มหาภารตะ · อัธยายะ 3.211
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.211.1
स तु विप्रो महाप्राज्ञ धर्मव्याधमपृच्छत ।
शिष्टाचारं कथमहं विद्यामिति नरोत्तम ॥ ३.२११.१ ॥
พราหมณ์ผู้มีปัญญายิ่งนั้นจึงถามธรรมวยาธว่า ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่มนุษย์ ข้าพเจ้าจะรู้จักความประพฤติของผู้มีคุณธรรมได้อย่างไร
3.211.2
पञ्च कानि पवित्राणि शिष्टाचारेषु नित्यदा ।
एतदिच्छामि भद्रं ते श्रोतुं धर्मभृतांवर।
त्वत्तो महामते व्याध तद्ब्रवीहि यथातथम् ॥ ३.२११.२ ॥
มารกัณเฑยะกล่าวว่า อะไรบ้างคือสิ่งทั้งห้าที่ชำระให้บริสุทธิ์อยู่เสมอในความประพฤติของผู้มีคุณธรรม ข้าพเจ้าปรารถนาจะฟังสิ่งนี้จากท่าน ขอความเจริญจงมีแด่ท่าน ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้ทรงธรรม ข้าแต่นายพรานผู้มีปัญญายิ่ง ขอท่านจงบอกตามที่เป็นจริงทุกประการ
3.211.3
यज्ञो दानं तपो वेदाः सत्यं च द्विजसत्तम ।
पञ्चैतानि पवित्राणि शिष्टाचारेषु नित्यदा ॥ ३.२११.३ ॥
นายพรานกล่าวว่า การบูชายัญ การให้ทาน การบำเพ็ญตบะ พระเวท และความสัตย์ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง ทั้งห้าสิ่งนี้ชำระให้บริสุทธิ์อยู่เสมอในความประพฤติของผู้มีคุณธรรม
3.211.4
कामक्रोधौ वशे कृत्वा दम्भं लोभमनार्जवम् ।
धर्ममित्येवं संतुष्टास्ते शिष्टाः शिष्टसंमताः ॥ ३.२११.४ ॥
นายพรานกล่าวว่า ผู้ที่ควบคุมกามและโทสะได้ ละการเสแสร้ง ความโลภ และความคดโกง และพอใจด้วยการคิดว่า นี่คือธรรม เหล่านั้นคือผู้มีคุณธรรม เป็นที่ยอมรับของผู้มีคุณธรรมด้วยกัน
3.211.5
न तेषां भिद्यते वृत्तं यज्ञस्वाध्यायशीलिनाम् ।
आचारपालनं चैव द्वितीयं शिष्टलक्षणम् ॥ ३.२११.५ ॥
นายพรานกล่าวว่า ความประพฤติของผู้ที่ขวนขวายในการบูชายัญและการศึกษาพระเวทนั้นไม่เคยขาดตอน และการรักษาข้อปฏิบัติอันเหมาะสมคือลักษณะที่สองของผู้มีคุณธรรม
3.211.6
गुरुशुश्रूषणं सत्यमक्रोधो दानमेव च ।
एतच्चतुष्टयं ब्रह्मञ्शिष्टाचारेषु नित्यदा ॥ ३.२११.६ ॥
นายพรานกล่าวว่า การปรนนิบัติครู ความสัตย์ การไม่โกรธ และการให้ทาน ข้าแต่พราหมณ์ ทั้งสี่สิ่งนี้มีอยู่เสมอในความประพฤติของผู้มีคุณธรรม
3.211.7
शिष्टाचारे मनः कृत्वा प्रतिष्ठाप्य च सर्वशः ।
यामयं लभते तुष्टिं सा न शक्या ह्यतोऽन्यथा ॥ ३.२११.७ ॥
ความสุขใจที่บุคคลได้รับเมื่อตั้งจิตไว้ในความประพฤติของผู้ดีและดำรงมั่นในความประพฤตินั้นทุกประการ จะไม่อาจบรรลุได้ด้วยวิธีอื่นนอกจากนี้
