മഹാഭാരതം · അധ്യായം 3.209
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.209.1
कश्चिद्द्विजातिप्रवरो वेदाध्यायी तपोधनः ।
तपस्वी धर्मशीलश्च कौशिको नाम भारत ॥ ३.२०९.१ ॥
ഭാരതാ, കൗശികൻ എന്ന പേരുള്ള ഒരു ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനുണ്ടായിരുന്നു; അവൻ വേദാധ്യായിയും തപസ്സാണ് ധനമായുള്ളവനും തപസ്വിയും ധർമശീലനുമായിരുന്നു.
3.209.2
साङ्गोपनिषदान्वेदानधीते द्विजसत्तमः ।
सवृक्षमूले कस्मिंश्चिद्वेदानुच्चारयन्स्थितः ॥ ३.२०९.२ ॥
ആ ദ്വിജോത്തമൻ അംഗങ്ങളും ഉപനിഷത്തുകളും ചേർത്ത് വേദങ്ങൾ പഠിച്ചിരുന്നു; ഒരു മരച്ചുവട്ടിൽ നിന്നുകൊണ്ട് വേദങ്ങൾ ഉറക്കെ ഉച്ചരിക്കുകയായിരുന്നു.
3.209.3
उपरिष्टाच्च वृक्षस्य बलाका संन्यलीयत ।
तया पुरीषमुत्सृष्टं ब्राह्मणस्य तदोपरि ॥ ३.२०९.३ ॥
മരത്തിന്റെ മുകളിൽ ഒരു കൊക്ക് വന്നിരുന്നു; അപ്പോൾ അത് ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ മേൽ വിസർജ്ജിച്ചു.
3.209.4
समवेक्ष्यततः क्रुद्धः सममध्यायत द्विजः ।
तां बलकां महाराज निलीनां नगमूर्धनि ॥ ३.२०९.४ ॥
അപ്പോൾ ആ ദ്വിജൻ നോക്കി കോപിച്ചു ഉടൻ ചിന്തിച്ചു; മഹാരാജാവേ, മരത്തിന്റെ മുകളിൽ ഒളിച്ചിരുന്ന ആ കൊക്കിനെക്കുറിച്ച്.
3.209.5
भृशं क्रोधाभिभूतेन बलाका सा निरीक्षिता ।
अपध्याता च विप्रेण न्यपतद्धरणीतले ॥ ३.२०९.५ ॥
അത്യന്തം കോപത്താൽ മൂടപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണൻ ആ കൊക്കിനെ നോക്കി; ബ്രാഹ്മണന്റെ ശാപത്താൽ അത് ഭൂമിയിൽ വീണു.
3.209.6
बलाकां पतितां दृष्ट्वा गतसत्वामचेतनाम् ।
कारुण्यादभिसंतप्तः पर्यशोचत तां द्विजः।
अकार्यं कृतवानस्मि द्वेषरागबलात्कृतः ॥ ३.२०९.६ ॥
വീണുകിടന്ന, ജീവനില്ലാതെ ബോധമില്ലാത്ത ആ കൊക്കിനെ കണ്ട് കാരുണ്യത്താൽ അത്യന്തം വേദനിച്ച ബ്രാഹ്മണൻ അതിനുവേണ്ടി വിലപിച്ചു; "ദ്വേഷത്തിന്റെയും രാഗത്തിന്റെയും ശക്തിയാൽ പ്രേരിതനായി ഞാൻ അകാര്യം ചെയ്തുപോയി."
3.209.7
इत्युक्ताव बहुशो विद्वान्ग्रामं भैक्षाय संश्रितः ।
ग्रामे शुचीनि प्रचरन्कुलानि भरतर्षभ ॥ ३.२०९.७ ॥
ഇങ്ങനെ പലവട്ടം പറഞ്ഞശേഷം ആ പണ്ഡിതൻ ഭിക്ഷക്കായി ഗ്രാമത്തിലേക്ക് പോയി. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഗ്രാമത്തിൽ ശുദ്ധമായ കുടുംബങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചുകൊണ്ട്.
