนั้นพวกพราหมณ์จะไว้เล็บและผม และด้วยความโลภในทรัพย์ จะแกล้งทำเป็นพรหมจารีเปล่าๆ
3.191.48
आश्रमेषु वृथाचार पारपा गुरुतल्पगाः ।
ऐहलौकिकमीहन्ते मांसशोणितवर्धनम् ॥ ३.१९१.४८ ॥
ในอาศรมทั้งหลาย ผู้มีความประพฤติเปล่าๆ ที่ล่วงละเมิดภรรยาของอาจารย์ จะปรารถนาสิ่งทางโลกที่เพิ่มเนื้อและเลือด
3.191.49
पारलौकिककार्येषु प्रमत्ता भृशनास्तिकाः ।
बहुपाषण्डसंकीर्णाः परान्नगुणवादिनः।
आश्रमा मनुजव्याघ्र न भवन्ति युगक्षये ॥ ३.१९१.४९ ॥
ประมาทในกิจของโลกหน้า ไม่เชื่อถือโดยสิ้นเชิง ปะปนกับนิกายนอกรีตมากมาย และสรรเสริญคุณของอาหารของผู้อื่น ดูก่อนบุรุษผู้เป็นเสือในหมู่คน เมื่อยุคสิ้นสุด อาศรมทั้งหลายย่อมไม่มีอยู่
3.191.50
यथर्तुवर्षी भगवान्न तथा पाकशासनः ।
न चापि सर्वभीजानि सम्यग्रोहन्ति भारत ॥ ३.१९१.५० ॥
ไม่เหมือนพระผู้เป็นเจ้าปากศาสนะ (พระอินทร์) ที่เคยโปรยฝนตามฤดูกาล และเมล็ดพันธุ์ทั้งหมดก็ไม่งอกขึ้นอย่างถูกต้อง ดูก่อนพระภารตะ
3.191.51
फलं धर्मस्य राजेन्द्र सर्वत्र परिहीयते ।
हिंसाभिरामश्च जनस्तथा संपद्यतेऽशुचिः।
अधर्मफलमत्यर्थं तदा भवति चानघ ॥ ३.१९१.५१ ॥
ผลแห่งธรรม ดูก่อนพระราชาผู้เป็นใหญ่ย่อมเสื่อมลงทุกแห่ง ผู้คนยินดีในความรุนแรงและกลายเป็นผู้ไม่บริสุทธิ์ และเมื่อนั้น ดูก่อนผู้ไร้บาป ผลแห่งอธรรมย่อมเพิ่มพูนยิ่งนัก
3.191.52
तदा च पृथिवीपाल यो भवेद्धर्मसंयुतः ।
अल्पायुः स हि मन्तव्यो न हि धर्मोस्ति कश्चन ॥ ३.१९१.५२ ॥
และเมื่อนั้น ดูก่อนผู้พิทักษ์แผ่นดิน ผู้ที่ประกอบด้วยธรรมควรถูกถือว่ามีอายุสั้น เพราะแท้จริงแล้วไม่มีธรรมใดเหลืออยู่เลย
3.191.53
भूयिष्ठं कूटमानैश्च पण्यं विक्रीणते जनाः ।
वणिजश्च नरव्याघ्र बहुमाया भवन्त्युत ॥ ३.१९१.५३ ॥
ผู้คนส่วนใหญ่ขายสินค้าด้วยเครื่องชั่งตวงที่โกง และพ่อค้าก็เช่นกัน ดูก่อนบุรุษผู้เป็นเสือในหมู่คน ย่อมกลายเป็นผู้เต็มไปด้วยการหลอกลวง
3.191.54
धर्मिष्ठाः परिहीयन्ते पापीयान्वर्धते जनः ।
धर्मस्य बलहानिः स्यादधर्मश्च बलायते ॥ ३.१९१.५४ ॥
ผู้ตั้งมั่นในธรรมย่อมเสื่อมถอยลง ขณะที่ผู้ทำบาปเพิ่มพูนขึ้น กำลังของธรรมจะสูญเสียไป และอธรรมก็จะแข็งแกร่งขึ้น
3.191.55
अल्पायुषो दरिद्राश्च धर्मिष्ठा मानवास्तथा ।
दीर्घायुषः समृद्धाश्च विधर्माणो युगक्षये ॥ ३.१९१.५५ ॥
เมื่อยุคเสื่อมสิ้น มนุษย์ผู้ประพฤติธรรมจะมีอายุสั้นและยากจน ส่วนมนุษย์ผู้ละเมิดธรรมจะมีอายุยืนและมั่งคั่ง
3.191.56
नगराणआं विहारेषु विधर्माणो युगक्षये ।
अधर्मिष्ठैरुपायैश् प्रजा व्यवहरन्त्युत ॥ ३.१९१.५६ ॥
เมื่อยุคเสื่อมสิ้น ผู้ละเมิดธรรมจะอาศัยอยู่ในสวนสาธารณะของเมืองทั้งหลาย และประชาชนจะดำเนินกิจการด้วยวิธีการที่ไม่ชอบธรรม
3.191.57
संचयेन तथाऽल्पेन भवन्त्याढ्यमदान्विताः ।
धनं विश्वासतो न्यस्तं मिथो भूयिष्ठशो नराः ॥ ३.१९१.५७ ॥
แม้มีเงินเก็บเพียงเล็กน้อย ผู้คนก็จะเต็มไปด้วยความทะนงในทรัพย์ และผู้คนส่วนใหญ่จะแย่งชิงทรัพย์ที่ฝากไว้ด้วยความไว้วางใจจากกันและกัน
3.191.58
हर्तुं व्यवसिता राजन्पापाचारसमनविताः ।
नैतदस्तीति मनुजा वर्तन्ते निरपत्रपाः ॥ ३.१९१.५८ ॥
ดูก่อนพระราชา ผู้คนที่ประกอบด้วยความประพฤติชั่วจะตั้งใจแย่งชิงทรัพย์ และอย่างไม่ละอายพวกเขาจะกล่าวว่า "สิ่งนี้ไม่มีอยู่"
3.191.59
पुरुषादानि सत्वानि पक्षिणोऽथ मृगास्तथा ।
नगराणां विहारेषु चैत्येष्वपि च शेरते ॥ ३.१९१.५९ ॥
สัตว์ที่กินมนุษย์ นก และกวาง จะนอนอยู่แม้ในสวนสาธารณะของเมืองและในศาลเจ้าทั้งหลาย
