ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.209
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.209.1
कश्चिद्द्विजातिप्रवरो वेदाध्यायी तपोधनः ।
तपस्वी धर्मशीलश्च कौशिको नाम भारत ॥ ३.२०९.१ ॥
ହେ ଭାରତ, କୌଶିକ ନାମକ ଜଣେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ସେ ବେଦାଧ୍ୟାୟୀ, ତପସ୍ୟାରୂପୀ ଧନ ଥିବା, ତପସ୍ୱୀ ଏବଂ ଧର୍ମଶୀଳ ଥିଲେ।
3.209.2
साङ्गोपनिषदान्वेदानधीते द्विजसत्तमः ।
सवृक्षमूले कस्मिंश्चिद्वेदानुच्चारयन्स्थितः ॥ ३.२०९.२ ॥
ସେହି ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗ ଓ ଉପନିଷଦ ସହିତ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରୁଥିଲେ; କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଏକ ଗଛ ମୂଳରେ ଠିଆ ହୋଇ ବେଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଥିଲେ।
3.209.3
उपरिष्टाच्च वृक्षस्य बलाका संन्यलीयत ।
तया पुरीषमुत्सृष्टं ब्राह्मणस्य तदोपरि ॥ ३.२०९.३ ॥
ଗଛ ଉପରେ ଏକ ବଗ ଆସି ବସିଲା; ସେତେବେଳେ ତାହା ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଉପରେ ମଳତ୍ୟାଗ କଲା।
3.209.4
समवेक्ष्यततः क्रुद्धः सममध्यायत द्विजः ।
तां बलकां महाराज निलीनां नगमूर्धनि ॥ ३.२०९.४ ॥
ତା'ପରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ ଦେଖି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତୁରନ୍ତ ଧ୍ୟାନ କଲେ; ହେ ମହାରାଜ, ଗଛ ଶିଖରରେ ଲୁଚିଥିବା ସେହି ବଗ ବିଷୟରେ।
3.209.5
भृशं क्रोधाभिभूतेन बलाका सा निरीक्षिता ।
अपध्याता च विप्रेण न्यपतद्धरणीतले ॥ ३.२०९.५ ॥
ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ଅଭିଭୂତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେହି ବଗକୁ ଦେଖିଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଅଭିଶାପରେ ତାହା ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା।
3.209.6
बलाकां पतितां दृष्ट्वा गतसत्वामचेतनाम् ।
कारुण्यादभिसंतप्तः पर्यशोचत तां द्विजः।
अकार्यं कृतवानस्मि द्वेषरागबलात्कृतः ॥ ३.२०९.६ ॥
ପଡ଼ିଥିବା, ପ୍ରାଣହୀନ ଓ ଚେତନାହୀନ ସେହି ବଗକୁ ଦେଖି କରୁଣାରେ ଅତ୍ୟଧିକ ବ୍ୟଥିତ ହୋଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତା'ପାଇଁ ବିଳାପ କଲେ; "ଦ୍ୱେଷ ଓ ରାଗର ବଳରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ମୁଁ ଅକାର୍ଯ୍ୟ କରିଛି।"
3.209.7
इत्युक्ताव बहुशो विद्वान्ग्रामं भैक्षाय संश्रितः ।
ग्रामे शुचीनि प्रचरन्कुलानि भरतर्षभ ॥ ३.२०९.७ ॥
ଏପରି ଅନେକ ଥର କହି ସେ ବିଦ୍ୱାନ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଗ୍ରାମକୁ ଗଲେ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗ୍ରାମରେ ଶୁଦ୍ଧ କୁଳମାନଙ୍କରେ ବୁଲି ବୁଲି।
3.209.8
देहीति याचमानोऽसौ तिष्ठेत्युक्तः स्त्रिया ततः ।
शौचं तु यावत्कुरुते भाजनस्य कुटुम्बिवी ॥ ३.२०९.८ ॥
"ଦିଅ" ବୋଲି ମାଗୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ସେହି ନାରୀ "ଅପେକ୍ଷା କର" କହିଲା। ତା'ପରେ ଯେତେବେଳେ ସେହି ଗୃହିଣୀ ପାତ୍ର ସଫା କରୁଥିଲା।
3.209.9
