ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 3.213
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.213.1
धर्मव्याधस्तु निपुणं पुनरेव युधिष्ठिर ।
विप्रर्षभमुवाचेदं सर्वधर्मभृतांवर ॥ ३.२१३.१ ॥
ਧਰਮਵਿਆਧ ਫਿਰ ਨਿਪੁਣਤਾ ਨਾਲ, ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਇਹ ਆਖਿਆ — ਹੇ ਸਰਬਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ।
3.213.2
श्रुतिप्रमाणो धर्मोऽयमिति वृद्धानुशासनम् ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस् बहुशाखा ह्यनन्तिका ॥ ३.२१३.२ ॥
ਇਹ ਧਰਮ ਸ਼ਰੁਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਗਤੀ ਸੂਖਮ ਹੈ; ਉਸ ਦੀਆਂ ਸ਼ਾਖਾਵਾਂ ਬਹੁਤ ਅਤੇ ਅਨੰਤ ਹਨ।
3.213.3
प्राणान्तिके विवाहे च वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
अनृतेन भवेत्सत्यं सत्येनैवानृतं भवेत् ॥ ३.२१३.३ ॥
ਪ੍ਰਾਣ-ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਵਿੱਚ ਝੂਠ ਬੋਲਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਝੂਠ ਨਾਲ ਸੱਚ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ; ਸੱਚ ਨਾਲ ਹੀ ਝੂਠ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
3.213.4
यद्भूतहितमत्यन्तं तत्सत्यमिति धारणा ।
विपर्ययकृतोऽधर्मः पश्य धर्मस्य सूक्ष्मताम् ॥ ३.२१३.४ ॥
ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਅਤਿ ਹਿਤ ਕਰੇ ਉਹੀ ਸੱਚ ਹੈ — ਇਹ ਧਾਰਨਾ ਹੈ। ਉਲਟ ਕਰਨਾ ਅਧਰਮ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਸੂਖਮਤਾ ਵੇਖੋ।
3.213.5
यत्करोत्यशुभं कर्म शुभं वा यदि सत्तम ।
अवश्यं तत्समाप्नोति पुरुषो नात्र संशयः ॥ ३.२१३.५ ॥
ਮਨੁੱਖ ਜੋ ਵੀ ਅਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਫਲ ਉਹ ਜ਼ਰੂਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ, ਹੇ ਸੱਤਮ।
3.213.6
विषमां च दशां प्राप्तो देवान्गर्हति वै भृशम् ।
आत्मृनः कर्मदोषेण न विजानात्यपण्डितः ॥ ३.२१३.६ ॥
ਵਿਸ਼ਮ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਗਿਆਨੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਨਿੰਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੇ ਕਰਮ-ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਉਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
3.213.7
मूढो नैकृतिकश्चापि चपलश्च द्विजोत्तम ।
न शुभं कर्म बध्नाति पुरुषं पाषनिश्चयम् ॥ ३.२१३.७ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਮੂਰਖ, ਛਲੀ ਅਤੇ ਚੰਚਲ, ਪਾਪ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਬੰਨ੍ਹਦਾ।
3.213.8
सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते ।
नैनं प्रज्ञा सुनीतं वा त्रायते नैव पौरुषम् ॥ ३.२१३.८ ॥
ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਦਾ ਉਲਟ-ਫੇਰ ਜਦੋਂ ਆ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਨਾ ਬੁੱਧੀ, ਨਾ ਸੁਨੀਤੀ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੁਰਖਾਰਥ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.213.9
यो यमिच्छेद्यथा कामं तं तं कामं स आप्नुयात् ।
यदि स्यादपराधीनं पौरुषस् क्रियाफलम् ॥ ३.२१३.९ ॥
ਜਿਹੜਾ ਜਿਹੜੀ ਕਾਮਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਕਾਮਨਾ ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇ — ਜੇ ਪੁਰਖਾਰਥ ਦਾ ਫਲ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।
3.213.10
संयताश्चापि दक्षाश्च मतिमन्तश्च मानवाः ।
दृश्यन्ते निष्फलाः सन्तः प्रहीणाः सर्वकर्मभिः ॥ ३.२१३.१० ॥
ਸੰਜਮੀ, ਕੁਸ਼ਲ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀਮਾਨ ਮਨੁੱਖ ਵੀ ਆਪਣੇ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਹੋ ਕੇ ਨਿਸਫਲ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
3.213.11
भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः ।
वञ्चनायां च लोकस्य स सुखेनैव युज्यते ॥ ३.२१३.११ ॥
ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਹੋਰ, ਜੋ ਸਦਾ ਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਠੱਗਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੈ।