3.191.60
सप्तवर्षाष्टवर्षाश्च स्त्रियो गर्भधरा नृप ।
दशद्वादशवर्षाणां पुंसां पुत्रः प्रजायते ॥ ३.१९१.६० ॥
ดูก่อนพระราชา สตรีอายุเจ็ดหรือแปดปีจะตั้งครรภ์และคลอดบุตร และบุตรจะเกิดแก่บุรุษอายุสิบหรือสิบสองปี
3.191.61
भवन्ति षोडशे वर्षे नराः पलितिनस्तथा ।
आयुःक्षयो मनुष्याणां क्षिप्रमेव प्रपद्यते ॥ ३.१९१.६१ ॥
ในปีที่สิบหก มนุษย์ทั้งหลายย่อมมีผมหงอก และอายุขัยของมนุษย์ก็ย่อมสิ้นไปอย่างรวดเร็ว
3.191.62
क्षीणायुषो महाराज तरुणा वृद्धशीलिनः ।
तरुणानां च यच्छीलं तद्वृद्धेषु प्रजायते ॥ ३.१९१.६२ ॥
ข้าแต่มหาราช ผู้ที่อายุน้อยแต่มีอายุขัยสั้นลง ย่อมมีนิสัยอย่างคนแก่ และนิสัยของคนหนุ่มสาวก็จะปรากฏขึ้นในหมู่ผู้เฒ่า
3.191.63
विपरीतास्तदा नार्यो वञ्चयित्वाऽर्हतः पतीन् ।
व्युच्चरन्त्यपि दुःशीला दासैः पशुभिरेव च ॥ ३.१९१.६३ ॥
เมื่อนั้นหญิงทั้งหลายจะวิปริต เหล่าภรรยาผู้มีนิสัยชั่วร้ายจะหลอกลวงสามีผู้ควรแก่การเคารพ แล้วจะไปเที่ยวเตร่ แม้กับคนรับใช้และกับสัตว์เดรัจฉาน
3.191.64
वीरपत्न्यस्तथा नार्यः संश्रयन्ति नरान्नृप ।
भर्तारमपि जीवन्तमन्यान्व्यभिचरन्त्युत ॥ ३.१९१.६४ ॥
ข้าแต่พระราชา เหล่าภรรยาของวีรบุรุษก็เช่นกัน หญิงทั้งหลายจะไปหาชายอื่น และแม้สามียังมีชีวิตอยู่ ก็จะประพฤตินอกใจกับผู้อื่น
3.191.65
तस्मिन्युगसहस्रान्ते संप्राप्ते चायुषः क्षये ।
अनावृष्टिर्महाराज जायते बहुवार्षिकी ॥ ३.१९१.६५ ॥
ข้าแต่มหาราช เมื่อพ้นหนึ่งพันยุคนั้นไปแล้ว เมื่อเวลาแห่งความเสื่อมของอายุขัยมาถึง ความแล้งที่ยืดเยื้อหลายปีก็จะเกิดขึ้น
3.191.66
ततस्तान्यल्पसाराणि सत्वानि क्षुधितानि वै ।
प्रलयं यान्ति भूयिष्ठं पृथिव्यां पृथिवीपते ॥ ३.१९१.६६ ॥
ดังนั้น สัตว์เหล่านั้นที่มีกำลังน้อย และถูกความหิวทรมาน ข้าแต่เจ้าแห่งแผ่นดิน ส่วนใหญ่ก็จะพินาศลงบนแผ่นดิน
3.191.67
ततो दिनकरैर्दीप्तैः सप्तभिर्मनुजाधिप ।
पीयते सलिलं सर्वं समुद्रेषु सरित्सु च ॥ ३.१९१.६७ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ต่อมา ดวงอาทิตย์ทั้งเจ็ดที่ลุกโชน จะดื่มน้ำทั้งหมดในมหาสมุทรและแม่น้ำทั้งหลาย
3.191.68
यच्च रकाष्ठं तृणं चापि शुष्कं चार्द्रं च भारत ।
सर्वं तद्भस्मसाद्भूतं दृश्यते भरतर्षभ ॥ ३.१९१.६८ ॥
ข้าแต่ภารตะ สิ่งใดก็ตามที่เป็นไม้หรือหญ้า ทั้งที่แห้งและที่ชื้น ทั้งหมดนั้นย่อมปรากฏว่ากลายเป็นเถ้าถ่าน ข้าแต่วัวผู้เลิศแห่งภรตะ
3.191.69
ततः संवर्तको वह्निर्वायुना सह भारत ।
लोकमाविशते पूर्वमादित्यैरुपशोषितम् ॥ ३.१९१.६९ ॥
ต่อมา ข้าแต่ภารตะ ไฟแห่งการทำลายล้างพร้อมกับลม ย่อมเข้าสู่โลก หลังจากที่ถูกดวงอาทิตย์ทำให้แห้งเหือดไปก่อนแล้ว
3.191.70
ततः स पृथिवीं भित्त्वा प्रविश्य च रसातलम् ।
रदेवदानवयक्षाणां भयं जनयते महत् ॥ ३.१९१.७० ॥
แล้วไฟนั้นก็แยกแผ่นดินออก เข้าไปสู่รสาตล และทำให้เกิดความหวาดกลัวอย่างยิ่งแก่เหล่าเทพ ทานพ และยักษ์
3.191.71
निरदहन्नागलोकं च यच्च किंचित्क्षिताविह ।
अधस्तात्पृथिवीपाल सर्वं नाशयते क्षणात् ॥ ३.१९१.७१ ॥
มันเผาโลกของพญานาคจนหมดสิ้น และทุกสิ่งที่มีอยู่บนแผ่นดินนี้หรือที่อยู่ข้างใต้ลงไป ข้าแต่ผู้พิทักษ์แผ่นดิน มันทำลายทุกสิ่งได้ในชั่วขณะเดียว
3.191.72
ततो योजनविंशानां सहस्राणि शतानि च ।
निर्दहत्यशिवो वायुः स च संवर्तकोऽनलः ॥ ३.१९१.७२ ॥
ต่อมา ลมที่ไม่เป็นมงคลและไฟแห่งการทำลายล้างนั้น เผาผลาญทุกสิ่งไปเป็นระยะทางหลายพันและหลายร้อยโยชน์
