ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.209
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.209.1
कश्चिद्द्विजातिप्रवरो वेदाध्यायी तपोधनः ।
तपस्वी धर्मशीलश्च कौशिको नाम भारत ॥ ३.२०९.१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਕੌਸ਼ਿਕ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੀ; ਉਹ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਪਾਠੀ, ਤਪ ਹੀ ਜਿਸਦਾ ਧਨ ਸੀ, ਤਪਸ੍ਵੀ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ੀਲ ਸੀ।
3.209.2
साङ्गोपनिषदान्वेदानधीते द्विजसत्तमः ।
सवृक्षमूले कस्मिंश्चिद्वेदानुच्चारयन्स्थितः ॥ ३.२०९.२ ॥
ਉਹ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਅੰਗਾਂ ਅਤੇ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਸੀ; ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਇੱਕ ਰੁੱਖ ਦੇ ਮੁੱਢ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਉੱਚਾਰਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
3.209.3
उपरिष्टाच्च वृक्षस्य बलाका संन्यलीयत ।
तया पुरीषमुत्सृष्टं ब्राह्मणस्य तदोपरि ॥ ३.२०९.३ ॥
ਰੁੱਖ ਦੇ ਉੱਪਰ ਇੱਕ ਬਗਲਾ ਆ ਬੈਠਿਆ; ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉੱਤੇ ਮਲ ਤਿਆਗਿਆ।
3.209.4
समवेक्ष्यततः क्रुद्धः सममध्यायत द्विजः ।
तां बलकां महाराज निलीनां नगमूर्धनि ॥ ३.२०९.४ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਦ੍ਵਿਜ ਵੇਖ ਕੇ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਸੋਚਣ ਲੱਗਾ; ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਰੁੱਖ ਦੀ ਚੋਟੀ ਉੱਤੇ ਲੁਕੇ ਉਸ ਬਗਲੇ ਬਾਰੇ।
3.209.5
भृशं क्रोधाभिभूतेन बलाका सा निरीक्षिता ।
अपध्याता च विप्रेण न्यपतद्धरणीतले ॥ ३.२०९.५ ॥
ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਭਰੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਬਗਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਸਰਾਪ ਨਾਲ ਉਹ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ।
3.209.6
बलाकां पतितां दृष्ट्वा गतसत्वामचेतनाम् ।
कारुण्यादभिसंतप्तः पर्यशोचत तां द्विजः।
अकार्यं कृतवानस्मि द्वेषरागबलात्कृतः ॥ ३.२०९.६ ॥
ਡਿੱਗੇ ਹੋਏ, ਪ੍ਰਾਣਹੀਣ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਉਸ ਬਗਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਕਰੁਣਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਉਸ ਲਈ ਵਿਰਲਾਪ ਕੀਤਾ; "ਦਵੇਸ਼ ਅਤੇ ਰਾਗ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੈਂ ਅਕਾਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ।"
3.209.7
इत्युक्ताव बहुशो विद्वान्ग्रामं भैक्षाय संश्रितः ।
ग्रामे शुचीनि प्रचरन्कुलानि भरतर्षभ ॥ ३.२०९.७ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਵਿਦਵਾਨ ਭਿੱਖਿਆ ਲਈ ਪਿੰਡ ਗਿਆ। ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ, ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਹੋਇਆ।
3.209.8
देहीति याचमानोऽसौ तिष्ठेत्युक्तः स्त्रिया ततः ।
शौचं तु यावत्कुरुते भाजनस्य कुटुम्बिवी ॥ ३.२०९.८ ॥
"ਦਿਓ" ਕਹਿ ਕੇ ਮੰਗਦੇ ਉਸ ਨੂੰ ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ "ਰੁਕੋ" ਕਿਹਾ। ਫਿਰ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਹ ਘਰਵਾਲੀ ਭਾਂਡਾ ਸਾਫ਼ ਕਰਦੀ ਰਹੀ।
