ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.213
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.213.1
धर्मव्याधस्तु निपुणं पुनरेव युधिष्ठिर ।
विप्रर्षभमुवाचेदं सर्वधर्मभृतांवर ॥ ३.२१३.१ ॥
ଧର୍ମବ୍ୟାଧ ପୁଣି ନିପୁଣତାରେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଏହା କହିଲେ — ହେ ସର୍ବଧର୍ମଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
3.213.2
श्रुतिप्रमाणो धर्मोऽयमिति वृद्धानुशासनम् ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस् बहुशाखा ह्यनन्तिका ॥ ३.२१३.२ ॥
ଏହି ଧର୍ମ ଶ୍ରୁତିକୁ ପ୍ରମାଣ ମାନେ — ଏହା ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କର ଉପଦେଶ। ଧର୍ମର ଗତି ସୂକ୍ଷ୍ମ; ତାହାର ଶାଖା ବହୁ ଓ ଅନନ୍ତ।
3.213.3
प्राणान्तिके विवाहे च वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
अनृतेन भवेत्सत्यं सत्येनैवानृतं भवेत् ॥ ३.२१३.३ ॥
ପ୍ରାଣସଙ୍କଟ ଓ ବିବାହରେ ମିଥ୍ୟା କହିବାକୁ ପଡ଼ିପାରେ। ମିଥ୍ୟାରେ ସତ୍ୟ ହୋଇପାରେ; ସତ୍ୟରେ ହିଁ ମିଥ୍ୟା ହୋଇପାରେ।
3.213.4
यद्भूतहितमत्यन्तं तत्सत्यमिति धारणा ।
विपर्ययकृतोऽधर्मः पश्य धर्मस्य सूक्ष्मताम् ॥ ३.२१३.४ ॥
ଯାହା ଜୀବମାନଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ହିତକର, ତାହା ହିଁ ସତ୍ୟ — ଏହା ଧାରଣା। ବିପରୀତ କଲେ ଅଧର୍ମ ହୁଏ। ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମତା ଦେଖ।
3.213.5
यत्करोत्यशुभं कर्म शुभं वा यदि सत्तम ।
अवश्यं तत्समाप्नोति पुरुषो नात्र संशयः ॥ ३.२१३.५ ॥
ମଣିଷ ଯାହା ଅଶୁଭ ବା ଶୁଭ କର୍ମ କରେ, ତାହାର ଫଳ ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପାଏ — ଏଥିରେ ସଂଶୟ ନାହିଁ, ହେ ସତ୍ତମ।
3.213.6
विषमां च दशां प्राप्तो देवान्गर्हति वै भृशम् ।
आत्मृनः कर्मदोषेण न विजानात्यपण्डितः ॥ ३.२१३.६ ॥
ବିଷମ ଦଶାରେ ପଡ଼ି ଅଜ୍ଞ ଲୋକ ଦେବତାମାନଙ୍କୁ ବହୁତ ନିନ୍ଦା କରେ; ନିଜର କର୍ମଦୋଷ ସେ ଜାଣେ ନାହିଁ।
3.213.7
मूढो नैकृतिकश्चापि चपलश्च द्विजोत्तम ।
न शुभं कर्म बध्नाति पुरुषं पाषनिश्चयम् ॥ ३.२१३.७ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ମୂଢ଼, ପ୍ରବଞ୍ଚକ ଓ ଚଞ୍ଚଳ, ପାପ ସ୍ଥିର କରିଥିବା ମଣିଷକୁ ଶୁଭ କର୍ମ ବାନ୍ଧେ ନାହିଁ।
3.213.8
सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते ।
नैनं प्रज्ञा सुनीतं वा त्रायते नैव पौरुषम् ॥ ३.२१३.८ ॥
ସୁଖ-ଦୁଃଖର ବିପର୍ଯ୍ୟୟ ଯେବେ ଘଟେ, ସେତେବେଳେ ପ୍ରଜ୍ଞା, ସୁନୀତି କିମ୍ବା ପୌରୁଷ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ।
3.213.9
यो यमिच्छेद्यथा कामं तं तं कामं स आप्नुयात् ।
यदि स्यादपराधीनं पौरुषस् क्रियाफलम् ॥ ३.२१३.९ ॥
ଯିଏ ଯାହା ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସେହି କାମନା ପାଇଥାଏ — ଯଦି ପୌରୁଷର ଫଳ ଅନ୍ୟ ଅଧୀନ ନ ହୋଇଥାନ୍ତା।
3.213.10
संयताश्चापि दक्षाश्च मतिमन्तश्च मानवाः ।
दृश्यन्ते निष्फलाः सन्तः प्रहीणाः सर्वकर्मभिः ॥ ३.२१३.१० ॥