3.191.73
सदेवासुरगन्धर्वं सयक्षोरगराक्षसम् ।
ततो दहति दीप्तः स सर्वमेव जगद्विभुः ॥ ३.१९१.७३ ॥
พร้อมกับเทพ อสูร คนธรรพ์ ยักษ์ นาค และรากษส ผู้เป็นเจ้าที่ลุกโชนและยิ่งใหญ่นั้น ย่อมเผาผลาญโลกทั้งสิ้นไป
3.191.74
ततो गजकुलप्रख्यास्तजिन्मालाविभूषिताः ।
उत्तिष्ठन्ति महामेघा नभस्यद्भुतदर्शनाः ॥ ३.१९१.७४ ॥
ต่อมา เมฆใหญ่ซึ่งคล้ายฝูงช้าง ประดับด้วยพวงมาลัยแห่งสายฟ้า และมีรูปลักษณ์น่าอัศจรรย์ ก็ผุดขึ้นบนท้องฟ้า
3.191.75
केचिन्नीलोत्पलश्यामाः केचित्कुमुदसन्निभाः ।
केचित्किञ्जल्कसंकाशाः केचित्पीताः पयोधराः ॥ ३.१९१.७५ ॥
บางก้อนมีสีคล้ำเหมือนบัวสีน้ำเงิน บางก้อนเหมือนดอกบัวขาว บางก้อนเหมือนเกสรบัว และบางก้อนคือเมฆเหลืองที่บรรจุน้ำฝน
3.191.76
केचिद्धारिद्रसंकाशाः कारण्डवनिभास्तथा ।
केचित्कमलपत्राभाः केचिद्धिङ्गुलसप्रभाः ॥ ३.१९१.७६ ॥
บางก้อนมีสีเหมือนขมิ้น บางก้อนเหมือนนกกาณฑวะ บางก้อนมีประกายเหมือนกลีบบัว และบางก้อนแดงสดเหมือนชาด
3.191.77
केचित्पुरवराकाराः केचिद्गजकुलोपमाः ।
केचिदञ्जनसंकाशाः केचिन्मकरसन्निभाः ॥ ३.१९१.७७ ॥
บางก้อนมีรูปร่างเหมือนนครอันงดงาม บางก้อนเหมือนฝูงช้าง บางก้อนเหมือนยาหยอดตา และบางก้อนเหมือนสัตว์น้ำมกร
3.191.78
विद्युन्मालापिनद्धाङ्गाः समुत्तिष्ठन्ति वै घनाः ।
घोररूपा महाराज घोरस्वननिनादिताः ॥ ३.१९१.७८ ॥
ข้าแต่มหาราช เมฆหนาที่มีร่างกายพันรอบด้วยพวงมาลัยสายฟ้าผุดขึ้นมา มีรูปร่างน่าสะพรึงกลัว และส่งเสียงคำรามดังน่ากลัว
3.191.79
ततो जलघराः सर्वं व्याप्नुवनति नभस्तलम् ।
गर्जन्तः पृथिवीपाल पृथिवीधरसन्निभाः ॥ ३.१९१.७९ ॥
ต่อมา เมฆที่บรรจุน้ำก็แผ่คลุมท้องฟ้าทั้งหมด คำรามก้องเหมือนขุนเขาที่ค้ำจุนแผ่นดิน ข้าแต่ผู้พิทักษ์แผ่นดิน
3.191.80
तैरियं पृथिवी सर्वा सपर्वतवनाकरा ।
आपूर्यते महाराज सलिलौघपरिप्लुता ॥ ३.१९१.८० ॥
ข้าแต่มหาราช แผ่นดินทั้งหมดนี้พร้อมด้วยภูเขา ป่าไม้ และเหมืองแร่ ถูกเติมเต็มและท่วมด้วยกระแสน้ำจากเมฆเหล่านั้น
3.191.81
ततस्ते जलदा घोरा राविणः पुरुषर्षभ ।
पर्वतान्प्लावयन्त्याशु चोदिताः परमेष्ठिना ॥ ३.१९१.८१ ॥
ครั้นนั้น เมฆร้ายที่คำรามกึกก้องเหล่านั้น ผู้งามสง่าดั่งวัว ถูกผลักดันโดยพระผู้เป็นใหญ่สูงสุด ก็รีบท่วมภูเขาทั้งหลายทันที
3.191.82
वर्षमाणा महत्तोयं पूरयन्तो वसुंधराम् ।
सुघोरमशिवं रौद्रं नाशयनति च पावकम् ॥ ३.१९१.८२ ॥
เมฆเหล่านั้นโปรยน้ำมหาศาลลงมาเต็มแผ่นดิน ในรูปร่างอันน่าสะพรึงกลัวที่สุด ไม่เป็นมงคลและดุร้าย แม้ไฟก็ยังถูกดับลง
3.191.83
ततो द्वादशवर्षाणि पयोदास्त उपप्लवे ।
धाराभिः पूरयन्तो वै चोद्यमाना महात्मना ॥ ३.१९१.८३ ॥
ครั้นนั้น ในความวิบัติครั้งนั้น เมฆเหล่านั้นถูกมหาตมะผลักดัน จึงเทสายฝนเต็มแผ่นดินอยู่สิบสองปี
3.191.84
ततः समुद्रः स्वां वेलामतिक्रामति भारत ।
पर्वताश्च विदीर्यन्ते मही चापि विदीर्यते ॥ ३.१९१.८४ ॥
ครั้นนั้น โอ ภารตะ มหาสมุทรก็ล้นเกินฝั่งของตน ภูเขาทั้งหลายแตกสลาย และแผ่นดินก็แตกระแหงเช่นกัน
3.191.85
सर्वतः सहसा भ्रान्तास्ते पयोदा नभस्तलम् ।
संवेष्टयित्वा नश्यन्ति वायुवेगपराहताः ॥ ३.१९१.८५ ॥
เมฆเหล่านั้นสับสนงุนงงไปทั่วทุกทิศอย่างฉับพลัน ล้อมรอบท้องฟ้าแล้วก็พินาศ ถูกแรงลมพัดกระหน่ำจนล้มลง
3.191.86
कततस्तं मारुतं घोरं स्वयंभूर्मनुजाधिप ।
आदिः पद्मालयो देवः पीत्वा स्वपिति भारत ॥ ३.१९१.८६ ॥