3.211.8
वेदस्योपनिषत्सत्यं सत्यस्योपनिषद्दमः ।
दमस्योपनिषत्त्यागः शिष्टाचारेषु नित्यदा ॥ ३.२११.८ ॥
แก่นของพระเวทคือความสัตย์ แก่นของความสัตย์คือการข่มใจ แก่นของการข่มใจคือการสละ ในความประพฤติของผู้ดีสิ่งเหล่านี้มีอยู่เสมอ
3.211.9
ये तु धर्मानसूयन्ते बुद्धिमोहान्विता नराः ।
अपथा गच्छतां तेषामनुयाता च पीड्यते ॥ ३.२११.९ ॥
ส่วนคนที่จิตถูกความหลงครอบงำ แล้วติเตียนธรรม คนเหล่านั้นย่อมหลงทางไป และผู้ที่เดินตามพวกเขาก็ย่อมได้รับความทุกข์
3.211.10
ये तु शिष्टाः सुनियताः श्रुतित्यागपरायणाः ।
धर्मपन्थानमारूढाः सत्यधर्मपरायणाः ॥ ३.२११.१० ॥
ส่วนผู้มีคุณธรรม ผู้สำรวมตนดี ผู้ยึดมั่นในการสละคำสอนที่เพียงแต่ฟังมา ผู้ก้าวขึ้นสู่ทางแห่งธรรม และผู้ยึดมั่นในความสัตย์และธรรม
3.211.11
नियच्छन्ति परां बुद्धिं शिष्टाचारान्विता जनाः ।
उपाध्यायमते युक्ताः स्थित्या धर्मार्थदर्शिनः ॥ ३.२११.११ ॥
ผู้คนที่ประกอบด้วยความประพฤติอันดีงามย่อมควบคุมปัญญาอันสูงสุดไว้ได้ ผู้ที่มั่นคงในคำสั่งสอนของอาจารย์ และเห็นธรรมกับอรรถ ย่อมดำรงมั่นอยู่ได้
3.211.12
नास्तिकान्भिन्नमर्यादान्क्रूरान्पापमतौ स्थितान् ।
त्यज ताञ्ज्ञानमाश्रित्य धार्मिकानुपसेव्य च ॥ ३.२११.१२ ॥
จงละพวกนาสติกะ ผู้ทำลายขอบเขตแห่งความเหมาะสม ผู้โหดร้าย และผู้ที่ตั้งอยู่ในจิตอันชั่วร้าย จงอาศัยปัญญาละคนเหล่านั้นเสีย และคบหาผู้ประพฤติธรรม
3.211.13
कामलोभग्रहाकीर्णं पञ्चेन्द्रियजलां नदीम् ।
नावं धृतिमयीं कृत्वा जन्मदुर्गाणि संतर ॥ ३.२११.१३ ॥
จงข้ามแม่น้ำที่เต็มไปด้วยจระเข้คือกามและโลภ มีห้าอินทรีย์เป็นน้ำ โดยทำเรือจากความมั่นคงแน่วแน่ แล้วข้ามป้อมปราการแห่งการเกิดด้วย
3.211.14
क्रमेण संचितो धर्मो बुद्धियोगमयो महान् ।
शिष्टाचारे भवेत्साधू रागः शुक्ले व वाससि ॥ ३.२११.१४ ॥
ธรรมที่สะสมขึ้นทีละน้อยโดยลำดับ ประกอบด้วยการฝึกฝนแห่งปัญญา เป็นสิ่งยิ่งใหญ่ ผู้หนึ่งควรเป็นคนดีในความประพฤติของผู้รู้ ดุจสีย้อมที่ติดผ้าขาวฉะนั้น
3.211.15
अहिंसा सत्यवचनं सर्वभूतहितं परम् ।
अहिंसा परमो धर्मः स च सत्ये प्रतिष्ठितः।
सत्यं कृत्वा प्रतिष्ठां तु प्रवर्तन्ते प्रवृत्तयः ॥ ३.२११.१५ ॥
ความไม่เบียดเบียนและถ้อยคำสัตย์เป็นประโยชน์สูงสุดแก่สรรพสัตว์ ความไม่เบียดเบียนคือธรรมอันสูงสุด และธรรมนั้นตั้งมั่นอยู่ในความสัตย์ เมื่อทำความสัตย์ให้เป็นรากฐาน การกระทำทั้งหลายก็ดำเนินไป
3.211.16
सत्यमेव गरीयस्तु शिष्टाचारनिषेवितम् ।