3.209.9
एतस्मिन्नन्तरे राजन्क्षुधासंपीडितो भृशम् ।
भर्ता प्रविष्टः सहसा तस्या भरतसत्तम ॥ ३.२०९.९ ॥
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਭੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਅਚਾਨਕ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋਇਆ। ਹੇ ਭਰਤਸ਼ਰੇਸ਼ਠ।
3.209.10
सा तु दृष्ट्वा पतिं साध्वी ब्राह्मणं व्यपहाय तम् ।
पाद्यमाचमनीयं वै ददौ भर्तुस्तथाऽऽसनम् ॥ ३.२०९.१० ॥
ਉਸ ਸਾਧਵੀ ਨੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਪਾਦ ਧੋਣ ਦਾ ਜਲ, ਆਚਮਨ ਦਾ ਜਲ ਅਤੇ ਆਸਣ ਦਿੱਤਾ।
3.209.11
प्रह्वा पर्यचरच्चापि भर्तारमसितेक्षणा ।
आहारेणाथ भक्ष्यैश्च वाक्यैः सुमधुरैस्तथा ॥ ३.२०९.११ ॥
ਕਾਲੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ ਉਸ ਔਰਤ ਨੇ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਭੋਜਨ, ਮਿਠਾਈਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿ ਮਿੱਠੇ ਬੋਲਾਂ ਨਾਲ ਵੀ।
3.209.12
उच्छिष्टं भाविता भर्तुर्भुङ्क्ते नित्यं युधिष्ठिर ।
दैवतं च पतिं मेने भर्तुश्चित्तानुसारिणी ॥ ३.२०९.१२ ॥
ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਪਤੀ ਵਿੱਚ ਸਮਰਪਿਤ ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਪਤੀ ਦਾ ਬਚਿਆ ਖਾਂਦੀ ਸੀ; ਪਤੀ ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਮੰਨ ਕੇ ਉਸ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦੀ ਸੀ।
3.209.13
कर्मणा मनसा वाचा नात्यश्नान्नापि चापिवत् ।
तं सर्वभावोपगता पतिशुश्रूषणे रता ॥ ३.२०९.१३ ॥
ਕਰਮ, ਮਨ ਅਤੇ ਬਚਨ ਨਾਲ ਉਹ ਨਾ ਬਹੁਤ ਖਾਂਦੀ ਸੀ ਤੇ ਨਾ ਬਹੁਤ ਪੀਂਦੀ ਸੀ; ਸਭ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨਾਲ ਅਰਪਿਤ ਹੋ ਕੇ ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ।
3.209.14
साध्वाचारा शुचिर्दक्षा कुटुम्बस्य हितैषिणी ।
भर्तुश्चापि हितं यत्तत्सततं साऽनुवर्तते ॥ ३.२०९.१४ ॥
ਉਹ ਸਦਾਚਾਰੀ, ਪਵਿੱਤਰ, ਨਿਪੁੰਨ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਭਲਾਈ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੀ ਸੀ; ਜੋ ਪਤੀ ਦਾ ਹਿਤ ਸੀ, ਉਸੇ ਦੀ ਉਹ ਸਦਾ ਪਾਲਣਾ ਕਰਦੀ ਸੀ।
3.209.15
देवतातिथिभृत्यानां श्वश्रूश्वशुरयोस्तथा ।
शुश्रूषणपरा नित्यं सततं संयतेन्द्रिया ॥ ३.२०९.१५ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਮਹਿਮਾਨਾਂ, ਨੌਕਰਾਂ ਅਤੇ ਸੱਸ-ਸਹੁਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਦਾ ਲੱਗੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਸ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੀ ਸੀ।
3.209.16
सा ब्राह्मणं तदा दृष्ट्वा संस्थितं भैक्षकाङ्क्षिणम् ।
कुर्वती पतिशुश्रूषां सस्माराथ शुभेक्षणा ॥ ३.२०९.१६ ॥
ਤਦ ਉਸ ਸੁੰਦਰ ਨੈਣਾਂ ਵਾਲੀ ਨੇ ਭਿੱਖਿਆ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਖੜੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਉਸਨੂੰ ਯਾਦ ਆਇਆ।
3.209.17
व्रीडिता साऽभवत्साध्वी तदा भरतसत्तम ।
भिक्षामादाय विप्राय निर्जगाम यशस्विनी ॥ ३.२०९.१७ ॥
ਹੇ ਭਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ! ਤਦ ਉਹ ਸਾਧਵੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦੀ ਹੋਈ; ਭਿੱਖਿਆ ਲੈ ਕੇ ਉਹ ਯਸ਼ਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕੋਲ ਬਾਹਰ ਚਲੀ ਗਈ।
