Mahābhārata · Adhyāya 3.213
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.213.1
धर्मव्याधस्तु निपुणं पुनरेव युधिष्ठिर ।
विप्रर्षभमुवाचेदं सर्वधर्मभृतांवर ॥ ३.२१३.१ ॥
Dharmavyādha, con destreza, volvió a hablar a aquel mejor de los brahmanes, oh Yudhiṣṭhira: oh mejor de todos los portadores del dharma.
3.213.2
श्रुतिप्रमाणो धर्मोऽयमिति वृद्धानुशासनम् ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस् बहुशाखा ह्यनन्तिका ॥ ३.२१३.२ ॥
Este dharma tiene la Śruti como autoridad — tal es la enseñanza de los ancianos. El curso del dharma es sutil, y sus ramas son muchas e infinitas.
3.213.3
प्राणान्तिके विवाहे च वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
अनृतेन भवेत्सत्यं सत्येनैवानृतं भवेत् ॥ ३.२१३.३ ॥
En peligro de muerte y en el matrimonio, puede ser necesario decir una falsedad. Por una falsedad puede surgir una verdad, y por la verdad misma puede surgir una falsedad.
3.213.4
यद्भूतहितमत्यन्तं तत्सत्यमिति धारणा ।
विपर्ययकृतोऽधर्मः पश्य धर्मस्य सूक्ष्मताम् ॥ ३.२१३.४ ॥
Aquello que más beneficia a los seres es la verdad — tal es la convicción. Obrar al revés es injusticia. Mira la sutileza del dharma.
3.213.5
यत्करोत्यशुभं कर्म शुभं वा यदि सत्तम ।
अवश्यं तत्समाप्नोति पुरुषो नात्र संशयः ॥ ३.२१३.५ ॥
Cualquier acción inauspiciosa o auspiciosa que haga una persona, eso sin duda la alcanzará — no hay duda de ello, oh mejor de los buenos.
3.213.6
विषमां च दशां प्राप्तो देवान्गर्हति वै भृशम् ।
आत्मृनः कर्मदोषेण न विजानात्यपण्डितः ॥ ३.२१३.६ ॥
Habiendo caído en una condición adversa, el necio censura en gran medida a los dioses; por la falta de sus propias acciones no lo comprende.
3.213.7
मूढो नैकृतिकश्चापि चपलश्च द्विजोत्तम ।
न शुभं कर्म बध्नाति पुरुषं पाषनिश्चयम् ॥ ३.२१३.७ ॥
Oh mejor de los dvijas, el necio, engañoso y voluble, cuya decisión es el mal, no es atado por la acción virtuosa.
3.213.8
सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते ।
नैनं प्रज्ञा सुनीतं वा त्रायते नैव पौरुषम् ॥ ३.२१३.८ ॥
Cuando sobreviene la inversión del placer y el dolor, ni la sabiduría, ni la buena política, ni el esfuerzo humano lo protegen.
3.213.9
यो यमिच्छेद्यथा कामं तं तं कामं स आप्नुयात् ।
यदि स्यादपराधीनं पौरुषस् क्रियाफलम् ॥ ३.२१३.९ ॥
Quien desee cualquier deseo, ese mismo deseo obtendría, si el fruto del esfuerzo humano no dependiera de otro.
3.213.10
संयताश्चापि दक्षाश्च मतिमन्तश्च मानवाः ।
दृश्यन्ते निष्फलाः सन्तः प्रहीणाः सर्वकर्मभिः ॥ ३.२१३.१० ॥
Incluso los hombres dominados, hábiles e inteligentes se ven sin fruto, privados de todas sus acciones.
3.213.11
भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः ।
वञ्चनायां च लोकस्य स सुखेनैव युज्यते ॥ ३.२१३.११ ॥
Otro entre los seres, siempre dispuesto a la violencia y a engañar al mundo, ese precisamente se une a la felicidad.
3.213.12
अचेष्टमपि चासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्ठति ।
कश्चित्कर्माणि कुर्वन्हि न प्राप्यमधिगच्छति ॥ ३.२१३.१२ ॥
La fortuna se acerca a alguien aun cuando está sentado sin hacer nada, mientras que otro, que actúa, no alcanza lo que debe obtener.