3.209.8
देहीति याचमानोऽसौ तिष्ठेत्युक्तः स्त्रिया ततः ।
शौचं तु यावत्कुरुते भाजनस्य कुटुम्बिवी ॥ ३.२०९.८ ॥
"തരൂ" എന്ന് യാചിച്ച അവനോട് ആ സ്ത്രീ "നിൽക്കൂ" എന്നു പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ആ ഗൃഹിണി പാത്രം ശുദ്ധിയാക്കുന്നതിനിടയിൽ.
3.209.9
एतस्मिन्नन्तरे राजन्क्षुधासंपीडितो भृशम् ।
भर्ता प्रविष्टः सहसा तस्या भरतसत्तम ॥ ३.२०९.९ ॥
ഇതിനിടയിൽ, രാജാവേ, വിശപ്പിനാൽ അതിയായി പീഡിതനായ അവളുടെ ഭർത്താവ് പെട്ടെന്ന് വീട്ടിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഭരതശ്രേഷ്ഠാ.
3.209.10
सा तु दृष्ट्वा पतिं साध्वी ब्राह्मणं व्यपहाय तम् ।
पाद्यमाचमनीयं वै ददौ भर्तुस्तथाऽऽसनम् ॥ ३.२०९.१० ॥
ആ പതിവ്രത ഭർത്താവിനെ കണ്ടപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണനെ വിട്ട്, ഭർത്താവിന് പാദ്യവും ആചമനജലവും ആസനവും നൽകി.
3.209.11
प्रह्वा पर्यचरच्चापि भर्तारमसितेक्षणा ।
आहारेणाथ भक्ष्यैश्च वाक्यैः सुमधुरैस्तथा ॥ ३.२०९.११ ॥
കറുത്ത കണ്ണുകളുള്ള അവൾ വണങ്ങി ഭർത്താവിനെ ശുശ്രൂഷിച്ചു, ആഹാരം, പലഹാരങ്ങൾ, അതിമധുരമായ വാക്കുകൾ എന്നിവയാലും.
3.209.12
उच्छिष्टं भाविता भर्तुर्भुङ्क्ते नित्यं युधिष्ठिर ।
दैवतं च पतिं मेने भर्तुश्चित्तानुसारिणी ॥ ३.२०९.१२ ॥
യുധിഷ്ഠിരാ, ഭർത്താവിൽ ഭക്തിയുള്ള അവൾ എപ്പോഴും ഭർത്താവ് ഉപേക്ഷിച്ചതു മാത്രം ഭക്ഷിച്ചു; ഭർത്താവിനെ ദൈവമായി കരുതി, അവന്റെ മനസ്സിനനുസരിച്ച് നടന്നു.
3.209.13
कर्मणा मनसा वाचा नात्यश्नान्नापि चापिवत् ।
तं सर्वभावोपगता पतिशुश्रूषणे रता ॥ ३.२०९.१३ ॥
കർമ്മത്താലും മനസ്സാലും വാക്കാലും അവൾ അമിതമായി ഭക്ഷിക്കുകയോ പാനം ചെയ്യുകയോ ചെയ്തില്ല; എല്ലാവിധത്തിലും സമർപ്പിതയായി ഭർത്താവിന്റെ ശുശ്രൂഷയിൽ രമിച്ചിരുന്നു.
3.209.14
साध्वाचारा शुचिर्दक्षा कुटुम्बस्य हितैषिणी ।
भर्तुश्चापि हितं यत्तत्सततं साऽनुवर्तते ॥ ३.२०९.१४ ॥
അവൾ സദാചാരിണിയും ശുചിയും ദക്ഷയും കുടുംബത്തിന്റെ ഹിതം ആഗ്രഹിക്കുന്നവളുമായിരുന്നു; ഭർത്താവിന് ഹിതകരമായത് എന്തോ അതിനെ അവൾ എപ്പോഴും അനുസരിച്ചു.