3.209.18
किमिदं भवति त्वं मां तिष्ठेत्युक्त्वा वराङ्गने ।
उपरोधं कृतवती न विसर्जितवत्यसि ॥ ३.२०९.१८ ॥
ਹੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਨਾਰੀ! "ਰੁਕ" ਕਹਿ ਕੇ ਇਹ ਕੀ? ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਰੋਕ ਰੱਖਿਆ ਹੈ, ਵਿਦਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ।
3.209.19
ब्राह्मणं क्रोधसंतप्तं ज्वलन्तमिव तेजसा ।
दृष्ट्वा साध्वी मनुष्येन्द्रसान्त्वपूर्वं वचोऽब्रवीत् ॥ ३.२०९.१९ ॥
ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਤਪੇ ਹੋਏ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਬਲਦੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਉਸ ਸਾਧਵੀ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਲਾਸੇ ਦੇ ਬੋਲ ਬੋਲੇ।
3.209.20
क्षमस्वविप्रप्रवर क्षमस्व स्त्रीजडात्मताम् ।
प्रसीद भगवन्मह्यं कृपां कुरु मयि द्विज ॥ ३.२०९.२० ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਾਫ਼ ਕਰੋ; ਇਸਤਰੀ ਸੁਭਾਅ ਦੀ ਜੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰੋ। ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਵੋ, ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਕਿਰਪਾ ਕਰੋ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ।
3.209.21
क्षन्तुमर्हसि मे विद्वन्भर्ता मे दैवतं महत् ।
स चापि क्षुधितः श्रान्तः प्राप्तः शुश्रूषितोमया ॥ ३.२०९.२१ ॥
ਹੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ; ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਮੇਰਾ ਮਹਾਨ ਦੇਵਤਾ ਹੈ। ਉਹ ਵੀ ਭੁੱਖੇ ਤੇ ਥੱਕੇ ਹੋਏ ਆਏ ਸਨ, ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।
3.209.22
ब्राह्मणआ न गरीयांसो गरीयांस्ते पतिः कृतः ।
गृहस्थधर्मे वर्तन्ती ब्राह्मणानवमन्यसे ॥ ३.२०९.२२ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵੱਡੇ ਨਹੀਂ, ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ। ਗ੍ਰਹਿਸਥ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਦੀ ਹੈਂ।
3.209.23
इन्द्रोऽप्येषां प्रणमते किं पुनर्मानवो भुवि ।
अवलिप्ते न जानीषे वृद्धानां न श्रुतं त्वया ॥ ३.२०९.२३ ॥
ਇੰਦਰ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਧਰਤੀ ਦੇ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਹੀ ਕੀ! ਹੇ ਹੰਕਾਰੀ, ਕੀ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੀ? ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਤੂੰ ਨਹੀਂ ਸੁਣੀ?
3.209.24
ब्राह्मणा ह्यग्निसदृशा दहेयुः पृथिवीमपि ।
सपर्वतवनद्वीपां क्षिप्रमेवावमानिताः ॥ ३.२०९.२४ ॥
ਅਪਮਾਨਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਗਨੀ ਵਰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਪਰਬਤਾਂ, ਬਨਾਂ ਅਤੇ ਦ੍ਵੀਪਾਂ ਸਮੇਤ ਇਸ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਛੇਤੀ ਸਾੜ ਸਕਦੇ ਹਨ।
3.209.25
नाहं बलाका विप्रर्षे त्यज क्रोधं तपोधन ।
अनया क्रुद्धया दृष्ट्या क्रुद्धः किं मां करिष्यसि ॥ ३.२०९.२५ ॥
ਮੈਂ ਬਗਲੀ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਹੇ ਵਿਪ੍ਰਰਿਸ਼ੀ। ਹੇ ਤਪੋਧਨ, ਕ੍ਰੋਧ ਛੱਡੋ। ਇਸ ਕ੍ਰੋਧੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰਾ ਕੀ ਕਰੋਗੇ?