3.213.13
देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रगृध्नुभिः ।
दशमासधृता गर्भा जायन्ते कुलपांसनाः ॥ ३.२१३.१३ ॥
Tras ofrecer sacrificios a los dioses y practicar austeridades, los hombres miserables ávidos de hijos: los embriones llevados diez meses nacen como deshonra de la familia.
3.213.14
अपरे धनधान्यैश्च भोगैश्च पितृसंचितैः ।
विपुलैरभिजायन्ते लब्धास्तैरेव मङ्गलैः ॥ ३.२१३.१४ ॥
Otros nacen, habiendo obtenido abundantes bendiciones, con riqueza, grano y placeres acumulados por sus antepasados, y por esas mismas bendiciones.
3.213.15
न देहजा मनुष्याणां व्याधयो द्विजसत्तम ।
कर्मजा हि मनुष्याणां रोगा नास्त्यत्र संशयः ॥ ३.२१३.१५ ॥
Las enfermedades de los hombres, oh mejor de los dos veces nacidos, no nacen del cuerpo; las dolencias de los hombres nacen, sin duda, de sus acciones. No hay duda en esto.
3.213.16
आधिभिश्चैव बाध्यन्ते व्यालैः क्षुद्रमृगा इव ।
व्याधयो विनिवार्यन्ते मृगा व्याधैरिव द्विज ॥ ३.२१३.१६ ॥
Así como los pequeños animales son acosados por fieras salvajes, así los hombres son afligidos por las angustias de la mente; y, oh dos veces nacido, como los ciervos son retenidos por los cazadores, así las enfermedades son apartadas.
3.213.17
येषामस्ति च भोक्तव्यं ग्रहणीरोगपीडिताः ।
न शक्नुवन्ति ते भोक्तुं चेष्टितं पूर्वकर्मया ॥ ३.२१३.१७ ॥
Aquellos que tienen comida que comer, pero están afligidos por la enfermedad de la digestión, no pueden comer; por sus acciones previas, su esfuerzo no logra comer.
3.213.18
अपरे बाहुबलिनः क्लिश्यन्ति बहवो जनाः ।
दुःखेन चाधिगच्छनति भोजनं द्विजसत्तम ॥ ३.२१३.१८ ॥
Otros, muchas personas fuertes de brazos, sufren; y, oh mejor de los dos veces nacidos, obtienen el alimento con dificultad.
3.213.19
इति लोकमनाक्रन्दं देहशङ्कापरिप्लुतम् ।
स्रोतसाऽसकृदाक्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ ३.२१३.१९ ॥
Así, este mundo, sin lamentarse, envuelto en el temor por el cuerpo, era arrastrado una y otra vez por la poderosa corriente.
3.213.20
न म्रियेयुर्न जीर्यैयुः सर्वे स्युः सर्वकामिकाः ।
नाप्रियं प्रतिपश्येयुर्विधिश्च यदि नो भवेत् ॥ ३.२१३.२० ॥
Si no hubiera ley para nosotros, todos no morirían ni envejecerían; todos tendrían todos sus deseos, y no verían lo desagradable.
3.213.21
उपर्युपरि लोकस्य सर्वो गन्तुं समीहते ।
यतते च यथाथक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ ३.२१३.२१ ॥
En el mundo todos aspiran a subir cada vez más alto, y se esfuerzan según sus fuerzas; sin embargo, no resulta así.
3.213.22
बहवः संप्रदृश्यन्ते तुल्यनक्षत्रमङ्गलाः ।
महत्तु फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसिद्धिषु ॥ ३.२१३.२२ ॥
Se ven muchos con estrellas y signos auspiciosos iguales, pero en el logro de las acciones se observa una gran desigualdad en los resultados.
3.213.23
न केचिदीशते ब्रह्मन्स्वयंग्राह्यस्य सत्तम ।
कर्मणां प्राकृतानां वै इह सिद्धिः प्रदृश्यते ॥ ३.२१३.२३ ॥
Nadie, oh brahmán, oh el mejor de los buenos, gobierna lo que ha de ser alcanzado por uno mismo; aquí solo se ve el éxito de las acciones ordinarias.
3.213.24
तथा श्रुतिरियंब्रह्मञ्जीवः किल सनातनः ।
शरीरमध्रुवं लोके सर्वेषां प्राणिनामिह ॥ ३.२१३.२४ ॥
Así es esta enseñanza revelada, oh brahmán: el alma es ciertamente eterna, mientras que el cuerpo de todos los seres vivos en este mundo es impermanente.