ସଂଯମୀ, ଦକ୍ଷ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସବୁ କର୍ମରୁ ବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ନିଷ୍ଫଳ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି।
3.213.11
भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः ।
वञ्चनायां च लोकस्य स सुखेनैव युज्यते ॥ ३.२१३.११ ॥
ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଆଉ ଜଣେ, ଯିଏ ସର୍ବଦା ହିଂସା ଓ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରବଞ୍ଚନାରେ ଉଦ୍ୟତ, ସେ ହିଁ ସୁଖ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ।
3.213.12
अचेष्टमपि चासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्ठति ।
कश्चित्कर्माणि कुर्वन्हि न प्राप्यमधिगच्छति ॥ ३.२१३.१२ ॥
ନିଷ୍କ୍ରିୟ ହୋଇ ବସିଥିବା କାହାର ପାଖକୁ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀ ଆସିଥାଏ; ଆଉ କର୍ମ କରୁଥିବା କେହି ପ୍ରାପ୍ୟକୁ ପାଏ ନାହିଁ।
3.213.13
देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रगृध्नुभिः ।
दशमासधृता गर्भा जायन्ते कुलपांसनाः ॥ ३.२१३.१३ ॥
ଦେବତାଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଓ ତପସ୍ୟା କରି, ପୁତ୍ରକାମୀ ଦୀନ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଶ ମାସ ଧାରଣ କରାଯାଇଥିବା ଗର୍ଭ କୁଳକଳଙ୍କ ହୋଇ ଜନ୍ମେ।
3.213.14
अपरे धनधान्यैश्च भोगैश्च पितृसंचितैः ।
विपुलैरभिजायन्ते लब्धास्तैरेव मङ्गलैः ॥ ३.२१३.१४ ॥
ଅନ୍ୟମାନେ ପିତୃପୁରୁଷଙ୍କ ସଞ୍ଚିତ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ଓ ଭୋଗ ସହିତ, ବହୁ ମଙ୍ଗଳ ପାଇ ସେଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଜନ୍ମନ୍ତି।
3.213.15
न देहजा मनुष्याणां व्याधयो द्विजसत्तम ।
कर्मजा हि मनुष्याणां रोगा नास्त्यत्र संशयः ॥ ३.२१३.१५ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ରୋଗ ଶରୀରରୁ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ; ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ରୋଗ କର୍ମରୁ ହିଁ ଜନ୍ମେ, ଏଥିରେ ସଂଶୟ ନାହିଁ।
3.213.16
आधिभिश्चैव बाध्यन्ते व्यालैः क्षुद्रमृगा इव ।
व्याधयो विनिवार्यन्ते मृगा व्याधैरिव द्विज ॥ ३.२१३.१६ ॥
କ୍ଷୁଦ୍ର ମୃଗମାନେ ହିଂସ୍ର ପଶୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି ପରି, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ମାନସିକ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ପୀଡ଼ିତ ହୁଅନ୍ତି; ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଶିକାରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୃଗ ଯେପରି ରୋକାଯାଏ, ସେପରି ରୋଗ ରୋକାଯାଏ।
3.213.17
येषामस्ति च भोक्तव्यं ग्रहणीरोगपीडिताः ।
न शक्नुवन्ति ते भोक्तुं चेष्टितं पूर्वकर्मया ॥ ३.२१३.१७ ॥
ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ଖାଦ୍ୟ ଅଛି, ତଥାପି ଗ୍ରହଣୀ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଖାଇ ପାରନ୍ତି ନାହିଁ; ପୂର୍ବକର୍ମ ଯୋଗୁଁ ସେମାନଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଭୋଜନ ପାଇଁ ସମର୍ଥ ହୁଏ ନାହିଁ।