आचारश्च सतां धर्मः सन्तो ह्याचारलक्षणाः ॥ ३.२११.१६ ॥
ความสัตย์นั่นแลหนักแน่นยิ่งกว่า ผู้รู้ปฏิบัติกันอยู่ในความประพฤติของตน ความประพฤติของคนดีคือธรรม และคนดีมีความประพฤติเป็นลักษณะ
3.211.17
यो यथा प्रकृतिर्जन्तुः स स्वां प्रकृतिमश्नुते ।
पापात्मा क्रोधकामादीन्दोषानाप्नोत्यनात्मवान् ॥ ३.२११.१७ ॥
สัตว์ใดมีธรรมชาติเช่นใด สัตว์นั้นย่อมได้รับธรรมชาติของตน ผู้มีจิตชั่วและขาดการควบคุมตน ย่อมได้รับโทษ คือความโกรธ กาม และสิ่งที่คล้ายกัน
3.211.18
आरम्भो न्याययुक्तो यः स हि धऱ्म इति स्मृतः ।
अनाचारस्त्वध्रमेति एतच्छिष्टानुशासनम् ॥ ३.२११.१८ ॥
การกระทำที่ประกอบด้วยความยุติธรรม ท่านจดจำกันว่าเป็นธรรม ส่วนการประพฤติไม่เหมาะสมเป็นอธรรม นี่คือคำสั่งสอนของผู้รู้
3.211.19
अक्रुध्यन्तोऽनसूयन्तो निरहंकारमत्सराः ।
ऋजवः शमसंपन्नाः शिष्टाचारा भवन्ति ते ॥ ३.२११.१९ ॥
ผู้ที่ไม่โกรธ ไม่ติเตียน ไม่มีทิฏฐิมานะและความริษยา ซื่อตรง และประกอบด้วยความสงบ เหล่านั้นแลคือผู้มีความประพฤติอันดี
3.211.20
त्रैविद्यवृद्धाः शुचयो वृत्तवन्तो मनस्विनः ।
गुरुशुश्रूषवो दान्ताः शिष्टाचारा भवन्त्युत ॥ ३.२११.२० ॥
ผู้ที่เป็นผู้ใหญ่ในพระเวททั้งสาม บริสุทธิ์ มีความประพฤติดี มีใจแน่วแน่ ปรนนิบัติครู และข่มใจได้ ที่แท้เหล่านั้นแลคือผู้มีความประพฤติอันดี
3.211.21
तेषामहीनसत्वानां दुष्कराचारकर्मणाम् ।
स्वैः कर्मभिः सत्कृतानां घोरत्वं संप्रणश्यति ॥ ३.२११.२१ ॥
ผู้ที่มีพลังชีวิตไม่เสื่อมถอย มีความประพฤติและการกระทำอันยากจะทำได้ และได้รับการยกย่องด้วยการกระทำของตน ความดุร้ายของบุคคลเหล่านั้นย่อมสูญสิ้นไปโดยสิ้นเชิง
3.211.22
तं तदाचारमाश्चर्यं पुराणं शाश्वतं ध्रुवम् ।
धर्म्यं धर्मेण पश्यन्तः स्वर्गं यान्ति मनीषिणः ॥ ३.२११.२२ ॥
บัณฑิตผู้เห็นความประพฤติอันน่าอัศจรรย์ เก่าแก่ ยั่งยืน และมั่นคงนั้นว่าชอบด้วยธรรม และเห็นว่าเป็นไปด้วยธรรมนั้นเอง ย่อมไปสู่สวรรค์
3.211.23
आस्तिका मानहीनाश्च द्विजातिजनपूजकाः ।
श्रुतवृत्तोपसंपन्नास्ते सन्तः स्वर्गगामिनः ॥ ३.२११.२३ ॥
ผู้มีศรัทธา ปราศจากความถือตัว ให้เกียรติแก่ผู้เกิดสองครั้ง มีการเรียนรู้และความประพฤติดีงาม ผู้มีคุณธรรมเช่นนั้นย่อมไปสู่สวรรค์
3.211.24
वेदोक्तः प्रथमो धर्मो धर्मशास्त्रेषु चापरः ।
शिष्टाचीर्णश् शिष्टानां त्रिविधं धर्मलक्षणम् ॥ ३.२११.२४ ॥
ธรรมที่ประกาศไว้ในพระเวทเป็นอันดับแรก ส่วนที่บัญญัติไว้ในธรรมศาสตร์เป็นอันดับที่สอง และความประพฤติที่ผู้ดีปฏิบัติกันมาเป็นอันดับที่สาม นี่คือลักษณะสามประการของธรรม