3.213.25
वध्यमाने शरीरे तु देहनाशो भवत्युत ।
जीवः संक्रमतेऽन्यत्रकर्मबनधनिबन्धनः ॥ ३.२१३.२५ ॥
Cuando el cuerpo es herido, el cuerpo perece; pero el alma, atada por las ataduras del karma, pasa a otro lugar.
3.213.26
कथं धर्मविदांश्रेष्ठ जीवो भवति शाश्वतः ।
एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं तत्त्वेन वदतांवर ॥ ३.२१३.२६ ॥
¿Cómo, oh mejor de los conocedores del dharma, se vuelve eterna el alma? Deseo saberlo verdaderamente, oh mejor de los oradores.
3.213.27
न जीवनाशोस्ति हि देहभेदे ।
मिथ्यैतदाहुर्म्रियतीति मूढाः।
जीवस्तु देहान्तरितः प्रयाति ।
दशार्धतैवास् शरीरभेदः ॥ ३.२१३.२७ ॥
No hay destrucción del alma cuando el cuerpo se rompe. Los necios dicen 'muere', pero eso es falso; el alma, habiendo pasado a otro cuerpo, se va; tal es la rotura del cuerpo.
3.213.28
अन्यो हि नाश्नाति कृतं हि कर्म ।
मनुष्यलोके मनुजस् कश्चित्।
यत्तेन किंचिद्धि कृतंहि कर्म ।
तदश्नुते नास्ति कृतस्य नाशः ॥ ३.२१३.२८ ॥
En el mundo humano, nadie más experimenta la acción que otro ha realizado; cualquier acción que un hombre haya hecho, esa misma acción él la experimenta. No hay destrucción de lo que ha sido hecho.
3.213.29
सुपुण्यशीला हि भवन्ति पुण्या ।
नराधमाः पापकृतो भवन्ति।
नरोऽनुयातस्त्विह कर्मभिः स्वै-
स्ततः समुत्पद्यति भावितस्तैः ॥ ३.२१३.२९ ॥
Los de conducta muy virtuosa se vuelven meritorios, y los peores de los hombres se vuelven malhechores. Un hombre aquí es seguido por sus propias acciones; moldeado por ellas, nace allí.
3.213.30
कथं संभवते योनौ कथं वा पुण्यपापयोः ।
जातीः पुण्या ह्यपुण्याश् कथं गच्छति सत्तम ॥ ३.२१३.३० ॥
¿Cómo se origina el nacimiento en un vientre, y cómo por el mérito y el pecado? ¿Cómo va a nacimientos meritorios y no meritorios, oh mejor de los buenos?
3.213.31
गर्भाधानसमायुक्तं कर्मेदं संप्रदृश्यते ।
समासेन तु ते क्षिप्रं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तम ॥ ३.२१३.३१ ॥
Esta acción, ligada a la concepción en el vientre, se observa. Brevemente, mejor de los dos veces nacidos, te lo diré pronto.
3.213.32
यथा संभृतसंभारः पुनरेव प्रजायते ।
शुभकृच्छुभयोनीषु पापकृत्पापयोनिषु ॥ ३.२१३.३२ ॥
Como quien ha reunido sus provisiones vuelve a nacer, así el que obra el bien nace en vientres auspiciosos, y el que obra el mal en vientres malignos.
3.213.33
शुभैः प्रयोगैर्देवत्वंव्यामिश्रैर्मानुषो भवेत् ।
मोहनीयैर्वियोनीषु त्वधोगामी च किल्बिषैः ॥ ३.२१३.३३ ॥
Por acciones buenas se alcanza la condición divina, por acciones mixtas el nacimiento humano; por pecados que ciegan, uno desciende a vientres impropios.
3.213.34
जातिमृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतः ।
संसारे पच्यमानश्च दोषैरात्मकृतैर्नरः ॥ ३.२१३.३४ ॥
El hombre, constantemente acosado por los sufrimientos del nacimiento, la muerte y la vejez, cocido en el saṃsāra por faltas de su propia hechura.
3.213.35
तिर्यग्योनिसहस्राणि गत्वा नरकमेव च ।
जीवाः संपरिवर्तन्ते कर्मबन्धनिबन्धनाः ॥ ३.२१३.३५ ॥
Tras pasar por miles de vientres animales e incluso por el infierno, los seres vivos siguen dando vueltas, atados por las ataduras de sus acciones.