3.213.18
अपरे बाहुबलिनः क्लिश्यन्ति बहवो जनाः ।
दुःखेन चाधिगच्छनति भोजनं द्विजसत्तम ॥ ३.२१३.१८ ॥
ବାହୁବଳ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଅନେକ ଲୋକ କ୍ଲେଶ ଭୋଗନ୍ତି; ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନେ କଷ୍ଟରେ ଭୋଜନ ପାଆନ୍ତି।
3.213.19
इति लोकमनाक्रन्दं देहशङ्कापरिप्लुतम् ।
स्रोतसाऽसकृदाक्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ ३.२१३.१९ ॥
ଏହିପରି, ବିଳାପ ନ କରି ଦେହଭୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଏହି ଜଗତ, ପ୍ରବଳ ସ୍ରୋତ ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ଭାସାଯାଉଥିଲା।
3.213.20
न म्रियेयुर्न जीर्यैयुः सर्वे स्युः सर्वकामिकाः ।
नाप्रियं प्रतिपश्येयुर्विधिश्च यदि नो भवेत् ॥ ३.२१३.२० ॥
ଆମ ପାଇଁ ଯଦି ବିଧି ନ ହୋଇଥାନ୍ତା, ତେବେ ସମସ୍ତେ ମରିନଥାନ୍ତେ, ବୃଦ୍ଧ ହୋଇନଥାନ୍ତେ, ସମସ୍ତଙ୍କର ସମସ୍ତ କାମନା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାନ୍ତା, ଏବଂ ସେମାନେ ଅପ୍ରିୟ ଦେଖିନଥାନ୍ତେ।
3.213.21
उपर्युपरि लोकस्य सर्वो गन्तुं समीहते ।
यतते च यथाथक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ ३.२१३.२१ ॥
ଜଗତରେ ସମସ୍ତେ ଉପରକୁ ଉପରକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି; ତଥାପି ତାହା ସେପରି ଘଟେ ନାହିଁ।
3.213.22
बहवः संप्रदृश्यन्ते तुल्यनक्षत्रमङ्गलाः ।
महत्तु फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसिद्धिषु ॥ ३.२१३.२२ ॥
ସମାନ ନକ୍ଷତ୍ର ଓ ମଙ୍ଗଳ ଲକ୍ଷଣବିଶିଷ୍ଟ ଅନେକ ଲୋକ ଦେଖାଯାଆନ୍ତି; କିନ୍ତୁ କର୍ମସିଦ୍ଧିରେ ଫଳର ମହାନ ବୈଷମ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ।
3.213.23
न केचिदीशते ब्रह्मन्स्वयंग्राह्यस्य सत्तम ।
कर्मणां प्राकृतानां वै इह सिद्धिः प्रदृश्यते ॥ ३.२१३.२३ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ସତ୍ତମ, ନିଜେ ଗ୍ରହଣୀୟ ବିଷୟ ଉପରେ କେହି ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଏଠାରେ ସାଧାରଣ କର୍ମର ସିଦ୍ଧି ହିଁ ଦେଖାଯାଏ।
3.213.24
तथा श्रुतिरियंब्रह्मञ्जीवः किल सनातनः ।
शरीरमध्रुवं लोके सर्वेषां प्राणिनामिह ॥ ३.२१३.२४ ॥
ଏହିପରି ଏହି ଶ୍ରୁତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ: ଜୀବ ନିଶ୍ଚୟ ସନାତନ; ଏହି ଜଗତରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଶରୀର ଅଧ୍ରୁବ।
3.213.25
वध्यमाने शरीरे तु देहनाशो भवत्युत ।
जीवः संक्रमतेऽन्यत्रकर्मबनधनिबन्धनः ॥ ३.२१३.२५ ॥
ଶରୀର ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଦେହର ନାଶ ହୁଏ; କିନ୍ତୁ କର୍ମବନ୍ଧନରେ ବଦ୍ଧ ଜୀବ ଅନ୍ୟତ୍ର ଗମନ କରେ।
3.213.26
कथं धर्मविदांश्रेष्ठ जीवो भवति शाश्वतः ।
एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं तत्त्वेन वदतांवर ॥ ३.२१३.२६ ॥
