మహాభారతం · అధ్యాయం 3.214
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.214.1
एवमुक्तस्तु विप्रेण धर्मव्याधो युधिष्ठिर ।
प्रत्युवाच यथा विप्रं तच्छृणुष्व नराधिप ॥ ३.२१४.१ ॥
బ్రాహ్మణుడు ఇలా అడిగినప్పుడు ధర్మవ్యాధుడు అతనికి సమాధానమిచ్చాడు; ఓ యుధిష్ఠిరా, నరాధిపా, దానిని వినుము.
3.214.2
विज्ञानार्थं मनुष्याणां मनः पूर्वं प्रवर्तते ।
तत्प्राप्य कामं भजतेक्रोधं च द्विजसत्तम ॥ ३.२१४.२ ॥
మనుషుల మనస్సు మొదట జ్ఞానాన్ని పొందడానికి ప్రవర్తిస్తుంది; ఓ ద్విజోత్తమా, దానిని పొంది అది కామాన్ని, క్రోధాన్ని ఆశ్రయిస్తుంది.
3.214.3
ततस्तदर्थं यतते कर्म चारभते महत् ।
इष्टानां रूपगन्धानामभ्यासं च निषेवते ॥ ३.२१४.३ ॥
అప్పుడు దాని కోసం ప్రయత్నిస్తాడు, గొప్ప కర్మను ఆరంభిస్తాడు; ఇష్టమైన రూపాలను, గంధాలను అభ్యసిస్తూ వాటిని సేవిస్తాడు.
3.214.4
ततो रागः प्रभवति द्वेषश्च तदनन्तरम् ।
ततो लोभः प्रभवति मोहश्च तदनन्तरम् ॥ ३.२१४.४ ॥
అప్పుడు రాగం పుడుతుంది, ఆ తర్వాత ద్వేషం; అప్పుడు లోభం పుడుతుంది, ఆ తర్వాత మోహం.
3.214.5
तस् लोभाभिभूतस्य रागद्वेषहतस्य च ।
न धर्मे जायते बुद्धिर्व्याजाद्धर्मं करोति च ॥ ३.२१४.५ ॥
లోభంతో అభిభూతుడై, రాగద్వేషాలచే హతుడైనవానికి ధర్మంలో బుద్ధి పుట్టదు; అతడు కపటంతో ధర్మం చేస్తాడు.
3.214.6
व्याजेन चरते धर्ममर्थं व्याजेन रोचते ।
व्याजेन सिध्यमानेषु धनेषु द्विजसत्तम ॥ ३.२१४.६ ॥
కపటంతో ధర్మాన్ని ఆచరిస్తాడు, కపటంతో అర్థం (ధనం) అతనికి ప్రియమవుతుంది; ఓ ద్విజోత్తమా, కపటంతో సిద్ధించే ధనాలలో (అతడు ఆనందిస్తాడు).
3.214.7
तत्रैव रमते बुद्धिस्ततः पापं चिकीर्षति ।
सुहृद्भिर्वार्यमाणश्च पण्डितैश्च द्विजोत्तम ॥ ३.२१४.७ ॥
అక్కడే అతని బుద్ధి రమిస్తుంది; తరువాత అతడు పాపం చేయగోరుతాడు, స్నేహితులచేతను, పండితులచేతను వారించబడినా, ఓ ద్విజోత్తమా.
3.214.8
उत्तरं श्रुतिसंबद्धं ब्रवीत्यश्रुतियोजितम् ।
अधर्मस्त्रिविधस्तस्य वर्तते रागदोषजः ॥ ३.२१४.८ ॥
అతడు శ్రుతికి సంబంధించిన జవాబు చెబుతాడు, కానీ అశ్రుతితో కలిపి మాట్లాడుతాడు; అతని అధర్మం మూడు విధాలు, రాగద్వేషాల నుండి పుట్టినది.
3.214.9
पापं चिन्तयते चैव ब्रवीति च करोति च ।
तस्याधर्मप्रवृत्तस्य गुणा नश्यन्ति साधवः ॥ ३.२१४.९ ॥
అతడు పాపాన్ని ఆలోచిస్తాడు, మాట్లాడతాడు, చేస్తాడు; అధర్మంలో నిమగ్నమైన అతని సద్గుణాలు నశిస్తాయి.
3.214.10
एकशीलाश्च मित्रत्वं भजन्ते पापकर्मिणः ।
स तेन दुःखमाप्नोति परत्र च विपद्यते ॥ ३.२१४.१० ॥
ఒకే స్వభావం గల పాపకర్ములు స్నేహాన్ని కోరుతారు; దానివల్ల అతడు దుఃఖం పొందుతాడు, పరలోకంలోనూ నశిస్తాడు.