โอ ราชาแห่งมนุษย์ เมื่อดื่มลมร้ายแรงนั้นจนหมดแล้ว พระผู้ดำรงอยู่เององค์ปฐมเทพผู้ประทับบนดอกบัว ก็บรรทมหลับ โอ ภารตะ
3.191.87
तस्मिन्नेकार्णवे घोरे नष्टे स्थावरजङ्गमे ।
नष्टे देवासुरगणए यक्षराक्षसवर्जिते ॥ ३.१९१.८७ ॥
ในมหาสมุทรเดียวอันน่าสะพรึงนั้น เมื่อสิ่งที่ไม่เคลื่อนที่และสิ่งที่เคลื่อนที่ได้พินาศสิ้นแล้ว หมู่เทพและอสูรก็พินาศไป ปราศจากยักษ์และรากษสเช่นกัน
3.191.88
निर्मनुष्ये महीपाल निःश्वापदमहीरुहे ।
अनन्तरिक्षे लोकेऽस्मिन्भ्रमाम्येकोऽहमातुरः ॥ ३.१९१.८८ ॥
โอ ผู้พิทักษ์แผ่นดิน ในโลกนี้ที่ไร้มนุษย์ ไร้สัตว์ป่าและต้นไม้ ไร้แม้ท้องฟ้าที่เปิดกว้าง ข้าพเจ้าผู้เดียวเร่ร่อนไปด้วยความทุกข์ระทม
3.191.89
एकार्णवे जले घोरे विचरन्पार्थिवोत्तम ।
अपश्यन्सर्वभूतानि वैक्लब्यमगमं ततः ॥ ३.१९१.८९ ॥
โอ ราชาผู้ประเสริฐที่สุด ข้าพเจ้าเร่ร่อนอยู่ในน้ำของมหาสมุทรเดียวอันน่าสะพรึงนั้น และไม่เห็นสัตว์ใดเลย ข้าพเจ้าจึงตกอยู่ในความท้อแท้สิ้นหวัง
3.191.90
ततः सुदीर्घं गत्वाऽहं प्लवमानो धराधिप ।
श्रान्तः क्वचिन्न शरणं लब्धवानस्म्यतन्द्रितः ॥ ३.१९१.९० ॥
ครั้นนั้น โอ ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน ข้าพเจ้าว่ายน้ำไปไกลมาก เหน็ดเหนื่อยแต่ไม่ท้อถอย แต่ก็ไม่พบที่พึ่งแห่งใดเลย
3.191.91
ततः कदाचित्पश्यामि तस्मिन्सलिलसंनिघौ ।
न्यग्रोधं सुमहान्तं वै विशालं पृथिवीपते ॥ ३.१९१.९१ ॥
ครั้นนั้น ในบางเวลา ข้าพเจ้าเห็นต้นไทรใหญ่โตมากและกว้างขวาง ใกล้บริเวณน้ำนั้น โอ ผู้เป็นใหญ่แห่งแผ่นดิน
3.191.92
शाखायां तस्य वृक्षस्य विस्तीर्णायां नराधिप ।
पर्यङ्के पृथिवीपाल दिव्यास्तरणसंस्तृते ॥ ३.१९१.९२ ॥
บนกิ่งของต้นไม้ที่แผ่กว้างนั้น โอ ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ โอ ผู้พิทักษ์แผ่นดิน มีเตียงที่ปูด้วยผ้าทิพย์
3.191.93
उपविष्टं महाराज पद्मेन्दुसदृशाननम् ।
फुल्लपद्मविशालाक्षं बालं पश्यामि भारत ॥ ३.१९१.९३ ॥
โอ มหาราช โอ ภารตะ ข้าพเจ้าเห็นเด็กคนหนึ่งนั่งอยู่ มีใบหน้าดุจดอกบัวและพระจันทร์ มีดวงตากว้างดุจดอกบัวที่กำลังบาน
3.191.94
ततो मे पृतिवीपाल विस्मयः सुमहाभूत् ।
कथं त्वयं शिशुः शेते लोके नाशमुपागते ॥ ३.१९१.९४ ॥
ครั้นนั้น โอ ผู้พิทักษ์แผ่นดิน ข้าพเจ้าประหลาดใจอย่างยิ่ง เหตุใดเด็กคนนี้จึงนอนหลับได้ ในเมื่อโลกได้มาถึงความพินาศแล้ว
3.191.95
तपसा चिन्तयंश्चापि तं शिशुं नोपलक्षये ।
भूतं भव्यं भविष्यं च जानन्नपि नराधिप ॥ ३.१९१.९५ ॥
แม้ข้าพเจ้าจะใคร่ครวญด้วยการบำเพ็ญตบะ ข้าพเจ้าก็ไม่อาจรู้จักเด็กคนนั้นได้ โอ ผู้เป็นใหญ่แห่งมนุษย์ แม้ข้าพเจ้ารู้อดีต อนาคต และปัจจุบัน
3.191.96
अतसीपुष्पवर्णाभः श्रीवत्सकृतभूषणः ।
साक्षाल्लक्ष्म्या इवावास स तदा प्रतिभाति मे ॥ ३.१९१.९६ ॥
รุ่งเรืองดั่งสีดอกอัตสี ประดับด้วยเครื่องหมายศรีวัตส์ ในเวลานั้น เขาปรากฏแก่ข้าพเจ้าดุจเป็นที่สถิตของพระลักษมีเอง
3.191.97
ततो मामब्रवीद्बालः स पद्मनिभलोचनः ।
श्रीवत्सधारी द्युतिमान्वाक्यं श्रुतिसुखावहम् ॥ ३.१९१.९७ ॥
ครั้นนั้น เด็กชายผู้มีดวงตาดุจกลีบบัวองค์นั้น ผู้ทรงเครื่องหมายศรีวัตส์และรุ่งโรจน์ ตรัสกับข้าพเจ้าด้วยถ้อยคำที่น่าฟังแก่โสต
3.191.98
जानामि त्वां परिश्रान्तं तात विश्रामकाङ्क्षिणम् ।
मार्कण्डेय महासत्वं यावदिच्छसि भार्गव ॥ ३.१९१.९८ ॥
ลูกรัก เรารู้ว่าเจ้าอ่อนล้าและปรารถนาการพักผ่อน โอ มารกัณเฑยะ ผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่ผู้สืบเชื้อสายภฤคุ จงพักผ่อนเท่าที่เจ้าประสงค์เถิด