एतस्मिन्नन्तरे राजन्क्षुधासंपीडितो भृशम् ।
भर्ता प्रविष्टः सहसा तस्या भरतसत्तम ॥ ३.२०९.९ ॥
ଏହି ସମୟ ମଧ୍ୟରେ, ହେ ରାଜନ୍, କ୍ଷୁଧାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ହଠାତ୍ ଘରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
3.209.10
सा तु दृष्ट्वा पतिं साध्वी ब्राह्मणं व्यपहाय तम् ।
पाद्यमाचमनीयं वै ददौ भर्तुस्तथाऽऽसनम् ॥ ३.२०९.१० ॥
ସେହି ସାଧ୍ୱୀ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ପାଦ୍ୟ, ଆଚମନୀୟ ଜଳ ଓ ଆସନ ଦେଲା।
3.209.11
प्रह्वा पर्यचरच्चापि भर्तारमसितेक्षणा ।
आहारेणाथ भक्ष्यैश्च वाक्यैः सुमधुरैस्तथा ॥ ३.२०९.११ ॥
କଳା ଆଖିର ସେହି ନାରୀ ନମ୍ରତାରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସେବା କଲା, ଭୋଜନ, ମିଠା ପଦାର୍ଥ ଓ ଅତି ମଧୁର ବାକ୍ୟରେ।
3.209.12
उच्छिष्टं भाविता भर्तुर्भुङ्क्ते नित्यं युधिष्ठिर ।
दैवतं च पतिं मेने भर्तुश्चित्तानुसारिणी ॥ ३.२०९.१२ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସ୍ୱାମୀଙ୍କଠାରେ ଭକ୍ତିମତୀ ସେ ସର୍ବଦା ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଖାଉଥିଲା; ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେବତା ମାନି ତାଙ୍କ ମନ ଅନୁସାରେ ଚାଲୁଥିଲା।
3.209.13
कर्मणा मनसा वाचा नात्यश्नान्नापि चापिवत् ।
तं सर्वभावोपगता पतिशुश्रूषणे रता ॥ ३.२०९.१३ ॥
କର୍ମ, ମନ ଓ ବାକ୍ୟରେ ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ଖାଉ ନଥିଲା କିମ୍ବା ପାନ କରୁ ନଥିଲା; ସର୍ବପ୍ରକାରେ ସମର୍ପିତା ହୋଇ ପତିସେବାରେ ରତ ରହୁଥିଲା।
3.209.14
साध्वाचारा शुचिर्दक्षा कुटुम्बस्य हितैषिणी ।
भर्तुश्चापि हितं यत्तत्सततं साऽनुवर्तते ॥ ३.२०९.१४ ॥
ସେ ସଦାଚାରିଣୀ, ଶୁଚି, ଦକ୍ଷା ଓ ପରିବାରର ହିତାକାଙ୍କ୍ଷିଣୀ ଥିଲା; ପତିଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ହିତକର, ସେଥିକୁ ସେ ସର୍ବଦା ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା।
3.209.15
देवतातिथिभृत्यानां श्वश्रूश्वशुरयोस्तथा ।
शुश्रूषणपरा नित्यं सततं संयतेन्द्रिया ॥ ३.२०९.१५ ॥
ଦେବତା, ଅତିଥି, ଭୃତ୍ୟ ଏବଂ ଶାଶୂ-ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କ ସେବାରେ ସେ ସର୍ବଦା ନିୟୋଜିତ ଥିଲା, ଏବଂ ସତତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ସଂଯତ ରଖୁଥିଲା।
3.209.16
सा ब्राह्मणं तदा दृष्ट्वा संस्थितं भैक्षकाङ्क्षिणम् ।
कुर्वती पतिशुश्रूषां सस्माराथ शुभेक्षणा ॥ ३.२०९.१६ ॥
ସେତେବେଳେ ସେହି ସୁନୟନା ଭିକ୍ଷା ଇଚ୍ଛାରେ ଠିଆ ହୋଇଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ପତିସେବା କରୁଥିବାବେଳେ ତାହାର ମନେ ପଡ଼ିଲା।
3.209.17
व्रीडिता साऽभवत्साध्वी तदा भरतसत्तम ।
भिक्षामादाय विप्राय निर्जगाम यशस्विनी ॥ ३.२०९.१७ ॥
ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସେତେବେଳେ ସେ ସାଧ୍ୱୀ ଲଜ୍ଜିତ ହେଲା; ଭିକ୍ଷା ନେଇ ସେ ଯଶସ୍ୱିନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଖକୁ ବାହାରକୁ ଗଲା।
3.209.18
किमिदं भवति त्वं मां तिष्ठेत्युक्त्वा वराङ्गने ।
उपरोधं कृतवती न विसर्जितवत्यसि ॥ ३.२०९.१८ ॥
ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ନାରୀ! "ଅପେକ୍ଷା କର" କହି ଏ କଣ? ତୁମେ ମୋତେ ଅଟକାଇ ରଖିଛ, ବିଦାୟ ଦେଇନାହଁ।
3.209.19
ब्राह्मणं क्रोधसंतप्तं ज्वलन्तमिव तेजसा ।
दृष्ट्वा साध्वी मनुष्येन्द्रसान्त्वपूर्वं वचोऽब्रवीत् ॥ ३.२०९.१९ ॥
କ୍ରୋଧରେ ସନ୍ତପ୍ତ, ତେଜରେ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସେହି ସାଧ୍ୱୀ ପ୍ରଥମେ ସାନ୍ତ୍ୱନାର ବାକ୍ୟ କହିଲେ।
3.209.20
क्षमस्वविप्रप्रवर क्षमस्व स्त्रीजडात्मताम् ।
प्रसीद भगवन्मह्यं कृपां कुरु मयि द्विज ॥ ३.२०९.२० ॥
ହେ ବିପ୍ରଶ୍ରେଷ୍ଠ, କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ; ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱଭାବର ଜଡ଼ତା କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ହେ ଭଗବନ୍, ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ, ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
3.209.21
क्षन्तुमर्हसि मे विद्वन्भर्ता मे दैवतं महत् ।
स चापि क्षुधितः श्रान्तः प्राप्तः शुश्रूषितोमया ॥ ३.२०९.२१ ॥
ହେ ବିଦ୍ୱାନ୍, ଆପଣ ମୋତେ କ୍ଷମା କରିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ; ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମୋ ପାଇଁ ମହାନ୍ ଦେବତା। ସେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ଓ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ ଆସିଥିଲେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ସେବା କରିଥିଲି।
3.209.22
ब्राह्मणआ न गरीयांसो गरीयांस्ते पतिः कृतः ।
गृहस्थधर्मे वर्तन्ती ब्राह्मणानवमन्यसे ॥ ३.२०९.२२ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହଁନ୍ତି, ତୁମେ ତୁମ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କରିଛ। ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମରେ ରହି ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରୁଛ।
3.209.23
इन्द्रोऽप्येषां प्रणमते किं पुनर्मानवो भुवि ।
अवलिप्ते न जानीषे वृद्धानां न श्रुतं त्वया ॥ ३.२०९.२३ ॥
ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଏମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରନ୍ତି; ପୃଥିବୀର ମଣିଷ ବିଷୟରେ କଥା କ'ଣ! ହେ ଗର୍ବିନୀ, ତୁମେ କ'ଣ ଜାଣୁନାହଁ? ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ କଥା ତୁମେ ଶୁଣିନାହଁ?
3.209.24
ब्राह्मणा ह्यग्निसदृशा दहेयुः पृथिवीमपि ।
सपर्वतवनद्वीपां क्षिप्रमेवावमानिताः ॥ ३.२०९.२४ ॥
ଅପମାନିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ହୋଇ ପର୍ବତ, ବନ ଓ ଦ୍ୱୀପ ସହିତ ଏହି ପୃଥିବୀକୁ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଦହନ କରିପାରନ୍ତି।
3.209.25
नाहं बलाका विप्रर्षे त्यज क्रोधं तपोधन ।
अनया क्रुद्धया दृष्ट्या क्रुद्धः किं मां करिष्यसि ॥ ३.२०९.२५ ॥
ମୁଁ ବଗୁଳୀ ନୁହେଁ, ହେ ବିପ୍ରର୍ଷି। ହେ ତପୋଧନ, କ୍ରୋଧ ତ୍ୟାଗ କର। ଏହି କ୍ରୁଦ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ତୁମେ ମୋର କ'ଣ କରିବ?