ଧର୍ମଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଜୀବ କିପରି ଶାଶ୍ୱତ ହୁଏ? ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଏହା ଯଥାର୍ଥରେ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
3.213.27
न जीवनाशोस्ति हि देहभेदे ।
मिथ्यैतदाहुर्म्रियतीति मूढाः।
जीवस्तु देहान्तरितः प्रयाति ।
दशार्धतैवास् शरीरभेदः ॥ ३.२१३.२७ ॥
ଦେହଭେଦରେ ଜୀବର ନାଶ ନାହିଁ। 'ସେ ମରେ' ବୋଲି ମୂଢ଼ମାନେ କୁହନ୍ତି, ତାହା ମିଥ୍ୟା; ଜୀବ ଅନ୍ୟ ଦେହରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଚାଲିଯାଏ; ଦେହଭେଦ ସେପରି।
3.213.28
अन्यो हि नाश्नाति कृतं हि कर्म ।
मनुष्यलोके मनुजस् कश्चित्।
यत्तेन किंचिद्धि कृतंहि कर्म ।
तदश्नुते नास्ति कृतस्य नाशः ॥ ३.२१३.२८ ॥
ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ ଜଣେ କରିଥିବା କର୍ମକୁ ଅନ୍ୟ କେହି ଭୋଗ କରେ ନାହିଁ। ଯିଏ ଯେଉଁ କର୍ମ କରିଛି, ତାହାର ଫଳ ସେ ଭୋଗେ; କୃତ କର୍ମର ନାଶ ନାହିଁ।
3.213.29
सुपुण्यशीला हि भवन्ति पुण्या ।
नराधमाः पापकृतो भवन्ति।
नरोऽनुयातस्त्विह कर्मभिः स्वै-
स्ततः समुत्पद्यति भावितस्तैः ॥ ३.२१३.२९ ॥
ଅତି ପୁଣ୍ୟଶୀଳମାନେ ପୁଣ୍ୟବାନ ହୁଅନ୍ତି; ନରାଧମମାନେ ପାପକାରୀ ହୁଅନ୍ତି। ମଣିଷ ଏଠାରେ ନିଜର କର୍ମଦ୍ୱାରା ଅନୁସରଣ ହୁଏ; ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ା ହୋଇ ସେ ସେଠାରେ ଜନ୍ମ ନିଏ।
3.213.30
कथं संभवते योनौ कथं वा पुण्यपापयोः ।
जातीः पुण्या ह्यपुण्याश् कथं गच्छति सत्तम ॥ ३.२१३.३० ॥
ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ କିପରି ହୁଏ? ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପରେ କିପରି? ପୁଣ୍ୟ ଓ ଅପୁଣ୍ୟ ଜାତିରେ ସେ କିପରି ଯାଏ, ହେ ସତ୍ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ?
3.213.31
गर्भाधानसमायुक्तं कर्मेदं संप्रदृश्यते ।
समासेन तु ते क्षिप्रं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तम ॥ ३.२१३.३१ ॥
ଗର୍ଭାଧାନ ସହ ଜଡ଼ିତ ଏହି କର୍ମ ଦେଖାଯାଏ। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ସଂକ୍ଷେପରେ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର କହିବି।
3.213.32
यथा संभृतसंभारः पुनरेव प्रजायते ।
शुभकृच्छुभयोनीषु पापकृत्पापयोनिषु ॥ ३.२१३.३२ ॥
ସଂଗୃହୀତ ସାମଗ୍ରୀ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଉଥିବାପରି, ଶୁଭକର୍ମୀ ଶୁଭ ଯୋନିରେ ଏବଂ ପାପକର୍ମୀ ପାପଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନିଏ।
3.213.33
शुभैः प्रयोगैर्देवत्वंव्यामिश्रैर्मानुषो भवेत् ।
मोहनीयैर्वियोनीषु त्वधोगामी च किल्बिषैः ॥ ३.२१३.३३ ॥
ଶୁଭ କର୍ମରେ ଦେବତ୍ୱ, ମିଶ୍ର କର୍ମରେ ମନୁଷ୍ୟଜନ୍ମ ହୁଏ; ମୋହକର ପାପରେ ନୀଚ ଯୋନିରେ ପତିତ ହୁଏ।
3.213.34
जातिमृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतः ।
संसारे पच्यमानश्च दोषैरात्मकृतैर्नरः ॥ ३.२१३.३४ ॥
ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଜରାର ଦୁଃଖରେ ସର୍ବଦା ପୀଡ଼ିତ, ସଂସାରରେ ନିଜକୃତ ଦୋଷରେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବା ମନୁଷ୍ୟ।