3.211.25
धारणं चापि वेदानां तीर्थानामवगाहनम् ।
क्षमा सत्यार्जवं शौचं शिष्टाचारनिदर्शनम् ॥ ३.२११.२५ ॥
การจดจำพระเวท การลงอาบในท่าน้ำศักดิ์สิทธิ์ ความอดทน ความซื่อสัตย์และความตรง ความบริสุทธิ์ นี่คือหลักฐานแห่งความประพฤติของผู้ดี
3.211.26
सर्वभूतदयावन्तो ह्यहिंसानिरताः सदा ।
परुषं च न भाषन्ते सदा सन्तो द्विजप्रियाः ॥ ३.२११.२६ ॥
ผู้ดีย่อมมีความเมตตาต่อสัตว์ทั้งปวง ยินดีในการไม่เบียดเบียนอยู่เสมอ และไม่พูดคำหยาบ ผู้ดีเป็นที่รักของผู้เกิดสองครั้ง
3.211.27
शुभानामशुभानां च कर्मणां सबलाश्रयम् ।
विपाकमभिजानन्ति ते शिष्टाः शिष्टसंमताः ॥ ३.२११.२७ ॥
ผู้ที่รู้แจ้งผลของกรรมดีและกรรมชั่ว พร้อมทั้งกำลังและที่ตั้งของกรรมเหล่านั้น บุคคลเช่นนี้คือผู้ดี เป็นที่ยกย่องของผู้ดีด้วยกัน
3.211.28
न्यायोपेता गुणोपेताः सर्वलोकहितैषिणः ।
सन्तः स्वर्गजितः शक्त्या सन्निविष्टाश्च सत्पथे।
दातारः संविभक्तारो दीनानुग्रहकारिणः ॥ ३.२११.२८ ॥
ผู้ประกอบด้วยความยุติธรรมและคุณความดี ปรารถนาความเจริญของโลกทั้งปวง ผู้ดีซึ่งพิชิตสวรรค์ด้วยกำลังของตน ตั้งมั่นอยู่บนทางอันดีงาม เป็นผู้ให้ เป็นผู้แบ่งปัน และเป็นผู้แผ่ความเมตตาแก่ผู้ยากไร้
3.211.29
सर्वपूज्याः श्रुतधनास्तथैव च तपस्विनः ।
सर्वभूतदयावन्तस्ते शिष्टाः शिष्टसंमताः ॥ ३.२११.२९ ॥
ผู้ควรได้รับการเคารพจากทุกคน มีความรู้เป็นทรัพย์ ผู้บำเพ็ญตบะก็เช่นกัน ผู้มีความเมตตาต่อสัตว์ทั้งปวง เหล่านั้นคือผู้ดี เป็นที่ยกย่องของผู้ดีด้วยกัน
3.211.30
दाननित्याः सुखान्याशु प्राप्नुवन्त्यपि च श्रियम् ।
पीडया च कलत्रस्य भृत्यानां च समाहिताः ॥ ३.२११.३० ॥
ผู้ที่บำเพ็ญทานเป็นนิจย่อมได้รับความสุขและความรุ่งเรืองโดยเร็ว และยังคงใส่ใจความทุกข์ของภรรยาและผู้รับใช้อยู่เสมอ
3.211.31
अतिशक्त्या प्रयच्छन्ति सन्तः सद्भिः समागताः ।
लोकयात्रां च पशय्न्तो धर्ममात्महितानि च।
एवं सन्तोवर्तमानास्त्वेधन्ते शाश्वतीः समाः ॥ ३.२११.३१ ॥
ผู้ดีให้ทานด้วยกำลังอย่างยิ่ง เมื่อประชุมกับผู้ดีด้วยกัน เมื่อเห็นการดำเนินไปของชีวิตในโลก ธรรม และสิ่งที่เป็นประโยชน์แก่ตน ผู้ดีที่ประพฤติเช่นนี้ย่อมเจริญรุ่งเรืองตลอดปีอันนิรันดร์
3.211.32
अहिंसा सत्यवचनमानृशंस्यवथार्जवम् ।
अद्रोहो नातिमानश्च ह्रीस्तितिक्षा दमः शमः ॥ ३.२११.३२ ॥