3.191.99
अभ्यन्तरं शरीरं मे प्रविश्य मुनिसत्तम ।
आस्खेह विहितो वासः प्रसादस्ते कृतो मया ॥ ३.१९१.९९ ॥
โอ ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ฤๅษี เมื่อเจ้าเข้ามาในกายภายในของเรา ที่พำนักสำหรับเจ้าก็ได้จัดไว้ที่นี่แล้ว นี่คือพรที่เรามอบให้แก่เจ้า
3.191.100
ततो बालेन तेनैव मुक्तस्यासीत्तदा मम ।
निर्वेदो जीविते दीर्घे मनुष्यत्वे च भारत ॥ ३.१९१.१०० ॥
ครั้นนั้น เมื่อได้รับการปลดปล่อยโดยเด็กคนนั้นเอง โอ ภารตะ ข้าพเจ้าก็รู้สึกเบื่อหน่ายต่อชีวิตอันยืนยาวและการเป็นมนุษย์
3.191.101
ततो बालेन तेनास्यं सहसा विवृतं कृतम् ।
तस्याहमवशो वक्रे दैवयोगात्प्रवेशितः ॥ ३.१९१.१०१ ॥
จากนั้น เด็กคนนั้นก็อ้าปากขึ้นโดยพลัน และด้วยอำนาจแห่งโชคชะตา ข้าพเจ้าผู้ไร้ทางต้านทานก็ถูกทำให้เข้าไปในปากของเขา
3.191.102
ततः प्रविष्टस्तत्कुक्षिं सहसा मनुजाधिप ।
सराष्ट्रनगराकीर्णां कृत्स्नां पश्यामि मेदिनीम् ॥ ३.१९१.१०२ ॥
ครั้นแล้ว ข้าพเจ้าเข้าไปในท้องของเขาโดยพลัน ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ข้าพเจ้าได้เห็นแผ่นดินทั้งผืน เต็มไปด้วยแคว้นและเมืองต่าง ๆ
3.191.103
गङ्गां शतद्रुं सीतां च यमुनामथ कौशिकीम् ।
चर्मण्वतींवेत्रवतीं चन्द्रभागां सरस्वतीम् ॥ ३.१९१.१०३ ॥
แม่น้ำคงคา แม่น้ำศตทรุ แม่น้ำสีดา และแม่น้ำยมุนา จากนั้นคือแม่น้ำเกาศิกี แม่น้ำจรรมัณวตี แม่น้ำเวตรวตี แม่น้ำจันทรภาคา และแม่น้ำสรัสวดี
3.191.104
सिन्धुं चैव विपाशां च नदीं गोदावरीमपि ।
वस्वोकसारां नलिनीं नर्मदां चैव भारत ॥ ३.१९१.१०४ ॥
แม่น้ำสินธุ แม่น้ำวิปาศา และแม่น้ำโคทาวารีด้วย แม่น้ำวัสโวกสาราและแม่น้ำนลินี และแม่น้ำนรรมทา ข้าแต่ภารตะ
3.191.105
नदीं ताम्रां च वेणां च पुण्यतोयां शुभावहाम् ।
सुवेणां कृष्णवेणां च इरामां च महानदीम् ॥ ३.१९१.१०५ ॥
แม่น้ำตามรา และแม่น้ำเวณา สายน้ำอันศักดิ์สิทธิ์และนำโชคมาให้ แม่น้ำสุเวณา แม่น้ำกฤษณเวณา และแม่น้ำอิรามา ซึ่งเป็นแม่น้ำใหญ่
3.191.106
वितस्तां च महाराज कावेरीं च महानदीम् ।
तुङ्गभद्रां कृष्णवेणीं कमलां च महानदीम्।
शोणं च पुरुषव्याघ्र विशल्यां किंपुनामपि ॥ ३.१९१.१०६ ॥
แม่น้ำวิตัสตา ข้าแต่มหาราช แม่น้ำกาวรี ซึ่งเป็นแม่น้ำใหญ่ แม่น้ำตุงคภัทรา แม่น้ำกฤษณเวณี แม่น้ำกมลา ซึ่งเป็นแม่น้ำใหญ่ ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ แม่น้ำโศณะ แม่น้ำวิศัลยา และแม่น้ำกิมปุนาด้วย
3.191.107
एताश्चान्याश्च नद्योऽहं पृथिव्यां या नरोत्तम ।
परिक्रामन्प्रपश्यामि तस्य कुक्षौ महात्मनः ॥ ३.१९१.१०७ ॥
แม่น้ำเหล่านี้และแม่น้ำอื่น ๆ ที่มีอยู่บนแผ่นดิน ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ข้าพเจ้าเห็นขณะเดินวนอยู่ภายในท้องของผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น
3.191.108
ततः समुद्रं पश्मामि यादोगणनिषेवितम् ।
रत्नाकरममित्रघ्न पयसोनिधिमुत्तमम् ॥ ३.१९१.१०८ ॥
จากนั้นข้าพเจ้าเห็นมหาสมุทร ซึ่งมีฝูงสัตว์น้ำอาศัยอยู่มากมาย เป็นเหมืองแห่งอัญมณี ข้าแต่ผู้สังหารศัตรู เป็นแหล่งกักเก็บน้ำอันประเสริฐยิ่ง
3.191.109
ततः पश्यामि गगनं चन्द्रसूर्यविराजितम् ।
जाज्वल्यमानं तेजोभिः पावकार्कसमप्रभम् ॥ ३.१९१.१०९ ॥
จากนั้นข้าพเจ้าเห็นท้องฟ้า ประดับด้วยดวงจันทร์และดวงอาทิตย์ รุ่งโรจน์ด้วยแสงของตน มีความสว่างเทียบเท่าไฟและดวงอาทิตย์