3.209.26
नावजानाम्यहं विप्रान्देवैस्तुल्यान्मनस्विनः ।
अपराधमिमं विप्र क्षन्तुमर्हसि मेऽनघ ॥ ३.२०९.२६ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਰਗੇ ਮਨਸਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਮੈਂ ਨਿਰਾਦਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਮੇਰਾ ਇਹ ਅਪਰਾਧ ਤੁਸੀਂ ਮੁਆਫ਼ ਕਰੋ।
3.209.27
जानामि तेजो विप्राणआं महाभाग्यं च धीमताम् ।
अपेयः सागरः क्रोधात्कृतो हि लवणोदकः ॥ ३.२०९.२७ ॥
ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਤੇਜ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਦਾ ਮਹਾਨ ਭਾਗ ਜਾਣਦੀ ਹਾਂ। ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਹੀ ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਪਾਣੀ ਖਾਰਾ ਅਤੇ ਅਪੇਯ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ।
3.209.28
तथैव दीप्ततपसां मुनीनां भावितात्मनाम् ।
येषां क्रोधाग्निरद्यापि समुद्रे नोपशाम्यति।
कस्तान्परिभवेन्मूढो ब्राह्मणानमितौजसः ॥ ३.२०९.२८ ॥
ਏਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਦੀਪਤ ਤਪ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਭਾਵਿਤਆਤਮਾ ਮੁਨੀਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰੋਧ-ਅਗਨੀ ਅੱਜ ਵੀ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ਅਮਿਤ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਕਿਹੜਾ ਮੂਰਖ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰੇਗਾ?
3.209.29
ब्राह्मणानां परिभवाद्वातापिः सुदुरात्मवान् ।
अगस्त्यमृषिमासाद्य जीर्णः क्रूरो महासुरः ॥ ३.२०९.२९ ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਨਿਰਾਦਰ ਕਰਨ ਕਰਕੇ, ਬਹੁਤ ਦੁਸ਼ਟ ਮਨ ਵਾਲਾ ਵਾਤਾਪਿ ਅਗਸਤਯ ਰਿਸ਼ੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਖੀਣ ਹੋ ਗਿਆ — ਉਹ ਕਰੂਰ ਮਹਾਸੁਰ।
3.209.30
बहुप्रभावाः श्रूयन्ते ब्राह्मणानां महात्मनाम् ।
क्रोधः सुविपुलो ब्रह्मन्प्रसादश्च महात्मनाम्।
अस्मिंस्त्वतिक्रमे ब्रह्मन्क्षन्तुमर्हसि मेऽनघ ॥ ३.२०९.३० ॥
ਮਹਾਤਮਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰੋਧ ਬਹੁਤ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾਵਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਵੀ। ਪਰ ਇਸ ਉਲੰਘਣਾ ਵਿੱਚ, ਹੇ ਬ੍ਰਹਮਨ, ਹੇ ਨਿਰਪਾਪ, ਤੁਸੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰੋ।
3.209.31
पतिशुश्रूषया धर्मो य स मे रोचते द्विज ।
दैवतेष्वपि सर्वेषु भर्ता मे दैवतं परम् ॥ ३.२०९.३१ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੋ ਧਰਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਮੈਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਹੀ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਦੇਵਤਾ ਹੈ।
3.209.32
अविशेषेण तस्याहं कुर्यां धर्मं द्विजोत्तम ।
शुश्रूषायाः फलं पश्य पत्युर्ब्राह्मण यादृशम् ॥ ३.२०९.३२ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮ, ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਪਤੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦਾ ਫਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਵੇਖੋ।
3.209.33
बलाका हि त्वया दग्धा रोषात्तद्विदितं मया ।
क्रोधः शत्रुः शरीरस्थो मनुष्याणां द्विजोत्तम ॥ ३.२०९.३३ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋੱਤਮ, ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਤੁਸੀਂ ਬਗਲਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਹੈ। ਕ੍ਰੋਧ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲਾ ਵੈਰੀ ਹੈ।
