મહાભારત · અધ્યાય 3.213
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.213.1
धर्मव्याधस्तु निपुणं पुनरेव युधिष्ठिर ।
विप्रर्षभमुवाचेदं सर्वधर्मभृतांवर ॥ ३.२१३.१ ॥
ધર્મવ્યાધ ફરીથી કુશળતાથી, હે યુધિષ્ઠિર, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને આ કહ્યું — હે સર્વધર્મધારકોમાં શ્રેષ્ઠ.
3.213.2
श्रुतिप्रमाणो धर्मोऽयमिति वृद्धानुशासनम् ।
सूक्ष्मा गतिर्हि धर्मस् बहुशाखा ह्यनन्तिका ॥ ३.२१३.२ ॥
આ ધર્મ શ્રુતિને પ્રમાણ માને છે — એ વૃદ્ધોનો ઉપદેશ છે. ધર્મની ગતિ સૂક્ષ્મ છે; તેની શાખાઓ અનેક અને અનંત છે.
3.213.3
प्राणान्तिके विवाहे च वक्तव्यमनृतं भवेत् ।
अनृतेन भवेत्सत्यं सत्येनैवानृतं भवेत् ॥ ३.२१३.३ ॥
પ્રાણસંકટમાં અને વિવાહમાં અસત્ય બોલવું પડી શકે. અસત્યથી સત્ય થઈ શકે; સત્યથી જ અસત્ય થઈ શકે.
3.213.4
यद्भूतहितमत्यन्तं तत्सत्यमिति धारणा ।
विपर्ययकृतोऽधर्मः पश्य धर्मस्य सूक्ष्मताम् ॥ ३.२१३.४ ॥
જે જીવોનું અત્યંત હિત કરે તે જ સત્ય — એ ધારણા છે. વિપરીત કરવાથી અધર્મ થાય. ધર્મની સૂક્ષ્મતા જુઓ.
3.213.5
यत्करोत्यशुभं कर्म शुभं वा यदि सत्तम ।
अवश्यं तत्समाप्नोति पुरुषो नात्र संशयः ॥ ३.२१३.५ ॥
માણસ જે અશુભ કે શુભ કર્મ કરે છે, તેનું ફળ તે અવશ્ય પામે છે — એમાં સંશય નથી, હે સત્તમ.
3.213.6
विषमां च दशां प्राप्तो देवान्गर्हति वै भृशम् ।
आत्मृनः कर्मदोषेण न विजानात्यपण्डितः ॥ ३.२१३.६ ॥
વિષમ દશામાં આવેલો અજ્ઞાની માણસ દેવતાઓની ખૂબ નિંદા કરે છે; પોતાના કર્મદોષને તે જાણતો નથી.
3.213.7
मूढो नैकृतिकश्चापि चपलश्च द्विजोत्तम ।
न शुभं कर्म बध्नाति पुरुषं पाषनिश्चयम् ॥ ३.२१३.७ ॥
હે દ્વિજોત્તમ, મૂઢ, કપટી અને ચંચળ, પાપનો નિશ્ચય કરેલા પુરુષને શુભ કર્મ બાંધતું નથી.
3.213.8
सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते ।
नैनं प्रज्ञा सुनीतं वा त्रायते नैव पौरुषम् ॥ ३.२१३.८ ॥
સુખ-દુઃખનો વિપર્યય જ્યારે થાય છે, ત્યારે પ્રજ્ઞા, સુનીતિ કે પુરુષાર્થ તેની રક્ષા કરતાં નથી.
3.213.9
यो यमिच्छेद्यथा कामं तं तं कामं स आप्नुयात् ।
यदि स्यादपराधीनं पौरुषस् क्रियाफलम् ॥ ३.२१३.९ ॥
જે જે કામનાની ઇચ્છા કરે, તે તે કામના તે મેળવે — જો પુરુષાર્થનું ફળ બીજાને આધીન ન હોય તો.
3.213.10
संयताश्चापि दक्षाश्च मतिमन्तश्च मानवाः ।
दृश्यन्ते निष्फलाः सन्तः प्रहीणाः सर्वकर्मभिः ॥ ३.२१३.१० ॥
સંયમી, કુશળ અને બુદ્ધિમાન મનુષ્યો પણ પોતાનાં સર્વ કર્મોથી વંચિત, નિષ્ફળ દેખાય છે.