3.209.26
नावजानाम्यहं विप्रान्देवैस्तुल्यान्मनस्विनः ।
अपराधमिमं विप्र क्षन्तुमर्हसि मेऽनघ ॥ ३.२०९.२६ ॥
ଦେବତାଙ୍କ ସମାନ ମନସ୍ବୀ ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ଅବମାନନା କରେ ନାହିଁ। ହେ ବିପ୍ର, ହେ ଅନଘ, ମୋର ଏହି ଅପରାଧ ଆପଣ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।
3.209.27
जानामि तेजो विप्राणआं महाभाग्यं च धीमताम् ।
अपेयः सागरः क्रोधात्कृतो हि लवणोदकः ॥ ३.२०९.२७ ॥
ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ତେଜ ଓ ଧୀମାନମାନଙ୍କ ମହାଭାଗ୍ୟ ମୁଁ ଜାଣେ। କ୍ରୋଧରୁ ହିଁ ସମୁଦ୍ର ଲବଣାକ୍ତ ଓ ଅପେୟ କରାଯାଇଥିଲା।
3.209.28
तथैव दीप्ततपसां मुनीनां भावितात्मनाम् ।
येषां क्रोधाग्निरद्यापि समुद्रे नोपशाम्यति।
कस्तान्परिभवेन्मूढो ब्राह्मणानमितौजसः ॥ ३.२०९.२८ ॥
ସେହିପରି, ଦୀପ୍ତତପା ଓ ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କ କ୍ରୋଧାଗ୍ନି ଆଜି ବି ସମୁଦ୍ରରେ ଶାନ୍ତ ହୋଇନାହିଁ। ଅମିତ ତେଜସ୍ୱୀ ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ କେଉଁ ମୂର୍ଖ ଅବମାନନା କରିବ?
3.209.29
ब्राह्मणानां परिभवाद्वातापिः सुदुरात्मवान् ।
अगस्त्यमृषिमासाद्य जीर्णः क्रूरो महासुरः ॥ ३.२०९.२९ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରିବାରୁ, ଅତି ଦୁରାତ୍ମା ବାତାପି ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା — ସେ କ୍ରୂର ମହାସୁର।
3.209.30
बहुप्रभावाः श्रूयन्ते ब्राह्मणानां महात्मनाम् ।
क्रोधः सुविपुलो ब्रह्मन्प्रसादश्च महात्मनाम्।
अस्मिंस्त्वतिक्रमे ब्रह्मन्क्षन्तुमर्हसि मेऽनघ ॥ ३.२०९.३० ॥
ମହାତ୍ମା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ବହୁ ପ୍ରଭାବ ଶୁଣାଯାଏ; ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ସେମାନଙ୍କର କ୍ରୋଧ ଅତି ବିପୁଳ, ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ପ୍ରସାଦ ମଧ୍ୟ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅତିକ୍ରମରେ, ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ହେ ଅନଘ, ଆପଣ ମୋତେ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ।
3.209.31
पतिशुश्रूषया धर्मो य स मे रोचते द्विज ।
दैवतेष्वपि सर्वेषु भर्ता मे दैवतं परम् ॥ ३.२०९.३१ ॥
ପତିସେବାରୁ ଯେଉଁ ଧର୍ମ ହୁଏ, ତାହା ମୋତେ ପ୍ରିୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜ। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମୋ ସ୍ୱାମୀ ହିଁ ମୋର ପରମ ଦେବତା।
3.209.32
अविशेषेण तस्याहं कुर्यां धर्मं द्विजोत्तम ।
शुश्रूषायाः फलं पश्य पत्युर्ब्राह्मण यादृशम् ॥ ३.२०९.३२ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧର୍ମ ପାଳନ କରେ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ପତିସେବାର ଫଳ ଏପରି ଦେଖ।
3.209.33
बलाका हि त्वया दग्धा रोषात्तद्विदितं मया ।
क्रोधः शत्रुः शरीरस्थो मनुष्याणां द्विजोत्तम ॥ ३.२०९.३३ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ରାଗରେ ତୁମେ ବଗୁଲାମାନଙ୍କୁ ଜାଳି ଦେଇଥିଲ, ତାହା ମୁଁ ଜାଣେ। କ୍ରୋଧ ମନୁଷ୍ୟର ଶରୀରରେ ରହିଥିବା ଶତ୍ରୁ।
3.209.34
मास्म क्रुध्यो बलाकेव न वध्याऽस्मि पतिव्रता ।
यः क्रोधमोहौ त्यजति तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३४ ॥
ରାଗ କର ନାହିଁ; ବଗୁଲା ପରି ମୁଁ ବଧଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ମୁଁ ପତିବ୍ରତା। ଯିଏ କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ତାକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