3.209.15
देवतातिथिभृत्यानां श्वश्रूश्वशुरयोस्तथा ।
शुश्रूषणपरा नित्यं सततं संयतेन्द्रिया ॥ ३.२०९.१५ ॥
ദേവന്മാർക്കും അതിഥികൾക്കും ഭൃത്യന്മാർക്കും, അതുപോലെ അമ്മായിയമ്മയ്ക്കും അമ്മായിയച്ഛനും ശുശ്രൂഷ ചെയ്യുന്നതിൽ എപ്പോഴും മുഴുകി, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ നിരന്തരം അടക്കി നിർത്തിയിരുന്നു.
3.209.16
सा ब्राह्मणं तदा दृष्ट्वा संस्थितं भैक्षकाङ्क्षिणम् ।
कुर्वती पतिशुश्रूषां सस्माराथ शुभेक्षणा ॥ ३.२०९.१६ ॥
അപ്പോൾ മനോഹരനേത്രയായ അവൾ ഭിക്ഷ ആഗ്രഹിച്ചു നിന്നിരുന്ന ഒരു ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ടു; ഭർത്താവിന്റെ ശുശ്രൂഷ ചെയ്യുമ്പോൾ അത് അവൾക്ക് ഓർമ്മ വന്നു.
3.209.17
व्रीडिता साऽभवत्साध्वी तदा भरतसत्तम ।
भिक्षामादाय विप्राय निर्जगाम यशस्विनी ॥ ३.२०९.१७ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ! അപ്പോൾ ആ സാധ്വി ലജ്ജിതയായി; ഭിക്ഷ എടുത്ത് ആ യശസ്വിനി ബ്രാഹ്മണന്റെ അടുത്തേക്ക് പുറത്തേക്ക് പോയി.
3.209.18
किमिदं भवति त्वं मां तिष्ठेत्युक्त्वा वराङ्गने ।
उपरोधं कृतवती न विसर्जितवत्यसि ॥ ३.२०९.१८ ॥
ഹേ ശ്രേഷ്ഠയായ സ്ത്രീ! "നിൽക്കൂ" എന്ന് പറഞ്ഞിട്ട് ഇതെന്താണ്? നീ എന്നെ തടഞ്ഞുവെച്ചു, വിട്ടയച്ചില്ല.
3.209.19
ब्राह्मणं क्रोधसंतप्तं ज्वलन्तमिव तेजसा ।
दृष्ट्वा साध्वी मनुष्येन्द्रसान्त्वपूर्वं वचोऽब्रवीत् ॥ ३.२०९.१९ ॥
കോപത്താൽ പൊള്ളിയ, തേജസ്സിൽ ജ്വലിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണനെ കണ്ട് ആ സാധ്വി ആദ്യം ആശ്വാസവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
3.209.20
क्षमस्वविप्रप्रवर क्षमस्व स्त्रीजडात्मताम् ।
प्रसीद भगवन्मह्यं कृपां कुरु मयि द्विज ॥ ३.२०९.२० ॥
വിപ്രശ്രേഷ്ഠാ, ക്ഷമിക്കണം; സ്ത്രീസ്വഭാവത്തിലെ മന്ദതയെ ക്ഷമിക്കണം. ഭഗവാനേ, എന്നിൽ പ്രസന്നനായി കൃപ ചെയ്യണേ, ദ്വിജാ.
3.209.21
क्षन्तुमर्हसि मे विद्वन्भर्ता मे दैवतं महत् ।
स चापि क्षुधितः श्रान्तः प्राप्तः शुश्रूषितोमया ॥ ३.२०९.२१ ॥
വിദ്വാനേ, എന്നോട് ക്ഷമിക്കാൻ അങ്ങ് അർഹനാണ്; എന്റെ ഭർത്താവ് എനിക്ക് മഹത്തായ ദൈവമാണ്. അദ്ദേഹവും വിശന്നും ക്ഷീണിച്ചും വന്നു; ഞാൻ അദ്ദേഹത്തെ ശുശ്രൂഷിച്ചു.
3.209.22
ब्राह्मणआ न गरीयांसो गरीयांस्ते पतिः कृतः ।
गृहस्थधर्मे वर्तन्ती ब्राह्मणानवमन्यसे ॥ ३.२०९.२२ ॥
ബ്രാഹ്മണർ വലിയവരല്ല, നിന്റെ ഭർത്താവിനെയാണ് നീ വലിയവനാക്കിയത്. ഗൃഹസ്ഥധർമ്മത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് നീ ബ്രാഹ്മണരെ അവഹേളിക്കുന്നു.