3.213.11
भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः ।
वञ्चनायां च लोकस्य स सुखेनैव युज्यते ॥ ३.२१३.११ ॥
પ્રાણીઓમાંનો બીજો કોઈ, જે સદા હિંસા અને લોકને છેતરવામાં તત્પર રહે છે, તે જ સુખથી યુક્ત થાય છે.
3.213.12
अचेष्टमपि चासीनं श्रीः कंचिदुपतिष्ठति ।
कश्चित्कर्माणि कुर्वन्हि न प्राप्यमधिगच्छति ॥ ३.२१३.१२ ॥
નિષ્ક્રિય બેઠેલાની પાસે પણ કોઈકની પાસે લક્ષ્મી આવે છે; કર્મ કરતો કોઈ પ્રાપ્ય વસ્તુ મેળવતો નથી.
3.213.13
देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रगृध्नुभिः ।
दशमासधृता गर्भा जायन्ते कुलपांसनाः ॥ ३.२१३.१३ ॥
દેવોનો યજ્ઞ કરીને અને તપ કરીને, પુત્રની ઇચ્છાવાળા દીન માણસો દ્વારા દસ મહિના ધારણ કરાયેલા ગર્ભો કુળને કલંક લગાડનારા થઈને જન્મે છે.
3.213.14
अपरे धनधान्यैश्च भोगैश्च पितृसंचितैः ।
विपुलैरभिजायन्ते लब्धास्तैरेव मङ्गलैः ॥ ३.२१३.१४ ॥
બીજા લોકો પિતૃઓએ સંચિત કરેલાં ધનધાન્ય અને ભોગો સાથે, વિપુલ મંગળો પામીને તેમનાથી જ જન્મે છે.
3.213.15
न देहजा मनुष्याणां व्याधयो द्विजसत्तम ।
कर्मजा हि मनुष्याणां रोगा नास्त्यत्र संशयः ॥ ३.२१३.१५ ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, માણસોના રોગો શરીરથી ઉત્પન્ન થતા નથી; માણસોના રોગો કર્મથી જ ઉત્પન્ન થાય છે, એમાં શંકા નથી.
3.213.16
आधिभिश्चैव बाध्यन्ते व्यालैः क्षुद्रमृगा इव ।
व्याधयो विनिवार्यन्ते मृगा व्याधैरिव द्विज ॥ ३.२१३.१६ ॥
જેમ નાનાં મૃગો હિંસક પ્રાણીઓથી પીડાય છે, તેમ માણસો માનસિક પીડાઓથી પીડાય છે; હે દ્વિજ, જેમ શિકારીઓ વડે મૃગો રોકાય છે, તેમ રોગો રોકાય છે.
3.213.17
येषामस्ति च भोक्तव्यं ग्रहणीरोगपीडिताः ।
न शक्नुवन्ति ते भोक्तुं चेष्टितं पूर्वकर्मया ॥ ३.२१३.१७ ॥
જેમની પાસે ભોજન છે, છતાં ગ્રહણી રોગથી પીડાયેલા લોકો ખાઈ શકતા નથી; પૂર્વકર્મને લીધે તેમનો પ્રયત્ન ભોજન માટે સમર્થ થતો નથી.
3.213.18
अपरे बाहुबलिनः क्लिश्यन्ति बहवो जनाः ।
दुःखेन चाधिगच्छनति भोजनं द्विजसत्तम ॥ ३.२१३.१८ ॥
બાહુબળવાળા બીજા ઘણા લોકો ક્લેશ પામે છે; હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તેઓ કષ્ટથી ભોજન મેળવે છે.
3.213.19
इति लोकमनाक्रन्दं देहशङ्कापरिप्लुतम् ।
स्रोतसाऽसकृदाक्षिप्तं ह्रियमाणं बलीयसा ॥ ३.२१३.१९ ॥
આ રીતે, વિલાપ ન કરતું, દેહના ભયથી વ્યાપ્ત આ લોક, બળવાન પ્રવાહ વડે વારંવાર તાણી જવાતું હતું.
3.213.20
न म्रियेयुर्न जीर्यैयुः सर्वे स्युः सर्वकामिकाः ।
नाप्रियं प्रतिपश्येयुर्विधिश्च यदि नो भवेत् ॥ ३.२१३.२० ॥
જો અમારા માટે વિધાન ન હોત, તો બધા મરત નહીં, જીર્ણ થાત નહીં, બધાની સર્વ કામનાઓ પૂરી થાત, અને તેઓ અપ્રિય જોત નહીં.
3.213.21
उपर्युपरि लोकस्य सर्वो गन्तुं समीहते ।
यतते च यथाथक्ति न च तद्वर्तते तथा ॥ ३.२१३.२१ ॥
જગતમાં સૌ ઉપર ઉપર જવા ઇચ્છે છે, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પ્રયત્ન કરે છે; તોપણ તે તેમ થતું નથી.
3.213.22
बहवः संप्रदृश्यन्ते तुल्यनक्षत्रमङ्गलाः ।
महत्तु फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसिद्धिषु ॥ ३.२१३.२२ ॥
સમાન નક્ષત્ર અને મંગલ ચિહ્નોવાળા ઘણા લોકો દેખાય છે; પણ કર્મની સિદ્ધિઓમાં ફળની મોટી વિષમતા દેખાય છે.
3.213.23
न केचिदीशते ब्रह्मन्स्वयंग्राह्यस्य सत्तम ।
कर्मणां प्राकृतानां वै इह सिद्धिः प्रदृश्यते ॥ ३.२१३.२३ ॥
હે બ્રાહ્મણ, હે સત્તમ, સ્વયં ગ્રહણ કરી શકાય તેના પર કોઈનો અધિકાર નથી; અહીં સામાન્ય કર્મોની સિદ્ધિ જ દેખાય છે.
3.213.24
तथा श्रुतिरियंब्रह्मञ्जीवः किल सनातनः ।
शरीरमध्रुवं लोके सर्वेषां प्राणिनामिह ॥ ३.२१३.२४ ॥
આ જ શ્રુતિ છે, હે બ્રાહ્મણ: જીવ ખરેખર સનાતન છે; આ લોકમાં સર્વ પ્રાણીઓનું શરીર અધ્રુવ છે.
3.213.25
वध्यमाने शरीरे तु देहनाशो भवत्युत ।
जीवः संक्रमतेऽन्यत्रकर्मबनधनिबन्धनः ॥ ३.२१३.२५ ॥
શરીર નાશ પામતાં દેહનો નાશ થાય છે; પરંતુ કર્મબંધનથી બંધાયેલો જીવ બીજે સ્થળે જાય છે.
3.213.26
कथं धर्मविदांश्रेष्ठ जीवो भवति शाश्वतः ।
एतदिच्छाम्यहं ज्ञातुं तत्त्वेन वदतांवर ॥ ३.२१३.२६ ॥
હે ધર્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, જીવ કેવી રીતે શાશ્વત થાય છે? વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું આ યથાર્થ રીતે જાણવા ઇચ્છું છું.
3.213.27
न जीवनाशोस्ति हि देहभेदे ।
मिथ्यैतदाहुर्म्रियतीति मूढाः।
जीवस्तु देहान्तरितः प्रयाति ।
दशार्धतैवास् शरीरभेदः ॥ ३.२१३.२७ ॥
દેહભેદથી જીવનો નાશ થતો નથી. 'તે મરે છે' એમ મૂઢો કહે છે, તે ખોટું છે; જીવ બીજા દેહમાં જઈને ચાલ્યો જાય છે; દેહભેદ એવો જ છે.
3.213.28
अन्यो हि नाश्नाति कृतं हि कर्म ।
मनुष्यलोके मनुजस् कश्चित्।
यत्तेन किंचिद्धि कृतंहि कर्म ।
तदश्नुते नास्ति कृतस्य नाशः ॥ ३.२१३.२८ ॥
મનુષ્યલોકમાં એકે કરેલું કર્મ બીજો ભોગવતો નથી. જેણે જે કર્મ કર્યું, તેનું જ ફળ તે ભોગવે છે; કરેલા કર્મનો નાશ નથી.
3.213.29
सुपुण्यशीला हि भवन्ति पुण्या ।
नराधमाः पापकृतो भवन्ति।
नरोऽनुयातस्त्विह कर्मभिः स्वै-
स्ततः समुत्पद्यति भावितस्तैः ॥ ३.२१३.२९ ॥
અતિ પુણ્યશીલ લોકો પુણ્યવાન થાય છે; નરાધમો પાપકર્મ કરનારા થાય છે. મનુષ્ય અહીં પોતાના જ કર્મોથી અનુસરાય છે; તેમનાથી ઘડાઈને તે ત્યાં જન્મ લે છે.