3.191.110
पश्यामि च महीं राजन्काननैरुपशोभिताम् ।
सपर्वतवनद्वीपां निम्नगाशतसंकुलाम् ॥ ३.१९१.११० ॥
และข้าพเจ้าเห็นแผ่นดิน ข้าแต่พระราชา ประดับด้วยป่าไม้ มีภูเขา ป่า และเกาะต่าง ๆ เต็มไปด้วยแม่น้ำนับร้อยสาย
3.191.111
यजन्ते हि ततो राजन्ब्राह्मणा बहुभिर्मखैः ।
क्षत्रियाश् प्रवर्तन्ते सर्ववर्णानुरञ्जनैः ॥ ३.१९१.१११ ॥
ข้าแต่พระราชา จากนั้นพราหมณ์ย่อมบูชายัญด้วยพิธีกรรมมากมาย และกษัตริย์ก็ดำเนินกิจไปด้วยการทำให้วรรณะทั้งปวงพอใจ
3.191.112
वैश्याः कृषिं यथान्यायं कारयन्ति नराधिप ।
शुश्रूषायां च निरता द्विजानां वृषलास्तथा ॥ ३.१९१.११२ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ไวศยะย่อมให้ทำการเกษตรไปตามธรรม และศูทรก็เช่นกัน ย่อมขะมักเขม้นในการรับใช้ผู้เกิดสองครั้ง
3.191.113
ततः परिपतन्राजंस्तस्य कुक्षौ महात्मनः ।
हिमवन्तं च पश्यामि हेमकूटं च पर्वतम् ॥ ३.१९१.११३ ॥
จากนั้น ข้าแต่พระราชา ขณะที่ข้าพเจ้าลอยวนอยู่ภายในท้องของผู้มีจิตใจยิ่งใหญ่นั้น ข้าพเจ้าเห็นเทือกเขาหิมาลัย และภูเขาเหมกูฏด้วย
3.191.114
निषधं चापि पश्यामि श्वेतं च रजतान्वितम् ।
पश्यामि च महीपाल पर्वतं गन्धमादनम् ॥ ३.१९१.११४ ॥
ข้าพเจ้าเห็นภูเขานิษธะ และภูเขาสีขาวที่มีเงินปกคลุม ข้าพเจ้าเห็นภูเขาคันธมาทนะ ข้าแต่ผู้พิทักษ์แผ่นดิน
3.191.115
मन्दरं मनुजव्याघ्र नीलं चापि महागिरिम् ।
पश्यामि च महाराज मेरु कनकपर्वतम् ॥ ३.१९१.११५ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ ข้าพเจ้าเห็นภูเขามันทระ และภูเขายักษ์สีน้ำเงินด้วย ข้าแต่มหาราช ข้าพเจ้าเห็นเขาเมรุ ภูเขาสีทอง
3.191.116
महेन्द्रं चैव पश्यामि विन्ध्यं च गिरिमुत्तमम् ।
मलयं चापि पश्यामि पारियात्रं च पर्वतम् ॥ ३.१९१.११६ ॥
ข้าพเจ้าเห็นภูเขามเหนทระ และภูเขาวินธยะซึ่งประเสริฐยิ่ง ข้าพเจ้าเห็นภูเขามลยะด้วย และภูเขาปาริยาตระ
3.191.117
एते चान्ये च बहवो यावन्तः पृथिवीधराः ।
तस्योदरे मया दृष्टाः सर्वे रत्नविभूषिताः ॥ ३.१९१.११७ ॥
ภูเขาเหล่านี้และภูเขาอื่น ๆ อีกมากมายที่ค้ำจุนแผ่นดิน ล้วนประดับด้วยอัญมณี ข้าพเจ้าได้เห็นทั้งหมดอยู่ภายในท้องของเขา
3.191.118
सिंहान्व्याघ्रान्वराहांश्च पश्यामि मनुजाधिप ।
पृथिव्यां यानि चान्यानि सत्त्वानि जगतीपते।
तानि सर्वाण्यहं तत्र पश्यन्पर्यचरं तदा ॥ ३.१९१.११८ ॥
ข้าแต่เจ้าแห่งมนุษย์ ข้าพเจ้าเห็นสิงโต เสือ และหมูป่า ข้าแต่เจ้าแห่งโลก สัตว์อื่น ๆ ทั้งปวงที่อยู่บนแผ่นดิน ข้าพเจ้าเห็นทั้งหมดที่นั่น แล้วก็เดินเที่ยวไปพลางมองดูทั้งหมดนั้น
3.191.119
कुक्षौ तस् नरव्याघ्र प्रविष्टः संचरन्दिशः ।
शक्रादींश्चापि पश्यामि कृत्स्नान्देवगणानहम् ॥ ३.१९१.११९ ॥
ข้าแต่บุรุษผู้เป็นเสือในหมู่มนุษย์ เมื่อข้าพเจ้าเข้าไปในท้องของเขาและเดินไปตามทิศต่าง ๆ ข้าพเจ้าเห็นพระอินทร์และเทพองค์อื่น ๆ และข้าพเจ้าเห็นหมู่เทพทั้งปวง
3.191.120
साध्यान्रुद्रांस्तथाऽऽदित्यान्गुह्यकान्पितरस्तथा ।
सर्पान्नागान्सुपर्णांश्च वसूनप्यश्विनावपि ॥ ३.१९१.१२० ॥
ข้าพเจ้าเห็นเหล่าสาธยะ รุทระ อาทิตย์ คุหยกะ และปิตฤ เช่นเดียวกับเหล่างูและนาค สุบรรณ วสุ และคู่อัศวินด้วย
3.191.121
गन्धर्वाप्सरसो यक्षानृषींश्चैव महीपते ।
दैत्यदानवसङ्घांश्च नागांश्च मनुजाधिप ॥ ३.१९१.१२१ ॥
ข้าแต่จอมปฐพี คันธรรพ์ อัปสร ยักษ์ ฤๅษี และกลุ่มของไทตยะกับทานพ และนาคทั้งหลาย ข้าแต่จอมมนุษย์