3.209.23
इन्द्रोऽप्येषां प्रणमते किं पुनर्मानवो भुवि ।
अवलिप्ते न जानीषे वृद्धानां न श्रुतं त्वया ॥ ३.२०९.२३ ॥
ഇന്ദ്രൻ പോലും ഇവർക്കു പ്രണമിക്കുന്നു; ഭൂമിയിലെ മനുഷ്യനെപ്പറ്റി പിന്നെന്തു പറയാൻ! അഹങ്കാരിയേ, നീ അറിയുന്നില്ലേ? വൃദ്ധന്മാരെപ്പറ്റി നീ കേട്ടിട്ടില്ലേ?
3.209.24
ब्राह्मणा ह्यग्निसदृशा दहेयुः पृथिवीमपि ।
सपर्वतवनद्वीपां क्षिप्रमेवावमानिताः ॥ ३.२०९.२४ ॥
അപമാനിക്കപ്പെട്ട ബ്രാഹ്മണർ അഗ്നിക്കു തുല്യരായി, പർവതങ്ങളും വനങ്ങളും ദ്വീപുകളുമുള്ള ഈ ഭൂമിയെയും വേഗത്തിൽ ദഹിപ്പിക്കും.
3.209.25
नाहं बलाका विप्रर्षे त्यज क्रोधं तपोधन ।
अनया क्रुद्धया दृष्ट्या क्रुद्धः किं मां करिष्यसि ॥ ३.२०९.२५ ॥
ഞാൻ കൊക്കല്ല, വിപ്രർഷേ. തപോധനാ, കോപം വെടിയൂ. ഈ കോപദൃഷ്ടികൊണ്ട് കോപിച്ച് എന്നെ നീ എന്തു ചെയ്യും?
3.209.26
नावजानाम्यहं विप्रान्देवैस्तुल्यान्मनस्विनः ।
अपराधमिमं विप्र क्षन्तुमर्हसि मेऽनघ ॥ ३.२०९.२६ ॥
ദേവതുല്യരായ മനസ്വികളായ വിപ്രരെ ഞാൻ അവമതിക്കുന്നില്ല. വിപ്രാ, അനഘാ, എന്റെ ഈ അപരാധം നീ ക്ഷമിക്കണം.
3.209.27
जानामि तेजो विप्राणआं महाभाग्यं च धीमताम् ।
अपेयः सागरः क्रोधात्कृतो हि लवणोदकः ॥ ३.२०९.२७ ॥
വിപ്രരുടെ തേജസ്സും ധീമാന്മാരുടെ മഹാഭാഗ്യവും ഞാൻ അറിയുന്നു. കോപത്താൽ തന്നെയാണ് സമുദ്രം ഉപ്പുവെള്ളമായി കുടിക്കാനാകാത്തതാക്കപ്പെട്ടത്.
3.209.28
तथैव दीप्ततपसां मुनीनां भावितात्मनाम् ।
येषां क्रोधाग्निरद्यापि समुद्रे नोपशाम्यति।
कस्तान्परिभवेन्मूढो ब्राह्मणानमितौजसः ॥ ३.२०९.२८ ॥
അതുപോലെ, ദീപ്തതപസ്സുള്ള, ഭാവിതാത്മാക്കളായ മുനിമാരുടെ കോപാഗ്നി ഇന്നും സമുദ്രത്തിൽ ശമിച്ചിട്ടില്ല. അപരിമിത തേജസ്സുള്ള ഈ ബ്രാഹ്മണരെ ഏത് മൂഢൻ അവമതിക്കും?
3.209.29
ब्राह्मणानां परिभवाद्वातापिः सुदुरात्मवान् ।
अगस्त्यमृषिमासाद्य जीर्णः क्रूरो महासुरः ॥ ३.२०९.२९ ॥
ബ്രാഹ്മണരെ അവമതിച്ചതിനാൽ, അതിദുരാത്മാവായ വാതാപി അഗസ്ത്യമുനിയെ സമീപിച്ച് ക്ഷയിച്ചുപോയ ക്രൂരനായ മഹാസുരൻ.