ความไม่เบียดเบียน การพูดความจริง ความเมตตา ความซื่อตรง การไม่คิดร้าย การไม่ถือตัวจนเกินควร ความละอาย ความอดทน การข่มใจ และความสงบ
3.211.33
धीमन्तो धृतिमन्तश्च भूतानामनुकम्पकाः ।
अकामद्वेषसंयुक्तास्ते सन्तो लोकसत्कृताः ॥ ३.२११.३३ ॥
ผู้มีปัญญา ผู้มีความมั่นคง ผู้มีความเอ็นดูต่อสรรพสัตว์ ปราศจากความปรารถนาและความเกลียดชัง ผู้ดีเหล่านั้นเป็นที่นับถือของโลก
3.211.34
त्रीण्येव तु पदान्याहुः सतां वृत्तमनुस्मरन् ।
न चैव द्रुह्येद्दद्याच्च सत्यं चैव सदा वदेत् ॥ ३.२११.३४ ॥
ผู้ที่ระลึกถึงความประพฤติของผู้ดี กล่าวว่ามีเพียงสามก้าวเท่านั้น คือไม่ทำร้ายผู้ใด พึงให้ทาน และพึงพูดความจริงอยู่เสมอ
3.211.35
सर्वत्र च दयावन्तः सन्तः करुणवेदिनः ।
गच्छन्तीह सुसंतुष्टा धर्म्यं पन्थानमुत्तमम् ॥ ३.२११.३५ ॥
ผู้ดีมีความเอ็นดูอยู่ทุกหนทุกแห่ง รู้จักความเมตตากรุณา ย่อมเดินตามทางธรรมอันสูงสุดในโลกนี้ด้วยความพอใจอย่างยิ่ง
3.211.36
शिष्टाचारा महात्मानो येषां धर्मः सुनिश्चितः ।
अनसूया क्षमा शान्तिः संतोषः प्रियवादिता ॥ ३.२११.३६ ॥
มหาตมาผู้มีความประพฤติดี มีธรรมที่ตั้งมั่นแล้ว ได้แก่ ไม่อิจฉาริษยา ความอดทน ความสงบ ความสันโดษ และการพูดจาอ่อนหวาน
3.211.37
कामक्रोधपरित्यागः शिष्टाचारनिषेवणम् ।
कर्म च श्रुतसंपन्नं सतां मार्गमनुत्तमम् ॥ ३.२११.३७ ॥
การละกามและโทสะ การปฏิบัติตามความประพฤติของผู้ดี และการกระทำที่ประกอบด้วยการเรียนรู้ นี่คือหนทางอันสูงสุดของผู้ดี
3.211.38
शिष्टाचारं निषेवन्ते नित्यं ध्रममनुव्रताः ।
प्रज्ञाप्रासादमारूह्य मुह्यतो महतो जनान् ॥ ३.२११.३८ ॥
ผู้มั่นคงในคำปฏิญาณย่อมปฏิบัติตามความประพฤติของผู้ดีและธรรมอยู่เสมอ เมื่อขึ้นสู่ปราสาทแห่งปัญญาแล้ว ย่อมมองลงมายังมหาชนผู้หลงงมงาย
3.211.39
प्रेक्षन्ते लोकवृत्तानि विविधानि द्विजोत्तमाः ।
अतिषुण्यानि दानानि तानि द्विजवरोत्तम ॥ ३.२११.३९ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง ท่านทั้งหลายย่อมเห็นความประพฤติของโลกอันหลากหลาย และการให้ทานก็มีบุญอันยิ่งใหญ่ ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ผู้เกิดสองครั้ง สิ่งเหล่านั้นก็เช่นกัน
3.211.40
एतत्ते सर्वमाख्यातं यथाप्रज्ञं यथाश्रुतम् ।
शिष्टाचारगुणान्ब्रह्मन्पुरस्कृत्य द्विजर्षभ ॥ ३.२११.४० ॥
ข้าแต่พราหมณ์ ข้าแต่ผู้เป็นวัวแห่งหมู่ผู้เกิดสองครั้ง ข้าพเจ้าได้กล่าวเรื่องทั้งหมดนี้แก่ท่านตามที่ปัญญาและการได้ฟังของข้าพเจ้าอำนวย โดยยกคุณแห่งความประพฤติของผู้ดีขึ้นเป็นสิ่งสำคัญยิ่ง