3.209.35
यो वदेदिह सत्यानि गुरुं संतोषयेत च ।
हिंसितश्च त हिंसेत तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३५ ॥
ଯିଏ ଏଠାରେ ସତ୍ୟ କହେ, ଗୁରୁଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେ, ଏବଂ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ ନାହିଁ — ତାକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
3.209.36
जितेन्द्रियो धर्मपरः स्वाध्यायनिरतः शुचिः ।
कामक्रोधौ वशौ यस्य तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३६ ॥
ଯିଏ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଜିତିଛି, ଧର୍ମପରାୟଣ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ, ଶୁଚି, ଯାହାର କାମ ଓ କ୍ରୋଧ ବଶରେ — ତାକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।
3.209.37
यस्य चात्मसमो लोको धर्मज्ञस्य मनस्विनः ।
सर्वधर्मेषु चरतस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३७ ॥
ଯାହା ପାଇଁ ଜଗତ ନିଜ ସମାନ, ଯେ ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ମନସ୍ୱୀ, ଯେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଆଚରଣ କରେ, ତାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି ।
3.209.38
योऽध्यापयेदधीयीत यजेद्वा याजयीत वा ।
दद्याद्वाऽपि यथाशक्ति तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३८ ॥
ଯିଏ ପଢ଼ାଏ, ପଢ଼େ, ଯଜ୍ଞ କରେ ବା କରାଏ, କିମ୍ବା ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ଦାନ ଦିଏ, ତାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି ।
3.209.39
ब्राह्मचारी वदान्यो योप्यधीयाद्द्विजपुङ्गवः ।
स्वाध्यायवानमत्तो वै तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३९ ॥
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଦାନଶୀଳ, ପାଠ କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ରତ ଏବଂ ମତ୍ତହୀନ, ତାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି ।
3.209.40
यद्ब्राह्मणानां कुशलं तदेषां परिकीर्तयेत् ।
सत्यं तथा व्याहरतां नानृते रमते मनः ॥ ३.२०९.४० ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଯାହା କଲ୍ୟାଣ, ତାହା ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଘୋଷଣା କରିବା ଉଚିତ୍ । ସତ୍ୟ କହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ମନ ମିଥ୍ୟାରେ ରମେ ନାହିଁ ।
3.209.41
धनं तु ब्राह्मणस्याहुः स्वाध्यायं दममार्जवम् ।
इन्द्रियाणां निग्रहं च शाश्वतं द्विजसत्तम ॥ ३.२०९.४१ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ବ୍ରାହ୍ମଣର ଧନ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ, ଦମ ଓ ଆର୍ଜବ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ ମଧ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ ଧନ ।
3.209.42
सत्यार्जवे धर्ममाहुः परं धर्मविदो जनाः ।
दुर्ज्ञेयः शाश्वतो धर्मः स च सत्ये प्रतिष्ठितः ॥ ३.२०९.४२ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି ଯେ ସତ୍ୟ ଓ ଆର୍ଜବରେ ପରମ ଧର୍ମ ଅଛି । ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମ ଜାଣିବା କଷ୍ଟକର; ତାହା ସତ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ।
3.209.43
श्रुतिप्रमाणो धर्मः स्यादिति वृद्धानुशासनम् ।
बहुधा दृश्यते धर्मः सूक्ष्म एव द्विजोत्तम ॥ ३.२०९.४३ ॥