3.213.36
जन्तुस्तु कर्मभिस्तैस्तैः स्वकृतैः प्रेत्य दुःखितः ।
तद्दुःखप्रतिघातार्थमपुण्यां योनिमाप्नुते ॥ ३.२१३.३६ ॥
El ser vivo, sufriendo tras la muerte por aquellas diversas acciones de su propia hechura, alcanza un vientre desfavorable para contrarrestar ese mismo sufrimiento.
3.213.37
ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु ।
पच्यते तु पुनस्तेन भुक्त्वाऽपथ्यमिवातुरः ॥ ३.२१३.३७ ॥
Entonces vuelve a emprender muchas otras acciones nuevas, y con ellas vuelve a madurar, como un enfermo que ha comido alimento no saludable.
3.213.38
अजस्रमेव दुःखार्तोऽदुःखितः सुखिसंज्ञितः ।
ततो निवृत्तबन्धत्वात्कर्मणामुदयादपि ॥ ३.२१३.३८ ॥
Constantemente atormentado por el sufrimiento, y sin embargo llamado feliz como quien no sufre; entonces, porque la atadura ha cesado, y también por la maduración de las acciones.
3.213.39
परिक्रामति संसारे चक्रवद्बहुवेदनः ।
स चेन्निवृत्तबन्धस्तु विशुद्धश्चापि कर्मभिः ॥ ३.२१३.३९ ॥
Vaga en el saṃsāra como una rueda, lleno de mucho dolor. Si su atadura ha cesado y también se ha purificado por las acciones.
3.213.40
तपोयोगसमारम्भं कुरुते द्विजसत्तम ।
कर्मभिर्बहुभिश्चापि लोकानश्नाति कर्मभिः ॥ ३.२१३.४० ॥
Oh, el mejor de los nacidos dos veces, emprende la austeridad y el yoga; por muchas acciones, y por las acciones en verdad, obtiene los mundos.
3.213.41
स चेन्निवृत्तबन्धस्तु विशुद्धश्चापि कर्मभिः ।
प्राप्नोति सुकृताँल्लोकान्यत्रगत्वा न शोचति ॥ ३.२१३.४१ ॥
Si su atadura ha cesado y también se ha purificado por las acciones, obtiene los mundos de las buenas acciones; habiendo ido allí, no se aflige.
3.213.42
पापं कुर्वनपुण्यवृत्तः पुण्यस्यान्तं न गच्छति ।
पुण्यं कुर्वन्पुण्यवृत्तः पुण्यस्यान्तं न गच्छति।
तस्मात्पुण्यं यतेत्कर्तुं वर्जयीत च पापकम् ॥ ३.२१३.४२ ॥
Quien hace el mal y tiene una conducta sin mérito no alcanza el fin del mérito. Quien hace mérito y tiene conducta virtuosa tampoco alcanza el fin del mérito. Por tanto, uno debe esforzarse por hacer mérito y evitar el mal.
3.213.43
अनसूयुः कृतज्ञश्च कल्याणान्येव सेवते ।
सुखानि धर्ममर्थं च स्वर्गं च लभते नरः ॥ ३.२१३.४३ ॥
El hombre libre de envidia y agradecido practica solo buenas acciones, y obtiene felicidad, dharma, riqueza y cielo.
3.213.44
संस्कृतस्य च दान्तस् नियतस्य यतात्मनः ।
प्राज्ञास्यानन्तरा वृत्तिरिहि लोके परत्र च ॥ ३.२१३.४४ ॥
Para el hombre refinado, dominado, disciplinado y de alma contenida, la conducta del sabio es continua en este mundo y en el otro.
3.213.45
सतां धऱ्मेण वर्तेत क्रियां शिष्टवदाचरेत् ।
असंक्लेशेन लोकस्य वृत्तिं लिप्सेत वै द्विजः ॥ ३.२१३.४५ ॥
El dvija debe vivir según el dharma de los buenos, obrar como los virtuosos y buscar su sustento sin causar aflicción al mundo.
3.213.46
सन्ति ह्यागमविज्ञानाः शिष्टाः शास्त्रे विचक्षणाः ।
स्वधर्मेण क्रिया लोके कुर्वाणास्ते ह्यसंकराः ॥ ३.२१३.४६ ॥
Ciertamente hay en el mundo hombres virtuosos, versados en la tradición de los āgamas y diestros en los śāstras, que actúan según su propio dharma y por ello no están mezclados.