3.209.34
मास्म क्रुध्यो बलाकेव न वध्याऽस्मि पतिव्रता ।
यः क्रोधमोहौ त्यजति तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३४ ॥
ਗੁੱਸਾ ਨਾ ਕਰੋ; ਬਗਲੇ ਵਾਂਗ ਮੈਂ ਮਾਰਨ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਪਤੀਵਰਤਾ ਹਾਂ। ਜੋ ਕ੍ਰੋਧ ਅਤੇ ਮੋਹ ਨੂੰ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ, ਦੇਵਤੇ ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
3.209.35
यो वदेदिह सत्यानि गुरुं संतोषयेत च ।
हिंसितश्च त हिंसेत तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३५ ॥
ਜੋ ਇੱਥੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ — ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
3.209.36
जितेन्द्रियो धर्मपरः स्वाध्यायनिरतः शुचिः ।
कामक्रोधौ वशौ यस्य तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३६ ॥
ਜਿਸਨੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਤਤਪਰ ਹੈ, ਸਵਾਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੈ, ਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸਦੇ ਕਾਮ ਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਵੱਸ ਵਿੱਚ ਹਨ — ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
3.209.37
यस्य चात्मसमो लोको धर्मज्ञस्य मनस्विनः ।
सर्वधर्मेषु चरतस्तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३७ ॥
ਜਿਸ ਲਈ ਸੰਸਾਰ ਆਪਣੇ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਤੇ ਮਨਸਵੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
3.209.38
योऽध्यापयेदधीयीत यजेद्वा याजयीत वा ।
दद्याद्वाऽपि यथाशक्ति तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३८ ॥
ਜੋ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਯੱਗ ਕਰਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
3.209.39
ब्राह्मचारी वदान्यो योप्यधीयाद्द्विजपुङ्गवः ।
स्वाध्यायवानमत्तो वै तं देवा ब्राह्मणं विदुः ॥ ३.२०९.३९ ॥
ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ, ਦਾਨੀ, ਪੜ੍ਹਨ ਵਾਲਾ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ, ਸਵਾਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਦਹੀਨ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਦੇਵਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਣਦੇ ਹਨ।
3.209.40
यद्ब्राह्मणानां कुशलं तदेषां परिकीर्तयेत् ।
सत्यं तथा व्याहरतां नानृते रमते मनः ॥ ३.२०९.४० ॥
ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੀ ਜੋ ਭਲਾਈ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਝੂਠ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਮਦਾ।
3.209.41
धनं तु ब्राह्मणस्याहुः स्वाध्यायं दममार्जवम् ।
इन्द्रियाणां निग्रहं च शाश्वतं द्विजसत्तम ॥ ३.२०९.४१ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ ਸਵਾਧਿਆਏ, ਦਮ ਅਤੇ ਆਰਜਵ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰੀਆਂ ਦਾ ਨਿਗ੍ਰਹ ਵੀ ਸਦੀਵੀ ਧਨ ਹੈ।
3.209.42
सत्यार्जवे धर्ममाहुः परं धर्मविदो जनाः ।
दुर्ज्ञेयः शाश्वतो धर्मः स च सत्ये प्रतिष्ठितः ॥ ३.२०९.४२ ॥
ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੱਚ ਅਤੇ ਆਰਜਵ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਧਰਮ ਹੈ। ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਔਖਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੱਚ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
3.209.43
श्रुतिप्रमाणो धर्मः स्यादिति वृद्धानुशासनम् ।
बहुधा दृश्यते धर्मः सूक्ष्म एव द्विजोत्तम ॥ ३.२०९.४३ ॥