3.213.35
तिर्यग्योनिसहस्राणि गत्वा नरकमेव च ।
जीवाः संपरिवर्तन्ते कर्मबन्धनिबन्धनाः ॥ ३.२१३.३५ ॥
ହଜାର ହଜାର ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଯୋନି ଓ ନରକକୁ ଯାଇ ମଧ୍ୟ କର୍ମବନ୍ଧନରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇ ଜୀବମାନେ ଘୂରୁଛନ୍ତି।
3.213.36
जन्तुस्तु कर्मभिस्तैस्तैः स्वकृतैः प्रेत्य दुःखितः ।
तद्दुःखप्रतिघातार्थमपुण्यां योनिमाप्नुते ॥ ३.२१३.३६ ॥
ଜୀବ ନିଜକୃତ ସେଇ ସେଇ କର୍ମରେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦୁଃଖୀ ହୁଏ; ସେ ଦୁଃଖ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଅପୁଣ୍ୟ ଯୋନି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
3.213.37
ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु ।
पच्यते तु पुनस्तेन भुक्त्वाऽपथ्यमिवातुरः ॥ ३.२१३.३७ ॥
ତା'ପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ଅନ୍ୟ ଅନେକ ନୂତନ କର୍ମ ଗ୍ରହଣ କରେ। ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁନଃ ପରିପକ୍ୱ ହୁଏ, ଅପଥ୍ୟ ଭୋଜନ କରିଥିବା ରୋଗୀ ପରି।
3.213.38
अजस्रमेव दुःखार्तोऽदुःखितः सुखिसंज्ञितः ।
ततो निवृत्तबन्धत्वात्कर्मणामुदयादपि ॥ ३.२१३.३८ ॥
ସେ ନିରନ୍ତର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ତଥାପି ଦୁଃଖୀ ନ ହୋଇ 'ସୁଖୀ' ବୋଲି ଅଭିହିତ ହୁଏ; ତା'ପରେ ବନ୍ଧନ ନିବୃତ୍ତ ହେବାରୁ, କର୍ମର ଫଳୋଦୟ ହେତୁ ମଧ୍ୟ।
3.213.39
परिक्रामति संसारे चक्रवद्बहुवेदनः ।
स चेन्निवृत्तबन्धस्तु विशुद्धश्चापि कर्मभिः ॥ ३.२१३.३९ ॥
ସେ ସଂସାରରେ ଚକ୍ର ପରି ଘୂରି ବୁଲେ, ବହୁ ବେଦନାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ। ଯଦି ତାର ବନ୍ଧନ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ବିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥାଏ।
3.213.40
तपोयोगसमारम्भं कुरुते द्विजसत्तम ।
कर्मभिर्बहुभिश्चापि लोकानश्नाति कर्मभिः ॥ ३.२१३.४० ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ତପ ଓ ଯୋଗର ଆରମ୍ଭ କରେ; ବହୁ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ସେ ଲୋକସମୂହ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
3.213.41
स चेन्निवृत्तबन्धस्तु विशुद्धश्चापि कर्मभिः ।
प्राप्नोति सुकृताँल्लोकान्यत्रगत्वा न शोचति ॥ ३.२१३.४१ ॥
ଯଦି ତାର ବନ୍ଧନ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇଥାଏ ଏବଂ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ସେ ବିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଥାଏ, ତେବେ ସେ ସୁକୃତୀଙ୍କ ଲୋକସମୂହ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ସେଠାକୁ ଯାଇ ସେ ଶୋକ କରେ ନାହିଁ।
3.213.42
पापं कुर्वनपुण्यवृत्तः पुण्यस्यान्तं न गच्छति ।
पुण्यं कुर्वन्पुण्यवृत्तः पुण्यस्यान्तं न गच्छति।
तस्मात्पुण्यं यतेत्कर्तुं वर्जयीत च पापकम् ॥ ३.२१३.४२ ॥