ଶ୍ରୁତି ଯାହାର ପ୍ରମାଣ, ସେହି ଧର୍ମ ହେବା ଉଚିତ୍—ଏହା ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କର ଅନୁଶାସନ। ଧର୍ମ ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ଦେଖାଯାଏ; ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ତାହା ସୂକ୍ଷ୍ମ ହିଁ।
3.209.44
भगवानपि धर्मज्ञः स्वाद्यायनिरतः शुचिः ।
न तु तत्त्वेन भगवन्दर्मं वेत्सीति मे मतिः ॥ ३.२०९.४४ ॥
ଆପଣ ଭଗବାନ, ଧର୍ମଜ୍ଞ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟରେ ନିରତ ଓ ଶୁଚି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣ ପ୍ରକୃତରେ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ ବୋଲି ମୋର ମତ।
3.209.45
यदि विप्र न जानीषे धर्मं परमकं द्विज ।
धर्मव्याधं तत पृच्छ गत्वा तु मिथिलां पुरीम् ॥ ३.२०९.४५ ॥
ହେ ବିପ୍ର, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଯଦି ତୁମେ ପରମ ଧର୍ମ ଜାଣୁନାହଁ, ତେବେ ମିଥିଳା ନଗରକୁ ଯାଇ ଧର୍ମବ୍ୟାଧଙ୍କୁ ହିଁ ପଚାର।
3.209.46
मातापितृभ्यां शुश्रूपुः सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
मिथिलायां वसेद्व्याधः स ते धर्मान्प्रवक्ष्यति ॥ ३.२०९.४६ ॥
ମାତାପିତାଙ୍କ ସେବାକାରୀ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ସେହି ବ୍ୟାଧ ମିଥିଳାରେ ବାସ କରନ୍ତି; ସେ ତୁମକୁ ଧର୍ମ କହିବେ।
3.209.47
तत्र गच्छस्व भद्रं ते यथाकामं द्विजोत्तम ।
व्याधः परमधर्मात्मा स ते छेत्स्यति संशयम् ॥ ३.२०९.४७ ॥
ସେଠାକୁ ଯାଅ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ, ଇଚ୍ଛା ଅନୁସାରେ କର, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ। ପରମଧର୍ମାତ୍ମା ସେହି ବ୍ୟାଧ ତୁମର ସଂଶୟ ଛେଦନ କରିବେ।
3.209.48
अत्युक्तमपि मे सर्वं क्षन्तुमर्हस्यनिन्दित ।
स्त्रियो ह्यवध्याः सर्वेषां ये धर्ममभिविन्दते ॥ ३.२०९.४८ ॥
ହେ ଅନିନ୍ଦିତା, ମୁଁ ଯାହା କହିଲି, ଅତ୍ୟଧିକ କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ କ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ୍। ଧର୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଉଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅବଧ୍ୟ।
3.209.49
प्रीतोस्मि तव भद्रं ते गतः क्रोधश्च शोभने ।
उपालम्भस्त्वया प्रोक्तो मम निश्रेयसं परम् ॥ ३.२०९.४९ ॥
ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛି, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋର କ୍ରୋଧ ମଧ୍ୟ ଚାଲିଗଲା। ତୁମେ ଯେଉଁ ଉଲାହ୍ନା ଦେଲ, ତାହା ମୋ ପାଇଁ ପରମ ମଙ୍ଗଳ।
3.209.50
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि साधयिष्यामि शोभने ।
धन्या त्वमसि कल्याणि यस्याः स्याद्वृत्तमीदृशम्। ॥ ३.२०९.५० ॥
ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଯାଇ ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବି। ହେ କଲ୍ୟାଣୀ, ଯାହାର ଏପରି ଆଚରଣ ହୁଏ, ତୁମେ ଧନ୍ୟ।
3.209.51
तया विसृष्टो निर्गत्य स्वमेव भवनं ययौ ।
विनिन्दन्स स्वमात्मानं कौशिको द्विजसत्तमः
वस्त्रिणो वस्त्रदा यान्ति अवस्त्रा यान्त्यवस्त्रदाः ॥ ३.२०९.५१ ॥
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଦାୟ ପାଇ ସେ ବାହାରି ନିଜ ଘରକୁ ଗଲା। ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ କୌଶିକ ନିଜକୁ ନିନ୍ଦା କରୁ କରୁ। ବସ୍ତ୍ର ଦେଉଥିବା ଲୋକେ ବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି, ବସ୍ତ୍ର ନ ଦେଉଥିବା ଲୋକେ ବସ୍ତ୍ରହୀନ ହୋଇ ଯାଆନ୍ତି।