ਸ਼ਰੁਤੀ ਜਿਸਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੋਵੇ ਉਹੀ ਧਰਮ ਹੈ, ਇਹ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਧਰਮ ਕਈ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਉਹ ਸੂਖਮ ਹੀ ਹੈ।
3.209.44
भगवानपि धर्मज्ञः स्वाद्यायनिरतः शुचिः ।
न तु तत्त्वेन भगवन्दर्मं वेत्सीति मे मतिः ॥ ३.२०९.४४ ॥
ਤੁਸੀਂ ਭਗਵਾਨ, ਧਰਮ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ, ਸਵਾਧਿਆਏ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ, ਪਰ ਹੇ ਭਗਵਾਨ, ਮੇਰੀ ਰਾਏ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਧਰਮ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
3.209.45
यदि विप्र न जानीषे धर्मं परमकं द्विज ।
धर्मव्याधं तत पृच्छ गत्वा तु मिथिलां पुरीम् ॥ ३.२०९.४५ ॥
ਹੇ ਵਿਪ੍ਰ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਜੇ ਤੂੰ ਪਰਮ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਤਾਂ ਮਿਥਿਲਾ ਨਗਰੀ ਜਾ ਕੇ ਧਰਮਵਿਆਧ ਨੂੰ ਹੀ ਪੁੱਛ।
3.209.46
मातापितृभ्यां शुश्रूपुः सत्यवादी जितेन्द्रियः ।
मिथिलायां वसेद्व्याधः स ते धर्मान्प्रवक्ष्यति ॥ ३.२०९.४६ ॥
ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਵਿਆਧ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਧਰਮ ਦੱਸੇਗਾ।
3.209.47
तत्र गच्छस्व भद्रं ते यथाकामं द्विजोत्तम ।
व्याधः परमधर्मात्मा स ते छेत्स्यति संशयम् ॥ ३.२०९.४७ ॥
ਉੱਥੇ ਜਾ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ, ਜਿਵੇਂ ਚਾਹੇਂ ਤਿਵੇਂ ਕਰ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ। ਪਰਮ ਧਰਮਾਤਮਾ ਉਹ ਵਿਆਧ ਤੇਰਾ ਸੰਸ਼ਯ ਕੱਟ ਦੇਵੇਗਾ।
3.209.48
अत्युक्तमपि मे सर्वं क्षन्तुमर्हस्यनिन्दित ।
स्त्रियो ह्यवध्याः सर्वेषां ये धर्ममभिविन्दते ॥ ३.२०९.४८ ॥
ਹੇ ਅਨਿੰਦਿਤਾ, ਮੈਂ ਜੋ ਕੁਝ ਕਿਹਾ, ਅਤੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਿਹਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਵੀ ਤੂੰ ਮਾਫ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਧਰਮ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤਰੀਆਂ ਸਭ ਲਈ ਅਵਧਿਆ ਹਨ।
3.209.49
प्रीतोस्मि तव भद्रं ते गतः क्रोधश्च शोभने ।
उपालम्भस्त्वया प्रोक्तो मम निश्रेयसं परम् ॥ ३.२०९.४९ ॥
ਮੈਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ, ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਮੇਰਾ ਗੁੱਸਾ ਵੀ ਚਲਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਜੋ ਝਿੜਕ ਦਿੱਤੀ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਲਈ ਪਰਮ ਭਲਾਈ ਹੈ।
3.209.50
स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि साधयिष्यामि शोभने ।
धन्या त्वमसि कल्याणि यस्याः स्याद्वृत्तमीदृशम्। ॥ ३.२०९.५० ॥
ਤੇਰਾ ਭਲਾ ਹੋਵੇ। ਹੇ ਸੁੰਦਰੀ, ਮੈਂ ਜਾਵਾਂਗਾ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰਾਂਗਾ। ਹੇ ਕਲਿਆਣੀ, ਜਿਸਦਾ ਆਚਰਣ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਤੂੰ ਧੰਨ ਹੈਂ।
3.209.51
तया विसृष्टो निर्गत्य स्वमेव भवनं ययौ ।
विनिन्दन्स स्वमात्मानं कौशिको द्विजसत्तमः
वस्त्रिणो वस्त्रदा यान्ति अवस्त्रा यान्त्यवस्त्रदाः ॥ ३.२०९.५१ ॥
ਉਸ ਵੱਲੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਰ ਚਲਾ ਗਿਆ। ਦਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੌਸ਼ਿਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਧਿਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਕੱਪੜਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕੱਪੜਾ ਨਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।