ପାପ କରୁଥିବା, ପୁଣ୍ୟହୀନ ଆଚରଣ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପୁଣ୍ୟର ଅନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ। ପୁଣ୍ୟ କରୁଥିବା, ପୁଣ୍ୟାଚରଣ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟର ଅନ୍ତରେ ପହଞ୍ଚେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ପୁଣ୍ୟ କରିବାକୁ ଯତ୍ନ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ ପାପ ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ।
3.213.43
अनसूयुः कृतज्ञश्च कल्याणान्येव सेवते ।
सुखानि धर्ममर्थं च स्वर्गं च लभते नरः ॥ ३.२१३.४३ ॥
ଈର୍ଷାହୀନ ଓ କୃତଜ୍ଞ ମନୁଷ୍ୟ କେବଳ ଶୁଭକର୍ମର ଅନୁସରଣ କରେ; ସେ ସୁଖ, ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ ସ୍ୱର୍ଗ ଲାଭ କରେ।
3.213.44
संस्कृतस्य च दान्तस् नियतस्य यतात्मनः ।
प्राज्ञास्यानन्तरा वृत्तिरिहि लोके परत्र च ॥ ३.२१३.४४ ॥
ସଂସ୍କୃତ, ଦାନ୍ତ, ନିୟମିତ ଓ ସଂଯମୀ ଆତ୍ମାବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରାଜ୍ଞଙ୍କ ଆଚରଣ ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ରହେ।
3.213.45
सतां धऱ्मेण वर्तेत क्रियां शिष्टवदाचरेत् ।
असंक्लेशेन लोकस्य वृत्तिं लिप्सेत वै द्विजः ॥ ३.२१३.४५ ॥
ଦ୍ୱିଜ ସତ୍ପୁରୁଷଙ୍କ ଧର୍ମ ଅନୁସାରେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଉଚିତ, ଶିଷ୍ଟଙ୍କ ପରି କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ; ଲୋକକୁ କ୍ଲେଶ ନଦେଇ ଜୀବିକା ଖୋଜିବା ଉଚିତ।
3.213.46
सन्ति ह्यागमविज्ञानाः शिष्टाः शास्त्रे विचक्षणाः ।
स्वधर्मेण क्रिया लोके कुर्वाणास्ते ह्यसंकराः ॥ ३.२१३.४६ ॥
ଆଗମ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ନିପୁଣ ଶିଷ୍ଟମାନେ ଜଗତରେ ଅଛନ୍ତି; ସେମାନେ ସ୍ୱଧର୍ମ ଅନୁସାରେ କର୍ମ କରୁଥିବାରୁ ସଂକରରହିତ।
3.213.47
प्राज्ञो धर्मेण रमते धर्मं चैवोपजीवति ।
तस्माद्धर्मादवाप्तेन धनन द्विजसत्तम ॥ ३.२१३.४७ ॥
ପ୍ରାଜ୍ଞ ଧର୍ମରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ ଏବଂ ଧର୍ମ ଉପରେ ହିଁ ଜୀବନଯାପନ କରେ; ତେଣୁ ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଧର୍ମରୁ ପ୍ରାପ୍ତ ଧନରେ ହିଁ ଜୀବନ ଚଳାଇବା ଉଚିତ।
3.213.48
तस्यैव सिंचते मूलं गुणान्पश्यति यत्र वै ।
धर्मात्मा भवति ह्येवं चित्तं चास्य प्रसीदति।
स मित्रजनसंतुष्ट इह प्रेत्य च नन्दति ॥ ३.२१३.४८ ॥
ଯେଉଁଠି ସେ ଗୁଣ ଦେଖେ, ସେଠାରେ ସେହି ମୂଳକୁ ହିଁ ସିଞ୍ଚନ କରେ; ଏହିପରି ସେ ଧର୍ମାତ୍ମା ହୁଏ ଏବଂ ତାର ଚିତ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ରହେ। ମିତ୍ର ଓ ଲୋକମାନଙ୍କଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଇହଲୋକ ଓ ମରଣ ପରେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦିତ ହୁଏ।
3.213.49
शब्दं स्पर्शं तथा रूपं गन्धानिष्टांस्च सत्तम ।
प्रभुत्वं लभते चापि धर्मस्यैतत्फलं विदुः ॥ ३.२१३.४९ ॥