3.209.30
बहुप्रभावाः श्रूयन्ते ब्राह्मणानां महात्मनाम् ।
क्रोधः सुविपुलो ब्रह्मन्प्रसादश्च महात्मनाम्।
अस्मिंस्त्वतिक्रमे ब्रह्मन्क्षन्तुमर्हसि मेऽनघ ॥ ३.२०९.३० ॥
മഹാത്മാക്കളായ ബ്രാഹ്മണരുടെ പല പ്രഭാവങ്ങളും കേൾക്കുന്നു; ബ്രഹ്മാവേ, അവരുടെ കോപം വളരെ വിപുലമാണ്, മഹാത്മാക്കളുടെ പ്രസാദവും. എന്നാൽ ഈ അതിക്രമത്തിൽ, ബ്രഹ്മാവേ, അനഘാ, നീ എന്നോട് ക്ഷമിക്കണം.
3.209.31
पतिशुश्रूषया धर्मो य स मे रोचते द्विज ।
दैवतेष्वपि सर्वेषु भर्ता मे दैवतं परम् ॥ ३.२०९.३१ ॥
ഭർത്തൃശുശ്രൂഷയാൽ ലഭിക്കുന്ന ധർമ്മമാണ് എനിക്ക് ഇഷ്ടം, ഹേ ദ്വിജാ. എല്ലാ ദേവതകളിലും വെച്ച് എന്റെ ഭർത്താവാണ് എനിക്ക് പരമദേവത.
3.209.32
अविशेषेण तस्याहं कुर्यां धर्मं द्विजोत्तम ।
शुश्रूषायाः फलं पश्य पत्युर्ब्राह्मण यादृशम् ॥ ३.२०९.३२ ॥
ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഞാൻ അദ്ദേഹത്തോട് പൂർണ്ണമായി ധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്നു. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഭർത്തൃശുശ്രൂഷയുടെ ഫലം ഇങ്ങനെയാണെന്ന് കാണുക.
3.209.33
बलाका हि त्वया दग्धा रोषात्तद्विदितं मया ।
क्रोधः शत्रुः शरीरस्थो मनुष्याणां द्विजोत्तम ॥ ३.२०९.३३ ॥
ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, കോപത്താൽ നീ കൊക്കുകളെ ദഹിപ്പിച്ചു; അത് എനിക്കറിയാം. കോപം മനുഷ്യരുടെ ശരീരത്തിൽ വസിക്കുന്ന ശത്രുവാണ്.
3.209.34
मास्म क्रुध्यो बलाकेव न वध्याऽस्मि पतिव्रता ।
यः क्रोधमोहौ त्यजति तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३४ ॥
കോപിക്കരുത്; കൊക്കിനെപ്പോലെ ഞാൻ വധിക്കപ്പെടേണ്ടവളല്ല, ഞാൻ പതിവ്രതയാണ്. കോപവും മോഹവും ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനെ ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണനെന്ന് അറിയുന്നു.
3.209.35
यो वदेदिह सत्यानि गुरुं संतोषयेत च ।
हिंसितश्च त हिंसेत तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३५ ॥
ഇവിടെ സത്യം പറയുന്നവനും, ഗുരുവിനെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നവനും, ഉപദ്രവിക്കപ്പെട്ടാലും ഉപദ്രവിക്കാത്തവനുമാണ് ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണനെന്ന് അറിയുന്നത്.
3.209.36
जितेन्द्रियो धर्मपरः स्वाध्यायनिरतः शुचिः ।
कामक्रोधौ वशौ यस्य तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३६ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനും, ധർമ്മപരനും, സ്വാധ്യായത്തിൽ മുഴുകിയവനും, ശുചിയായവനും, കാമക്രോധങ്ങൾ വശത്തുള്ളവനുമായവനെ ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണനെന്ന് അറിയുന്നു.