3.191.122
सिंहिकातनयांश्चापि ये चान्ये सुरशत्रवः ।
यच्च किंचिन्मया लोके दृष्टं स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९१.१२२ ॥
บุตรของสิงหิกา และศัตรูอื่นของเทวดาทั้งหลาย รวมถึงสิ่งที่เคลื่อนไหวและไม่เคลื่อนไหวใดๆ ที่ข้าพเจ้าได้เห็นในโลก
3.191.123
सर्वं पश्याम्यहं राजंस्तस्य कुक्षौ महात्मनः ।
त्वरमाणः फलाहारः कृत्स्नं जगदिदं विभो ॥ ३.१९१.१२३ ॥
ข้าแต่กษัตริย์ ข้าพเจ้าเห็นทั้งหมดนี้ คือโลกทั้งปวงนี้ ในท้องของพระมหาตมานั้น ข้าแต่พระผู้ยิ่งใหญ่ ขณะที่ข้าพเจ้ารีบร้อนกินผลไม้เป็นอาหาร
3.191.124
अन्तःशरीरे तस्याहं वर्षाणामधिकं शतम् ।
न च पश्यामि यस्याहं देहस्यान्तं कदाचन ॥ ३.१९१.१२४ ॥
ข้าพเจ้าอาศัยอยู่ในกายของพระองค์เกินกว่าหนึ่งร้อยปี แต่ไม่เคยเห็นจุดสิ้นสุดของกายนั้นเลยสักครั้ง
3.191.125
सततं धावमानश्च चिन्तयानो विशांपते ।
भ्रमंस्तत्र महीपाल यदा वर्षगणान्बहून्।
आसादयामि नैवान्तं तस्य राजन्महात्मनः ॥ ३.१९१.१२५ ॥
ข้าแต่จอมมนุษย์ ข้าแต่ผู้พิทักษ์ปฐพี ข้าพเจ้าวิ่งไปไม่หยุดและครุ่นคิดอยู่ตลอดเวลา เร่ร่อนอยู่ที่นั่น แม้ผ่านไปหลายหมู่ปี ข้าแต่กษัตริย์ ข้าพเจ้าก็ไม่อาจถึงจุดสิ้นสุดของพระมหาตมานั้น
3.191.126
ततस्तमेव शरणं गतोस्मि विधिवत्तदा ।
वरेण्यं वरदं देवं मनसा कर्मणैव च ॥ ३.१९१.१२६ ॥
ครั้งนั้น ข้าพเจ้าจึงเข้าพึ่งพระองค์แต่ผู้เดียวตามวิธีที่ถูกต้อง พระเทพผู้ประเสริฐสุด ผู้ประทานพร ทั้งด้วยใจและด้วยการกระทำ
3.191.127
ततोऽहं सहसा राजन्वायुवेगेन निःसृतः ।
महात्मनो मुखात्तस्य विवृतात्पुरुषोत्तम ॥ ३.१९१.१२७ ॥
จากนั้น ข้าแต่กษัตริย์ ข้าพเจ้าก็พลันพุ่งออกมาด้วยความเร็วดั่งลม จากปากที่เปิดอ้าของพระมหาตมานั้น ข้าแต่บุรุษผู้ประเสริฐ
3.191.128
ततस्तस्यैव शाखायां न्यग्रोधस्य विशांपते ।
आस्ते मनुजशार्दूल कृत्स्नमादाय वै जगत् ॥ ३.१९१.१२८ ॥
ครั้นแล้ว ข้าแต่ผู้พิทักษ์ประชาชน บนกิ่งของต้นไทรนั้นเอง พระองค์ประทับอยู่ ข้าแต่ราชสีห์ในหมู่มนุษย์ ทรงถือโลกทั้งสิ้นไว้
3.191.129
ते नैव बालवेषेण श्रीवत्सकृतलक्षणम् ।
आसीनं तं नरव्याघ्र पश्याम्यमिततेजसम् ॥ ३.१९१.१२९ ॥
ข้าแต่ราชสีห์ในหมู่มนุษย์ ข้าพเจ้าเห็นพระองค์ในรูปของเด็กทารก มีเครื่องหมายศรีวัตสะ ประทับนั่งอยู่ มีเดชานุภาพหาประมาณมิได้
3.191.130
ततो मामब्रवीद्बालः स प्रीतः प्रहसन्निव ।
श्रीवत्सधारी द्युतिमान्पीतवासा महाद्युतिः ॥ ३.१९१.१३० ॥
ครั้งนั้น เด็กน้อยนั้นทรงพอพระทัย ประหนึ่งหัวเราะอยู่ ได้ตรัสกับข้าพเจ้า พระองค์ผู้ทรงศรีวัตสะ ผู้รุ่งโรจน์ ทรงฉลองพระองค์สีเหลือง ผู้มีความรุ่งเรืองยิ่งใหญ่
3.191.131
अपीदानीं शरीरेऽस्मिन्मामके मुनिसत्तम ।
उषितस्त्वं परिश्रान्तो मार्कण्डेय ब्रवीहि मे ॥ ३.१९१.१३१ ॥
ข้าแต่ฤๅษีผู้ประเสริฐ ท่านคงเหนื่อยล้าแล้วกระมัง หลังจากพำนักอยู่ในกายนี้ของเรา มารกัณฑิยะเอ๋ย จงบอกเราเถิด
3.191.132
मुहूर्तादथ मे दृष्टिः प्रादुर्भूता पुनर्नवा ।
मायानिर्मुक्तमात्मनमपश्यं लब्धचेतसम् ॥ ३.१९१.१३२ ॥
จากนั้นครู่เดียว การเห็นของข้าพเจ้าก็กลับมาใหม่อีกครั้ง ข้าพเจ้าเห็นตนเองพ้นจากมายา และได้สติกลับคืนมา
3.191.133
तस्य ताम्रतलौ तात चरणौ सुप्रतिष्ठितौ ।
सुजातौ मृदुरक्ताभिरङ्गुलीभिर्विराजितौ ॥ ३.१९१.१३३ ॥
ลูกเอ๋ย พระบาททั้งสองของพระองค์ มีฝ่าพระบาทสีทองแดง ตั้งมั่นอย่างดี งดงามรูปร่าง และสว่างไสวด้วยนิ้วพระบาทสีแดงอ่อนนุ่ม
3.191.134