ହେ ସତ୍ତମ, ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ ଓ ଇଷ୍ଟ ଗନ୍ଧ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ମିଳେ; ଏହା ଧର୍ମର ଫଳ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି।
3.213.50
धरमस्य च पलं लब्ध्वा न तुष्यति महाद्विज ।
अतुष्यमाणो निर्वेदमादत्ते ज्ञानचक्षुषा ॥ ३.२१३.५० ॥
ହେ ମହାଦ୍ୱିଜ, ଧର୍ମର ଫଳ ପାଇ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସେ ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁରେ ବୈରାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ।
3.213.51
प्रज्ञाचक्षुर्नर इह दोषं नैवानुरुध्यते ।
विरज्ये यथाकामं न च धर्मं विमुञ्चति ॥ ३.२१३.५१ ॥
ପ୍ରଜ୍ଞାଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମଣିଷ ଏଠାରେ ଦୋଷ ଅନୁସରଣ କରେ ନାହିଁ; ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ସେ ବୈରାଗ୍ୟ ପାଏ, ଏବଂ ଧର୍ମ ଛାଡ଼େ ନାହିଁ।
3.213.52
फलत्यागे च यतते दृष्ट्वा लोकं क्रियात्मकम् ।
ततो मोक्षे प्रयतते नानुपायादुपायतः ॥ ३.२१३.५२ ॥
ଫଳତ୍ୟାଗରେ ମଧ୍ୟ ସେ ଯତ୍ନ କରେ; କ୍ରିୟାମୟ ଜଗତ ଦେଖି ତା'ପରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇଁ ଯତ୍ନ କରେ — ଅନୁପାୟରେ ନୁହେଁ, ଉପାୟରେ।
3.213.53
एवं निर्वेदमादत्ते पापं कर्म जहाति च ।
धार्मिकश्चापि भवति मोक्षं च लभते परम् ॥ ३.२१३.५३ ॥
ଏହିପରି ସେ ବୈରାଗ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରେ ଓ ପାପକର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରେ; ସେ ଧାର୍ମିକ ହୁଏ ଓ ପରମ ମୋକ୍ଷ ପାଏ।
3.213.54
तपो निःश्रेयसं जन्तोस्तस्य मूलं शमो दमः ।
तेन सर्वानवाप्नोति कामान्यान्मनसेच्छति ॥ ३.२१३.५४ ॥
ତପସ୍ୟା ହିଁ ଜୀବର ପରମ କଲ୍ୟାଣ; ତାହାର ମୂଳ ଶମ ଓ ଦମ; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ସେ ମନ ଇଚ୍ଛା କରୁଥିବା ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
3.213.55
इन्द्रियाणां निरोधेन सत्येन च दमेन च ।
ब्रह्मणः पदमाप्नोति यत्परं द्विजसत्तम ॥ ३.२१३.५५ ॥
ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିରୋଧ, ସତ୍ୟ ଓ ଦମ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସେହି ପରମ ବ୍ରହ୍ମପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ।
3.213.56
इन्द्रियाणीति यान्याहुः कानि तानि यतव्रत ।
निग्रहश्च कथं कार्यो निग्रहस्य च किं फलम् ॥ ३.२१३.५६ ॥
ଯେଉଁମାନଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ କୁହାଯାଏ ସେମାନେ କେଉଁଗୁଡ଼ିକ? ହେ ଯତବ୍ରତ, ନିଗ୍ରହ କିପରି କରାଯିବା ଉଚିତ୍ ଏବଂ ନିଗ୍ରହର ଫଳ କ'ଣ?
3.213.57
कथं च फलमाप्नोति तेषां धर्मभृतांवर ।
एतदिच्छामि तत्त्वेन धर्मं ज्ञातुं सुधार्मिक ॥ ३.२१३.५७ ॥
ସେମାନଙ୍କ ଫଳ ମନୁଷ୍ୟ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ? ହେ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ସୁଧାର୍ମିକ, ଧର୍ମକୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣିବାକୁ ମୁଁ ଏହା ଇଚ୍ଛା କରେ।