3.213.12
अचेष्टमपि चासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्ठति ।
कश्चित्कर्माणि कुर्वन्हि न प्राप्यमधिगच्छति ॥ ३.२१३.१२ ॥
ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆ ਬੈਠੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਵੀ ਸ਼੍ਰੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਅਤੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ।
3.213.13
देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रगृध्नुभिः ।
दशमासधृता गर्भा जायन्ते कुलपांसनाः ॥ ३.२१३.१३ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਯੱਗ ਅਤੇ ਤਪ ਕਰਕੇ, ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਲੋਭੀ ਦੀਨ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਸ ਮਹੀਨੇ ਧਾਰੇ ਗਏ ਗਰਭ ਕੁਲ ਦੇ ਕਲੰਕ ਬਣ ਕੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
3.213.14
अपरे धनधान्यैश्च भोगैश्च पितृसंचितैः ।
विपुलैरभिजायन्ते लब्धास्तैरेव मङ्गलैः ॥ ३.२१३.१४ ॥
ਹੋਰ ਲੋਕ ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਸੰਚਿਤ ਧਨ-ਧਾਨ ਅਤੇ ਭੋਗਾਂ ਸਮੇਤ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮੰਗਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਨ।
3.213.15
न देहजा मनुष्याणां व्याधयो द्विजसत्तम ।
कर्मजा हि मनुष्याणां रोगा नास्त्यत्र संशयः ॥ ३.२१३.१५ ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਜਨਮਦੇ; ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਰੋਗ ਕਰਮ ਤੋਂ ਹੀ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
3.213.16
आधिभिश्चैव बाध्यन्ते व्यालैः क्षुद्रमृगा इव ।
व्याधयो विनिवार्यन्ते मृगा व्याधैरिव द्विज ॥ ३.२१३.१६ ॥
ਜਿਵੇਂ ਛੋਟੇ ਮ੍ਰਿਗ ਹਿੰਸਕ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਮਨੁੱਖ ਮਾਨਸਿਕ ਪੀੜਾਂ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮ੍ਰਿਗ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਰੋਗ ਰੋਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
3.213.17
येषामस्ति च भोक्तव्यं ग्रहणीरोगपीडिताः ।
न शक्नुवन्ति ते भोक्तुं चेष्टितं पूर्वकर्मया ॥ ३.२१३.१७ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਖਾਣ ਨੂੰ ਹੈ, ਪਰ ਗ੍ਰਹਣੀ ਰੋਗ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਖਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਯਤਨ ਖਾਣ ਲਈ ਸਮਰੱਥ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
3.213.18
अपरे बाहुबलिनः क्लिश्यन्ति बहवो जनाः ।
दुःखेन चाधिगच्छनति भोजनं द्विजसत्तम ॥ ३.२१३.१८ ॥
ਬਾਂਹਾਂ ਦੇ ਬਲ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦੁੱਖ ਭੋਗਦੇ ਹਨ; ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।
3.213.19
इति लोकमनाक्रन्दं देहशङ्कापरिप्लुतम् ।
स्रोतसाऽसकृदाक्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ ३.२१३.१९ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਵਿਲਾਪ ਨਾ ਕਰਦਾ, ਦੇਹ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਇਹ ਸੰਸਾਰ, ਤਾਕਤਵਰ ਧਾਰਾ ਦੁਆਰਾ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਰੋੜ੍ਹਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
3.213.20
न म्रियेयुर्न जीर्यैयुः सर्वे स्युः सर्वकामिकाः ।
नाप्रियं प्रतिपश्येयुर्विधिश्च यदि नो भवेत् ॥ ३.२१३.२० ॥
ਜੇ ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਿਧੀ ਨਾ ਹੁੰਦੀ, ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਨਾ ਮਰਦੇ, ਨਾ ਬੁੱਢੇ ਹੁੰਦੇ, ਸਭ ਦੀਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਅਣਚਾਹਿਆ ਨਾ ਵੇਖਦੇ।
3.213.21
उपर्युपरि लोकस्य सर्वो गन्तुं समीहते ।
यतते च यथाथक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ ३.२१३.२१ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਉੱਪਰ ਹੀ ਉੱਪਰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਵੀ ਉਹ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
3.213.22
बहवः संप्रदृश्यन्ते तुल्यनक्षत्रमङ्गलाः ।