3.213.30
कथं संभवते योनौ कथं वा पुण्यपापयोः ।
जातीः पुण्या ह्यपुण्याश् कथं गच्छति सत्तम ॥ ३.२१३.३० ॥
યોનિમાં જન્મ કેવી રીતે થાય છે? પુણ્ય અને પાપથી કેવી રીતે? પુણ્ય અને અપુણ્ય જાતિઓમાં તે કેવી રીતે જાય છે, હે સત્તમ?
3.213.31
गर्भाधानसमायुक्तं कर्मेदं संप्रदृश्यते ।
समासेन तु ते क्षिप्रं प्रवक्ष्यामि द्विजोत्तम ॥ ३.२१३.३१ ॥
ગર્ભાધાન સાથે જોડાયેલું આ કર્મ દેખાય છે. હે દ્વિજોત્તમ, સંક્ષેપમાં તને ઝડપથી કહીશ.
3.213.32
यथा संभृतसंभारः पुनरेव प्रजायते ।
शुभकृच्छुभयोनीषु पापकृत्पापयोनिषु ॥ ३.२१३.३२ ॥
સંચિત સામગ્રીવાળો જેમ ફરી જન્મે છે, તેમ શુભ કરનાર શુભ યોનિઓમાં અને પાપ કરનાર પાપ યોનિઓમાં જન્મે છે.
3.213.33
शुभैः प्रयोगैर्देवत्वंव्यामिश्रैर्मानुषो भवेत् ।
मोहनीयैर्वियोनीषु त्वधोगामी च किल्बिषैः ॥ ३.२१३.३३ ॥
શુભ કર્મોથી દેવત્વ અને મિશ્ર કર્મોથી મનુષ્યજન્મ થાય; મોહક પાપોથી હીન યોનિઓમાં અધોગતિ થાય.
3.213.34
जातिमृत्युजरादुःखैः सततं समभिद्रुतः ।
संसारे पच्यमानश्च दोषैरात्मकृतैर्नरः ॥ ३.२१३.३४ ॥
જન્મ, મૃત્યુ, જરાના દુઃખોથી સતત પીડિત, સંસારમાં પોતે કરેલા દોષોથી શેકાતો મનુષ્ય.
3.213.35
तिर्यग्योनिसहस्राणि गत्वा नरकमेव च ।
जीवाः संपरिवर्तन्ते कर्मबन्धनिबन्धनाः ॥ ३.२१३.३५ ॥
હજારો તિર્યગ્યોનિઓ અને નરકમાં જઈને પણ કર્મબંધનથી બંધાયેલા જીવો ફર્યા કરે છે.
3.213.36
जन्तुस्तु कर्मभिस्तैस्तैः स्वकृतैः प्रेत्य दुःखितः ।
तद्दुःखप्रतिघातार्थमपुण्यां योनिमाप्नुते ॥ ३.२१३.३६ ॥
જીવ પોતે કરેલાં તે તે કર્મોથી મૃત્યુ પછી દુઃખી થાય છે; તે દુઃખ ટાળવા અપુણ્ય યોનિ પામે છે.
3.213.37
ततः कर्म समादत्ते पुनरन्यन्नवं बहु ।
पच्यते तु पुनस्तेन भुक्त्वाऽपथ्यमिवातुरः ॥ ३.२१३.३७ ॥
પછી તે ફરીથી બીજા ઘણા નવા કર્મો ગ્રહણ કરે છે. તેનાથી તે ફરીથી પરિપક્વ થાય છે, જેમ અપથ્ય ભોજન કરનાર રોગી.
3.213.38
अजस्रमेव दुःखार्तोऽदुःखितः सुखिसंज्ञितः ।
ततो निवृत्तबन्धत्वात्कर्मणामुदयादपि ॥ ३.२१३.३८ ॥
તે નિરંતર દુઃખથી પીડિત છે, છતાં દુઃખી ન હોય તેમ 'સુખી' કહેવાય છે; પછી બંધન નિવૃત્ત થવાથી, કર્મોના ઉદયથી પણ.
3.213.39
परिक्रामति संसारे चक्रवद्बहुवेदनः ।
स चेन्निवृत्तबन्धस्तु विशुद्धश्चापि कर्मभिः ॥ ३.२१३.३९ ॥
તે સંસારમાં ચક્રની જેમ ફરતો રહે છે, ઘણી વેદનાથી ભરેલો. જો તેનું બંધન નિવૃત્ત થયું હોય અને કર્મોથી પણ તે શુદ્ધ થયો હોય.
3.213.40
तपोयोगसमारम्भं कुरुते द्विजसत्तम ।
कर्मभिर्बहुभिश्चापि लोकानश्नाति कर्मभिः ॥ ३.२१३.४० ॥
હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, તે તપ અને યોગનો આરંભ કરે છે; ઘણાં કર્મોથી અને કર્મો દ્વારા જ તે લોકોને પ્રાપ્ત કરે છે.
3.213.41
स चेन्निवृत्तबन्धस्तु विशुद्धश्चापि कर्मभिः ।
प्राप्नोति सुकृताँल्लोकान्यत्रगत्वा न शोचति ॥ ३.२१३.४१ ॥
જો તેનું બંધન નિવૃત્ત થયું હોય અને કર્મોથી પણ તે શુદ્ધ થયો હોય, તો તે સુકૃતીઓના લોક પ્રાપ્ત કરે છે; ત્યાં જઈને તે શોક કરતો નથી.
3.213.42
पापं कुर्वनपुण्यवृत्तः पुण्यस्यान्तं न गच्छति ।
पुण्यं कुर्वन्पुण्यवृत्तः पुण्यस्यान्तं न गच्छति।
तस्मात्पुण्यं यतेत्कर्तुं वर्जयीत च पापकम् ॥ ३.२१३.४२ ॥
પાપ કરનાર, પુણ્ય વગરના આચરણવાળો પુણ્યના અંત સુધી પહોંચતો નથી. પુણ્ય કરનાર, પુણ્યાચરણવાળો પણ પુણ્યના અંત સુધી પહોંચતો નથી. તેથી પુણ્ય કરવાનો પ્રયત્ન કરવો અને પાપનો ત્યાગ કરવો.
3.213.43
अनसूयुः कृतज्ञश्च कल्याणान्येव सेवते ।
सुखानि धर्ममर्थं च स्वर्गं च लभते नरः ॥ ३.२१३.४३ ॥
ઈર્ષ્યારહિત અને કૃતજ્ઞ માણસ માત્ર કલ્યાણકારી કર્મોનું સેવન કરે છે; તે સુખ, ધર્મ, અર્થ અને સ્વર્ગ પ્રાપ્ત કરે છે.
3.213.44
संस्कृतस्य च दान्तस् नियतस्य यतात्मनः ।
प्राज्ञास्यानन्तरा वृत्तिरिहि लोके परत्र च ॥ ३.२१३.४४ ॥
સંસ્કારી, દાંત, નિયમિત અને સંયમી આત્માવાળા પ્રાજ્ઞનું આચરણ આ લોક અને પરલોકમાં અવિચ્છિન્ન રહે છે.
3.213.45
सतां धऱ्मेण वर्तेत क्रियां शिष्टवदाचरेत् ।
असंक्लेशेन लोकस्य वृत्तिं लिप्सेत वै द्विजः ॥ ३.२१३.४५ ॥
દ્વિજે સજ્જનોના ધર્મ પ્રમાણે જીવવું, શિષ્ટોની જેમ કર્મ કરવું; લોકને કષ્ટ ન આપતાં જીવિકાની શોધ કરવી.
3.213.46
सन्ति ह्यागमविज्ञानाः शिष्टाः शास्त्रे विचक्षणाः ।
स्वधर्मेण क्रिया लोके कुर्वाणास्ते ह्यसंकराः ॥ ३.२१३.४६ ॥
આગમજ્ઞાન ધરાવનાર અને શાસ્ત્રમાં નિપુણ શિષ્ટો જગતમાં છે; તેઓ સ્વધર્મ પ્રમાણે કર્મ કરતા હોવાથી અસંકર રહે છે.
3.213.47
प्राज्ञो धर्मेण रमते धर्मं चैवोपजीवति ।
तस्माद्धर्मादवाप्तेन धनन द्विजसत्तम ॥ ३.२१३.४७ ॥
પ્રાજ્ઞ ધર્મમાં આનંદ પામે છે અને ધર્મ પર જ જીવે છે; તેથી હે દ્વિજોત્તમ, ધર્મથી મેળવેલા ધનથી જ જીવિકા ચલાવવી.
3.213.48
तस्यैव सिंचते मूलं गुणान्पश्यति यत्र वै ।
धर्मात्मा भवति ह्येवं चित्तं चास्य प्रसीदति।
स मित्रजनसंतुष्ट इह प्रेत्य च नन्दति ॥ ३.२१३.४८ ॥
જ્યાં તે ગુણો જુએ છે ત્યાં તેના મૂળને જ સીંચે છે; આ રીતે તે ધર્માત્મા બને છે અને તેનું ચિત્ત પ્રસન્ન રહે છે. મિત્રો અને લોકોથી સંતુષ્ટ થઈ તે આ લોકમાં અને મૃત્યુ પછી આનંદ પામે છે.
3.213.49
शब्दं स्पर्शं तथा रूपं गन्धानिष्टांस्च सत्तम ।
प्रभुत्वं लभते चापि धर्मस्यैतत्फलं विदुः ॥ ३.२१३.४९ ॥
હે સત્તમ, શબ્દ, સ્પર્શ, રૂપ અને ઇષ્ટ ગંધો પર પણ પ્રભુત્વ પ્રાપ્ત થાય છે; આ ધર્મનું ફળ છે એમ જાણકારો કહે છે.
3.213.50
धरमस्य च पलं लब्ध्वा न तुष्यति महाद्विज ।
अतुष्यमाणो निर्वेदमादत्ते ज्ञानचक्षुषा ॥ ३.२१३.५० ॥
હે મહાદ્વિજ, ધર્મનું ફળ મેળવીને પણ માણસ સંતુષ્ટ થતો નથી; અસંતુષ્ટ થઈને તે જ્ઞાનચક્ષુથી વૈરાગ્ય અપનાવે છે.
3.213.51
प्रज्ञाचक्षुर्नर इह दोषं नैवानुरुध्यते ।
विरज्ये यथाकामं न च धर्मं विमुञ्चति ॥ ३.२१३.५१ ॥
પ્રજ્ઞાચક્ષુ ધરાવતો માણસ અહીં દોષને અનુસરતો નથી; ઇચ્છા મુજબ તે વિરક્ત થાય છે અને ધર્મનો ત્યાગ કરતો નથી.
3.213.52
फलत्यागे च यतते दृष्ट्वा लोकं क्रियात्मकम् ।
ततो मोक्षे प्रयतते नानुपायादुपायतः ॥ ३.२१३.५२ ॥
ફળત્યાગમાં પણ તે પ્રયત્ન કરે છે; ક્રિયામય લોક જોઈને પછી મોક્ષ માટે પ્રયત્ન કરે છે — અનુપાયથી નહીં, ઉપાયથી.
3.213.53
एवं निर्वेदमादत्ते पापं कर्म जहाति च ।
धार्मिकश्चापि भवति मोक्षं च लभते परम् ॥ ३.२१३.५३ ॥
આ રીતે તે વૈરાગ્ય અપનાવે છે અને પાપકર્મ છોડે છે; તે ધાર્મિક બને છે અને પરમ મોક્ષ પ્રાપ્ત કરે છે.
3.213.54
तपो निःश्रेयसं जन्तोस्तस्य मूलं शमो दमः ।
तेन सर्वानवाप्नोति कामान्यान्मनसेच्छति ॥ ३.२१३.५४ ॥
તપ જ જીવનું પરમ કલ્યાણ છે; તેનું મૂળ શમ અને દમ છે; તેના વડે તે મનથી ઇચ્છેલી બધી કામનાઓ પ્રાપ્ત કરે છે.
3.213.55
इन्द्रियाणां निरोधेन सत्येन च दमेन च ।
ब्रह्मणः पदमाप्नोति यत्परं द्विजसत्तम ॥ ३.२१३.५५ ॥
ઇન્દ્રિયોના નિગ્રહથી, સત્યથી અને દમથી મનુષ્ય તે પરમ બ્રહ્મપદ પ્રાપ્ત કરે છે, હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ.
3.213.56
इन्द्रियाणीति यान्याहुः कानि तानि यतव्रत ।
निग्रहश्च कथं कार्यो निग्रहस्य च किं फलम् ॥ ३.२१३.५६ ॥
જેમને ઇન્દ્રિયો કહેવામાં આવે છે તે કઈ છે? હે યતવ્રત, નિગ્રહ કેવી રીતે કરવો અને નિગ્રહનું ફળ શું?
3.213.57
कथं च फलमाप्नोति तेषां धर्मभृतांवर ।
एतदिच्छामि तत्त्वेन धर्मं ज्ञातुं सुधार्मिक ॥ ३.२१३.५७ ॥
તેમનું ફળ મનુષ્ય કેવી રીતે પ્રાપ્ત કરે છે? હે ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, હે સુધાર્મિક, ધર્મને તત્ત્વતઃ જાણવા માટે હું આ ઇચ્છું છું.