3.209.37
यस्य चात्मसमो लोको धर्मज्ञस्य मनस्विनः ।
सर्वधर्मेषु चरतस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३७ ॥
ആർക്ക് ലോകം തന്നെപ്പോലെ സമമാണോ, ധർമ്മജ്ഞനും മനസ്വിയുമായി എല്ലാ ധർമ്മങ്ങളും അനുഷ്ഠിക്കുന്നവനെ ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണനായി അറിയുന്നു.
3.209.38
योऽध्यापयेदधीयीत यजेद्वा याजयीत वा ।
दद्याद्वाऽपि यथाशक्ति तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३८ ॥
പഠിപ്പിക്കുന്നവനും പഠിക്കുന്നവനും യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവനും ചെയ്യിക്കുന്നവനും, തന്റെ ശക്തിക്കനുസരിച്ച് ദാനം ചെയ്യുന്നവനും - അവനെ ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണനായി അറിയുന്നു.
3.209.39
ब्राह्मचारी वदान्यो योप्यधीयाद्द्विजपुङ्गवः ।
स्वाध्यायवानमत्तो वै तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३९ ॥
ബ്രഹ്മചാരിയും ദാനശീലനും, പഠിക്കുന്ന ദ്വിജോത്തമനും, സ്വാധ്യായത്തിൽ മുഴുകിയവനും, മദമില്ലാത്തവനുമായവനെ ദേവന്മാർ ബ്രാഹ്മണനായി അറിയുന്നു.
3.209.40
यद्ब्राह्मणानां कुशलं तदेषां परिकीर्तयेत् ।
सत्यं तथा व्याहरतां नानृते रमते मनः ॥ ३.२०९.४० ॥
ബ്രാഹ്മണരുടെ ക്ഷേമം എന്താണോ, അത് അവരെക്കുറിച്ച് പ്രഖ്യാപിക്കണം. സത്യം പറയുന്നവരുടെ മനസ്സ് അസത്യത്തിൽ രമിക്കുന്നില്ല.
3.209.41
धनं तु ब्राह्मणस्याहुः स्वाध्यायं दममार्जवम् ।
इन्द्रियाणां निग्रहं च शाश्वतं द्विजसत्तम ॥ ३.२०९.४१ ॥
ദ്വിജോത്തമാ, ബ്രാഹ്മണന്റെ ധനം സ്വാധ്യായം, ദമം, ആർജവം ആണെന്നും ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹം ശാശ്വതമാണെന്നും പറയുന്നു.
3.209.42
सत्यार्जवे धर्ममाहुः परं धर्मविदो जनाः ।
दुर्ज्ञेयः शाश्वतो धर्मः स च सत्ये प्रतिष्ठितः ॥ ३.२०९.४२ ॥
ധർമ്മജ്ഞർ സത്യത്തിലും ആർജവത്തിലും പരമധർമ്മമുണ്ടെന്ന് പറയുന്നു. ശാശ്വതധർമ്മം അറിയാൻ പ്രയാസമാണ്; അത് സത്യത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
3.209.43
श्रुतिप्रमाणो धर्मः स्यादिति वृद्धानुशासनम् ।
बहुधा दृश्यते धर्मः सूक्ष्म एव द्विजोत्तम ॥ ३.२०९.४३ ॥
ശ്രുതി പ്രമാണമായുള്ളതാകണം ധർമ്മം എന്നത് വൃദ്ധന്മാരുടെ അനുശാസനം. ധർമ്മം പല വിധത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു; ദ്വിജോത്തമാ, അത് സൂക്ഷ്മമാണ്.
3.209.44
भगवानपि धर्मज्ञः स्वाद्यायनिरतः शुचिः ।
न तु तत्त्वेन भगवन्दर्मं वेत्सीति मे मतिः ॥ ३.२०९.४४ ॥
അങ്ങ് ഭഗവാനും ധർമ്മജ്ഞനും സ്വാധ്യായനിരതനും ശുചിയുമാണെങ്കിലും, ഭഗവാനേ, അങ്ങ് യഥാർത്ഥത്തിൽ ധർമ്മം അറിയുന്നില്ല എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം.