प्रयत्नेन मया मूर्ध्ना गृहीत्वा ह्यभिवनदितौ ।
दृष्ट्वाऽपरिमितं तस् प्रभावममितौजसः ॥ ३.१९१.१३४ ॥
ข้าพเจ้าใช้ความพยายามจับพระบาทเหล่านั้นด้วยศีรษะ และกราบไหว้ด้วยความเคารพ แล้วได้เห็นอานุภาพอันหาประมาณมิได้ของผู้มีพลังไม่มีขอบเขตนั้น
3.191.135
विनयेनाञ्जलिं कृत्वाप्रयत्नेनोपगम्य ह ।
दृष्टो मया स भूतात्मा देवः कमललोचनः ॥ ३.१९१.१३५ ॥
ข้าพเจ้าประนมมือด้วยความถ่อมตน เข้าไปใกล้โดยไม่ต้องพยายามมาก และได้เห็นพระองค์ คือจิตวิญญาณของสรรพสัตว์ เทพผู้มีดวงตาดั่งดอกบัว
3.191.136
तमहं प्राञ्जलिर्भूत्वा नमस्कृत्येदमब्रवम् ।
ज्ञातुमिच्छामि देव त्वां मायां चैतां तवोत्तमाम् ॥ ३.१९१.१३६ ॥
ข้าพเจ้าประนมมือกล่าวกับพระองค์ ถวายนมัสการแล้วกล่าวว่า ข้าแต่เทพเจ้า ข้าพเจ้าปรารถนาจะรู้จักพระองค์ และมายาอันยอดเยี่ยมนี้ของพระองค์
3.191.137
आस्येनानुप्रविष्टोऽहं शरीरे भगवंस्तव ।
दृष्टवानखिलाँल्लोकान्समस्तान्जठरे हि ते ॥ ३.१९१.१३७ ॥
ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ข้าพเจ้าได้เข้าไปในพระกายของพระองค์ทางปาก และในท้องของพระองค์ ข้าพเจ้าได้เห็นโลกทั้งหมดครบถ้วน
3.191.138
तव देव शरीरस्था देवदानवराक्षसाः ।
यक्षगन्धर्वनागाश्च जगत्स्थावरजङ्गमम् ॥ ३.१९१.१३८ ॥
ข้าแต่เทพเจ้า ในพระกายของพระองค์มีเทวดา ทานพ รากษส ยักษ์ คันธรรพ์ และนาค รวมทั้งโลกของสิ่งที่ไม่เคลื่อนไหวและเคลื่อนไหวอยู่
3.191.139
त्वत्प्रसादाच्च मे देव स्मृतिर्न परिहीयते ।
द्रुतमन्तःशरीरे ते सततं परिवर्तिनः ॥ ३.१९१.१३९ ॥
ข้าแต่เทพเจ้า ด้วยพระกรุณาของพระองค์ ความทรงจำของข้าพเจ้าจึงไม่เสื่อมถอย ผู้ที่เคลื่อนไหวอยู่ภายในพระกายของพระองค์เสมอ ได้ปรากฏขึ้นอย่างรวดเร็ว
3.191.140
निर्गतोऽहमकामस्तु इच्छया ते महाप्रभो ।
यतिष्ये पुण्डरीकाक्ष ज्ञातुं त्वाऽहमनिन्दितं ॥ ३.१९१.१४० ॥
ข้าแต่พระผู้ยิ่งใหญ่ ข้าพเจ้าออกมาโดยไม่มีความปรารถนา ด้วยพระประสงค์ของพระองค์ ข้าแต่ผู้มีดวงตาดั่งดอกบัว ข้าพเจ้าจะพยายามรู้จักพระองค์ผู้ปราศจากการตำหนิ
3.191.141
इह भूत्वा शिशुः साक्षात्किं भवानवतिष्ठते ।
पीत्वा जगदिदं सर्वमेतदाख्यातुमर्हसि ॥ ३.१९१.१४१ ॥
เหตุใดท่านจึงอยู่ที่นี่ ปรากฏกายเป็นทารกเช่นนี้ ท่านดื่มกลืนโลกทั้งสิ้นนี้ไปแล้ว จึงควรบอกข้าพเจ้าถึงเรื่องทั้งหมดนี้
3.191.142
किमर्थं च जगत्सर्वं शरीरस्थं तवानघ ।
कियन्तं च त्वया कालमिह स्थेयमरिंदम ॥ ३.१९१.१४२ ॥
ข้าแต่ผู้ไร้บาป เหตุใดโลกทั้งสิ้นจึงอาศัยอยู่ในกายของท่าน และข้าแต่ผู้ปราบศัตรู ท่านจะอยู่ที่นี่นานเท่าใด
3.191.143
एतदिच्छामि देवेश श्रोतुं ब्राह्मणकाम्यया ।
त्वत्तः कमलपत्राक्षं विस्तरेण यथातथम्।
महद्ध्येतदचिन्त्यं च यदहं दृष्टवान्प्रभो ॥ ३.१९१.१४३ ॥
ข้าแต่เทพเจ้าผู้เป็นใหญ่แห่งเทพทั้งหลาย ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังเรื่องนี้จากท่านโดยละเอียดและตามที่เป็นจริง ด้วยความปรารถนาของพราหมณ์ ข้าแต่ผู้มีดวงตาดุจกลีบบัว ข้าแต่พระองค์ สิ่งที่ข้าพเจ้าได้เห็นนั้นยิ่งใหญ่และยากที่จะคาดคิดได้
3.191.144
इत्युक्तः स मया श्रीमान्देवदेवो महाद्युतिः ।
सान्त्वयन्मामिदं वाक्यमुवाच वदतांवरः ॥ ३.१९१.१४४ ॥
เมื่อข้าพเจ้ากล่าวดังนี้แล้ว เทพเจ้าแห่งเทพทั้งหลายผู้รุ่งเรืองสง่างาม มีความงดงามยิ่ง ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้กล่าววาจา ได้ปลอบโยนข้าพเจ้าและตรัสถ้อยคำเหล่านี้ว่า