3.214.11
पापात्मा भवति ह्येवं धर्मलाभं तु मे शृणु ।
यस्त्वेतान्प्रज्ञाया दोषान्पूर्वमेवानुपश्यति ॥ ३.२१४.११ ॥
ఇలా పాపాత్ముడు అవుతాడు; ఇప్పుడు ధర్మలాభం గురించి నా నుండి విను. ఈ ప్రజ్ఞ యొక్క దోషాలను ముందే చూసేవాడు—
3.214.12
कुशलः सुखदुःखेषु सांधूंश्चाप्युपसेवते ।
तस्य साधुसमारम्भाद्बुद्ध्रिधर्मेषु राजते ॥ ३.२१४.१२ ॥
సుఖదుఃఖాలలో నేర్పరియై సాధువులను సేవించేవాడు; అతని సాధు కార్యారంభం వల్ల బుద్ధి ధర్మాలలో అతడు ప్రకాశిస్తాడు.
3.214.13
ब्रवीषि सूनृतंधर्मं यस्य वक्ता न विद्यते ।
दिव्यप्रभावः सुमहानृषिरेव मतोसि मे ॥ ३.२१४.१३ ॥
సత్యమూ మధురమైన వాక్కు యొక్క ధర్మాన్ని నీవు బోధిస్తున్నావు; దాని వక్త ఎవరూ కనిపించడం లేదు. నా అభిప్రాయంలో నీవు దివ్య ప్రభావం గల మహా ఋషివే.
3.214.14
ब्राह्मणा वै महाभागाः पितरोऽग्रभुजः सदा ।
तेषां सर्वात्मना कार्यं प्रियं लोके मनीषिणा ॥ ३.२१४.१४ ॥
బ్రాహ్మణులు మహా భాగ్యవంతులు; వారు పితృదేవతల వలె ఎల్లప్పుడూ ముందుగా భుజించేవారు. జ్ఞానవంతుడు లోకంలో వారికి పూర్ణ హృదయంతో ప్రియమైనది చేయాలి.
3.214.15
यत्तेषां च प्रियं तत्ते वक्ष्यामि द्विजसत्तम ।
नमस्कृत्वा ब्राह्मणेभ्यो ब्राह्मीं विद्यां निबोध मे ॥ ३.२१४.१५ ॥
ఓ ద్విజులలో శ్రేష్ఠుడా, వారికి ఏది ప్రియమో అది నీకు చెబుతాను. బ్రాహ్మణులకు నమస్కరించి, నా నుండి బ్రహ్మవిద్యను వినుము.
3.214.16
इदं विश्वं जगत्सर्वमजगच्चापि सर्वशः ।
महाभूतात्मकं ब्रह्मन्नातः परतरं भवेत् ॥ ३.२१४.१६ ॥
ఈ సమస్త విశ్వం, చరాచరాలన్నీ పూర్తిగా మహాభూతాలతో కూడినవి; ఓ బ్రాహ్మణా, దీనికంటే శ్రేష్ఠమైనది మరొకటి ఉండదు.
3.214.17
महाभूतानि खं वायुरग्निरापस्तथा च भूः ।
शब्दः स्पर्शश्च रूपं च रसो गन्धश् तद्गुणाः ॥ ३.२१४.१७ ॥
మహాభూతాలు: ఆకాశం, వాయువు, అగ్ని, జలం, భూమి. వాటి గుణాలు: శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, గంధం.
3.214.18
तेषामपि गुणाः सर्वे गुणवृत्तिः परस्परम् ।
पूर्वपूर्वगुणाः सर्वे क्रमशो गुणिषु त्रिषु ॥ ३.२१४.१८ ॥
వాటి గుణాలన్నీ కూడా పరస్పరం గుణ-వృత్తితో నడుస్తాయి. పూర్వ-పూర్వ భూతాల గుణాలన్నీ క్రమంగా గుణవంతమైన మూడింటిలో కనిపిస్తాయి.
3.214.19
षष्ठी तु चेतना नाम मन इत्यभिधीयते ।
सप्तमी तु भवेद्बुद्धिरहंकारस्ततः परम् ॥ ३.२१४.१९ ॥
ఆరవది చేతన అనబడుతుంది; దానినే మనస్సు అని అంటారు. ఏడవది బుద్ధి; ఆ తర్వాత అహంకారం.
3.214.20
इन्द्रियाणि च पञ्चात्मा रजः सत्वं तमस्तथा ।
इत्येष सप्तदशको राशिरव्यक्तसंज्ञकः ॥ ३.२१४.२० ॥
ఐదు ఇంద్రియాలు, ఆత్మ, అలాగే రజస్, సత్త్వం, తమస్ — ఇలా ఈ పదిహేడు సమూహం అవ్యక్తం అనే పేరుతో పిలువబడుతుంది.
3.214.21
सर्वैरिहेन्द्रियार्थैस्तु व्यक्ताव्यक्तैः सुसंवृतैः ।
चतुर्विंसक इत्येष व्यकत्वाव्यक्तमयो गुणः।
एतत्ते सर्वमाख्यातं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ॥ ३.२१४.२१ ॥
ఇక్కడ ఇంద్రియ విషయాలన్నింటితోనూ, వ్యక్తావ్యక్తాలతో బాగా కప్పబడిన ఈ ఇరవై నాలుగు భాగాల గుణం వ్యక్తావ్యక్త స్వరూపమైనది. ఇవన్నీ నీకు చెప్పబడ్డాయి; ఇంకా ఏమి వినాలనుకుంటున్నావు?