महत्तु फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसिद्धिषु ॥ ३.२१३.२२ ॥
ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਛੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਪਰ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਵਿੱਚ ਫਲਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਵਿਸ਼ਮਤਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3.213.23
न केचिदीशते ब्रह्मन्स्वयंग्राह्यस्य सत्तम ।
कर्मणां प्राकृतानां वै इह सिद्धिः प्रदृश्यते ॥ ३.२१३.२३ ॥
ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹੇ ਸੱਤਮ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਗ੍ਰਹਿਣ ਯੋਗ ਚੀਜ਼ ਉੱਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਕਾਬੂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਦਾ; ਇੱਥੇ ਆਮ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
3.213.24
तथा श्रुतिरियंब्रह्मञ्जीवः किल सनातनः ।
शरीरमध्रुवं लोके सर्वेषां प्राणिनामिह ॥ ३.२१३.२४ ॥
ਇਹੀ ਸ਼ਰੁਤੀ ਹੈ, ਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ: ਜੀਵ ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਸਨਾਤਨ ਹੈ; ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦਾ ਸਰੀਰ ਅਸਥਿਰ ਹੈ।
3.213.25
वध्यमाने शरीरे तु देहनाशो भवत्युत ।
जीवः संक्रमतेऽन्यत्रकर्मबनधनिबन्धनः ॥ ३.२१३.२५ ॥
ਸਰੀਰ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਦੇਹ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਪਰ ਕਰਮਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਜੀਵ ਹੋਰ ਥਾਂ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.213.26
कथं धर्मविदांश्रेष्ठ जीवो भवति शाश्वतः ।
एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं तत्त्वेन वदतांवर ॥ ३.२१३.२६ ॥
ਹੇ ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੀਵ ਕਿਵੇਂ ਸਨਾਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਬੁਲਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਮੈਂ ਇਹ ਸੱਚਮੁੱਚ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
3.213.27
न जीवनाशोस्ति हि देहभेदे ।
मिथ्यैतदाहुर्म्रियतीति मूढाः।
जीवस्तु देहान्तरितः प्रयाति ।
दशार्धतैवास् शरीरभेदः ॥ ३.२१३.२७ ॥
ਦੇਹ ਟੁੱਟਣ ਤੇ ਜੀਵ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। 'ਉਹ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ' ਇਹ ਮੂਰਖ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਝੂਠ ਹੈ; ਜੀਵ ਦੂਜੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਚਲਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਸਰੀਰ ਦਾ ਭੇਦ ਐਸਾ ਹੀ ਹੈ।
3.213.28
अन्यो हि नाश्नाति कृतं हि कर्म ।
मनुष्यलोके मनुजस् कश्चित्।
यत्तेन किंचिद्धि कृतंहि कर्म ।
तदश्नुते नास्ति कृतस्य नाशः ॥ ३.२१३.२८ ॥
ਮਨੁੱਖ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਾ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਭੋਗਦਾ। ਜਿਸਨੇ ਜੋ ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਉਸੇ ਦਾ ਫਲ ਉਹ ਭੋਗਦਾ ਹੈ; ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ।
3.213.29
सुपुण्यशीला हि भवन्ति पुण्या ।
नराधमाः पापकृतो भवन्ति।
नरोऽनुयातस्त्विह कर्मभिः स्वै-
स्ततः समुत्पद्यति भावितस्तैः ॥ ३.२१३.२९ ॥
ਬਹੁਤ ਪੁੰਨਸ਼ੀਲ ਲੋਕ ਪੁੰਨਵਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਨੀਚ ਮਨੁੱਖ ਪਾਪ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਅਨੁਸਰਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘੜਿਆ ਜਾ ਕੇ ਉਹ ਉੱਥੇ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
3.213.30
कथं संभवते योनौ कथं वा पुण्यपापयोः ।
जातीः पुण्या ह्यपुण्याश् कथं गच्छति सत्तम ॥ ३.२१३.३० ॥
ਜੋਨੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਪੁੰਨ ਤੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ? ਪੁੰਨ ਅਤੇ ਅਪੁੰਨ ਜਾਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਸਤਪੁਰਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ?
3.213.31
गर्भाधानसमायुक्तं कर्मेदं संप्रदृश्यते ।
समासेन तु ते क्षिप्रं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तम ॥ ३.२१३.३१ ॥
ਗਰਭਾਧਾਨ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਇਹ ਕਰਮ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਦਵਿਜੋੱਤਮ, ਮੈਂ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਤੈਨੂੰ ਛੇਤੀ ਦੱਸਾਂਗਾ।
3.213.32
यथा संभृतसंभारः पुनरेव प्रजायते ।
शुभकृच्छुभयोनीषु पापकृत्पापयोनिषु ॥ ३.२१३.३२ ॥
ਜਿਵੇਂ ਇਕੱਠੀ ਸਮੱਗਰੀ ਵਾਲਾ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮੀ ਸ਼ੁਭ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਪਾਪ ਕਰਮੀ ਪਾਪ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
3.213.33
शुभैः प्रयोगैर्देवत्वंव्यामिश्रैर्मानुषो भवेत् ।
मोहनीयैर्वियोनीषु त्वधोगामी च किल्बिषैः ॥ ३.२१३.३३ ॥
ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ-ਪਦ ਅਤੇ ਮਿਲਵੇਂ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਮਨੁੱਖ-ਜਨਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮੋਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਨੀਚ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗਦਾ ਹੈ।
3.213.34
जातिमृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतः ।
संसारे पच्यमानश्च दोषैरात्मकृतैर्नरः ॥ ३.२१३.३४ ॥
ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪੇ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਘਿਰਿਆ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹੀ ਕੀਤੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਤਪਦਾ ਮਨੁੱਖ।
3.213.35
तिर्यग्योनिसहस्राणि गत्वा नरकमेव च ।
जीवाः संपरिवर्तन्ते कर्मबन्धनिबन्धनाः ॥ ३.२१३.३५ ॥
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਜੂਨਾਂ ਅਤੇ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਵੀ ਕਰਮ-ਬੰਧਨਾਂ ਨਾਲ ਬੱਝੇ ਜੀਵ ਘੁੰਮਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
3.213.36
जन्तुस्तु कर्मभिस्तैस्तैः स्वकृतैः प्रेत्य दुःखितः ।
तद्दुःखप्रतिघातार्थमपुण्यां योनिमाप्नुते ॥ ३.२१३.३६ ॥
ਜੀਵ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਮਾਂ ਕਰਕੇ ਮਰਨ ਮਗਰੋਂ ਦੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਅਪੁੰਨ ਜੂਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.213.37
ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु ।
पच्यते तु पुनस्तेन भुक्त्वाऽपथ्यमिवातुरः ॥ ३.२१३.३७ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਮੁੜ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਨਵੇਂ ਕਰਮ ਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਮੁੜ ਪੱਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਅਪਥ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਵਾਲਾ ਰੋਗੀ।
3.213.38
अजस्रमेव दुःखार्तोऽदुःखितः सुखिसंज्ञितः ।
ततो निवृत्तबन्धत्वात्कर्मणामुदयादपि ॥ ३.२१३.३८ ॥
ਉਹ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਪੀੜਿਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਾ ਹੋਣ ਵਾਂਗ 'ਸੁਖੀ' ਅਖਵਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਫਿਰ ਬੰਧਨ ਦੇ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ, ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਦੇ ਉਦਯ ਕਰਕੇ ਵੀ।
3.213.39
परिक्रामति संसारे चक्रवद्बहुवेदनः ।
स चेन्निवृत्तबन्धस्तु विशुद्धश्चापि कर्मभिः ॥ ३.२१३.३९ ॥
ਉਹ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਚੱਕਰ ਵਾਂਗ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਪੀੜਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ। ਜੇ ਉਸਦਾ ਬੰਧਨ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ।
3.213.40
तपोयोगसमारम्भं कुरुते द्विजसत्तम ।
कर्मभिर्बहुभिश्चापि लोकानश्नाति कर्मभिः ॥ ३.२१३.४० ॥
ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਉਹ ਤਪ ਅਤੇ ਯੋਗ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.213.41
स चेन्निवृत्तबन्धस्तु विशुद्धश्चापि कर्मभिः ।
प्राप्नोति सुकृताँल्लोकान्यत्रगत्वा न शोचति ॥ ३.२१३.४१ ॥
ਜੇ ਉਸਦਾ ਬੰਧਨ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਕਰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਸੁਕ੍ਰਿਤਾਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉੱਥੇ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉਹ ਸੋਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
3.213.42
पापं कुर्वनपुण्यवृत्तः पुण्यस्यान्तं न गच्छति ।
पुण्यं कुर्वन्पुण्यवृत्तः पुण्यस्यान्तं न गच्छति।
तस्मात्पुण्यं यतेत्कर्तुं वर्जयीत च पापकम् ॥ ३.२१३.४२ ॥
ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਪੁੰਨ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਪੁੰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ, ਪੁੰਨ ਆਚਰਣ ਵਾਲਾ ਵੀ ਪੁੰਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ ਛੱਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.213.43
अनसूयुः कृतज्ञश्च कल्याणान्येव सेवते ।
सुखानि धर्ममर्थं च स्वर्गं च लभते नरः ॥ ३.२१३.४३ ॥
ਈਰਖਾ ਰਹਿਤ ਤੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਮਨੁੱਖ ਕੇਵਲ ਭਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਸੁਖ, ਧਰਮ, ਅਰਥ ਅਤੇ ਸਵਰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.213.44
संस्कृतस्य च दान्तस् नियतस्य यतात्मनः ।
प्राज्ञास्यानन्तरा वृत्तिरिहि लोके परत्र च ॥ ३.२१३.४४ ॥
ਸੰਸਕਾਰੀ, ਦਮਨ ਕੀਤੀਆਂ ਇੰਦਰੀਆਂ ਵਾਲੇ, ਨਿਯਮਬੱਧ ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਦਾ ਆਚਰਣ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਤਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
3.213.45
सतां धऱ्मेण वर्तेत क्रियां शिष्टवदाचरेत् ।
असंक्लेशेन लोकस्य वृत्तिं लिप्सेत वै द्विजः ॥ ३.२१३.४५ ॥
ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਸਤਪੁਰਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਿਸ਼ਟਾਂ ਵਾਂਗ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕਲੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ ਬਿਨਾਂ ਰੋਜ਼ੀ ਲੱਭਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
3.213.46
सन्ति ह्यागमविज्ञानाः शिष्टाः शास्त्रे विचक्षणाः ।
स्वधर्मेण क्रिया लोके कुर्वाणास्ते ह्यसंकराः ॥ ३.२१३.४६ ॥
ਆਗਮ ਦੇ ਗਿਆਨੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਸ਼ਿਸ਼ਟ ਲੋਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਹਨ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਕਰ-ਰਹਿਤ ਹਨ।
3.213.47
प्राज्ञो धर्मेण रमते धर्मं चैवोपजीवति ।
तस्माद्धर्मादवाप्तेन धनन द्विजसत्तम ॥ ३.२१३.४७ ॥
ਪ੍ਰਾਗਿਆਨੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਧਰਮ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਦ੍ਵਿਜੋਤਮ, ਧਰਮ ਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਧਨ ਨਾਲ ਹੀ ਜੀਵਨ ਚਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
3.213.48
तस्यैव सिंचते मूलं गुणान्पश्यति यत्र वै ।
धर्मात्मा भवति ह्येवं चित्तं चास्य प्रसीदति।
स मित्रजनसंतुष्ट इह प्रेत्य च नन्दति ॥ ३.२१३.४८ ॥
ਜਿੱਥੇ ਉਹ ਗੁਣ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਉਸੇ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਿੰਜਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਧਰਮਾਤਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਿੱਤਰਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਆਨੰਦ ਮਾਣਦਾ ਹੈ।
3.213.49
शब्दं स्पर्शं तथा रूपं गन्धानिष्टांस्च सत्तम ।
प्रभुत्वं लभते चापि धर्मस्यैतत्फलं विदुः ॥ ३.२१३.४९ ॥
ਹੇ ਸੱਤਮ, ਸ਼ਬਦ, ਛੋਹ, ਰੂਪ ਅਤੇ ਇੱਛਤ ਗੰਧਾਂ ਉੱਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ; ਇਹੀ ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
3.213.50
धरमस्य च पलं लब्ध्वा न तुष्यति महाद्विज ।
अतुष्यमाणो निर्वेदमादत्ते ज्ञानचक्षुषा ॥ ३.२१३.५० ॥
ਹੇ ਮਹਾਦ੍ਵਿਜ, ਧਰਮ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਸੰਤੁਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ; ਅਸੰਤੁਸ਼ਟ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਗਿਆਨ-ਨੇਤਰ ਨਾਲ ਵੈਰਾਗ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
3.213.51
प्रज्ञाचक्षुर्नर इह दोषं नैवानुरुध्यते ।
विरज्ये यथाकामं न च धर्मं विमुञ्चति ॥ ३.२१३.५१ ॥
ਪ੍ਰਗਿਆ-ਨੇਤਰ ਵਾਲਾ ਮਨੁੱਖ ਇੱਥੇ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ; ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਵੈਰਾਗੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦਾ।
3.213.52
फलत्यागे च यतते दृष्ट्वा लोकं क्रियात्मकम् ।
ततो मोक्षे प्रयतते नानुपायादुपायतः ॥ ३.२१३.५२ ॥
ਫਲ-ਤਿਆਗ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਕਰਮਮਈ ਸੰਸਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਫਿਰ ਮੋਕਸ਼ ਲਈ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ — ਗਲਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ।
3.213.53
एवं निर्वेदमादत्ते पापं कर्म जहाति च ।
धार्मिकश्चापि भवति मोक्षं च लभते परम् ॥ ३.२१३.५३ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹ ਵੈਰਾਗ ਅਪਣਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਪ-ਕਰਮ ਤਿਆਗਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਧਾਰਮਿਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਮੋਕਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.213.54
तपो निःश्रेयसं जन्तोस्तस्य मूलं शमो दमः ।
तेन सर्वानवाप्नोति कामान्यान्मनसेच्छति ॥ ३.२१३.५४ ॥
ਤਪ ਹੀ ਜੀਵ ਦਾ ਪਰਮ ਕਲਿਆਣ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਮੂਲ ਸ਼ਮ ਅਤੇ ਦਮ ਹੈ; ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਮਨ ਨਾਲ ਚਾਹੀਆਂ ਸਭ ਕਾਮਨਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
3.213.55
इन्द्रियाणां निरोधेन सत्येन च दमेन च ।
ब्रह्मणः पदमाप्नोति यत्परं द्विजसत्तम ॥ ३.२१३.५५ ॥
ਇੰਦਰੀਆਂ ਦੇ ਨਿਗ੍ਰਹ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਦਮ ਦੁਆਰਾ ਮਨੁੱਖ ਉਸ ਪਰਮ ਬ੍ਰਹਮਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਸ੍ਰੇਸ਼ਠ।
3.213.56
इन्द्रियाणीति यान्याहुः कानि तानि यतव्रत ।
निग्रहश्च कथं कार्यो निग्रहस्य च किं फलम् ॥ ३.२१३.५६ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇੰਦਰੀਆਂ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕਿਹੜੀਆਂ ਹਨ? ਹੇ ਯਤਵ੍ਰਤ, ਨਿਗ੍ਰਹ ਕਿਵੇਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਿਗ੍ਰਹ ਦਾ ਫਲ ਕੀ ਹੈ?
3.213.57
कथं च फलमाप्नोति तेषां धर्मभृतांवर ।
एतदिच्छामि तत्त्वेन धर्मं ज्ञातुं सुधार्मिक ॥ ३.२१३.५७ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਫਲ ਮਨੁੱਖ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ? ਹੇ ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਹੇ ਸੁਧਾਰਮਿਕ, ਧਰਮ ਨੂੰ ਤੱਤਵ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਾਣਨ ਲਈ ਮੈਂ ਇਹ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।