3.213.47
प्राज्ञो धर्मेण रमते धर्मं चैवोपजीवति ।
तस्माद्धर्मादवाप्तेन धनन द्विजसत्तम ॥ ३.२१३.४७ ॥
El sabio se deleita en el dharma y vive precisamente del dharma; por ello, oh mejor de los dvijas, debe vivir de la riqueza obtenida por medio del dharma.
3.213.48
तस्यैव सिंचते मूलं गुणान्पश्यति यत्र वै ।
धर्मात्मा भवति ह्येवं चित्तं चास्य प्रसीदति।
स मित्रजनसंतुष्ट इह प्रेत्य च नन्दति ॥ ३.२१३.४८ ॥
Donde ve las virtudes, riega precisamente esa raíz; así se vuelve de alma recta y su mente se complace. Contento con sus amigos y su gente, se regocija aquí y después de la muerte.
3.213.49
शब्दं स्पर्शं तथा रूपं गन्धानिष्टांस्च सत्तम ।
प्रभुत्वं लभते चापि धर्मस्यैतत्फलं विदुः ॥ ३.२१३.४९ ॥
Oh mejor de los buenos, también se obtiene dominio sobre el sonido, el tacto, la forma y los aromas deseados; este, dicen, es el fruto del dharma.
3.213.50
धरमस्य च पलं लब्ध्वा न तुष्यति महाद्विज ।
अतुष्यमाणो निर्वेदमादत्ते ज्ञानचक्षुषा ॥ ३.२१३.५० ॥
Oh gran brahmán, habiendo obtenido el fruto del dharma, el hombre no se contenta; insatisfecho, adopta el desapego con el ojo del conocimiento.
3.213.51
प्रज्ञाचक्षुर्नर इह दोषं नैवानुरुध्यते ।
विरज्ये यथाकामं न च धर्मं विमुञ्चति ॥ ३.२१३.५१ ॥
El hombre cuyo ojo es la sabiduría no se aferra aquí a la falta; se vuelve desapegado según desea, y no abandona el dharma.
3.213.52
फलत्यागे च यतते दृष्ट्वा लोकं क्रियात्मकम् ।
ततो मोक्षे प्रयतते नानुपायादुपायतः ॥ ३.२१३.५२ ॥
Se esfuerza también en renunciar al fruto; habiendo visto el mundo hecho de acción, luego se esfuerza por la liberación — por medios adecuados, no por inadecuados.
3.213.53
एवं निर्वेदमादत्ते पापं कर्म जहाति च ।
धार्मिकश्चापि भवति मोक्षं च लभते परम् ॥ ३.२१३.५३ ॥
Así adopta el desapego y abandona las malas acciones; se vuelve justo y obtiene la liberación suprema.
3.213.54
तपो निःश्रेयसं जन्तोस्तस्य मूलं शमो दमः ।
तेन सर्वानवाप्नोति कामान्यान्मनसेच्छति ॥ ३.२१३.५४ ॥
La austeridad es el bien supremo de todo ser vivo, y su raíz son la calma y el dominio de sí; por ella obtiene todos los deseos que anhela en su mente.
3.213.55
इन्द्रियाणां निरोधेन सत्येन च दमेन च ।
ब्रह्मणः पदमाप्नोति यत्परं द्विजसत्तम ॥ ३.२१३.५५ ॥
Mediante el dominio de los sentidos, la verdad y el autocontrol, el hombre alcanza aquel estado supremo de Brahman, oh mejor de los dos veces nacidos.
3.213.56
इन्द्रियाणीति यान्याहुः कानि तानि यतव्रत ।
निग्रहश्च कथं कार्यो निग्रहस्य च किं फलम् ॥ ३.२१३.५६ ॥
¿Cuáles son aquellos que se llaman sentidos? Oh tú de votos firmes, ¿cómo debe practicarse el control, y cuál es su fruto?
3.213.57
कथं च फलमाप्नोति तेषां धर्मभृतांवर ।
एतदिच्छामि तत्त्वेन धर्मं ज्ञातुं सुधार्मिक ॥ ३.२१३.५७ ॥
¿Y cómo se obtiene su fruto? Oh mejor de los portadores del dharma, oh tú, el más justo, deseo conocer el dharma en su verdad; esto es lo que deseo.