3.209.45
यदि विप्र न जानीषे धर्मं परमकं द्विज ।
धर्मव्याधं तत पृच्छ गत्वा तु मिथिलां पुरीम् ॥ ३.२०९.४५ ॥
വിപ്രാ, ദ്വിജാ, നിനക്ക് പരമധർമ്മം അറിയില്ലെങ്കിൽ, മിഥിലാപുരിയിൽ ചെന്ന് ധർമ്മവ്യാധനോട് തന്നെ ചോദിക്കുക.
3.209.46
मातापितृभ्यां शुश्रूपुः सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
मिथिलायां वसेद्व्याधः स ते धर्मान्प्रवक्ष्यति ॥ ३.२०९.४६ ॥
മാതാപിതാക്കളെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്നവനും സത്യവാദിയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനുമായ ആ വ്യാധൻ മിഥിലയിൽ വസിക്കുന്നു; അവൻ നിനക്ക് ധർമ്മങ്ങൾ പറഞ്ഞുതരും.
3.209.47
तत्र गच्छस्व भद्रं ते यथाकामं द्विजोत्तम ।
व्याधः परमधर्मात्मा स ते छेत्स्यति संशयम् ॥ ३.२०९.४७ ॥
അവിടേക്ക് പോകുക, നിനക്ക് മംഗളം ഭവിക്കട്ടെ, ഇഷ്ടമുള്ളതുപോലെ ചെയ്യുക, ദ്വിജോത്തമാ. പരമധർമ്മാത്മാവായ ആ വ്യാധൻ നിന്റെ സംശയം മുറിച്ചുകളയും.
3.209.48
अत्युक्तमपि मे सर्वं क्षन्तुमर्हस्यनिन्दित ।
स्त्रियो ह्यवध्याः सर्वेषां ये धर्ममभिविन्दते ॥ ३.२०९.४८ ॥
കുറ്റമറ്റവളേ, ഞാൻ പറഞ്ഞതെല്ലാം, അധികം പറഞ്ഞതുപോലും നീ ക്ഷമിക്കണം. ധർമ്മം പ്രാപിച്ച സ്ത്രീകൾ എല്ലാവർക്കും വധിക്കപ്പെടരുതാത്തവരാണ്.
3.209.49
प्रीतोस्मि तव भद्रं ते गतः क्रोधश्च शोभने ।
उपालम्भस्त्वया प्रोक्तो मम निश्रेयसं परम् ॥ ३.२०९.४९ ॥
ഞാൻ സന്തുഷ്ടനായിരിക്കുന്നു, നിനക്ക് ശുഭം ഭവിക്കട്ടെ. ഹേ സുന്ദരീ, എന്റെ കോപവും അകന്നു. നീ പറഞ്ഞ ശാസനം എനിക്ക് പരമമായ നന്മയാണ്.
3.209.50
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि साधयिष्यामि शोभने ।
धन्या त्वमसि कल्याणि यस्याः स्याद्वृत्तमीदृशम्। ॥ ३.२०९.५० ॥
നിനക്ക് ശുഭം ഭവിക്കട്ടെ. ഹേ സുന്ദരീ, ഞാൻ പോയി എന്റെ കർമ്മം സാധിക്കും. ഹേ കല്യാണീ, ഇത്തരം നടപ്പുള്ള നീ ധന്യയാണ്.
3.209.51
तया विसृष्टो निर्गत्य स्वमेव भवनं ययौ ।
विनिन्दन्स स्वमात्मानं कौशिको द्विजसत्तमः
वस्त्रिणो वस्त्रदा यान्ति अवस्त्रा यान्त्यवस्त्रदाः ॥ ३.२०९.५१ ॥
അവളാൽ യാത്രയയക്കപ്പെട്ട് അവൻ പുറത്തിറങ്ങി സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു പോയി. ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ ആ കൗശികൻ തന്നെത്തന്നെ നിന്ദിച്ചുകൊണ്ട്. വസ്ത്രം നൽകുന്നവർ വസ്ത്രധാരികളായി പോകുന്നു; വസ്ത്രം നൽകാത്തവർ വസ്ത്രമില്ലാതെ പോകുന്നു.