ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 3.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.214.1
एवमुक्तस्तु विप्रेण धर्मव्याधो युधिष्ठिर ।
प्रत्युवाच यथा विप्रं तच्छृणुष्व नराधिप ॥ ३.२१४.१ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏପରି କହିବାରୁ ଧର୍ମବ୍ୟାଧ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯେଉଁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ହେ ନରାଧିପ, ତାହା ଶୁଣ।
3.214.2
विज्ञानार्थं मनुष्याणां मनः पूर्वं प्रवर्तते ।
तत्प्राप्य कामं भजतेक्रोधं च द्विजसत्तम ॥ ३.२१४.२ ॥
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମନ ପ୍ରଥମେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ ପାଇଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ; ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ତାହା ପାଇ ତାହା କାମ ଓ କ୍ରୋଧକୁ ସେବା କରେ।
3.214.3
ततस्तदर्थं यतते कर्म चारभते महत् ।
इष्टानां रूपगन्धानामभ्यासं च निषेवते ॥ ३.२१४.३ ॥
ତା'ପରେ ତାହା ପାଇଁ ସେ ଯତ୍ନ କରେ, ମହତ୍ କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରେ; ଇଷ୍ଟ ରୂପ ଓ ଗନ୍ଧର ଅଭ୍ୟାସ କରି ସେବନ କରେ।
3.214.4
ततो रागः प्रभवति द्वेषश्च तदनन्तरम् ।
ततो लोभः प्रभवति मोहश्च तदनन्तरम् ॥ ३.२१४.४ ॥
ତା'ପରେ ରାଗ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ତା'ପରେ ଦ୍ୱେଷ; ତା'ପରେ ଲୋଭ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ତା'ପରେ ମୋହ।
3.214.5
तस् लोभाभिभूतस्य रागद्वेषहतस्य च ।
न धर्मे जायते बुद्धिर्व्याजाद्धर्मं करोति च ॥ ३.२१४.५ ॥
ଲୋଭରେ ଅଭିଭୂତ, ରାଗ-ଦ୍ୱେଷରେ ହତ ତାହାର ବୁଦ୍ଧି ଧର୍ମରେ ଜାତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ଛଳନାରେ ଧର୍ମ କରେ।
3.214.6
व्याजेन चरते धर्ममर्थं व्याजेन रोचते ।
व्याजेन सिध्यमानेषु धनेषु द्विजसत्तम ॥ ३.२१४.६ ॥
ଛଳନାରେ ସେ ଧର୍ମ ଆଚରଣ କରେ, ଛଳନାରେ ଧନ ତାହାକୁ ରୁଚେ; ହେ ଦ୍ୱିଜସତ୍ତମ, ଛଳନାରେ ସିଦ୍ଧ ହେଉଥିବା ଧନରେ (ସେ ରମେ)।
3.214.7
तत्रैव रमते बुद्धिस्ततः पापं चिकीर्षति ।
सुहृद्भिर्वार्यमाणश्च पण्डितैश्च द्विजोत्तम ॥ ३.२१४.७ ॥
ସେଠାରେ ହିଁ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ରମେ; ତାପରେ ସେ ପାପ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଏବଂ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବାରଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ।
3.214.8
उत्तरं श्रुतिसंबद्धं ब्रवीत्यश्रुतियोजितम् ।
अधर्मस्त्रिविधस्तस्य वर्तते रागदोषजः ॥ ३.२१४.८ ॥
ସେ ଶ୍ରୁତି ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ଉତ୍ତର ଦିଏ, କିନ୍ତୁ ଅଶ୍ରୁତି ସହ ଯୋଡ଼ି କହେ; ତାର ଅଧର୍ମ ତ୍ରିବିଧ, ରାଗ ଓ ଦୋଷରୁ ଜାତ।
3.214.9
पापं चिन्तयते चैव ब्रवीति च करोति च ।
तस्याधर्मप्रवृत्तस्य गुणा नश्यन्ति साधवः ॥ ३.२१४.९ ॥
ସେ ପାପ ଚିନ୍ତା କରେ, କହେ ଏବଂ କରେ; ଅଧର୍ମରେ ଲାଗିଥିବା ତାର ସଦ୍ଗୁଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
3.214.10
एकशीलाश्च मित्रत्वं भजन्ते पापकर्मिणः ।
स तेन दुःखमाप्नोति परत्र च विपद्यते ॥ ३.२१४.१० ॥
ଏକା ସ୍ୱଭାବର ପାପକର୍ମୀମାନେ ବନ୍ଧୁତା ଖୋଜନ୍ତି; ତେଣୁ ସେ ଦୁଃଖ ପାଏ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
3.214.11
पापात्मा भवति ह्येवं धर्मलाभं तु मे शृणु ।
यस्त्वेतान्प्रज्ञाया दोषान्पूर्वमेवानुपश्यति ॥ ३.२१४.११ ॥
ଏହିପରି ସେ ପାପାତ୍ମା ହୁଏ; ଏବେ ଧର୍ମଲାଭ ବିଷୟରେ ମୋଠାରୁ ଶୁଣ। ପ୍ରଜ୍ଞାର ଏହି ଦୋଷସମୂହକୁ ଯେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖେ—
3.214.12
कुशलः सुखदुःखेषु सांधूंश्चाप्युपसेवते ।
तस्य साधुसमारम्भाद्बुद्ध्रिधर्मेषु राजते ॥ ३.२१४.१२ ॥
ସୁଖ-ଦୁଃଖରେ ନିପୁଣ ଏବଂ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିବା; ତାଙ୍କ ସାଧୁ କର୍ମାରମ୍ଭରୁ ବୁଦ୍ଧିଧର୍ମରେ ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ।
3.214.13
ब्रवीषि सूनृतंधर्मं यस्य वक्ता न विद्यते ।
दिव्यप्रभावः सुमहानृषिरेव मतोसि मे ॥ ३.२१४.१३ ॥
ସତ୍ୟ ଓ ମଧୁର ବାଣୀର ଧର୍ମ ତୁମେ କହୁଛ, ଯାହାର ବକ୍ତା କାହାକୁ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ମୋ ମତରେ ତୁମେ ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ମହାନ ଋଷି।
3.214.14
ब्राह्मणा वै महाभागाः पितरोऽग्रभुजः सदा ।
तेषां सर्वात्मना कार्यं प्रियं लोके मनीषिणा ॥ ३.२१४.१४ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍; ସେମାନେ ପିତୃଗଣ ପରି ସର୍ବଦା ପ୍ରଥମେ ଭୋଜନ କରନ୍ତି। ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକ ଜଗତରେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସର୍ବାତ୍ମଭାବେ ପ୍ରିୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
3.214.15
यत्तेषां च प्रियं तत्ते वक्ष्यामि द्विजसत्तम ।
नमस्कृत्वा ब्राह्मणेभ्यो ब्राह्मीं विद्यां निबोध मे ॥ ३.२१४.१५ ॥
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେମାନଙ୍କୁ ଯାହା ପ୍ରିୟ ତାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ମୋଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମୀ ବିଦ୍ୟା ଶୁଣ।
3.214.16
इदं विश्वं जगत्सर्वमजगच्चापि सर्वशः ।
महाभूतात्मकं ब्रह्मन्नातः परतरं भवेत् ॥ ३.२१४.१६ ॥
ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ, ଚଳନ୍ତି ଓ ସ୍ଥିର ସମସ୍ତ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣରୂପେ ମହାଭୂତମୟ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏଥିରୁ ଉଚ୍ଚତର ଆଉ କିଛି ହୋଇ ନ ପାରେ।
3.214.17
महाभूतानि खं वायुरग्निरापस्तथा च भूः ।
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश् तद्गुणाः ॥ ३.२१४.१७ ॥
ମହାଭୂତ: ଆକାଶ, ବାୟୁ, ଅଗ୍ନି, ଜଳ ଓ ପୃଥିବୀ। ସେମାନଙ୍କ ଗୁଣ: ଶବ୍ଦ, ସ୍ପର୍ଶ, ରୂପ, ରସ ଓ ଗନ୍ଧ।
3.214.18
तेषामपि गुणाः सर्वे गुणवृत्तिः परस्परम् ।
पूर्वपूर्वगुणाः सर्वे क्रमशो गुणिषु त्रिषु ॥ ३.२१४.१८ ॥
ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ମଧ୍ୟ ପରସ୍ପର ଗୁଣବୃତ୍ତିରେ ଚାଲେ। ପୂର୍ବ ପୂର୍ବ ଭୂତର ସମସ୍ତ ଗୁଣ କ୍ରମେ ଗୁଣବାନ୍ ତିନିରେ ଦେଖାଯାଏ।
3.214.19
षष्ठी तु चेतना नाम मन इत्यभिधीयते ।
सप्तमी तु भवेद्बुद्धिरहंकारस्ततः परम् ॥ ३.२१४.१९ ॥
ଷଷ୍ଠଟି ଚେତନା ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ତାକୁ ମନ କୁହାଯାଏ। ସପ୍ତମଟି ବୁଦ୍ଧି, ତା'ପରେ ଅହଂକାର।
3.214.20
इन्द्रियाणि च पञ्चात्मा रजः सत्वं तमस्तथा ।
इत्येष सप्तदशको राशिरव्यक्तसंज्ञकः ॥ ३.२१४.२० ॥
ପାଞ୍ଚ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଆତ୍ମା, ଏବଂ ରଜ, ସତ୍ତ୍ୱ, ତମ — ଏହି ସତର ଅଙ୍ଗର ସମଷ୍ଟି ଅବ୍ୟକ୍ତ ନାମରେ ଜଣାଯାଏ।
3.214.21
सर्वैरिहेन्द्रियार्थैस्तु व्यक्ताव्यक्तैः सुसंवृतैः ।
चतुर्विंसक इत्येष व्यकत्वाव्यक्तमयो गुणः।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३.२१४.२१ ॥
ଏଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ବିଷୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ୟକ୍ତ ଓ ଅବ୍ୟକ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ଆବୃତ ଏହି ଚବିଶ ଅଙ୍ଗର ଗୁଣ ବ୍ୟକ୍ତାବ୍ୟକ୍ତମୟ। ଏ ସବୁ ତୁମକୁ କୁହାଯାଇଛି; ଆଉ କ'ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର?